Somadeva: Kathasaritsagara 7.5

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे रत्नप्रभालम्बके चतुर्थस् तरङ्गः । पञ्चमस् तरङ्गः । एवं कथितवत्यत्र मरुभूतौ चमूपतिः । नरवाहनदत्तस्य पुरो हरिशिखो ऽब्रवीत्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare ratnaprabhālambake caturthas taraṅgaḥ / pañcamas taraṅgaḥ / evaṃ kathitavatyatra marubhūtau camūpatiḥ / naravāhanadattasya puro hariśikho 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यम् एव न सुस्त्रीणां भर्तुरन्यत्परायणम् । तथा च श्रूयतामेषाप्यत्र चित्रतरा कथा

satyam eva na sustrīṇāṃ bharturanyatparāyaṇam / tathā ca śrūyatāmeṣāpyatra citratarā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमानपुरं नाम यदस्ति नगरं भुवि । तत्र वीरभुजाख्यो ऽभूद् राजा धर्मभृतां वरः

vardhamānapuraṃ nāma yadasti nagaraṃ bhuvi / tatra vīrabhujākhyo 'bhūd rājā dharmabhṛtāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःपुरशते तस्य विद्यमाने ऽप्य् अभूत्प्रभोः । एका गुणवरा नाम राज्ञी प्राणाधिकप्रिया

antaḥpuraśate tasya vidyamāne 'py abhūtprabhoḥ / ekā guṇavarā nāma rājñī prāṇādhikapriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्नीशतस्य मध्ये च न तावद्द् ऐवयोगतः । एकस्याम् अपि कस्यांचित् पुत्रस् तस्योदपद्यत

patnīśatasya madhye ca na tāvadd aivayogataḥ / ekasyām api kasyāṃcit putras tasyodapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन वैद्यं स पप्रच्छ श्रुतवर्धनसंज्ञकम् । कच्चिदस्त्यौषधं तादृग्येन स्यात्पुत्रसंभवः

tena vaidyaṃ sa papraccha śrutavardhanasaṃjñakam / kaccidastyauṣadhaṃ tādṛgyena syātputrasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सो ऽब्रवीद्वैद्यो देवैतत्साधयाम्य् अहम् । वन्यच्छगलकः किं तु देवेनानाय्यतां मम

tac chrutvā so 'bravīdvaidyo devaitatsādhayāmy aham / vanyacchagalakaḥ kiṃ tu devenānāyyatāṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आकर्ण्य भिषग्वाक्यं प्रतीहारं स भूपतिः । आदिश्यानाययाम् आस तस्य च्छगलकं वनात्

ity ākarṇya bhiṣagvākyaṃ pratīhāraṃ sa bhūpatiḥ / ādiśyānāyayām āsa tasya cchagalakaṃ vanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं छागं राजसूदेभ्यः समर्प्य स भिषक्ततः । तन्मांसैः साधयाम् आस राज्ञर्थं रसकोत्तमम्

taṃ chāgaṃ rājasūdebhyaḥ samarpya sa bhiṣaktataḥ / tanmāṃsaiḥ sādhayām āsa rājñarthaṃ rasakottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिश्यैकत्र राज्ञीनां मेलकं देवम् अर्चितुम् । गते राज्ञि मिलन्ति स्म देव्य एकत्र तत्र ताः

ādiśyaikatra rājñīnāṃ melakaṃ devam arcitum / gate rājñi milanti sma devya ekatra tatra tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका तु मिलिता नासीद्राज्ञो गुणवरात्र सा । राज्ञो देवार्चनस्थस्य तत्कालं निकटे स्थिता

ekā tu militā nāsīdrājño guṇavarātra sā / rājño devārcanasthasya tatkālaṃ nikaṭe sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिलिताभ्यश् च ताभ्यस्तत्पानार्थं चूर्णमिश्रितम् । अविभाव्य् ऐव रसकं निःशेषं स ददौ भिषक्

militābhyaś ca tābhyastatpānārthaṃ cūrṇamiśritam / avibhāvy aiva rasakaṃ niḥśeṣaṃ sa dadau bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणात्कृतार्चनः सो ऽत्र राजागत्य प्रियायुतः । वीक्ष्याशेषोपयुक्तं तद्द्रव्यं वैद्यं तम् अभ्यधात्

kṣaṇātkṛtārcanaḥ so 'tra rājāgatya priyāyutaḥ / vīkṣyāśeṣopayuktaṃ taddravyaṃ vaidyaṃ tam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो न स्थापितं किंचित्त्वया गुणवराकृते । यत्प्रधानो ऽयमारम्भस्तदेव तव विस्मृतम्

aho na sthāpitaṃ kiṃcittvayā guṇavarākṛte / yatpradhāno 'yamārambhastadeva tava vismṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स विलक्षं तं वैद्यं सूदान्नृपो ऽब्रवीत् । किं तस्य च्छगलस्यास्ति मांसशेषो ऽत्र कश्चन

ity uktvā sa vilakṣaṃ taṃ vaidyaṃ sūdānnṛpo 'bravīt / kiṃ tasya cchagalasyāsti māṃsaśeṣo 'tra kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गे परे स्त इत्य् उक्ते सूदैर् वैद्यो ऽथ सो ऽब्रवीत् । साधु तर्ह्युत्तमं हि स्याद्रसकं शृङ्गगर्भजम्

śṛṅge pare sta ity ukte sūdair vaidyo 'tha so 'bravīt / sādhu tarhyuttamaṃ hi syādrasakaṃ śṛṅgagarbhajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा कारयित्वैव तत् ततः शृङ्गमांसतः । तस्यै गुणवरायै स चूर्णमिश्रं भिषग्ददौ

ity uktvā kārayitvaiva tat tataḥ śṛṅgamāṃsataḥ / tasyai guṇavarāyai sa cūrṇamiśraṃ bhiṣagdadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्याथ नवतिर्देव्यो राज्ञो नवाधिकाः । आसन्सगर्भाः काले च सर्वाः सुषुविरे सुतान्

tatas tasyātha navatirdevyo rājño navādhikāḥ / āsansagarbhāḥ kāle ca sarvāḥ suṣuvire sutān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्वागुपात्तगर्भा च सा सर्वोत्तमलक्षणम् । प्रासूत स्म महादेवी पश्चाद्गुणवरा सुतम्

arvāgupāttagarbhā ca sā sarvottamalakṣaṇam / prāsūta sma mahādevī paścādguṇavarā sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गमांसरसोत्पन्नं नाम्ना शृङ्गभुजं च तम् । पीता वीरभुजश्चक्रे राजा कृतमहोत्सवः

śṛṅgamāṃsarasotpannaṃ nāmnā śṛṅgabhujaṃ ca tam / pītā vīrabhujaścakre rājā kṛtamahotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धमानः सहान्यैस्तैर्भ्रातृभिर्वयसा परम् । कनिष्ठः सो ऽभवत्तेषां गुणैर्ज्येष्ठतमस्त्वभूत्

vardhamānaḥ sahānyaistairbhrātṛbhirvayasā param / kaniṣṭhaḥ so 'bhavatteṣāṃ guṇairjyeṣṭhatamastvabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमात्स राजपुत्रश् च रूपे कामसमो ऽभवत् । धनुर्वेदे ऽर्जुनसमो भीमसेनसमो बले

kramātsa rājaputraś ca rūpe kāmasamo 'bhavat / dhanurvede 'rjunasamo bhīmasenasamo bale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सपुत्रां सुतरां दृष्ट्वा वीरभुजस्य ताम् । प्रियां गुणवरां राज्ञो देव्यो ऽन्या मत्सरं ययुः

tataḥ saputrāṃ sutarāṃ dṛṣṭvā vīrabhujasya tām / priyāṃ guṇavarāṃ rājño devyo 'nyā matsaraṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तास्वयशोलेखा नाम राज्ञी दुराशया । संमन्त्र्य ताभिरन्याभिः सह कृत्वा च संविदम्

atha tāsvayaśolekhā nāma rājñī durāśayā / saṃmantrya tābhiranyābhiḥ saha kṛtvā ca saṃvidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्ताभिः सपत्नीभिस्तं राजानं गृहागतम् । मृषाधृतमुखग्लानिः पृच्छन्तं कृच्छ्रतो ऽब्रवीत्

samastābhiḥ sapatnībhistaṃ rājānaṃ gṛhāgatam / mṛṣādhṛtamukhaglāniḥ pṛcchantaṃ kṛcchrato 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यपुत्र कथं नाम सहसे गृहदूषणम् । परस्य रक्षितावद्यं न रक्षस्यात्मनः कथम्

āryaputra kathaṃ nāma sahase gṛhadūṣaṇam / parasya rakṣitāvadyaṃ na rakṣasyātmanaḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः सुरक्षितनामायमन्तःपुरपतिर्युवा । तत्सक्ता हि त्वदीयैष राज्ञी गुणवरा किल

yaḥ surakṣitanāmāyamantaḥpurapatiryuvā / tatsaktā hi tvadīyaiṣa rājñī guṇavarā kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदन्यस्य न लाभो ऽस्ति सौविदल्लाभिरक्षिते । अन्तःपुरे ऽत्र पुंसो यदतो ऽसौ तेन संगता

tadanyasya na lābho 'sti sauvidallābhirakṣite / antaḥpure 'tra puṃso yadato 'sau tena saṃgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्रान्तःपुरे चैतत्प्रसिद्धम् इह गीयते । इत्य् उक्तः स तया राजा दध्यौ च विममर्श च

sarvatrāntaḥpure caitatprasiddham iha gīyate / ity uktaḥ sa tayā rājā dadhyau ca vimamarśa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा चैकैकशो राज्ञीरन्याः पप्रच्छ ताः क्रमात् । ताश् च तस्मै तथैवोचुः सर्वा रचितकैतवाः

gatvā caikaikaśo rājñīranyāḥ papraccha tāḥ kramāt / tāś ca tasmai tathaivocuḥ sarvā racitakaitavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स मतिमान्राजा जितक्रोधो व्यचिन्तयत् । तयोः संभाव्यते नैतत्प्रवादश्चायमीदृशः

tataḥ sa matimānrājā jitakrodho vyacintayat / tayoḥ saṃbhāvyate naitatpravādaścāyamīdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदानिश्चित्य कार्यो मे प्रतिभेदो न कस्यचित् । युक्त्या तु परिहार्यौ तौ संप्रत्यन्तमवेक्षितुम्

tadāniścitya kāryo me pratibhedo na kasyacit / yuktyā tu parihāryau tau saṃpratyantamavekṣitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निश्चित्य सो ऽन्येद्युर् आस्थाने ऽन्तः पुराधिपम् । सुरक्षितं तम् आहूय कृतकोपः समभ्यधात्

iti niścitya so 'nyedyur āsthāne 'ntaḥ purādhipam / surakṣitaṃ tam āhūya kṛtakopaḥ samabhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्महत्या त्वया पाप कृतेत्यवगतं मया । तत्त्वामकृतसत्तीर्थयात्रं न द्रष्टुमुत्सहे

brāhmahatyā tvayā pāpa kṛtetyavagataṃ mayā / tattvāmakṛtasattīrthayātraṃ na draṣṭumutsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तं समुद्भ्रान्तं ब्रह्महत्या कुतो मया । कृता देवेति जल्पन्तं स राजा पुनरब्रवीत्

tac chrutvā taṃ samudbhrāntaṃ brahmahatyā kuto mayā / kṛtā deveti jalpantaṃ sa rājā punarabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा स्म धार्ष्ट्यं कृथा गच्छ काश्मीरान् पापनाशनान् । यत्र तद्विजयक्षेत्रं नन्दिक्षेत्रं च पावनम्

mā sma dhārṣṭyaṃ kṛthā gaccha kāśmīrān pāpanāśanān / yatra tadvijayakṣetraṃ nandikṣetraṃ ca pāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराहं यत्र च क्षेत्रं ये पूताश्चक्रपाणिना । धत्ते नाम वितस्तेति वहन्ती यत्र जाह्नवी

vārāhaṃ yatra ca kṣetraṃ ye pūtāścakrapāṇinā / dhatte nāma vitasteti vahantī yatra jāhnavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र तन्मडवक्षेत्रं यत्र चोत्तरमानसम् । तत्तीर्थयात्रापूतो मां पुनर् द्रक्ष्यसि नान्यथा

yatra tanmaḍavakṣetraṃ yatra cottaramānasam / tattīrthayātrāpūto māṃ punar drakṣyasi nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा तमवशं विससर्ज सुरक्षितम् । स युक्त्या तीर्थयात्रायां दूरं वीरभुजो नृपः

evam uktvā tamavaśaṃ visasarja surakṣitam / sa yuktyā tīrthayātrāyāṃ dūraṃ vīrabhujo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गुणवरादेव्याः पूर्वं तस्या जगाम सः । सस्नेहश् च सकोपश् च सविमर्शश् च भूपतिः

tato guṇavarādevyāḥ pūrvaṃ tasyā jagāma saḥ / sasnehaś ca sakopaś ca savimarśaś ca bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सा खिन्नमनसं तं दृष्ट्वापृच्छदाकुला । आर्यपुत्र किमद्य् ऐवमकस्मद्दुर्मनायसे

tatra sā khinnamanasaṃ taṃ dṛṣṭvāpṛcchadākulā / āryaputra kimady aivamakasmaddurmanāyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स महीभृत्ताम् एवं कृतकमभ्यधात् । अद्यागत्य महाज्ञानी देवी मां को ऽप्य् अभाषत

tac chrutvā sa mahībhṛttām evaṃ kṛtakamabhyadhāt / adyāgatya mahājñānī devī māṃ ko 'py abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन् गुणवरा देवी कालं कंचन भूगृहे । स्थापनीया त्वया भाव्यं स्वयं च ब्रह्मचारिणा

rājan guṇavarā devī kālaṃ kaṃcana bhūgṛhe / sthāpanīyā tvayā bhāvyaṃ svayaṃ ca brahmacāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यभ्रंशो ऽन्यथा ते स्यान्मृत्युस् तस्याश् च निश्चितम् । इत्य् उक्त्वा स गतो ज्ञानी विषादो ऽयं ततो मम

rājyabhraṃśo 'nyathā te syānmṛtyus tasyāś ca niścitam / ity uktvā sa gato jñānī viṣādo 'yaṃ tato mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तेनोदिते राज्ञा राज्ञी गुणवरा तु सा । भयानुरागविभ्रान्ता तं जगाद पतिव्रत

evaṃ tenodite rājñā rājñī guṇavarā tu sā / bhayānurāgavibhrāntā taṃ jagāda pativrata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्ह्य् आर्यपुत्र नाद्यैव किं मां क्षिपसि भूगृहे । धन्या ह्य् अस्मि यदि प्राणैर् अपि स्यान् मे हितं तव

tarhy āryaputra nādyaiva kiṃ māṃ kṣipasi bhūgṛhe / dhanyā hy asmi yadi prāṇair api syān me hitaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम वा मृत्युरस्त्वेव तव मा भूद् अनिर्वृतिः । इहामुत्र च नारीणां परमा हि गतिः पतिः

mama vā mṛtyurastveva tava mā bhūd anirvṛtiḥ / ihāmutra ca nārīṇāṃ paramā hi gatiḥ patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्या वचः श्रुत्वा साश्रुः सो ऽचिन्तयत्प्रभुः । शङ्के न पापमेतस्यां न च तस्मिन् सुरक्षिते

iti tasyā vacaḥ śrutvā sāśruḥ so 'cintayatprabhuḥ / śaṅke na pāpametasyāṃ na ca tasmin surakṣite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ह्य् अम्लानमुखच्छायो निराशङ्को मयेक्षितः । कष्टं तथापि जिज्ञासे प्रवादस्यास्य निश्चयम्

sa hy amlānamukhacchāyo nirāśaṅko mayekṣitaḥ / kaṣṭaṃ tathāpi jijñāse pravādasyāsya niścayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आलोच्य स तां राजा राज्ञीमाह स्म दुःखितः । तदिहैव वरं देहि भूगृहं क्रियतामिति

ity ālocya sa tāṃ rājā rājñīmāha sma duḥkhitaḥ / tadihaiva varaṃ dehi bhūgṛhaṃ kriyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति च तया प्रोक्तस् तत्रैवान्तःपुरे सुगम् । विधाय भूगृहं राजा देवीं तां निदधे ऽथ सः

tatheti ca tayā proktas tatraivāntaḥpure sugam / vidhāya bhūgṛhaṃ rājā devīṃ tāṃ nidadhe 'tha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रं शृङ्गभुजं तस्या विषण्णं पृष्तकारणम् । आश्वासयत् तद् एवोक्त्वा राज्ञीं तां स यद् उक्तवान्

putraṃ śṛṅgabhujaṃ tasyā viṣaṇṇaṃ pṛṣtakāraṇam / āśvāsayat tad evoktvā rājñīṃ tāṃ sa yad uktavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि राज्ञो हितमिति स्वर्गं मेने धरागृहम् । स्वसुखं नास्ति साध्वीनां तासां भर्तृसुखं सुखम्

sāpi rājño hitamiti svargaṃ mene dharāgṛham / svasukhaṃ nāsti sādhvīnāṃ tāsāṃ bhartṛsukhaṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृते ऽयशोलेखा तस्य राज्ञ्यपराथ सा । निर्वासभुजनामानं स्वैरं स्वसुतम् अभ्यधात्

evaṃ kṛte 'yaśolekhā tasya rājñyaparātha sā / nirvāsabhujanāmānaṃ svairaṃ svasutam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञास्मद्विधुरा तावत्खाते गुणवरार्पिता । एतत्पुत्रश् च देशाच्चेदितो गच्छेत्सुखं भवेत्

rājñāsmadvidhurā tāvatkhāte guṇavarārpitā / etatputraś ca deśāccedito gacchetsukhaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् स शृङ्गभुजो देशान् निर्वास्येताचिराद् यथा । तां पुत्र चिन्तयेर् युक्तिं त्वम् अन्यैर् भ्रातृभिः सह

tat sa śṛṅgabhujo deśān nirvāsyetācirād yathā / tāṃ putra cintayer yuktiṃ tvam anyair bhrātṛbhiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मात्रोदितः सो ऽन्यान् भ्रातॄन् उक्त्वा समत्सरः । आस्ते स्म निर्वासभुजस् तत्रोपायं विचिन्तयन्

iti mātroditaḥ so 'nyān bhrātṝn uktvā samatsaraḥ / āste sma nirvāsabhujas tatropāyaṃ vicintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा ते महास्त्राणि प्रयुञ्जानां नृपात्मजाः । प्रासादाग्रे महाकायं सर्वे ऽपि ददृशुर्बकम्

ekadā te mahāstrāṇi prayuñjānāṃ nṛpātmajāḥ / prāsādāgre mahākāyaṃ sarve 'pi dadṛśurbakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकृतं पक्षिणं तं च पश्यतस्तान्सविस्मयान् । ज्ञानी क्षपणकः कोऽपि पथा तेनागतो ऽब्रवीत्

vikṛtaṃ pakṣiṇaṃ taṃ ca paśyatastānsavismayān / jñānī kṣapaṇakaḥ ko'pi pathā tenāgato 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रा बको नायं रूपेणानेन राक्षसः । भ्रमत्यग्निशिखाख्यो ऽयं नगराणि विनाशयन्

rājaputrā bako nāyaṃ rūpeṇānena rākṣasaḥ / bhramatyagniśikhākhyo 'yaṃ nagarāṇi vināśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विध्यतैनं काण्डेन यावद्गच्छत्वितो हतः । एतत्क्षपणकाच् छ्रुत्वा नवतिस्ते नवाधिकाः

tadvidhyatainaṃ kāṇḍena yāvadgacchatvito hataḥ / etatkṣapaṇakāc chrutvā navatiste navādhikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काण्डानि चिक्षिपुर् ज्येष्ठा नैको ऽप्य् आहतवान् बकम् । ततो नग्नक्षपणकः पुनस् तान् अब्रवीच् च सः

kāṇḍāni cikṣipur jyeṣṭhā naiko 'py āhatavān bakam / tato nagnakṣapaṇakaḥ punas tān abravīc ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं कनीयान् युष्माकं भ्राता शृङ्गभुजो बकम् । शक्नोति हन्तुमेतं तद्गृह्णात्वेष क्षमं धनुः

ayaṃ kanīyān yuṣmākaṃ bhrātā śṛṅgabhujo bakam / śaknoti hantumetaṃ tadgṛhṇātveṣa kṣamaṃ dhanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैव स्मरन्मातुस्तल्लब्धावसरं वचः । स निर्वासभुजो जाल्मस्तत्क्षणं समचिन्तयत्

tac chrutvaiva smaranmātustallabdhāvasaraṃ vacaḥ / sa nirvāsabhujo jālmastatkṣaṇaṃ samacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं शृङ्गभुजस्यास्य स्यादुपायः प्रवासने । तद् अर्पयामस् तातस्य संबन्ध्यस्मै धनुःशरम्

so 'yaṃ śṛṅgabhujasyāsya syādupāyaḥ pravāsane / tad arpayāmas tātasya saṃbandhyasmai dhanuḥśaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौवर्णं तच्छरं हृत्वा विद्धो यास्यति चेद्बकः । पश्चादेषो ऽपि गन्तास्य मार्गस्त्वस्मासु तं शरम्

sauvarṇaṃ taccharaṃ hṛtvā viddho yāsyati cedbakaḥ / paścādeṣo 'pi gantāsya mārgastvasmāsu taṃ śaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च लप्स्यते नैतं चिन्वन्रक्षोबकं तदा । स्थास्यतीतस्ततो भ्राम्यन्नैष्यतीह शरं विना

yadā ca lapsyate naitaṃ cinvanrakṣobakaṃ tadā / sthāsyatītastato bhrāmyannaiṣyatīha śaraṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आलोच्य ददौ तस्मै पापः शृङ्गभुजाय सः । बकघाताय सशरं पितृसंबन्धि कार्मुकम्

ity ālocya dadau tasmai pāpaḥ śṛṅgabhujāya saḥ / bakaghātāya saśaraṃ pitṛsaṃbandhi kārmukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गृहीत्वा तदाकृष्य तेन स्वर्णशरेण तम् । रत्नपुङ्खेन विव्याध बकं शृङ्गभुजो बली

sa gṛhītvā tadākṛṣya tena svarṇaśareṇa tam / ratnapuṅkhena vivyādha bakaṃ śṛṅgabhujo balī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विद्धमात्रस् तं कायलग्नमादाय सायकम् । बकः स्रवदसृग्धारः पलाय्य् ऐव ततो ययौ

sa viddhamātras taṃ kāyalagnamādāya sāyakam / bakaḥ sravadasṛgdhāraḥ palāyy aiva tato yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शृङ्गभुजं वीरं स निर्वासभुजः शठः । तत्संज्ञाप्रेरितास्ते च भ्रातरो ऽन्ये तमब्रुवन्

tataḥ śṛṅgabhujaṃ vīraṃ sa nirvāsabhujaḥ śaṭhaḥ / tatsaṃjñāpreritāste ca bhrātaro 'nye tamabruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहि हेममयं तं नस्तातसंबन्धिनं शरम् । अन्यथाद्य शरीराणि त्यक्ष्यामः पुरतस्तव

dehi hemamayaṃ taṃ nastātasaṃbandhinaṃ śaram / anyathādya śarīrāṇi tyakṣyāmaḥ puratastava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातस् तेन विना ह्य् अस्मानितो इर्वासयिष्यति । न च कर्तुं ग्रहीतुं वा शक्यं तत्प्रतिरूपकम्

tātas tena vinā hy asmānito irvāsayiṣyati / na ca kartuṃ grahītuṃ vā śakyaṃ tatpratirūpakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैव स जिह्मांस्तान्वीरः शृङ्गभुजो ऽब्रवीत् । धीरा भवत मा भूद् वो भयं कार्पण्यमुज्झत

tac chrutvaiva sa jihmāṃstānvīraḥ śṛṅgabhujo 'bravīt / dhīrā bhavata mā bhūd vo bhayaṃ kārpaṇyamujjhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनेष्यामि शरं गत्वा हत्वा तं राक्षसाधमम् । इत्य् उक्त्वा सशरं चापं निजं शृङ्गभुजो ऽग्रहीत्

āneṣyāmi śaraṃ gatvā hatvā taṃ rākṣasādhamam / ity uktvā saśaraṃ cāpaṃ nijaṃ śṛṅgabhujo 'grahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययौ च तां समुद्दिश्य दिशं यां स बको गतः । पतितां तदसृग्धारां भूमावनुसरञ्जवात्

yayau ca tāṃ samuddiśya diśaṃ yāṃ sa bako gataḥ / patitāṃ tadasṛgdhārāṃ bhūmāvanusarañjavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्टेषु तेषु चान्येषु मातृपार्श्वं गतेष्व् अथ । गच्छन्स क्रमशः प्राप दूरां शृङ्गभुजो ऽतवीम्

hṛṣṭeṣu teṣu cānyeṣu mātṛpārśvaṃ gateṣv atha / gacchansa kramaśaḥ prāpa dūrāṃ śṛṅgabhujo 'tavīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां ददर्श चिन्वानो वनस्यान्तर्महत्पुरम् । भोगायोपनतं काले फलं पुण्यतरोर् इव

tasyāṃ dadarśa cinvāno vanasyāntarmahatpuram / bhogāyopanataṃ kāle phalaṃ puṇyataror iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोद्यानतरोर्मूले स विश्रान्तः क्षणाद् इव । आश्चर्यरूपाम् आयान्तीम् अत्र कन्यामवैक्षत

tatrodyānatarormūle sa viśrāntaḥ kṣaṇād iva / āścaryarūpām āyāntīm atra kanyāmavaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरहे जीवितहरां संगमे प्राणदायिनीम् । विचित्रां निर्मितां धारा विषामृतमयीम् इव

virahe jīvitaharāṃ saṃgame prāṇadāyinīm / vicitrāṃ nirmitāṃ dhārā viṣāmṛtamayīm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैरुपगतां तां च चक्षुषा प्रेमवर्षिणा । पश्यन्तीं तद्गतमनाः स पप्रच्छ नृपात्मजः

śanairupagatāṃ tāṃ ca cakṣuṣā premavarṣiṇā / paśyantīṃ tadgatamanāḥ sa papraccha nṛpātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंनामधेयं कस्येदं पुरं हरिणलोचने । त्वं च का किं तवेहायमागमः कह्यतामिति

kiṃnāmadheyaṃ kasyedaṃ puraṃ hariṇalocane / tvaṃ ca kā kiṃ tavehāyamāgamaḥ kahyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः साचीकृतमुखी न्यस्तद्दृष्टिर्महीतले । सा तं जगाद सुदती मधुरस्निग्धया गिरा

tataḥ sācīkṛtamukhī nyastaddṛṣṭirmahītale / sā taṃ jagāda sudatī madhurasnigdhayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं धूमपुरं नाम सर्वसंपद्गृहं पुरम् । अस्मिन्वसत्यग्निशिखो नाम राक्षसपुंगवः

idaṃ dhūmapuraṃ nāma sarvasaṃpadgṛhaṃ puram / asminvasatyagniśikho nāma rākṣasapuṃgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य रूपशिखां नाम सदृशीं विद्धि मां सुताम् । इहागताम् असामान्यत्वद्रूपाहृतमानसाम्

tasya rūpaśikhāṃ nāma sadṛśīṃ viddhi māṃ sutām / ihāgatām asāmānyatvadrūpāhṛtamānasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं भ्रूहि मे ऽधुना को ऽसि किम् इहाभ्यागतो ऽसि च । एवम् उक्ते तया तस्यै सर्वं शृङ्गभुजं क्षणम्

tvaṃ bhrūhi me 'dhunā ko 'si kim ihābhyāgato 'si ca / evam ukte tayā tasyai sarvaṃ śṛṅgabhujaṃ kṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽसौ यन्नामधेयश् च यस्य पुत्रो महीपतेः । यया शरनिमित्तेन तद्धूमपुरम् आगतः

yo 'sau yannāmadheyaś ca yasya putro mahīpateḥ / yayā śaranimittena taddhūmapuram āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विदितवृत्तान्ता सा तं रूपशिखाभ्यधात् । न त्वया सुदृगन्यो ऽस्ति त्रैलोक्ये ऽपि धनुर्धरः

tato viditavṛttāntā sā taṃ rūpaśikhābhyadhāt / na tvayā sudṛganyo 'sti trailokye 'pi dhanurdharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन तातो ऽप्य् असौ विद्धो बकरूपो महेषुना । स च हेममयो बाणः स्वीकृतः क्रीडया मया

yena tāto 'py asau viddho bakarūpo maheṣunā / sa ca hemamayo bāṇaḥ svīkṛtaḥ krīḍayā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातस्तु निर्व्रणः सद्यो महादंष्ट्रेण मन्त्रिणा । विशल्यकरणीमुख्यमहौषधिविदा कृतः

tātastu nirvraṇaḥ sadyo mahādaṃṣṭreṇa mantriṇā / viśalyakaraṇīmukhyamahauṣadhividā kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यामि तातं संबोध्य नयाम्यभ्यन्तरं द्रुतम् । त्वामार्यपुत्र न्यस्तो हि त्वय्यात्मायं मयाधुना

tadyāmi tātaṃ saṃbodhya nayāmyabhyantaraṃ drutam / tvāmāryaputra nyasto hi tvayyātmāyaṃ mayādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तमवस्थाप्य तत्र शृङ्गभुजं क्षणम् । ययौ रूपशिखा पार्श्वं पितुरग्निशिखस्य सा

ity uktvā tamavasthāpya tatra śṛṅgabhujaṃ kṣaṇam / yayau rūpaśikhā pārśvaṃ pituragniśikhasya sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तात शृङ्गभुजो नाम राजसूनुरिहागतः । को ऽप्य् अनन्यसमो रूपकुलशीलवयोगुणैः

tāta śṛṅgabhujo nāma rājasūnurihāgataḥ / ko 'py ananyasamo rūpakulaśīlavayoguṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाने को ऽप्य् अवतीर्णो ऽत्र देवांशो न स मानुषः । स चेद्भर्ता न मे स्यात्तत्त्यजेयं जीवितं ध्रुवम्

jāne ko 'py avatīrṇo 'tra devāṃśo na sa mānuṣaḥ / sa cedbhartā na me syāttattyajeyaṃ jīvitaṃ dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः स तया तत्र पिता तां राक्षसो ऽब्रवीत् । मानुषाः पुत्रि भक्ष्या नस्तथापि यदि ते ग्रहः

ity uktaḥ sa tayā tatra pitā tāṃ rākṣaso 'bravīt / mānuṣāḥ putri bhakṣyā nastathāpi yadi te grahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्तु राजपुत्रं तम् इहैवानाय्य दर्शय । तच् छ्रुत्वा सा ययौ रूपशिखा शृङ्गभुजान्तिकम्

tadastu rājaputraṃ tam ihaivānāyya darśaya / tac chrutvā sā yayau rūpaśikhā śṛṅgabhujāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वा यथा कृतं तच् च तं निनायान्तिकं पितुः । सो ऽपि तं नम्रमादृत्य तत्पिताग्निशिखो ऽब्रवीत्

uktvā yathā kṛtaṃ tac ca taṃ nināyāntikaṃ pituḥ / so 'pi taṃ namramādṛtya tatpitāgniśikho 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददामि राजपुत्रैतां तुभ्यं रूपशिखामहम् । यदि मद्वचनं किंचिन्नातिक्रामसि जातुचित्

dadāmi rājaputraitāṃ tubhyaṃ rūpaśikhāmaham / yadi madvacanaṃ kiṃcinnātikrāmasi jātucit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं तं सो ऽपि प्रह्वः शृङ्गभुजो ऽब्रवीत् । बाढमुल्लङ्घयिष्यामि नैवाज्ञावचनं तव

ity uktavantaṃ taṃ so 'pi prahvaḥ śṛṅgabhujo 'bravīt / bāḍhamullaṅghayiṣyāmi naivājñāvacanaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति शृङ्गभुजेनोक्तस्तुष्टः सो ऽग्निशिखो ऽभ्यधात् । उत्तिष्ठ तर्हि स्नात्वा त्वमागच्छ स्नानवेश्मनः

iti śṛṅgabhujenoktastuṣṭaḥ so 'gniśikho 'bhyadhāt / uttiṣṭha tarhi snātvā tvamāgaccha snānaveśmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एवम् उक्त्वावादीत् तां सुतां रूपशिखां च सः । त्वं गच्छ सर्वा भगिनीरादायागच्छ सत्वरम्

tam evam uktvāvādīt tāṃ sutāṃ rūpaśikhāṃ ca saḥ / tvaṃ gaccha sarvā bhaginīrādāyāgaccha satvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अग्निशिखेनोक्तौ तेन निर्जग्मतुस् ततः । तथेति तावुभौ शृङ्गभुजो रूपशिखा च सा

evam agniśikhenoktau tena nirjagmatus tataḥ / tatheti tāvubhau śṛṅgabhujo rūpaśikhā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं सा सुधीः शृङ्गभुजं रूपशिखाभ्यधात् । आर्यपुत्र कुमारीणां स्वसॄणामस्ति मे शतम्

tatas taṃ sā sudhīḥ śṛṅgabhujaṃ rūpaśikhābhyadhāt / āryaputra kumārīṇāṃ svasṝṇāmasti me śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वा वयं सदृश्यश् च तुल्याभरणवाससः । सर्वासां सन्ति कण्ठेषु तुया हारलताश् च नः

sarvā vayaṃ sadṛśyaś ca tulyābharaṇavāsasaḥ / sarvāsāṃ santi kaṇṭheṣu tuyā hāralatāś ca naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तातो मेलयित्वास्मांस् त्वां विमोहयितुं प्रिय । आसां मध्यादभीष्टां वं वृणीस्वेति वदिष्यति

tattāto melayitvāsmāṃs tvāṃ vimohayituṃ priya / āsāṃ madhyādabhīṣṭāṃ vaṃ vṛṇīsveti vadiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानाम्य् एतम् अहं तस्य व्याजाभिप्रायम् ईदृशम् । सर्वाः संघटयत्य् अस्मान् किमर्थम् अयम् अन्यथा

jānāmy etam ahaṃ tasya vyājābhiprāyam īdṛśam / sarvāḥ saṃghaṭayaty asmān kimartham ayam anyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा मूर्ध्नि करिष्ये च कण्ठाद् धारलताम् अहम् । तदभिज्ञानलब्धायां वनमालां मयि क्षिपेः

tadā mūrdhni kariṣye ca kaṇṭhād dhāralatām aham / tadabhijñānalabdhāyāṃ vanamālāṃ mayi kṣipeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भौतप्रायश् च तातो ऽयं बुद्धिर्नास्य विवेकिनी । तथा मय्यपि मार्गो ऽस्य जातिसिद्धः क्व गच्छति

bhautaprāyaś ca tāto 'yaṃ buddhirnāsya vivekinī / tathā mayyapi mārgo 'sya jātisiddhaḥ kva gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेष वञ्चनार्थं ते यद्यत्किंचिद्वदिष्यति । अङ्गीकृत्य त्वया तत्तद्वाच्यं मे वेद्म्य् अहं परम्

tadeṣa vañcanārthaṃ te yadyatkiṃcidvadiṣyati / aṅgīkṛtya tvayā tattadvācyaṃ me vedmy ahaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा भगिनीनां सा पार्श्वं रूपशिखा ययौ । तथेत्य् उक्त्वा च गतवान्स्नातुं शृङ्गभुजो ऽपि सः

ity uktvā bhaginīnāṃ sā pārśvaṃ rūpaśikhā yayau / tathety uktvā ca gatavānsnātuṃ śṛṅgabhujo 'pi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथागात् स्वसृभिः साकं पार्श्व रूपशिखा पितुः । सो ऽपि शृङ्गभुजश्चेटीस्नपितो ऽत्राययौ पुनः

athāgāt svasṛbhiḥ sākaṃ pārśva rūpaśikhā pituḥ / so 'pi śṛṅgabhujaśceṭīsnapito 'trāyayau punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसां मध्यान्निजेष्टायाः प्रयच्छैतामिति ब्रुवन् । वनमालां ददौ शृङ्गभुजायाग्निशिखो ऽथ सः

āsāṃ madhyānnijeṣṭāyāḥ prayacchaitāmiti bruvan / vanamālāṃ dadau śṛṅgabhujāyāgniśikho 'tha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् आदायैव तां रूपशिखायाः क्षिप्तवान् गले । प्राङ्मूर्धन्यस्तसंकेतहारयष्टेर् नृपात्मजः

so 'py ādāyaiva tāṃ rūpaśikhāyāḥ kṣiptavān gale / prāṅmūrdhanyastasaṃketahārayaṣṭer nṛpātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सो ऽग्निशिखो रूपशिखां शृङ्गभुजान्विताम् । निजगाद विधास्ये वां प्रातर् उद्वाहमङ्गलम्

tataḥ so 'gniśikho rūpaśikhāṃ śṛṅgabhujānvitām / nijagāda vidhāsye vāṃ prātar udvāhamaṅgalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तौ च ताश्चान्या विससर्ज सुता गृहम् । क्षणाच् च तं शृङ्गभुजं समाहूय् ऐवम् अब्रवीत्

ity uktvā tau ca tāścānyā visasarja sutā gṛham / kṣaṇāc ca taṃ śṛṅgabhujaṃ samāhūy aivam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छेदं दान्तयुगलं समादाय पुराद्बहिः । राशिस्थं भुवि तत्राद्य तिलखारीशतं वप

gacchedaṃ dāntayugalaṃ samādāya purādbahiḥ / rāśisthaṃ bhuvi tatrādya tilakhārīśataṃ vapa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स तथेत्य् उक्त्वा गत्वा शृङ्गभुजो ऽब्रवीत् । विग्नो रूपशिखायास्तत्साप्येवं निजगाद तम्

tac chrutvā sa tathety uktvā gatvā śṛṅgabhujo 'bravīt / vigno rūpaśikhāyāstatsāpyevaṃ nijagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यपुत्र न कार्यस्ते विषादो ऽत्र मनागपि । गच्छ त्वं साधयाम्येतदहं क्षिप्रं स्वमायया

āryaputra na kāryaste viṣādo 'tra manāgapi / gaccha tvaṃ sādhayāmyetadahaṃ kṣipraṃ svamāyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तत्र गत्वा स दृष्ट्वा राजसुतस्तिलान् । राशिस्थान्विह्वलो यावदप्तुं प्रक्रमते कृषन्

tac chrutvā tatra gatvā sa dṛṣṭvā rājasutastilān / rāśisthānvihvalo yāvadaptuṃ prakramate kṛṣan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद् ददर्श भूमिं तां कृष्टम् उप्तांश् च तांस् तिलान् । प्रियामायाबलात् सर्वान् क्रमेणैव सुविस्मितः

tāvad dadarśa bhūmiṃ tāṃ kṛṣṭam uptāṃś ca tāṃs tilān / priyāmāyābalāt sarvān krameṇaiva suvismitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.