Somadeva: Kathasaritsagara 7.5

गत्वा चाग्निशिखायैतत्कृतं कार्यं न्यवेदयत् । ततः स वञ्चको भूयस्तम् अभाषत राक्षसः

gatvā cāgniśikhāyaitatkṛtaṃ kāryaṃ nyavedayat / tataḥ sa vañcako bhūyastam abhāṣata rākṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ममोप्तैस्तिलैः कार्यं गच्छ राशीकुरुष्व तान् । तच् छ्रुत्वोपेत्य तद्रूपशिखायै सो ऽब्रवीत्पुनः

na mamoptaistilaiḥ kāryaṃ gaccha rāśīkuruṣva tān / tac chrutvopetya tadrūpaśikhāyai so 'bravītpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तं विसृज्य भूमिं तां सृष्ट्वासंख्याः पिपीलिकाः । ताभिः संघटयाम् आस तिलांस्तान्निजमायया

sā taṃ visṛjya bhūmiṃ tāṃ sṛṣṭvāsaṃkhyāḥ pipīlikāḥ / tābhiḥ saṃghaṭayām āsa tilāṃstānnijamāyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वैव पुनर्गत्वा तस्मै सो ऽग्निशिखाय तान् । न्यवेदयच्छृङ्गभुजस्तिलान्राशीकृतानपि

tad dṛṣṭvaiva punargatvā tasmai so 'gniśikhāya tān / nyavedayacchṛṅgabhujastilānrāśīkṛtānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सो ऽग्निशिखो मूर्खः शठो भूयो ऽप्य् उवाच तम् । इतो दक्षिणतो गत्वा योजनद्वयमात्रकम्

tataḥ so 'gniśikho mūrkhaḥ śaṭho bhūyo 'py uvāca tam / ito dakṣiṇato gatvā yojanadvayamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति देवकुलं शून्यमरण्ये भद्र शांभवम् । तस्मिन् धूमशिखो नाम भ्राता वसति मे प्रियः

asti devakulaṃ śūnyamaraṇye bhadra śāṃbhavam / tasmin dhūmaśikho nāma bhrātā vasati me priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेदानीं व्रजैवं च वेदेर् देवकुलाग्रतः । भो धूमशिख दूतस् ते सानुगस्य निमन्त्रणे

tatredānīṃ vrajaivaṃ ca veder devakulāgrataḥ / bho dhūmaśikha dūtas te sānugasya nimantraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहितो ऽग्निशिखेनाहं शीघ्रमागम्यतां त्वया । भावी रूपशिखाया हि प्रातः परिणयोत्सवः

prahito 'gniśikhenāhaṃ śīghramāgamyatāṃ tvayā / bhāvī rūpaśikhāyā hi prātaḥ pariṇayotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् उक्त्वैवात्र त्वम् इहायाह्यद्य सत्वरम् । प्रातः परिणयस्वैतां सुतां रूपशिखां मम

etāvad uktvaivātra tvam ihāyāhyadya satvaram / prātaḥ pariṇayasvaitāṃ sutāṃ rūpaśikhāṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तस् तेन पापेन तथेत्य् उक्त्वा तथैव च । गत्वा रूपशिखायास्तत्सर्वं शृङ्गभुजो ऽब्रवीत्

ity uktas tena pāpena tathety uktvā tathaiva ca / gatvā rūpaśikhāyāstatsarvaṃ śṛṅgabhujo 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा साध्वी मृत्तिकां तोयं कण्टकानग्निम् एव च । दत्त्वा तस्मै वराश्वं च निजम् एवं जगाद तम्

sā sādhvī mṛttikāṃ toyaṃ kaṇṭakānagnim eva ca / dattvā tasmai varāśvaṃ ca nijam evaṃ jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतमारुह्य तुरगं नत्वा देवकुलं च तत् । द्रुतं धूमशिखस्योक्त्वा तत्तातोक्तं निमन्त्रणम्

etamāruhya turagaṃ natvā devakulaṃ ca tat / drutaṃ dhūmaśikhasyoktvā tattātoktaṃ nimantraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगन्तव्यं त्वया शीघ्रमश्वेनानेन धावता । पृष्ठतो वीक्षितव्यं च मुहुर्वलितकंधरम्

āgantavyaṃ tvayā śīghramaśvenānena dhāvatā / pṛṣṭhato vīkṣitavyaṃ ca muhurvalitakaṃdharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्तम् आगतं धूमशिखं द्रक्ष्यसि चेत् ततः । तन्मार्गे मृत्तिकैषा ते प्रक्षेप्तव्यात्मपृष्ठतः

paścāttam āgataṃ dhūmaśikhaṃ drakṣyasi cet tataḥ / tanmārge mṛttikaiṣā te prakṣeptavyātmapṛṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽपि पश्चाद् आगच्छेत् स ते धूमशिखो यदि । तथैव पृष्ठतस्त्याज्यं तोयम् एवं त्वयान्तरा

tato 'pi paścād āgacchet sa te dhūmaśikho yadi / tathaiva pṛṣṭhatastyājyaṃ toyam evaṃ tvayāntarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदप्येष्यति चेत्क्षेप्यास्तद्वदेते ऽस्य कण्टकाः । तथापि चेत्सो ऽनुपतेत्तन्मध्ये ऽग्निमिमं क्षिपेः

tadapyeṣyati cetkṣepyāstadvadete 'sya kaṇṭakāḥ / tathāpi cetso 'nupatettanmadhye 'gnimimaṃ kṣipeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृते हि निर्दैन्यस्त्वम् इहैष्यसि मा च ते । विकल्पो भूद् व्रज द्रक्ष्यस्यद्य विद्याबलं मम

evaṃ kṛte hi nirdainyastvam ihaiṣyasi mā ca te / vikalpo bhūd vraja drakṣyasyadya vidyābalaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः स तया शृङ्गभुजो धृतमृदादिकः । तथेति तद्धयारूढो ऽरण्ये देवकुलं ययौ

ity uktaḥ sa tayā śṛṅgabhujo dhṛtamṛdādikaḥ / tatheti taddhayārūḍho 'raṇye devakulaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वामस्थगौरीकं दक्षिणस्थविनायकम् । दृष्ट्वा नत्वा च विश्वेशमुक्तैवाग्निशिखोदितम्

tatra vāmasthagaurīkaṃ dakṣiṇasthavināyakam / dṛṣṭvā natvā ca viśveśamuktaivāgniśikhoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमन्त्रणवचस् तस्य तूर्णं धूमशिखस्य तत् । ततश् चचाल चतुरं प्रधाविततुरंगमः

nimantraṇavacas tasya tūrṇaṃ dhūmaśikhasya tat / tataś cacāla caturaṃ pradhāvitaturaṃgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् च पृष्ठतो यावद्वीक्षते वलिताननः । तावद्धुमशिखं पश्चादागतं तं ददर्श सः

kṣaṇāc ca pṛṣṭhato yāvadvīkṣate valitānanaḥ / tāvaddhumaśikhaṃ paścādāgataṃ taṃ dadarśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिक्षेप चाशु मार्गे ऽस्य मृत्तिकां तां स्वपृष्ठतः । क्षिप्तयात्र तया मध्ये सद्यो ऽभुत्पर्वतो महान्

cikṣepa cāśu mārge 'sya mṛttikāṃ tāṃ svapṛṣṭhataḥ / kṣiptayātra tayā madhye sadyo 'bhutparvato mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमुल्लङ्घ्य कथंचित्तम् आगतं वीक्ष्य राक्षसम् । तथैव पृष्ठतस्तोयं तत्स राजसुतो ऽक्षिपत्

tamullaṅghya kathaṃcittam āgataṃ vīkṣya rākṣasam / tathaiva pṛṣṭhatastoyaṃ tatsa rājasuto 'kṣipat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन तत्रान्तरा जज्ञे वेल्लद्वीचिर्महानदी । ताम् अप्य् उतीर्य कथम् अप्य् आगते ऽस्मिन्निशाचरे

tena tatrāntarā jajñe velladvīcirmahānadī / tām apy utīrya katham apy āgate 'sminniśācare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीघ्रं शृङ्गभुजः पश्चात्कण्टकांस्तानवाकिरत् । तैर् उद्बभूव गहनं वनं मध्ये सकण्टकम्

śīghraṃ śṛṅgabhujaḥ paścātkaṇṭakāṃstānavākirat / tair udbabhūva gahanaṃ vanaṃ madhye sakaṇṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽपि निर्गते तस्मिन् रक्षस्यग्निं स्वपृष्ठतः । जहौ तेन स जज्वाल मार्गः सतृणकाननः

tato 'pi nirgate tasmin rakṣasyagniṃ svapṛṣṭhataḥ / jahau tena sa jajvāla mārgaḥ satṛṇakānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वीक्ष्य खाण्डवम् इव ज्वलितं दुरतिक्रमम् । ययौ धूमशिखः खिन्नो भीतश् च स यथागतम्

taṃ vīkṣya khāṇḍavam iva jvalitaṃ duratikramam / yayau dhūmaśikhaḥ khinno bhītaś ca sa yathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा रूपशिखामायामोहितः स हि राक्षसः । पद्भ्यामागादगाच्चैव न सस्मार नभोगतिम्

tadā rūpaśikhāmāyāmohitaḥ sa hi rākṣasaḥ / padbhyāmāgādagāccaiva na sasmāra nabhogatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रशंसन्न् अन्तस् तत्प्रियामायाविजृम्भितम् । गतभीराययौ धूमपुरं शृङ्गभुजः स तत्

atha praśaṃsann antas tatpriyāmāyāvijṛmbhitam / gatabhīrāyayau dhūmapuraṃ śṛṅgabhujaḥ sa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो रूपशिखायै तं समर्प्याश्वं निवेद्य च । यथा कृतं स हृष्टायै जगामाग्निशिखान्तिकम्

tato rūpaśikhāyai taṃ samarpyāśvaṃ nivedya ca / yathā kṛtaṃ sa hṛṣṭāyai jagāmāgniśikhāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमन्त्रितो मया गत्वा भ्राता धूमशिखस्तव । इत्य् उक्तवन्तं तं सो ऽत्र संभ्रन्तो ग्निशिखो ऽब्रवीत्

nimantrito mayā gatvā bhrātā dhūmaśikhastava / ity uktavantaṃ taṃ so 'tra saṃbhranto gniśikho 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तत्र गतो ऽभूस्त्वमभिज्ञानं तदुच्यताम् । इति तेनोदितः शृङ्गभुजो जिह्मं जगाद तम्

yadi tatra gato 'bhūstvamabhijñānaṃ taducyatām / iti tenoditaḥ śṛṅgabhujo jihmaṃ jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृण्विदं वच्म्यभिज्ञानं तत्र देवकुले विभोः । वामे ऽस्ति पार्वती पार्श्वे दक्षिणे च विनायकः

śṛṇvidaṃ vacmyabhijñānaṃ tatra devakule vibhoḥ / vāme 'sti pārvatī pārśve dakṣiṇe ca vināyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा विस्मितः सो ऽग्निशिखः क्षणम् अचिन्तयत् । कथं गतो ऽपि मद्भ्रात्रा शकितो नैष खादितुम्

tac chrutvā vismitaḥ so 'gniśikhaḥ kṣaṇam acintayat / kathaṃ gato 'pi madbhrātrā śakito naiṣa khāditum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तज्जाने मानुषो नायं देवो ऽयं कोऽपि निश्चितम् । अनुरूपस् तद् एषो ऽस्तु भर्तास्या दुहितुर्मम

tajjāne mānuṣo nāyaṃ devo 'yaṃ ko'pi niścitam / anurūpas tad eṣo 'stu bhartāsyā duhiturmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य तं शृङ्गभुजं रूपशिखान्तिकम् । कृतार्थं व्यसृजत्स्वं तु नाङ्गभेदं विवेद सः

iti saṃcintya taṃ śṛṅgabhujaṃ rūpaśikhāntikam / kṛtārthaṃ vyasṛjatsvaṃ tu nāṅgabhedaṃ viveda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च शृङ्गभुजस् तत्र गत्वा परिणयोत्सुकः । भुक्तपीतस्तया साकं कथंचिदनयन्निशाम्

sa ca śṛṅgabhujas tatra gatvā pariṇayotsukaḥ / bhuktapītastayā sākaṃ kathaṃcidanayanniśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश् चाग्निशिखस् तस्मै तां स रूपशिखां ददौ । ऋद्ध्या स्वसिद्ध्युचितया विधिवद्वह्निसाक्षिकम्

prātaś cāgniśikhas tasmai tāṃ sa rūpaśikhāṃ dadau / ṛddhyā svasiddhyucitayā vidhivadvahnisākṣikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व राक्षससुता कुत्र राजपुत्रः क्व चैतयोः । विवाहो बत चित्रैव गतिः प्राक्तनकर्मणाम्

kva rākṣasasutā kutra rājaputraḥ kva caitayoḥ / vivāho bata citraiva gatiḥ prāktanakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रेजे राजसूनुस्तां प्राप्य रक्षःसुतां प्रियाम् । पेशलां पङ्कसंभूतां राजहंसो ऽब्जिनीम् इव

sa reje rājasūnustāṃ prāpya rakṣaḥsutāṃ priyām / peśalāṃ paṅkasaṃbhūtāṃ rājahaṃso 'bjinīm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्थौ च स तया तत्र तदेकमनसा सह । भुञ्जानो विविधान् भोगान् रक्षः सिद्ध्युपकल्पितान्

tasthau ca sa tayā tatra tadekamanasā saha / bhuñjāno vividhān bhogān rakṣaḥ siddhyupakalpitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतेष्व् अथ दिनेष्व् अत्र तां स रूपशिखां रहः । अवादीदेहि गच्छावो वर्धमानपुरं प्रिये

gateṣv atha dineṣv atra tāṃ sa rūpaśikhāṃ rahaḥ / avādīdehi gacchāvo vardhamānapuraṃ priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा हि स्वा राजधानी नस् तस्याश्चैवं प्रवासनम् । परैः सोढुं न शक्नोमि मानप्राणा हि मादृशाः

sā hi svā rājadhānī nas tasyāścaivaṃ pravāsanam / paraiḥ soḍhuṃ na śaknomi mānaprāṇā hi mādṛśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मुञ्च जन्मभूमिं त्वमत्याज्याम् अपि मत्कृते । आवेदय पितुस्तं च हस्ते हेमशरं कुरु

tanmuñca janmabhūmiṃ tvamatyājyām api matkṛte / āvedaya pitustaṃ ca haste hemaśaraṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति शृङ्गभुजेनोक्ता सा तं रूपशिखाब्रवीत् । यदादिशसि तत्कार्यमार्यपुत्र मयाधुना

iti śṛṅgabhujenoktā sā taṃ rūpaśikhābravīt / yadādiśasi tatkāryamāryaputra mayādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

का जन्मभूः कः स्वजनः सर्वमेतद्भवान्मम । न पतिव्यतिरेकेण सुस्त्रीणामपरा गतिः

kā janmabhūḥ kaḥ svajanaḥ sarvametadbhavānmama / na pativyatirekeṇa sustrīṇāmaparā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातस्यावेदनीयं तु नैतत्सो ऽस्मान् हि न त्यजेत् । तस्माद् अविदितं तस्य गन्तव्यं क्रोधनस्य नः

tātasyāvedanīyaṃ tu naitatso 'smān hi na tyajet / tasmād aviditaṃ tasya gantavyaṃ krodhanasya naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगमिष्यति चेत्पश्चाद्बुद्ध्वा परिजनात् ततः । मोहयिष्याम्यबुद्धिं तं भौततुल्यं स्वविद्यया

āgamiṣyati cetpaścādbuddhvā parijanāt tataḥ / mohayiṣyāmyabuddhiṃ taṃ bhautatulyaṃ svavidyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्या वचः श्रुत्वा प्रहृष्टः सो ऽपरे ऽहनि । दत्तराज्यार्धयानर्घरत्नपूर्णसमुद्गया

iti tasyā vacaḥ śrutvā prahṛṣṭaḥ so 'pare 'hani / dattarājyārdhayānargharatnapūrṇasamudgayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयैवानीततच्चारुसुवर्णशरया सह । आरुह्य शरवेगाख्यं तदीयं तुरगोत्तमम्

tayaivānītataccārusuvarṇaśarayā saha / āruhya śaravegākhyaṃ tadīyaṃ turagottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वञ्चयित्वा परिजनं स्वैरोद्यानभ्रमच्छलात् । ततः शृङ्गभुजः प्रायाद् वर्धमानपुरं प्रति

vañcayitvā parijanaṃ svairodyānabhramacchalāt / tataḥ śṛṅgabhujaḥ prāyād vardhamānapuraṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतयोर्दूरमध्वानं बुद्ध्वा सो ऽग्निशिखस्तयोः । दंपत्योराययौ पश्चान्नभसा राक्षसः क्रुधा

gatayordūramadhvānaṃ buddhvā so 'gniśikhastayoḥ / daṃpatyorāyayau paścānnabhasā rākṣasaḥ krudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यागमनवेगोत्थं शब्दं श्रुत्वा च दूरतः । मार्गे रूपशिखा साथ तं शृङ्गभुजम् अब्रवीत्

tasyāgamanavegotthaṃ śabdaṃ śrutvā ca dūrataḥ / mārge rūpaśikhā sātha taṃ śṛṅgabhujam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यपुत्रागतस्तातो निवर्तयितुमेष नः । तत्त्वमास्वेह निःशङ्कः पश्यैनं वञ्चये कथम्

āryaputrāgatastāto nivartayitumeṣa naḥ / tattvamāsveha niḥśaṅkaḥ paśyainaṃ vañcaye katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैष द्रक्ष्यति साश्वं त्वां विद्ययाच्छादितं मया । इत्य् उक्त्वाश्वावतीर्णा सा पुंरूपं माययाकरोत्

naiṣa drakṣyati sāśvaṃ tvāṃ vidyayācchāditaṃ mayā / ity uktvāśvāvatīrṇā sā puṃrūpaṃ māyayākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहायाति महद्रक्षस्तत्त्वं तूष्णीं क्षणं भव । इत्य् उक्त्वा काष्ठिकं चात्र दार्वर्थं वनम् आगतम्

ihāyāti mahadrakṣastattvaṃ tūṣṇīṃ kṣaṇaṃ bhava / ity uktvā kāṣṭhikaṃ cātra dārvarthaṃ vanam āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कुठारेण काष्ठानि पाटयन्ती किलास्त सा । तदा रूपशिखा शृङ्गभुजे पश्यति सस्मिते

tatkuṭhāreṇa kāṣṭhāni pāṭayantī kilāsta sā / tadā rūpaśikhā śṛṅgabhuje paśyati sasmite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्सो ऽग्निशिखस् तत्र प्राप्यैतां काष्ठिकाकृतिम् । दृष्ट्वावतीर्य गगनान्मूढः पप्रच्छ राक्षसः

tāvatso 'gniśikhas tatra prāpyaitāṃ kāṣṭhikākṛtim / dṛṣṭvāvatīrya gaganānmūḍhaḥ papraccha rākṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं भो दृष्टौ पथानेन यान्तौ स्त्रीपुरुषाविति । ततः कथंचित् खिन्नेव पुंवेषा सा तम् अब्रवीत्

kiṃ bho dṛṣṭau pathānena yāntau strīpuruṣāviti / tataḥ kathaṃcit khinneva puṃveṣā sā tam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दृष्टौ कौचिदावाभ्यां स्विन्नदृग्भ्यां परिश्रमात् । रक्षःपतेर् मृतस्याद्य दाहायाग्निशिखस्य हि

na dṛṣṭau kaucidāvābhyāṃ svinnadṛgbhyāṃ pariśramāt / rakṣaḥpater mṛtasyādya dāhāyāgniśikhasya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवां काष्ठानि भूयांसि पाटयन्ताविह स्थितौ । तच् छ्रुत्वा राक्षसः सो ऽत्र मूढबुद्धिर्व्यचिन्तयत्

āvāṃ kāṣṭhāni bhūyāṃsi pāṭayantāviha sthitau / tac chrutvā rākṣasaḥ so 'tra mūḍhabuddhirvyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो कथं विपन्नो ऽहं तत्किं मे सुतया तया । गच्छामि तावत् पृच्छामि गृहे परिजनं निजम्

aho kathaṃ vipanno 'haṃ tatkiṃ me sutayā tayā / gacchāmi tāvat pṛcchāmi gṛhe parijanaṃ nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य स गृहं तूर्णम् अग्निशिखो ययौ । भर्त्रा समं हसन्ती सा प्राग्वत्प्रास्थित तत्सुता

iti saṃcintya sa gṛhaṃ tūrṇam agniśikho yayau / bhartrā samaṃ hasantī sā prāgvatprāsthita tatsutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् च पुनरप्यागात् सान्तर्हासात्परिच्छदात् । पृष्टाज्जीवन्तमात्मानं श्रुत्वा हृष्टः स राक्षसः

kṣaṇāc ca punarapyāgāt sāntarhāsātparicchadāt / pṛṣṭājjīvantamātmānaṃ śrutvā hṛṣṭaḥ sa rākṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वा घोरेण शब्देन दूरात्तं पुनरागतम् । हयावतीर्णा प्रच्छाद्य मायया पूर्ववत्पतिम्

buddhvā ghoreṇa śabdena dūrāttaṃ punarāgatam / hayāvatīrṇā pracchādya māyayā pūrvavatpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गागतस्य कस्यापि लेखहारस्य हस् ततः । लेखमादाय पुंरूपं चक्रे रूपशिखा पुनः

mārgāgatasya kasyāpi lekhahārasya has tataḥ / lekhamādāya puṃrūpaṃ cakre rūpaśikhā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च पूर्ववत्प्राप्ततद्रूपां तां स राक्षसः । पप्रच्छ पथि सस्त्रीकस्त्वया दृष्टः पुमानिति

tāvac ca pūrvavatprāptatadrūpāṃ tāṃ sa rākṣasaḥ / papraccha pathi sastrīkastvayā dṛṣṭaḥ pumāniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पुरुषरूपा सा श्वसन्ती निजगाद तम् । न त्वराहृतचित्तेन तादृक्को ऽपीक्षितो मया

tataḥ puruṣarūpā sā śvasantī nijagāda tam / na tvarāhṛtacittena tādṛkko 'pīkṣito mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहमग्निशिखेनाद्य रणे शत्रुहतेन हि । किंचिच्छेषासुना राज्यं स्वमर्पयितुमिच्छता

ahamagniśikhenādya raṇe śatruhatena hi / kiṃciccheṣāsunā rājyaṃ svamarpayitumicchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आह्वानाय स्वनगरे स्थितेनोच्छृङ्खलस्थितेः । भ्रातुर्धूमशिखस्येह प्रहितो लेखहारकः

āhvānāya svanagare sthitenocchṛṅkhalasthiteḥ / bhrāturdhūmaśikhasyeha prahito lekhahārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वाग्निशिखः सो ऽत्र किं हतो ऽहं परैरिति । संभ्रान्तः प्रययौ भूयः स्वगृहं तदवेक्षितुम्

tac chrutvāgniśikhaḥ so 'tra kiṃ hato 'haṃ parairiti / saṃbhrāntaḥ prayayau bhūyaḥ svagṛhaṃ tadavekṣitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को हतः स्वस्थ एषो ऽहम् इत्य् अबोधि तु नैव सः । को ऽप्य् अहो तामसश् चित्रो मूढसर्गः प्रजापतेः

ko hataḥ svastha eṣo 'ham ity abodhi tu naiva saḥ / ko 'py aho tāmasaś citro mūḍhasargaḥ prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहं प्राप्तश्च तद्बुद्ध्वाप्यसत्यं लोकहासनम् । पुनः स नाययौ मोहश्रान्तो विस्मृत्य तां सुताम्

gṛhaṃ prāptaśca tadbuddhvāpyasatyaṃ lokahāsanam / punaḥ sa nāyayau mohaśrānto vismṛtya tāṃ sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि संमोह्य पितरं प्राग्वद्रूपशिखा पतिम् । तम् अभ्यगात् पतिहितादन्यत्साध्व्यो न जानते

sāpi saṃmohya pitaraṃ prāgvadrūpaśikhā patim / tam abhyagāt patihitādanyatsādhvyo na jānate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तया समं शृङ्गभुजः पत्न्या स सत्वरम् । आश्चर्यतुरगारूढो वर्धमानपुरं ययौ

tatas tayā samaṃ śṛṅgabhujaḥ patnyā sa satvaram / āścaryaturagārūḍho vardhamānapuraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र बुद्ध्वा तमायान्तं युक्तं शृङ्गभुजं तया । पिता वीरभुजस् तस्य हृष्टो ऽग्रे निर्ययौ नृपः

tatra buddhvā tamāyāntaṃ yuktaṃ śṛṅgabhujaṃ tayā / pitā vīrabhujas tasya hṛṣṭo 'gre niryayau nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दृष्ट्वा शोभितं वध्वा तं शौरिम् इव भामया । प्राप्तां तदा नवां मेने नरेन्द्रो राज्यसंपदम्

sa dṛṣṭvā śobhitaṃ vadhvā taṃ śaurim iva bhāmayā / prāptāṃ tadā navāṃ mene narendro rājyasaṃpadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वावतीर्णमेनं च पादलग्नं सवल्लभम् । उत्थाप्यालिङ्ग्य तनयं हर्षबाष्पाम्बु बिभ्रता

aśvāvatīrṇamenaṃ ca pādalagnaṃ savallabham / utthāpyāliṅgya tanayaṃ harṣabāṣpāmbu bibhratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुषेव कृतोदारनिर्विच्छमनमङ्गलः । प्रावेशयद् राजधानीं स ततो विहितोत्सवः

cakṣuṣeva kṛtodāranirvicchamanamaṅgalaḥ / prāveśayad rājadhānīṃ sa tato vihitotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व गतो ऽभूस्त्वमित्यत्र तेन पृष्टः सुतो ऽथ सः । निजमामूलतः शृङ्गभुजो वृत्तान्तम् अब्रवीत्

kva gato 'bhūstvamityatra tena pṛṣṭaḥ suto 'tha saḥ / nijamāmūlataḥ śṛṅgabhujo vṛttāntam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहूय तत्समक्षं च भ्रातृभ्यस्तत्समर्पयत् । स निर्वासभुजादिभ्यस्तेभ्यो हेममयं शरम्

āhūya tatsamakṣaṃ ca bhrātṛbhyastatsamarpayat / sa nirvāsabhujādibhyastebhyo hemamayaṃ śaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्स बुद्ध्वा च पृष्ट्वा च तेषु वीरभुजो नृपः । व्यरज्यदन्येषु सुतेष्वेकं मेने च तं सुतम्

tatsa buddhvā ca pṛṣṭvā ca teṣu vīrabhujo nṛpaḥ / vyarajyadanyeṣu suteṣvekaṃ mene ca taṃ sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स राजा मतिमान् सम्यग् एवम् अचिन्तयत् । जाने यथैष विद्वेषाद् अभूद् एभिः प्रवासितः

tataḥ sa rājā matimān samyag evam acintayat / jāne yathaiṣa vidveṣād abhūd ebhiḥ pravāsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापैर्निरपराधो ऽपि शत्रुभिर्भ्रातृनामभिः । तथैव नूनमेतेषां जननीभिर्मम प्रिया

pāpairniraparādho 'pi śatrubhirbhrātṛnāmabhiḥ / tathaiva nūnameteṣāṃ jananībhirmama priyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातास्य सा गुणवरा निर्दोषा दूषिता मृषा । तत्किं चिरेण पश्यामि यावदद्य् ऐव निश्चयम्

mātāsya sā guṇavarā nirdoṣā dūṣitā mṛṣā / tatkiṃ cireṇa paśyāmi yāvadady aiva niścayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आलोच्य यथावत्तदीनं नीत्वाभ्यगान्निशि । जिज्ञासुरयशोलेखां राज्ञीं तां स नृपो ऽपराम्

ity ālocya yathāvattadīnaṃ nītvābhyagānniśi / jijñāsurayaśolekhāṃ rājñīṃ tāṃ sa nṛpo 'parām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभ्यागमहृष्टा सा मद्यं तेनातिपायिता । रतान्तसुप्ता व्यलपद्राज्ञि तस्मिन् सजागरे

tadabhyāgamahṛṣṭā sā madyaṃ tenātipāyitā / ratāntasuptā vyalapadrājñi tasmin sajāgare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्या गुणवरायाश्चेन्नावदिष्याम दूषणम् । तत्किम् एवमुपायास्यदयं राजाद्य माम् इह

mithyā guṇavarāyāścennāvadiṣyāma dūṣaṇam / tatkim evamupāyāsyadayaṃ rājādya mām iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्या वचः श्रुत्वा सुप्ताया दुष्टचेतसः । उत्पन्ननिश्चयो राजा क्रोधादुत्थाय निर्ययौ

iti tasyā vacaḥ śrutvā suptāyā duṣṭacetasaḥ / utpannaniścayo rājā krodhādutthāya niryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा स्वावासमानाय्य स जगाद महत्तरान् । उद्धृत्य तां गुणवरां स्नातामानयत द्रुतम्

gatvā svāvāsamānāyya sa jagāda mahattarān / uddhṛtya tāṃ guṇavarāṃ snātāmānayata drutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं क्षणो ह्य् अद्यतनो ज्ञानिनानिष्टशान्तये । तस्या भूगृहवासस्य कथितो ऽभूत्किलावधिः

ayaṃ kṣaṇo hy adyatano jñānināniṣṭaśāntaye / tasyā bhūgṛhavāsasya kathito 'bhūtkilāvadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तैस्तथेत्य् उक्त्वा गत्वा स्नाता विभूषिता । राज्ञी गुणवरा क्षिप्रमानिन्ये सा तदन्तिकम्

tac chrutvā taistathety uktvā gatvā snātā vibhūṣitā / rājñī guṇavarā kṣipramāninye sā tadantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तौ दंपती तीर्णविरहार्णवनिर्वृतौ । अन्योन्यालिङ्गनातृप्तौ निन्यतुस्तां विभावरीम्

tatas tau daṃpatī tīrṇavirahārṇavanirvṛtau / anyonyāliṅganātṛptau ninyatustāṃ vibhāvarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवर्णयत्स राजात्र देव्यै तस्यै मुदा तदा । तं शृङ्गभुजवृत्तान्तं तदेव निजसूनवे

avarṇayatsa rājātra devyai tasyai mudā tadā / taṃ śṛṅgabhujavṛttāntaṃ tadeva nijasūnave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साथ प्रबुद्धा राजानं गतं बुद्ध्वा सवाक्छलम् । संभाव्यैवायशोलेखा विषादम् अगमत् परम्

sātha prabuddhā rājānaṃ gataṃ buddhvā savākchalam / saṃbhāvyaivāyaśolekhā viṣādam agamat param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश् च स नृपो वीरभुजो गुणवरान्तिकम् । आनाययच्छृङ्गभुजं सुतं रूपशिखायुतम्

prātaś ca sa nṛpo vīrabhujo guṇavarāntikam / ānāyayacchṛṅgabhujaṃ sutaṃ rūpaśikhāyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽभ्येत्य मातरं दृष्ट्वा हृष्टो भूगृहनिर्गताम् । तयोर्ववन्दे चरणौ पित्रोर्नववधूयुतः

so 'bhyetya mātaraṃ dṛṣṭvā hṛṣṭo bhūgṛhanirgatām / tayorvavande caraṇau pitrornavavadhūyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्वोत्तीर्णं तमाश्लिष्य पुत्रं गुणवरापि सा । तां च स्नुषां तथा प्राप्तामुत्सवादुत्सवं ययौ

adhvottīrṇaṃ tamāśliṣya putraṃ guṇavarāpi sā / tāṃ ca snuṣāṃ tathā prāptāmutsavādutsavaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पितुर् निदेशात् स तस्यै शृङ्गभुजो ऽब्रवीत् । विस्तरेण स्ववृत्तान्तं यच् च रूपशिखाकृतम्

tataḥ pitur nideśāt sa tasyai śṛṅgabhujo 'bravīt / vistareṇa svavṛttāntaṃ yac ca rūpaśikhākṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गुणवरा राज्ञी सा प्रहृष्टा जगाद तम् । किं किं न रूपशिखया कृतं पुत्र तवानया

tato guṇavarā rājñī sā prahṛṣṭā jagāda tam / kiṃ kiṃ na rūpaśikhayā kṛtaṃ putra tavānayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हित्वा स्वजीवितं बन्धुन्देशं चेह यदेतया । त्रीण्येतानि प्रदत्तानि तुभ्यं चित्रचरित्रया

hitvā svajīvitaṃ bandhundeśaṃ ceha yadetayā / trīṇyetāni pradattāni tubhyaṃ citracaritrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वदर्थमवतीर्णैषा कापि देवी विधेर्वशात् । पतिव्रतानां सर्वासां यया मूर्ध्नि पदं कृतम्

tvadarthamavatīrṇaiṣā kāpi devī vidhervaśāt / pativratānāṃ sarvāsāṃ yayā mūrdhni padaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्ते तया राज्ञा तद्वाक्यमभिनन्दति । राज्ञि रूपशिखायां च विनयानतमूर्धनि

evam ukte tayā rājñā tadvākyamabhinandati / rājñi rūpaśikhāyāṃ ca vinayānatamūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आययौ स तय् ऐव प्रागयशोलेखया मृषा । दूषितो ऽन्तःपुराध्यक्षो भ्रान्ततीर्थः सुरक्षितः

āyayau sa tay aiva prāgayaśolekhayā mṛṣā / dūṣito 'ntaḥpurādhyakṣo bhrāntatīrthaḥ surakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रा निवेदितं तं च प्रहृष्टं चरणानतम् । ज्ञातार्थो ऽपुजयद्राजा भृशं वीरभुजो ऽथ सः

kṣatrā niveditaṃ taṃ ca prahṛṣṭaṃ caraṇānatam / jñātārtho 'pujayadrājā bhṛśaṃ vīrabhujo 'tha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैवानाय्य चान्यास्ता राज्ञीरत्रैव दुर्जनीः । तमेवोवाच गच्छैता भूगृहे निखिलाः क्षिप

tenaivānāyya cānyāstā rājñīratraiva durjanīḥ / tamevovāca gacchaitā bhūgṛhe nikhilāḥ kṣipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तासु भीतासु क्षिप्तासु कृपया नृपम् । तं सा गुणवरा देवी पादलग्ना व्यजिज्ञपत्

tac chrutvā tāsu bhītāsu kṣiptāsu kṛpayā nṛpam / taṃ sā guṇavarā devī pādalagnā vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव माम् एव भूयो ऽपि चिरं स्थापय भूगृहे । प्रसीद नैवमेता हि भीताः शक्नोमि वीक्षितुम्

deva mām eva bhūyo 'pi ciraṃ sthāpaya bhūgṛhe / prasīda naivametā hi bhītāḥ śaknomi vīkṣitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रार्थ्य नृपं तासां बन्धनं सा न्यवारयत् । महतामनुकम्पा हि विरुद्धेषु प्रतिक्रिया

iti prārthya nṛpaṃ tāsāṃ bandhanaṃ sā nyavārayat / mahatāmanukampā hi viruddheṣu pratikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ताः प्रेषिता राज्ञा लज्जिताः स्वगृहान्ययुः । अनिष्टम् अपि वाञ्छन्त्यो दीयमानं भुजान्तरम्

tatas tāḥ preṣitā rājñā lajjitāḥ svagṛhānyayuḥ / aniṣṭam api vāñchantyo dīyamānaṃ bhujāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां च राजा गुणवरां बहु मेने महाशयाम् । आत्मानं च तया पत्न्या कृतपुण्यममन्यत

tāṃ ca rājā guṇavarāṃ bahu mene mahāśayām / ātmānaṃ ca tayā patnyā kṛtapuṇyamamanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानाय्य सुतानन्यान्स निर्वासभुजादिकान् । निर्वासयिष्यन् युक्त्या तान् राजा कृतकमभ्यधात्

athānāyya sutānanyānsa nirvāsabhujādikān / nirvāsayiṣyan yuktyā tān rājā kṛtakamabhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतं मया वणिक्पापैर्भवद्भिः पथिको हतः । तद्भ्रान्तुं सर्वतीर्थानि यात मा स्मेह तिष्ठत

śrutaṃ mayā vaṇikpāpairbhavadbhiḥ pathiko hataḥ / tadbhrāntuṃ sarvatīrthāni yāta mā smeha tiṣṭhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तं न शेकुस्ते नृपं बोधयितुं नृपाः । प्रभौ हठप्रवृत्ते हि कस्य प्रत्यायना भवेत्

tac chrutvā taṃ na śekuste nṛpaṃ bodhayituṃ nṛpāḥ / prabhau haṭhapravṛtte hi kasya pratyāyanā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तान् गच्छतो दृष्ट्वा भ्रातॄञ् शृङ्गभुजो ऽथ सः । कृपोद्भुताश्रुपूर्णाक्षः पितरं तं व्यजिज्ञपत्

tatas tān gacchato dṛṣṭvā bhrātṝñ śṛṅgabhujo 'tha saḥ / kṛpodbhutāśrupūrṇākṣaḥ pitaraṃ taṃ vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातापराधम् एकं त्वं क्षमस्वैषां कृपां कुरु । इत्य् उक्त्वा पादयोस् तस्य निपपात स भूपतेः

tātāparādham ekaṃ tvaṃ kṣamasvaiṣāṃ kṛpāṃ kuru / ity uktvā pādayos tasya nipapāta sa bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि मत्वा नरेन्द्रस् तं भूभृत्भारसहं सुतम् । यशोदयाश्रितं बाल्ये ऽप्य् अवतारं हरेर् इव

so 'pi matvā narendras taṃ bhūbhṛtbhārasahaṃ sutam / yaśodayāśritaṃ bālye 'py avatāraṃ harer iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गूढाशयो वैररक्षी वचस् तस्य तथाकरोत् । ते ऽपि तं भ्रातरं सर्वे प्राणदं मेनिरे निजम्

gūḍhāśayo vairarakṣī vacas tasya tathākarot / te 'pi taṃ bhrātaraṃ sarve prāṇadaṃ menire nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाः प्रकृतयो ऽप्य् अत्र तस्य शृङ्गभुजस्य तम् । गुणातिशयमालोक्य दधुस्तदनुरागिताम्

sarvāḥ prakṛtayo 'py atra tasya śṛṅgabhujasya tam / guṇātiśayamālokya dadhustadanurāgitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽन्येद्युर्गुणज्येष्ठं तज्ज्येष्ठेष्व् अपि सत्सु सः । पिता वीरभुजो राजा यौवराज्ये ऽभिषिक्तवान्

tato 'nyedyurguṇajyeṣṭhaṃ tajjyeṣṭheṣv api satsu saḥ / pitā vīrabhujo rājā yauvarājye 'bhiṣiktavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.