Somadeva: Kathasaritsagara 7.4

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे रत्नप्रभालम्बके तृतीयस् तरङ्गः । चतुर्थस् तरङ्गः । गोमुखीयकथातुष्टं दृष्ट्वा तत्स्पर्धया किल । नरवाहनदत्तं तं मरुभूतिरथाब्रवीत्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare ratnaprabhālambake tṛtīyas taraṅgaḥ / caturthas taraṅgaḥ / gomukhīyakathātuṣṭaṃ dṛṣṭvā tatspardhayā kila / naravāhanadattaṃ taṃ marubhūtirathābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायेण चपलाः कामं स्त्रियो नैकान्ततः पुनः । वेश्या अपि च दृश्यन्ते सत्त्वाढ्याः किमुतापराः

prāyeṇa capalāḥ kāmaṃ striyo naikāntataḥ punaḥ / veśyā api ca dṛśyante sattvāḍhyāḥ kimutāparāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च देव विख्यातामिमामत्र कथां शृणु । विक्रमादित्य इत्यासीद्राजा पाटलिपुत्रके

tathā ca deva vikhyātāmimāmatra kathāṃ śṛṇu / vikramāditya ityāsīdrājā pāṭaliputrake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याभूताम् अभिप्रेते मित्त्रे हयपतिर्नृपः । राजा गजपतिश्चोभौ बह्वश्वगजसाधनौ

tasyābhūtām abhiprete mittre hayapatirnṛpaḥ / rājā gajapatiścobhau bahvaśvagajasādhanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुर्नरपतिर्भूरिपादातस् तस्य चाभवत् । मानिनो नरसिंहाख्यः प्रतिष्ठानेश्वरो बली

śatrurnarapatirbhūripādātas tasya cābhavat / mānino narasiṃhākhyaḥ pratiṣṭhāneśvaro balī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं रिपुं प्रति सामर्षः स मित्त्रबलगर्वितः । चकार विक्रमादित्यः प्रतिज्ञां रभसादिमाम्

taṃ ripuṃ prati sāmarṣaḥ sa mittrabalagarvitaḥ / cakāra vikramādityaḥ pratijñāṃ rabhasādimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा मया विजेतव्यो राजा नरपतिर्यथा । स बन्दिमागधैर्द्वारि सेवको मे निवेद्यते

tathā mayā vijetavyo rājā narapatiryathā / sa bandimāgadhairdvāri sevako me nivedyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृतप्रतिज्ञस्ते मित्त्रे हयगजाधिपौ । समानीय समं ताभ्यां हस्त्यश्वक्षोभितक्षितिः

evaṃ kṛtapratijñaste mittre hayagajādhipau / samānīya samaṃ tābhyāṃ hastyaśvakṣobhitakṣitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभियोक्तुं नरपतिं नरसिंहं प्रसह्य तम् । स ययौ विक्रमादित्यो राजाखिलबलान्वितः

abhiyoktuṃ narapatiṃ narasiṃhaṃ prasahya tam / sa yayau vikramādityo rājākhilabalānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते तस्मिन् प्रतिष्ठाननिकटं सो ऽप्य् अवेत्य तत् । नरसिंहो नरपतिः संनह्याग्रे ऽस्य निर्ययौ

prāpte tasmin pratiṣṭhānanikaṭaṃ so 'py avetya tat / narasiṃho narapatiḥ saṃnahyāgre 'sya niryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तयोरभूद् युद्धं राज्ञोर्जनितविस्मयम् । गजाश्वेन समं यत्र युध्यन्ते स्म पदातयः

tatas tayorabhūd yuddhaṃ rājñorjanitavismayam / gajāśvena samaṃ yatra yudhyante sma padātayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाच् च नरसिंहस्य कोटिसंख्यपदातिभिः । भग्नं तद्विक्रमादित्यबलं नरपतेर्बलैः

kramāc ca narasiṃhasya koṭisaṃkhyapadātibhiḥ / bhagnaṃ tadvikramādityabalaṃ narapaterbalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भग्नश् च विक्रमादित्यः पुरं पाटलिपुत्रकम् । ययौ पलाय्य तन्मित्रे स्वं स्वं देशं च जग्मतुः

bhagnaś ca vikramādityaḥ puraṃ pāṭaliputrakam / yayau palāyya tanmitre svaṃ svaṃ deśaṃ ca jagmatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरसिंहो नरपतिर्जितशत्रुर्निजं पुरम् । प्रविवेश प्रतिष्ठानं बन्दिभिः स्तुतविक्रमः

narasiṃho narapatirjitaśatrurnijaṃ puram / praviveśa pratiṣṭhānaṃ bandibhiḥ stutavikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स विक्रमादित्यो ऽसिद्धकार्यो व्यचिन्तयत् । शस्त्रैरजेयं शत्रुं तं जयामि प्रज्ञया वरम्

tataḥ sa vikramādityo 'siddhakāryo vyacintayat / śastrairajeyaṃ śatruṃ taṃ jayāmi prajñayā varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामं केचिद्विगर्हन्तां मा प्रतिज्ञान्यथा तु भूत् । इति संचिन्त्य निक्षिप्य राज्यं योग्येषु मन्त्रिषु

kāmaṃ kecidvigarhantāṃ mā pratijñānyathā tu bhūt / iti saṃcintya nikṣipya rājyaṃ yogyeṣu mantriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गत्य नगराद्गुप्तं मुख्येनैकेन मन्त्रिणा । सह बुद्धिवराख्येण राजपुत्रवरैस्तथा

nirgatya nagarādguptaṃ mukhyenaikena mantriṇā / saha buddhivarākhyeṇa rājaputravaraistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चभिः कुलजैः शूरैः स कार्पटिकवेषभृत् । भूत्वा पुरं निजरिपोः प्रतिष्ठानं जगाम तत्

pañcabhiḥ kulajaiḥ śūraiḥ sa kārpaṭikaveṣabhṛt / bhūtvā puraṃ nijaripoḥ pratiṣṭhānaṃ jagāma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वारविलासिन्या नरेन्द्रसदनोपमम् । ययौ मदनमालेति ख्याताया वरमन्दिरम्

tatra vāravilāsinyā narendrasadanopamam / yayau madanamāleti khyātāyā varamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताह्वानम् इव प्रांशुप्राकारशिखरोच्छ्रितैः । ध्वजांशुकैर्मृदुमरुद्विक्षिप्ताक्षिप्तपल्लवैः

kṛtāhvānam iva prāṃśuprākāraśikharocchritaiḥ / dhvajāṃśukairmṛdumarudvikṣiptākṣiptapallavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधाने पूर्वदिग्द्वारे विविधायुधशालिनाम् । गुप्तं सहस्रविंशत्या पदातीनां दिवानिशम्

pradhāne pūrvadigdvāre vividhāyudhaśālinām / guptaṃ sahasraviṃśatyā padātīnāṃ divāniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यासु दिक्षु तिसृषु द्वारि द्वारि मदोद्धतैः । दशभिर्दशभिः शूरसहस्रैरभिरक्षितम्

anyāsu dikṣu tisṛṣu dvāri dvāri madoddhataiḥ / daśabhirdaśabhiḥ śūrasahasrairabhirakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवेदितः प्रतीहारैस्तथाभूतः प्रविश्य च । क्वचित्प्रविततानेकवराश्वश्रेणिशोभितम्

āveditaḥ pratīhāraistathābhūtaḥ praviśya ca / kvacitpravitatānekavarāśvaśreṇiśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिदाबद्धमातङ्गघटासंघट्टसंचरम् । क्वचिदायुधसंदर्भगम्भीराकारगुम्भितम्

kvacidābaddhamātaṅgaghaṭāsaṃghaṭṭasaṃcaram / kvacidāyudhasaṃdarbhagambhīrākāragumbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद्रत्नप्रभाभास्वद्बहुकोषगृहोज्ज्वलम् । क्वचित्सेवकसंघातसंतताबद्धमण्डलम्

kvacidratnaprabhābhāsvadbahukoṣagṛhojjvalam / kvacitsevakasaṃghātasaṃtatābaddhamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिदुच्चैः पठद्बन्दिवृन्दकोलाहलाकुलम् । क्वचिन्निबद्धसंगीतमृदङ्गध्वनिनादितम्

kvaciduccaiḥ paṭhadbandivṛndakolāhalākulam / kvacinnibaddhasaṃgītamṛdaṅgadhvanināditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तकक्ष्याविभक्तं तत्स पश्यन्सपरिच्छदः । प्रापन्मदनमालाया वासप्रासादमुन्नतम्

saptakakṣyāvibhaktaṃ tatsa paśyansaparicchadaḥ / prāpanmadanamālāyā vāsaprāsādamunnatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तं कक्ष्यासु साकूतनिर्वर्णितहयादिकम् । श्रुत्वा परिजनान्मत्वा प्रच्छन्नं कंचिदुत्तमम्

sā taṃ kakṣyāsu sākūtanirvarṇitahayādikam / śrutvā parijanānmatvā pracchannaṃ kaṃciduttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्युद्गम्य प्रणम्याथ साभिलाषं सकौतुकम् । राजोचिते प्रवेश्यान्तरुपावेशयदासने

pratyudgamya praṇamyātha sābhilāṣaṃ sakautukam / rājocite praveśyāntarupāveśayadāsane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तद्रूपलावण्यविनयाहृतचेतनः । ताम् अभ्यनन्ददात्मानम् अप्रकाश्यैव भूपतिः

so 'pi tadrūpalāvaṇyavinayāhṛtacetanaḥ / tām abhyanandadātmānam aprakāśyaiva bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मदनमाला सा स्नानपुष्पानुलेपनैः । वस्त्रैराभरणैर्भूपं महार्हैस्तममानयत्

tato madanamālā sā snānapuṣpānulepanaiḥ / vastrairābharaṇairbhūpaṃ mahārhaistamamānayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा दिवसवृत्तिं च तेषां तदनुयायिनाम् । आहारैस्तं ससचिवं नानारूपैरुपाचरत्

dattvā divasavṛttiṃ ca teṣāṃ tadanuyāyinām / āhāraistaṃ sasacivaṃ nānārūpairupācarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निनाय च समं तेन दिनं पानादिलीलया । आत्मानं चार्पयत्तस्मै सा दर्शनवशीकृता

nināya ca samaṃ tena dinaṃ pānādilīlayā / ātmānaṃ cārpayattasmai sā darśanavaśīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैवाराध्यमानो ऽथ च्छन्नो ऽप्य् अहरहस्तया । स तस्थौ विक्रमादित्यश्चक्रवर्त्युचितैः क्रमैः

tathaivārādhyamāno 'tha cchanno 'py aharahastayā / sa tasthau vikramādityaścakravartyucitaiḥ kramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचकेभ्यो ददौ नित्यं वित्तं यावच् च यच् च सः । दृष्टा मदनमाला सा तत्तस्मै स्वमुपानयत्

yācakebhyo dadau nityaṃ vittaṃ yāvac ca yac ca saḥ / dṛṣṭā madanamālā sā tattasmai svamupānayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोपभुज्यमानं च सा शरीरं धनं तथा । मेने कृतार्थम् अन्यस्मिन् पुंस्यर्थे च पराङ्मुखी

tenopabhujyamānaṃ ca sā śarīraṃ dhanaṃ tathā / mene kṛtārtham anyasmin puṃsyarthe ca parāṅmukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रेम्णा ह्य् अपि तत्रत्यम् अनुरक्तं नराधिपम् । आयान्तं नरसिंहं तं वारयाम् आस युक्तिभिः

tatpremṇā hy api tatratyam anuraktaṃ narādhipam / āyāntaṃ narasiṃhaṃ taṃ vārayām āsa yuktibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तया सेव्यमानः कदाचिन्मन्त्रिणं रहः । राजा सहचरं सो ऽत्र तं बुद्धिवरमभ्यधात्

evaṃ tayā sevyamānaḥ kadācinmantriṇaṃ rahaḥ / rājā sahacaraṃ so 'tra taṃ buddhivaramabhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थार्थिनी न कामे ऽपि वेश्या रज्यति तं विना । तासां लोभो हि विधिना दत्तो निर्माय याचकान्

arthārthinī na kāme 'pi veśyā rajyati taṃ vinā / tāsāṃ lobho hi vidhinā datto nirmāya yācakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं मदनमाला तु भुज्यमाने धने मया । न विरज्यत्यतिस्नेहन्मयि प्रत्युत तुष्यति

iyaṃ madanamālā tu bhujyamāne dhane mayā / na virajyatyatisnehanmayi pratyuta tuṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्याः संप्रति कथं करोमि प्रत्युपक्रियाम् । येन कामं प्रतिज्ञापि क्रमेण मम सेत्स्यति

tadasyāḥ saṃprati kathaṃ karomi pratyupakriyām / yena kāmaṃ pratijñāpi krameṇa mama setsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तं ब्रवीति स्म मन्त्री बुद्धिवरो नृपम् । यद्येवं तदनर्घाणि यानि रत्नान्युपाहरत्

tac chrutvā taṃ bravīti sma mantrī buddhivaro nṛpam / yadyevaṃ tadanarghāṇi yāni ratnānyupāharat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपञ्चबुद्धिर् भिक्षुस् ते तेभ्यो ऽस्यै देहि कानिचित् । इत्य् उक्तो मन्त्रिणा तेन राजा तं प्रत्यभाषत

prapañcabuddhir bhikṣus te tebhyo 'syai dehi kānicit / ity ukto mantriṇā tena rājā taṃ pratyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तैः समग्रैर् अपि तैर् नास्यः किंचित् कृतं भवेत् । एतद्वृत्तान्तसंश्लिष्टा किं त्वस्यान्यत्र निष्कृतिः

dattaiḥ samagrair api tair nāsyaḥ kiṃcit kṛtaṃ bhavet / etadvṛttāntasaṃśliṣṭā kiṃ tvasyānyatra niṣkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सो ऽब्रवीन् मन्त्री देव किं तेन भिक्षुणा । त्वत्सेवा सा कृतेत्येष तद्वृत्तान्तस् त्वयोच्यताम्

tac chrutvā so 'bravīn mantrī deva kiṃ tena bhikṣuṇā / tvatsevā sā kṛtetyeṣa tadvṛttāntas tvayocyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो मन्त्रिणा तेन राजा बुद्धिवरेण सः । जगाद शृणु तत्रैतां तत्कथां वर्णयामि ते

ity ukto mantriṇā tena rājā buddhivareṇa saḥ / jagāda śṛṇu tatraitāṃ tatkathāṃ varṇayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं पाटलिपुत्रे मे प्रविश्यास्थानमन्वहम् । भिक्षुः प्रपञ्चबुद्ध्याख्यः समुद्गकमुपानयत्

pūrvaṃ pāṭaliputre me praviśyāsthānamanvaham / bhikṣuḥ prapañcabuddhyākhyaḥ samudgakamupānayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं तथैव सततं वर्षमात्रं समर्पयन् । भाण्डागारिकहस्ते तदनुद्घाटितम् एव सत्

ahaṃ tathaiva satataṃ varṣamātraṃ samarpayan / bhāṇḍāgārikahaste tadanudghāṭitam eva sat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा भिक्षुणा तेन ढौकितं तत्समुद्गकम् । दैवात्पाणेर्मम पतद्द्विधाभूतम् अभूद् भुवि

ekadā bhikṣuṇā tena ḍhaukitaṃ tatsamudgakam / daivātpāṇermama pataddvidhābhūtam abhūd bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरगाच् च महारत्नं तस्मादनलभासुरम् । प्राङ्मयेवापरिज्ञातं हृदयं तेन दर्शितम्

niragāc ca mahāratnaṃ tasmādanalabhāsuram / prāṅmayevāparijñātaṃ hṛdayaṃ tena darśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वादाय चान्यानि तान्यानाय्य विभज्य च । समुद्गकानि सर्वेभ्यो रत्नान्यहमवाप्तवान्

tad dṛṣṭvādāya cānyāni tānyānāyya vibhajya ca / samudgakāni sarvebhyo ratnānyahamavāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रपञ्चबुद्धिं तमप्राक्षं विस्मयादहम् । किमहो सेवसे रत्नैर् एवं मामीदृशैरिति

tataḥ prapañcabuddhiṃ tamaprākṣaṃ vismayādaham / kimaho sevase ratnair evaṃ māmīdṛśairiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात्र विजनं कृत्वा स भिक्षुर्मामवोचत । अस्यां कृष्णचतुर्दश्यामागामिन्यां निशागमे

athātra vijanaṃ kṛtvā sa bhikṣurmāmavocata / asyāṃ kṛṣṇacaturdaśyāmāgāminyāṃ niśāgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्मशाने साधनीया मे विद्या काचित्ततो बहिः । तत्र साहायके वीर त्वदागमनमर्थये

śmaśāne sādhanīyā me vidyā kācittato bahiḥ / tatra sāhāyake vīra tvadāgamanamarthaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरसाहाय्यनिर्विघ्नाः सुखलभ्या हि सिद्धयः । इत्य् उक्तो भिक्षुणा तेन तदहं प्रतिपन्नवान्

vīrasāhāyyanirvighnāḥ sukhalabhyā hi siddhayaḥ / ity ukto bhikṣuṇā tena tadahaṃ pratipannavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ हृष्टे गते तस्मिन् दिनैः कृष्णचतुर्दशी । आगात् सा श्रमणस्यास्य तस्यास्मार्षमहं वचः

atha hṛṣṭe gate tasmin dinaiḥ kṛṣṇacaturdaśī / āgāt sā śramaṇasyāsya tasyāsmārṣamahaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृताह्निको भूत्वा प्रदोषं प्रतिपालयन् । कृतसंध्याविधिर्दैवात्क्षिप्रं निद्रामगामहम्

tataḥ kṛtāhniko bhūtvā pradoṣaṃ pratipālayan / kṛtasaṃdhyāvidhirdaivātkṣipraṃ nidrāmagāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं गरुडारूढो भगवान् भक्तवत्सलः । हरिः पद्माङ्कितोत्सङ्गः स्वप्ने माम् एवम् आदिशत्

tatkṣaṇaṃ garuḍārūḍho bhagavān bhaktavatsalaḥ / hariḥ padmāṅkitotsaṅgaḥ svapne mām evam ādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपञ्चबुद्धिरन्वर्थनामायं मण्डलार्चने । पुत्र श्मशाने नीत्वा त्वामुपहारीकरिष्यति

prapañcabuddhiranvarthanāmāyaṃ maṇḍalārcane / putra śmaśāne nītvā tvāmupahārīkariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो वक्ष्यति यत्स त्वां जिघांसुर्मा स्म तत्कृथाः । त्वं पूर्वं कुरु शिक्षित्वा करिष्यामीति तं वदेः

ato vakṣyati yatsa tvāṃ jighāṃsurmā sma tatkṛthāḥ / tvaṃ pūrvaṃ kuru śikṣitvā kariṣyāmīti taṃ vadeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तथा तं कुर्वाणं तच्छिद्रेणैव तत्क्षणम् । हन्यास् त्वं तदभिप्रेता सिद्धिस् तव भविष्यति

tatas tathā taṃ kurvāṇaṃ tacchidreṇaiva tatkṣaṇam / hanyās tvaṃ tadabhipretā siddhis tava bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वान्तर्हिते विष्णौ प्रबुद्धो ऽहमचिन्तयम् । हरेरनुग्रहाज्ज्ञातो वध्यो मायी मयाद्य सः

ity uktvāntarhite viṣṇau prabuddho 'hamacintayam / hareranugrahājjñāto vadhyo māyī mayādya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विचिन्त्य यामिन्याः प्रथमे प्रहरे गते । कृपाणपाणिर् एकाकी तच्छ्मशानम् अगाम् अहम्

evaṃ vicintya yāminyāḥ prathame prahare gate / kṛpāṇapāṇir ekākī tacchmaśānam agām aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र दृष्ट्वा तम् अभ्यागां भिक्षुमर्चितमण्डलम् । सो ऽपि वीक्ष्याभ्यनन्दन्माम् अब्रवीच् च तदा शठः

tatra dṛṣṭvā tam abhyāgāṃ bhikṣumarcitamaṇḍalam / so 'pi vīkṣyābhyanandanmām abravīc ca tadā śaṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मीलिताक्षः प्रसार्याङ्गं पत भूमाववाङ्मुखः । राजन्नेवं भवेत्सिद्धिर्द्वयोरप्यावयोरिति

mīlitākṣaḥ prasāryāṅgaṃ pata bhūmāvavāṅmukhaḥ / rājannevaṃ bhavetsiddhirdvayorapyāvayoriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हं प्रत्यवोचं तं त्वम् एवं प्रथमं कुरु । मह्यं दर्शय शिक्षित्वा विधास्यामि तथैव तत्

tato haṃ pratyavocaṃ taṃ tvam evaṃ prathamaṃ kuru / mahyaṃ darśaya śikṣitvā vidhāsyāmi tathaiva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा श्रमणो मूढस्तथा भुवि स चापपत् । छिन्नं तस्य च निस्त्रिंशप्रहारेण मया शिरः

tac chrutvā śramaṇo mūḍhastathā bhuvi sa cāpapat / chinnaṃ tasya ca nistriṃśaprahāreṇa mayā śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्तरिक्षादुदभूद् भारती साहु भूपते । त्वया हि भिक्षुः पापो ऽयमुपहारीकृतो ऽद्य यत्

athāntarikṣādudabhūd bhāratī sāhu bhūpate / tvayā hi bhikṣuḥ pāpo 'yamupahārīkṛto 'dya yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यास्य साध्या भवेत्सा ते सिद्धाद्य गगने गतिः । अहं धैर्येण तुष्टस्ते कामचारी धनाधिपः

yāsya sādhyā bhavetsā te siddhādya gagane gatiḥ / ahaṃ dhairyeṇa tuṣṭaste kāmacārī dhanādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्मत्तो वृणीष्वान्यं वरं यमभिवाञ्छसि । इत्य् उक्त्वा प्रकटीभूतं प्रणम्याहं तम् अब्रवम्

tadasmatto vṛṇīṣvānyaṃ varaṃ yamabhivāñchasi / ity uktvā prakaṭībhūtaṃ praṇamyāhaṃ tam abravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा त्वामर्थयिष्ये ऽहमुपयुक्तं तदा वरम् । संस्मृतोपस्थितो भूत्वा भगवन्मे प्रदास्यसि

yadā tvāmarthayiṣye 'hamupayuktaṃ tadā varam / saṃsmṛtopasthito bhūtvā bhagavanme pradāsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अस्त्विति मामुक्त्वा तिरो ऽभूत्स धनाधिपः । लब्धसिद्धिश् च रभसात्स्वमन्दिरमगामहम्

evam astviti māmuktvā tiro 'bhūtsa dhanādhipaḥ / labdhasiddhiś ca rabhasātsvamandiramagāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तस्ते स्ववृत्तान्तस्तत्कुबेरवरेण मे । कार्या मदनमालायास्तेनास्याः प्रत्युपक्रिया

ity uktaste svavṛttāntastatkuberavareṇa me / kāryā madanamālāyāstenāsyāḥ pratyupakriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बुद्धिवर गच्छ त्वं तावत्पाटलिपुत्रकम् । वेषच्छन्नं समादाय राजपुत्रपरिच्छदम्

tadbuddhivara gaccha tvaṃ tāvatpāṭaliputrakam / veṣacchannaṃ samādāya rājaputraparicchadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं च कृत्वा प्रत्यग्रा प्रियायाः प्रत्युपक्रियाम् । पुनरागमनायेह तत्रैवैष्यामि संप्रति

ahaṃ ca kṛtvā pratyagrā priyāyāḥ pratyupakriyām / punarāgamanāyeha tatraivaiṣyāmi saṃprati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा स सचिवं विक्रमादित्यभूपतिः । दिनकृत्यं स कृत्वा तं व्यसृजत्सपरिच्छदम्

evam uktvā sa sacivaṃ vikramādityabhūpatiḥ / dinakṛtyaṃ sa kṛtvā taṃ vyasṛjatsaparicchadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति च गते तस्मिंस्तां निनाय निशां नृपः । भाविविश्लेषसोत्कण्ठः समं मदनमालया

tatheti ca gate tasmiṃstāṃ nināya niśāṃ nṛpaḥ / bhāviviśleṣasotkaṇṭhaḥ samaṃ madanamālayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि दूरीभवन्तं तं शंसतेवान्तरात्मना । आलिङ्गती मुहुः सोत्का नास्यां निद्रामगान्निशि

sāpi dūrībhavantaṃ taṃ śaṃsatevāntarātmanā / āliṅgatī muhuḥ sotkā nāsyāṃ nidrāmagānniśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रातः स राजा तु विहितावश्यकक्रियः । नित्यदेवार्चनागारं विवेशैको जपच्छलात्

tataḥ prātaḥ sa rājā tu vihitāvaśyakakriyaḥ / nityadevārcanāgāraṃ viveśaiko japacchalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वैश्रवणं देवं संस्मृतोपस्थितं च सः । वरं प्राक्प्रतिपन्नं तं प्रणम्य् ऐवमयाचत

tatra vaiśravaṇaṃ devaṃ saṃsmṛtopasthitaṃ ca saḥ / varaṃ prākpratipannaṃ taṃ praṇamy aivamayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयच्छ देव तेनाद्य वरेणाङ्गीकृतेन मे । सौवर्णान् पञ्च महतः पुरुषांस् तान् इहाक्षयान्

prayaccha deva tenādya vareṇāṅgīkṛtena me / sauvarṇān pañca mahataḥ puruṣāṃs tān ihākṣayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषामिष्टोपभोगाय च्छिद्यमानान्यनारतम् । तादृशान्येव जायन्ते तान्यङ्गानि पुनः पुनः

yeṣāmiṣṭopabhogāya cchidyamānānyanāratam / tādṛśānyeva jāyante tānyaṅgāni punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भवन्तु तद्रूपाः पुरुषास्ते यथेच्छसि । इत्य् उक्त्वा स धनाध्यक्षो जगामादर्शनं क्षणात्

evaṃ bhavantu tadrūpāḥ puruṣāste yathecchasi / ity uktvā sa dhanādhyakṣo jagāmādarśanaṃ kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजापि तत्क्षणं सो ऽत्र देवगारे ददर्श तान् । स्थितान् अकस्मात् सौवर्णान्महतः पञ्च पूरुषान्

rājāpi tatkṣaṇaṃ so 'tra devagāre dadarśa tān / sthitān akasmāt sauvarṇānmahataḥ pañca pūruṣān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रविष्टो निरगात् स्वां प्रतिज्ञामविस्मरन् । द्यामुपत्य ययौ तावत्पुरं पाटलिपुत्रकम्

tataḥ praviṣṭo niragāt svāṃ pratijñāmavismaran / dyāmupatya yayau tāvatpuraṃ pāṭaliputrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राभिनन्दितो ऽमात्यैः पौरैरन्तःपुरैश् च सः । तस्थौ कार्याणि कुर्वाणः प्रतिष्ठानस्थया धिया

tatrābhinandito 'mātyaiḥ paurairantaḥpuraiś ca saḥ / tasthau kāryāṇi kurvāṇaḥ pratiṣṭhānasthayā dhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् चात्र प्रतिष्ठाने प्राविशत्तस्य सा प्रिया । चिरप्रविष्टं तं कान्तं वीक्षितुं देवसद्म तत्

tāvac cātra pratiṣṭhāne prāviśattasya sā priyā / cirapraviṣṭaṃ taṃ kāntaṃ vīkṣituṃ devasadma tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविष्टा तत्र नाद्राक्षीत् प्रियं तं नृपतिं क्वचित् । अद्राक्षीत् तु महोच्छ्रायान् सौवर्णान् पञ्च पूरुषान्

praviṣṭā tatra nādrākṣīt priyaṃ taṃ nṛpatiṃ kvacit / adrākṣīt tu mahocchrāyān sauvarṇān pañca pūruṣān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्दृष्ट्वा तमनासाद्य दुःखिता सा व्यचिन्तयत् । नूनं विद्याधरः कोऽपि गन्धर्वो वा स मे प्रियः

tāndṛṣṭvā tamanāsādya duḥkhitā sā vyacintayat / nūnaṃ vidyādharaḥ ko'pi gandharvo vā sa me priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः संविभज्य मामेभिः पुम्भिरुत्पत्य खं गतः । तदेतैर्भारतुल्यैः किं तद्वियुक्ता करोम्य् अहम्

yaḥ saṃvibhajya māmebhiḥ pumbhirutpatya khaṃ gataḥ / tadetairbhāratulyaiḥ kiṃ tadviyuktā karomy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य पृच्छन्ती निजं परिजनं मुहुः । तत्प्रवृत्तिं विनिर्गत्य तत्र बभ्राम सर्वतः

iti saṃcintya pṛcchantī nijaṃ parijanaṃ muhuḥ / tatpravṛttiṃ vinirgatya tatra babhrāma sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च लेभे रतिं क्वापि हर्म्योद्यानगृहादिषु । विलपन्ती वियोगार्ता शरीरत्यागसंमुखी

na ca lebhe ratiṃ kvāpi harmyodyānagṛhādiṣu / vilapantī viyogārtā śarīratyāgasaṃmukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा विषादं कृथा देवि कोऽपि कामचरो हि सः । देवो यदृच्छया भूयो भव्यां त्वामभ्युपैष्यति

mā viṣādaṃ kṛthā devi ko'pi kāmacaro hi saḥ / devo yadṛcchayā bhūyo bhavyāṃ tvāmabhyupaiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदिभिः प्रदत्तास्थैर् वाक्यैः परिजनेन सा । आश्वासिता कथम् अपि प्रतिज्ञामकरोदिमाम्

ity ādibhiḥ pradattāsthair vākyaiḥ parijanena sā / āśvāsitā katham api pratijñāmakarodimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षण्मासमध्ये यदि मे न स दास्यति दर्शनम् । दत्तसर्वस्वया वह्नौ प्रवेष्टव्यं ततो मया

ṣaṇmāsamadhye yadi me na sa dāsyati darśanam / dattasarvasvayā vahnau praveṣṭavyaṃ tato mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रतिज्ञयात्मानं संस्तभ्याभूत्ततश् च सा । अन्वहं ददती दानं ध्यायन्ती तं स्ववल्लभम्

iti pratijñayātmānaṃ saṃstabhyābhūttataś ca sā / anvahaṃ dadatī dānaṃ dhyāyantī taṃ svavallabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा स्वर्णपुंसां च तेषाम् एकस्य सा भुजौ । छेदयित्वा द्विजातिभ्यो ददौ दानैकतत्परा

ekadā svarṇapuṃsāṃ ca teṣām ekasya sā bhujau / chedayitvā dvijātibhyo dadau dānaikatatparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीये ऽह्नि च साद्राक्षीत्तादृशावेव तस्य तौ । रात्रिमध्ये समुत्पन्नौ भुजौ संजातविस्मया

dvitīye 'hni ca sādrākṣīttādṛśāveva tasya tau / rātrimadhye samutpannau bhujau saṃjātavismayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्रमेण सान्येषां भुजौ दानार्थमच्छिनत् । उत्पेदिरे च सर्वेषां पुनस्तेषां तथैव ते

tataḥ krameṇa sānyeṣāṃ bhujau dānārthamacchinat / utpedire ca sarveṣāṃ punasteṣāṃ tathaiva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तानक्षयान्दृष्ट्वा विप्रेभ्यो वेदसंख्यया । अध्येतृभ्यो ददौ छित्त्वा तद्भुजान्सा शुभान्वहम्

atha tānakṣayāndṛṣṭvā viprebhyo vedasaṃkhyayā / adhyetṛbhyo dadau chittvā tadbhujānsā śubhānvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनश्चाल्पैर्गतां दिक्षु श्रुत्वा तां ख्यातिमाययौ । तत्र सङ्ग्रामदत्ताख्यो विप्रः पाटलिपुत्रकात्

dinaścālpairgatāṃ dikṣu śrutvā tāṃ khyātimāyayau / tatra saṅgrāmadattākhyo vipraḥ pāṭaliputrakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दरिद्रश्चतुर्वेदो गुणैर्युक्तस्तदन्तिकम् । प्रतिग्रहार्थी प्राविक्षत्तदा द्वाःस्थनिवेदितः

sa daridraścaturvedo guṇairyuktastadantikam / pratigrahārthī prāvikṣattadā dvāḥsthaniveditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तस्मै वेदसंख्याकान्ददौ सौवर्णपुंभुजान् । अर्चिताय व्रतक्षामैरङ्गैर् विरहपाण्डुरैः

sā tasmai vedasaṃkhyākāndadau sauvarṇapuṃbhujān / arcitāya vratakṣāmairaṅgair virahapāṇḍuraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स विप्रो दुःखार्ताच् छ्रुत्वा तत्परिवारितः । तद्वृत्तान्तं महाघोरप्रतिज्ञातमशेषतः

tataḥ sa vipro duḥkhārtāc chrutvā tatparivāritaḥ / tadvṛttāntaṃ mahāghorapratijñātamaśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्टो विषण्णश् चारोप्य सौवर्णानुष्ट्रयोर्द्वयोः । भुजानेतान्निवासं स्वं ययौ पाटलिपुत्रकम्

hṛṣṭo viṣaṇṇaś cāropya sauvarṇānuṣṭrayordvayoḥ / bhujānetānnivāsaṃ svaṃ yayau pāṭaliputrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अराजरक्षिते क्षेमं नास्मिन्मे काञ्चने भवेत् । इति तत्र स संचिन्त्य प्रविश्यास्थानवर्तिनम्

arājarakṣite kṣemaṃ nāsminme kāñcane bhavet / iti tatra sa saṃcintya praviśyāsthānavartinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपतिं विक्रमादित्यं ब्राह्मणः स व्यजिज्ञपत् । इहैवास्मि महाराज वास्तव्यो नगरे द्विजः

nṛpatiṃ vikramādityaṃ brāhmaṇaḥ sa vyajijñapat / ihaivāsmi mahārāja vāstavyo nagare dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं दरिद्रो वित्तार्थी प्रयातो दक्षिणापथम् । प्राप्तः परं प्रतिष्ठानं नरसिंहस्य भूपतेः

so 'haṃ daridro vittārthī prayāto dakṣiṇāpatham / prāptaḥ paraṃ pratiṣṭhānaṃ narasiṃhasya bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रतिग्रहार्थी सन् प्रख्यातयशसो गृहम् । अहं मदनमालाया गणिकाया गतो ऽभवम्

tatra pratigrahārthī san prakhyātayaśaso gṛham / ahaṃ madanamālāyā gaṇikāyā gato 'bhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः सकाशे दिव्यो हि को ऽप्य् उषित्वा चिरं पुमान् । गतः क्वाप्य् अक्षयान् दत्त्वा पुरुषान् पञ्च काञ्चनान्

tasyāḥ sakāśe divyo hi ko 'py uṣitvā ciraṃ pumān / gataḥ kvāpy akṣayān dattvā puruṣān pañca kāñcanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद्विप्रयोगार्ता जीवितं विषवेदनाम् । देहं निष्फलमायास नाहारं चौरयातनाम्

tatas tadviprayogārtā jīvitaṃ viṣavedanām / dehaṃ niṣphalamāyāsa nāhāraṃ caurayātanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्यमाना गतधृतिः कथंचिदनुजीविभिः । आश्वास्यमाना व्यधित प्रतिज्ञां सा मनस्विनी

manyamānā gatadhṛtiḥ kathaṃcidanujīvibhiḥ / āśvāsyamānā vyadhita pratijñāṃ sā manasvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि षण्मासमध्ये मां न स संभावयिष्यति । तन्मयाग्नौ प्रवेष्टव्यं दौर्भाग्योपहतात्मना

yadi ṣaṇmāsamadhye māṃ na sa saṃbhāvayiṣyati / tanmayāgnau praveṣṭavyaṃ daurbhāgyopahatātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बद्धप्रतिज्ञा सा मरणाध्यवसायिनी । ददात्यनुदिनं दानं सुमहत्सुकृतैषिणी

iti baddhapratijñā sā maraṇādhyavasāyinī / dadātyanudinaṃ dānaṃ sumahatsukṛtaiṣiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च दृष्टा मया देव विशृङ्खलपदस्थितिः । अनहारकृशेनापि शरीरेणातिशोभिता

sā ca dṛṣṭā mayā deva viśṛṅkhalapadasthitiḥ / anahārakṛśenāpi śarīreṇātiśobhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानतोयार्द्रितकरा मिलितालिकुलाकुला । दुःस्थिता कामकरिणो मदावस्थेव देहिनी

dānatoyārdritakarā militālikulākulā / duḥsthitā kāmakariṇo madāvastheva dehinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्ये निन्द्यश् च वन्द्यश् च स कामी यो जहाति ताम् । कान्तो येन विना सा चा च त्नुं त्यजति सुन्दरी

manye nindyaś ca vandyaś ca sa kāmī yo jahāti tām / kānto yena vinā sā cā ca tnuṃ tyajati sundarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयात्र मह्यं चत्वारः स्वर्णाः पुरुषबाहवः । चतुर्वेदाय विधिवत्प्रदत्ता वेदसंख्यया

tayātra mahyaṃ catvāraḥ svarṇāḥ puruṣabāhavaḥ / caturvedāya vidhivatpradattā vedasaṃkhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सुसत्त्रगृहं कृत्वा स्वधर्मम् इह सेवितुम् । इच्छामि तत्र देवेन साहाय्यं मे विधीयताम्

tatsusattragṛhaṃ kṛtvā svadharmam iha sevitum / icchāmi tatra devena sāhāyyaṃ me vidhīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य मुखाच् छ्रुत्वा प्रियावार्तां द्विजस्य सः । सद्यो ऽभूद् विक्रमादित्यस् तदाक्षिप्तमना नृपः

iti tasya mukhāc chrutvā priyāvārtāṃ dvijasya saḥ / sadyo 'bhūd vikramādityas tadākṣiptamanā nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.