Somadeva: Kathasaritsagara 7.8

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे रत्नप्रभालम्बके सप्तमस् तरङ्गः । अष्टमस् तरङ्गः । ततो ऽहनि परे प्राप्तः सोत्कां रत्नप्रभां प्रियाम् । शीघ्रं प्रत्यागमिष्यामीत्याश्वास्याखेटकाय सः

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare ratnaprabhālambake saptamas taraṅgaḥ / aṣṭamas taraṅgaḥ / tato 'hani pare prāptaḥ sotkāṃ ratnaprabhāṃ priyām / śīghraṃ pratyāgamiṣyāmītyāśvāsyākheṭakāya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्सेशेन समं पित्रा वयस्यैश्चाटवीं ययौ । नरवाहनदत्तो ऽश्वैर्गजैश् च परिवारितः

vatseśena samaṃ pitrā vayasyaiścāṭavīṃ yayau / naravāhanadatto 'śvairgajaiś ca parivāritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र भिन्नेभकुम्भानां नखोदरपरिच्युतैः । सिंहानां हतसुप्तानामुप्तबीजेव मौक्तिकैः

tatra bhinnebhakumbhānāṃ nakhodaraparicyutaiḥ / siṃhānāṃ hatasuptānāmuptabījeva mauktikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघ्राणां भल्ललूनानां दंष्त्राभिः साङ्कुर् एव च । सपल्लवेव क्षतजैर् हरिणानां परिस्रुतैः

vyāghrāṇāṃ bhallalūnānāṃ daṃṣtrābhiḥ sāṅkur eva ca / sapallaveva kṣatajair hariṇānāṃ parisrutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमग्नकङ्कपत्राङ्कैः क्रोडैः स्तबकितेव च । शरीरैः शरभाणां च पतितैः फलितेव च

nimagnakaṅkapatrāṅkaiḥ kroḍaiḥ stabakiteva ca / śarīraiḥ śarabhāṇāṃ ca patitaiḥ phaliteva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव तस्य निपतद्धनशब्दशिलीमुखा । प्रीतये मृगयालीलालता शोभितकानना

babhūva tasya nipataddhanaśabdaśilīmukhā / prītaye mṛgayālīlālatā śobhitakānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैः श्रान्तः स विश्रम्य प्रविवेश वनान्तरम् । हयारूधः सहैकेन गोमुखेनाश्वसादिना

śanaiḥ śrāntaḥ sa viśramya praviveśa vanāntaram / hayārūdhaḥ sahaikena gomukhenāśvasādinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रारेभे च गुलिकाक्रीडां काम् अपि तत्क्षणम् । तावच् च तापसी कापि पथा तेन किलाययौ

tatrārebhe ca gulikākrīḍāṃ kām api tatkṣaṇam / tāvac ca tāpasī kāpi pathā tena kilāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् तस्य कराद्भ्रष्टा गुलिका मूर्ध्नि चापतत् । ततो विहस्य किंचित्सा तापसी तम् अभाषत

tasyās tasya karādbhraṣṭā gulikā mūrdhni cāpatat / tato vihasya kiṃcitsā tāpasī tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एव मदो ऽयं चेत्तव तद्यद्यवाप्स्यसि । जातु कर्पूरिकां भार्यां ततः कीदृग्भविष्यति

evam eva mado 'yaṃ cettava tadyadyavāpsyasi / jātu karpūrikāṃ bhāryāṃ tataḥ kīdṛgbhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वावरुह्य् ऐव तुरगाच्चरणानतः । नरवाहनदत्तस्तां तापसीं निजगाद सः

etac chrutvāvaruhy aiva turagāccaraṇānataḥ / naravāhanadattastāṃ tāpasīṃ nijagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं न दृष्टा मया दैवाद्गुलिका चात्र मे गता । प्रदीद तद्भगवति क्षमस्व स्खलितं मम

tvaṃ na dṛṣṭā mayā daivādgulikā cātra me gatā / pradīda tadbhagavati kṣamasva skhalitaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा नास्ति मे पुत्र कोप इत्यभिधाय च । तापसी सा जितक्रोधा तमाशीर्भिरसान्त्वयत्

tac chrutvā nāsti me putra kopa ityabhidhāya ca / tāpasī sā jitakrodhā tamāśīrbhirasāntvayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च वशिनीं मत्वा प्रबुद्धां सत्यतापसीम् । नरवाहनदत्तस्तां पप्रच्छ विनयेन सः

tataś ca vaśinīṃ matvā prabuddhāṃ satyatāpasīm / naravāhanadattastāṃ papraccha vinayena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैषा कर्पूरिका नाम भगवत्युदित त्वया । एतादादिशि तुष्टासि मयि चेत्कौतुकं हि मे

kaiṣā karpūrikā nāma bhagavatyudita tvayā / etādādiśi tuṣṭāsi mayi cetkautukaṃ hi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं प्रणतं तापसी तं जगाद सा । अस्ति पारेम्बुधि परं नाम्ना कर्पूरसंभवम्

ity uktavantaṃ praṇataṃ tāpasī taṃ jagāda sā / asti pārembudhi paraṃ nāmnā karpūrasaṃbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वर्थस् तत्र राजास्ति कर्पूरक इति श्रुतः । तस्य कर्पूरिका नाम सुतास्ति वरकन्यका

anvarthas tatra rājāsti karpūraka iti śrutaḥ / tasya karpūrikā nāma sutāsti varakanyakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकां विलोक्य कमलां निर्मथ्यापहृतां सुरैः । या द्वितीयेव निक्षिप्य तत्र गोपायिताब्धिना

ekāṃ vilokya kamalāṃ nirmathyāpahṛtāṃ suraiḥ / yā dvitīyeva nikṣipya tatra gopāyitābdhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषद्वेषिनी सा च विवाहं नाभिवाञ्छति । त्वय्य् उपेते यदि परं भविष्यति तदर्थिनी

puruṣadveṣinī sā ca vivāhaṃ nābhivāñchati / tvayy upete yadi paraṃ bhaviṣyati tadarthinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तत्र गच्छ पुत्र त्वं तां च प्राप्स्यसि सुन्दरीम् । गच्छतश् चात्र ते ऽटव्यां महाक्लेशो भविष्यति

tattatra gaccha putra tvaṃ tāṃ ca prāpsyasi sundarīm / gacchataś cātra te 'ṭavyāṃ mahākleśo bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहस् तत्र न कार्यस् ते सर्वं स्वन्तं हि भावि तत् । इत्य् उक्त्वैव खम् उत्पत्य तापसी सा तिरोदधे

mohas tatra na kāryas te sarvaṃ svantaṃ hi bhāvi tat / ity uktvaiva kham utpatya tāpasī sā tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तो ऽथ तद्वाणीमदनाज्ञया । आकृष्टः स तमाह स्म गोमुखं पार्श्ववर्तिनम्

naravāhanadatto 'tha tadvāṇīmadanājñayā / ākṛṣṭaḥ sa tamāha sma gomukhaṃ pārśvavartinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहि कर्पूरिकापार्श्वं पुरं कर्पूरसंभवम् । गच्छावस्ताम् अदृष्ट्वा हि न क्षणं स्थातुमुत्सहे

ehi karpūrikāpārśvaṃ puraṃ karpūrasaṃbhavam / gacchāvastām adṛṣṭvā hi na kṣaṇaṃ sthātumutsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा गोमुखो ऽवादीद्देवालं साहसेन ते । क्व त्वं क्वाब्धिः पुरं तत्क्व क्व सो ऽध्वा कन्यका क्व सा

tac chrutvā gomukho 'vādīddevālaṃ sāhasena te / kva tvaṃ kvābdhiḥ puraṃ tatkva kva so 'dhvā kanyakā kva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम्नि श्रुते किम् एकाकी त्यक्तदिव्याङ्गनाजनः । निरभिप्रायसंदिग्धामभिधावसि मानुषीम्

nāmni śrute kim ekākī tyaktadivyāṅganājanaḥ / nirabhiprāyasaṃdigdhāmabhidhāvasi mānuṣīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स गोमुखेनोक्तो वत्सराजसुतस्तदा । अब्रवीत्सिद्धतापस्या न तस्या वचनं मृषा

evaṃ sa gomukhenokto vatsarājasutastadā / abravītsiddhatāpasyā na tasyā vacanaṃ mṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मयावश्यगन्तव्यं प्राप्तुं तां राजकन्यकाम् । इत्य् उक्त्वा स हयारूढः प्रतस्थे तत्क्षणं ततः

tanmayāvaśyagantavyaṃ prāptuṃ tāṃ rājakanyakām / ity uktvā sa hayārūḍhaḥ pratasthe tatkṣaṇaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वगात् स च तं तूष्णीमनिच्छन्नपि गोमुखः । अकुर्वन्वचनं भृत्यैरनुगम्यः परं प्रभुः

anvagāt sa ca taṃ tūṣṇīmanicchannapi gomukhaḥ / akurvanvacanaṃ bhṛtyairanugamyaḥ paraṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद् वत्सेश्वरो ऽप्य् आगात् कृताखेटो निजां पुरीम् । मन्वानः स तमायान्तं सुतं स्वबलमध्यगम्

tāvad vatseśvaro 'py āgāt kṛtākheṭo nijāṃ purīm / manvānaḥ sa tamāyāntaṃ sutaṃ svabalamadhyagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वबलं तच् च तस्यागान्मरुभूत्यादिभिः सह । पुरीं ताम् एव मत्वा तं सैन्यमध्यस्थितं प्रभुम्

svabalaṃ tac ca tasyāgānmarubhūtyādibhiḥ saha / purīṃ tām eva matvā taṃ sainyamadhyasthitaṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्राप्ता विचिन्वन्तस्ते बुद्ध्वा तमनागतम् । वत्सेश्वरादयो जग्मुः सर्वे रत्नप्रभान्तिकम्

tatra prāptā vicinvantaste buddhvā tamanāgatam / vatseśvarādayo jagmuḥ sarve ratnaprabhāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चादौ तच् छ्रुतेनार्ता ध्यातया निजविद्यया । आख्यातदयितोदन्ता विग्नं श्वशुरम् अब्रवीत्

sā cādau tac chrutenārtā dhyātayā nijavidyayā / ākhyātadayitodantā vignaṃ śvaśuram abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्पूरिकां राजसुतां तापस्या कथितां वने । आर्यपुत्रो गतः प्राप्तुं पुरं कर्पूरसंभवम्

karpūrikāṃ rājasutāṃ tāpasyā kathitāṃ vane / āryaputro gataḥ prāptuṃ puraṃ karpūrasaṃbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीघ्रं च कृतकार्यः सन्न् इहैष्यति सगोमुखः । तदलं चिन्तयैतद् धि विद्यातो ऽधिगतं मया

śīghraṃ ca kṛtakāryaḥ sann ihaiṣyati sagomukhaḥ / tadalaṃ cintayaitad dhi vidyāto 'dhigataṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वाश्वासयत्सा तं वत्सेशं सपरिच्छदम् । रत्नप्रभान्यां विद्यां च भर्तुः प्रायुङ्क्त तस्य स

ity uktvāśvāsayatsā taṃ vatseśaṃ saparicchadam / ratnaprabhānyāṃ vidyāṃ ca bhartuḥ prāyuṅkta tasya sa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तस्य पथि क्लेशोपशान्तये । नेष्यां भर्तृहितैषिण्यो गणयन्ति हि सुस्त्रियः

naravāhanadattasya pathi kleśopaśāntaye / neṣyāṃ bhartṛhitaiṣiṇyo gaṇayanti hi sustriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च दूरमध्वानं स ययौ वाजिपृष्ठगः । नरवाहनदत्तो ऽस्याम् अटव्यां गोमुखान्वितः

tāvac ca dūramadhvānaṃ sa yayau vājipṛṣṭhagaḥ / naravāhanadatto 'syām aṭavyāṃ gomukhānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाकस्मादुपेत्यात कुमारी पथ्युवाच तम् । अहं मायावती नाम विद्या रत्नप्रभेरिता

athākasmādupetyāta kumārī pathyuvāca tam / ahaṃ māyāvatī nāma vidyā ratnaprabheritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षाम्यदृश्या मार्गे त्वां निश्चिन्तस्तद्व्रजाधुना । इत्य् उक्त्वा रुपिणी विद्या तिरो ऽभूत्सास्य पश्यतः

rakṣāmyadṛśyā mārge tvāṃ niścintastadvrajādhunā / ity uktvā rupiṇī vidyā tiro 'bhūtsāsya paśyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रभावात् ततः शान्तक्षुत्तृष्णः पथि स व्रजन् । नरवाहनदत्तस्तां स्तुवन्रत्नप्रभां प्रियाम्

tatprabhāvāt tataḥ śāntakṣuttṛṣṇaḥ pathi sa vrajan / naravāhanadattastāṃ stuvanratnaprabhāṃ priyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायं स्वच्छसरः प्राप्य वनं स्वादुतरैः फलैः । जलैश्चाहारपानादि स्नातश्चक्रे सगोमुखः

sāyaṃ svacchasaraḥ prāpya vanaṃ svādutaraiḥ phalaiḥ / jalaiścāhārapānādi snātaścakre sagomukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्तं च तत्र संयम्य दत्तघासौ हयावधः । मन्त्रिद्वितीयो वासार्थमारुरोह महातरुम्

naktaṃ ca tatra saṃyamya dattaghāsau hayāvadhaḥ / mantridvitīyo vāsārthamāruroha mahātarum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योरुशाखासंविष्टो वित्रस्तहयहेषितैः । प्रबुद्धः सो ऽन्तराधस्तादपश्यत्सिंहम् आगतम्

tasyoruśākhāsaṃviṣṭo vitrastahayaheṣitaiḥ / prabuddhaḥ so 'ntarādhastādapaśyatsiṃham āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा चावतितीर्षुं तम् अश्वार्थे गोमुखो ऽब्रवीत् । अहो देहानपेक्षः सन्न् अमन्त्रेणैव चेष्टसे

dṛṣṭvā cāvatitīrṣuṃ tam aśvārthe gomukho 'bravīt / aho dehānapekṣaḥ sann amantreṇaiva ceṣṭase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरमूला हि नृपा मन्त्रमूला च राजता । युयुत्ससे तत् तीर्यग्भिर् नखदंष्ट्रायुधैः कथम्

śarīramūlā hi nṛpā mantramūlā ca rājatā / yuyutsase tat tīryagbhir nakhadaṃṣṭrāyudhaiḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्रक्षार्थमेवावाम् इहारूढौ हि संप्रति । इति गोमुखवाग्रुद्धो युवराजः स तत्क्षणम्

etadrakṣārthamevāvām ihārūḍhau hi saṃprati / iti gomukhavāgruddho yuvarājaḥ sa tatkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहं तं तुरगं घ्नन्तं दृष्ट्वा छुरिकया द्रुतम् । आजघान तरोः पृष्ठात्क्षिप्तया स निमग्नया

siṃhaṃ taṃ turagaṃ ghnantaṃ dṛṣṭvā churikayā drutam / ājaghāna taroḥ pṛṣṭhātkṣiptayā sa nimagnayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तथा तेन विद्धो ऽपि तं हत्वैव हयं बली । सिंहो व्यापादयाम् आस द्वितीयम् अपि वाजिनम्

sa tathā tena viddho 'pi taṃ hatvaiva hayaṃ balī / siṃho vyāpādayām āsa dvitīyam api vājinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वत्सेश्वरसुतः खड्गमादाय गोमुखात् । तेन क्षिप्तेन मध्ये तं सिंहं द्वेधा चकार सः

tato vatseśvarasutaḥ khaḍgamādāya gomukhāt / tena kṣiptena madhye taṃ siṃhaṃ dvedhā cakāra saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतीर्य च संगृह्य कृपाणीं सिंहदेहतः । खड्गं चारुह्य सो ऽत्रैव वृक्षे रात्रिमुवास ताम्

avatīrya ca saṃgṛhya kṛpāṇīṃ siṃhadehataḥ / khaḍgaṃ cāruhya so 'traiva vṛkṣe rātrimuvāsa tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातस्ततो ऽवतीर्णश् च प्रतस्थे गोमुखान्वितः । नरवाहनदत्तो ऽतस्तां स कर्पूरिकां प्रति

prātastato 'vatīrṇaś ca pratasthe gomukhānvitaḥ / naravāhanadatto 'tastāṃ sa karpūrikāṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पद्भ्यां प्रयान्तं तं सिंहेन हतवाहनम् । दृष्ट्वा विनोदयन्नेवमुवाच पथि गोमुखः

atha padbhyāṃ prayāntaṃ taṃ siṃhena hatavāhanam / dṛṣṭvā vinodayannevamuvāca pathi gomukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव प्रासङ्गिकीमेतां कथामाख्यामि ते शृणु । अस्तीहैरावती नाम नगरी विजितालका

deva prāsaṅgikīmetāṃ kathāmākhyāmi te śṛṇu / astīhairāvatī nāma nagarī vijitālakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यामभूत्परित्यागसेनो नाम महीपतिः । बभूवतुश् च तस्य द्वे देव्यौ प्राणसमे प्रिये

tasyāmabhūtparityāgaseno nāma mahīpatiḥ / babhūvatuś ca tasya dve devyau prāṇasame priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका स्वमन्त्रितनया नामतो ऽधिकसंगमा । नाम्ना तु काव्यालंकारा द्वितीया राजवंशजा

ekā svamantritanayā nāmato 'dhikasaṃgamā / nāmnā tu kāvyālaṃkārā dvitīyā rājavaṃśajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्यां समं च सो ऽपुत्रो राजा पुत्रार्थमम्बिकाम् । आराधयन्निराहारो दर्भशायी व्यधात्तपः

tābhyāṃ samaṃ ca so 'putro rājā putrārthamambikām / ārādhayannirāhāro darbhaśāyī vyadhāttapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा तं तपस्तुष्टा स्वप्ने दत्त्वा फलद्वयम् । दिव्यं समादिशत्साक्षाद्भवानी भक्तवत्सला

tataḥ sā taṃ tapastuṣṭā svapne dattvā phaladvayam / divyaṃ samādiśatsākṣādbhavānī bhaktavatsalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ देहि दारेभ्यो भक्ष्यम् एतत् फलद्वयम् । ततो राजन् प्रवीरौ ते जनिष्येते सुताव् उभौ

uttiṣṭha dehi dārebhyo bhakṣyam etat phaladvayam / tato rājan pravīrau te janiṣyete sutāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वान्तर्दधे गौरी प्रबुद्धः स च भूपतिः । ननन्द प्रातर् उत्थाय हस्ते पश्यन्नुभे फले

ity uktvāntardadhe gaurī prabuddhaḥ sa ca bhūpatiḥ / nananda prātar utthāya haste paśyannubhe phale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नेन तेन चानन्द्य वर्णितेन परिग्रहम् । स्नातो मृडानीम् अभ्यर्च्य चकार व्रतपारणम्

svapnena tena cānandya varṇitena parigraham / snāto mṛḍānīm abhyarcya cakāra vratapāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्तं चोपेत्य तां पूर्वं राज्ञीमधिकसंगमाम् । फलम् एकं ददौ तस्यै सा च तद्बुभुजे तदा

naktaṃ copetya tāṃ pūrvaṃ rājñīmadhikasaṃgamām / phalam ekaṃ dadau tasyai sā ca tadbubhuje tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तन्मन्दिरे तस्याम् उवास स नृपो निशि । तत्पितुर्मन्त्रिमुख्यस्य निजस्य किल गौरवात्

tatas tanmandire tasyām uvāsa sa nṛpo niśi / tatpiturmantrimukhyasya nijasya kila gauravāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् चात्र निदधे संप्रत्यात्मशय्याशिरोन्तिके । द्वितीयस्याः कृते देव्या द्वितीयं कल्पितं फलम्

tac cātra nidadhe saṃpratyātmaśayyāśirontike / dvitīyasyāḥ kṛte devyā dvitīyaṃ kalpitaṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तस्यात्र नृपस्याथ राज्ञी साधिकसंगमा । उत्थायात्मन एव द्वाविच्छन्ती सदृशौ सुतौ

suptasyātra nṛpasyātha rājñī sādhikasaṃgamā / utthāyātmana eva dvāvicchantī sadṛśau sutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीर्षान्ताद्भक्षयाम् आस द्वितीयम् अपि तत्फलम् । निसर्गसिद्धो नारीणां सपत्नीषु हि मत्सरः

śīrṣāntādbhakṣayām āsa dvitīyam api tatphalam / nisargasiddho nārīṇāṃ sapatnīṣu hi matsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश् चोत्थाय चिन्वानं तत्फलं तं महीपतिम् । मयैव तत्फलं भुक्तं द्वितीयमिति साब्रवीत्

prātaś cotthāya cinvānaṃ tatphalaṃ taṃ mahīpatim / mayaiva tatphalaṃ bhuktaṃ dvitīyamiti sābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स राजा विमना निर्गत्यातीत्य वासरम् । नक्तं तस्या द्वितीयस्या देव्या वासगृहं ययौ

tataḥ sa rājā vimanā nirgatyātītya vāsaram / naktaṃ tasyā dvitīyasyā devyā vāsagṛhaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्फलम् एकं तां याचमानां च सो ऽब्रवीत् । सुप्तस्य मे तदप्यश्नात्सपत्नी ते छलाद् इति

tatra tatphalam ekaṃ tāṃ yācamānāṃ ca so 'bravīt / suptasya me tadapyaśnātsapatnī te chalād iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा तनयोत्पत्तिहेतुमप्राप्य तत्फलम् । बभूव काव्यालंकारा राज्ञी तूष्णीं सुदुःखिता

tataḥ sā tanayotpattihetumaprāpya tatphalam / babhūva kāvyālaṃkārā rājñī tūṣṇīṃ suduḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छत्स्वस्थ दिनेष्व् अत्र राज्ञी साधिकसंगमा । सगर्भाभूद् असूताथ काले द्वौ युगपत्सुतौ

gacchatsvastha dineṣv atra rājñī sādhikasaṃgamā / sagarbhābhūd asūtātha kāle dvau yugapatsutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजापि स तदुत्पत्तिफलितस्वमनोरथः । नन्दति स्म परित्यागसेनः कृतमहोत्सवः

rājāpi sa tadutpattiphalitasvamanorathaḥ / nandati sma parityāgasenaḥ kṛtamahotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोश् च सुतयोर्ज्येष्ठमिन्दीवरनिभेक्षणम् । नाम्नेन्दीवरसेनं स नृपश्चक्रे ऽद्भुताकृतिम्

tayoś ca sutayorjyeṣṭhamindīvaranibhekṣaṇam / nāmnendīvarasenaṃ sa nṛpaścakre 'dbhutākṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदधे च कनीयांसमनिच्छासेनमाख्यया । तज्जनन्या यतो भुक्तं फलं तत्तदनिच्छया

vidadhe ca kanīyāṃsamanicchāsenamākhyayā / tajjananyā yato bhuktaṃ phalaṃ tattadanicchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात्र तस्य राज्ञी सा द्वितीया भूमिपस्य तत् । आलोक्य काव्यालंकारा सामर्षा समचिन्तयत्

athātra tasya rājñī sā dvitīyā bhūmipasya tat / ālokya kāvyālaṃkārā sāmarṣā samacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो अहं सुतप्राप्तेः सपत्न्या वञ्चितैतया । तदेतस्या मयावश्यं कार्या मन्युप्रतिक्रिया

aho ahaṃ sutaprāpteḥ sapatnyā vañcitaitayā / tadetasyā mayāvaśyaṃ kāryā manyupratikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनाश्यौ तनयावेतावेतदीयौ स्वयुक्तितः । इति संचिन्त्य सा तस्थौ तदुपायं विचिन्वती

vināśyau tanayāvetāvetadīyau svayuktitaḥ / iti saṃcintya sā tasthau tadupāyaṃ vicinvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथा च तौ तत्र ववृधाते नृपात्मजौ । तथा तथास्या ववृधे हृदये वैरपादपः

yathā yathā ca tau tatra vavṛdhāte nṛpātmajau / tathā tathāsyā vavṛdhe hṛdaye vairapādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण यौवनस्थौ च तौ विज्ञापयतः स्म तम् । राजपुत्रौ स्वपितरं जिगीषू भुजशालिनौ

krameṇa yauvanasthau ca tau vijñāpayataḥ sma tam / rājaputrau svapitaraṃ jigīṣū bhujaśālinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्रेषु शिक्षितौ तावद् आवां संप्राप्तयौवनौ । तद्भुजान् विफलान् एतान् बिभ्रतौ कथम् आस्वहे

astreṣu śikṣitau tāvad āvāṃ saṃprāptayauvanau / tadbhujān viphalān etān bibhratau katham āsvahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियस्याजिगीषस्य धिग्बाहू धिक् च यौवनम् । अतो ऽनुजानीह्य् अधुना तात दिग्विजयाय नौ

kṣatriyasyājigīṣasya dhigbāhū dhik ca yauvanam / ato 'nujānīhy adhunā tāta digvijayāya nau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सून्वोर्वचः श्रुत्वा राजा हृष्टो ऽनुमन्य सः । यात्रारम्भं परित्यागसेनः संविदधे तयोः

iti sūnvorvacaḥ śrutvā rājā hṛṣṭo 'numanya saḥ / yātrārambhaṃ parityāgasenaḥ saṃvidadhe tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यत्र संकटं जातु युवयोः स्यात्तदाम्बिका । स्मर्तव्यार्तिहरा देवी तया दत्तौ हि मे युवाम्

yadyatra saṃkaṭaṃ jātu yuvayoḥ syāttadāmbikā / smartavyārtiharā devī tayā dattau hi me yuvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा च स तौ राजा यात्रायै प्राहिणोत्सुतौ । युक्तौ सैन्यैः ससामन्तैर्जनन्या कृतमङ्गलौ

ity uktvā ca sa tau rājā yātrāyai prāhiṇotsutau / yuktau sainyaiḥ sasāmantairjananyā kṛtamaṅgalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजं मन्त्रिप्रधानं च पश्चान्माताम् अहं तयोः । प्रज्ञासहायं व्यसृजन्नाम्ना प्रथमसंगमम्

nijaṃ mantripradhānaṃ ca paścānmātām ahaṃ tayoḥ / prajñāsahāyaṃ vyasṛjannāmnā prathamasaṃgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तौ राजपुत्रौ द्वौ सबलौ भ्रातरौ क्रमात् । गत्वा प्राचीं दिशं पूर्वं जिग्यतुः प्राज्यविक्रमौ

atha tau rājaputrau dvau sabalau bhrātarau kramāt / gatvā prācīṃ diśaṃ pūrvaṃ jigyatuḥ prājyavikramau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽप्रतिहतौ वीरौ मिलितानेकपार्थिवौ । जेतुं सिद्धप्रतापौ तौ जग्मतुर्दक्षिणां दिशम्

tato 'pratihatau vīrau militānekapārthivau / jetuṃ siddhapratāpau tau jagmaturdakṣiṇāṃ diśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां च वार्तां तयोः श्रुत्वा पितरौ तौ ननन्दतुः । जज्वालापरमाता तु सान्तर्विद्वेषवह्निना

tāṃ ca vārtāṃ tayoḥ śrutvā pitarau tau nanandatuḥ / jajvālāparamātā tu sāntarvidveṣavahninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताभ्यां भुजदर्पेण पृथ्वीं जित्वा निहत्य माम् । राज्यं मदीयं स्वीकर्तुं मत्पुत्राभ्यां विचिन्तितम्

etābhyāṃ bhujadarpeṇa pṛthvīṃ jitvā nihatya mām / rājyaṃ madīyaṃ svīkartuṃ matputrābhyāṃ vicintitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यूयं मयि भक्ताश्चेत्तदेतावत्र मत्सुतौ । अविचार्य् ऐव युष्माभिर्निहन्तव्यावुभावपि

tadyūyaṃ mayi bhaktāścettadetāvatra matsutau / avicāry aiva yuṣmābhirnihantavyāvubhāvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तत्कटकस्थेभ्यः सामन्तेभ्यस् ततः शठा । राजादेशं तदा रात्री तन्नाम्नैवाभिलिख्य सा

iti tatkaṭakasthebhyaḥ sāmantebhyas tataḥ śaṭhā / rājādeśaṃ tadā rātrī tannāmnaivābhilikhya sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संधिविग्रहकायस्थेनाहृतेनार्थसंचयैः । उपांशु काव्यालंकारा व्यसृजल्लेखहारकम्

saṃdhivigrahakāyasthenāhṛtenārthasaṃcayaiḥ / upāṃśu kāvyālaṃkārā vyasṛjallekhahārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च गुप्तं तयोर्गत्वा कटकं राजपुत्रयोः । सामन्तेभ्यो ददौ तेभ्यस्तांल्लेखांल्लेखहारकः

sa ca guptaṃ tayorgatvā kaṭakaṃ rājaputrayoḥ / sāmantebhyo dadau tebhyastāṃllekhāṃllekhahārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वाचयित्वा तान्सर्वे राजनीतिं सुकर्कशाम् । विचिन्त्य तां प्रभोराज्ञामनुल्लङ्घ्यामवेत्य च

te vācayitvā tānsarve rājanītiṃ sukarkaśām / vicintya tāṃ prabhorājñāmanullaṅghyāmavetya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ मिलित्वा संमन्त्र्य निहतुं तौ नृपात्मजौ । विवशा निश्चयं चक्रुस्तद्गुणावर्जिता अपि

rātrau militvā saṃmantrya nihatuṃ tau nṛpātmajau / vivaśā niścayaṃ cakrustadguṇāvarjitā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च बुद्ध्व् ऐव तन्मध्यादेकस्य सुहृदो मुखात् । तौ स मातामहो मन्त्री राजपुत्रौ सह स्थितः

tac ca buddhv aiva tanmadhyādekasya suhṛdo mukhāt / tau sa mātāmaho mantrī rājaputrau saha sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोधयित्वा यथातत्त्वम् आरोप्य वरवाजिनोः । अपसारितवान् गुप्तं तत्कालं कटकात् ततः

bhodhayitvā yathātattvam āropya varavājinoḥ / apasāritavān guptaṃ tatkālaṃ kaṭakāt tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनापसारितौ तौ च व्रजन्तौ निशि तद्युतौ । विन्ध्याटवीं विविशतुर्मार्गाज्ञानान्नृपात्मजौ

tenāpasāritau tau ca vrajantau niśi tadyutau / vindhyāṭavīṃ viviśaturmārgājñānānnṛpātmajau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र रात्रावतीतायां क्रमात्प्रक्राम्यतोस्तयोः । मध्याह्ने ऽतितृषाक्रान्तौ हयौ पञ्चत्वमापतुः

tatra rātrāvatītāyāṃ kramātprakrāmyatostayoḥ / madhyāhne 'titṛṣākrāntau hayau pañcatvamāpatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च मातामहो वृद्धः क्षुत्तृष्णाशुष्कतालुकः । व्यपद्यतातपक्लान्तः श्रान्तयोः पश्यतोस्तयोः

sa ca mātāmaho vṛddhaḥ kṣuttṛṣṇāśuṣkatālukaḥ / vyapadyatātapaklāntaḥ śrāntayoḥ paśyatostayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनागसौ कथं पित्रा गमितौ स्वो दशामिमाम् । सकामां कुर्वता तां नौ दुष्टामपरमातरम्

anāgasau kathaṃ pitrā gamitau svo daśāmimām / sakāmāṃ kurvatā tāṃ nau duṣṭāmaparamātaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तौ तत्र शोचन्तौ दुःखितौ भ्रातरौ ततः । प्राक्पित्रैवोपदिष्टां तां देवीं दध्यतुरम्बिकाम्

iti tau tatra śocantau duḥkhitau bhrātarau tataḥ / prākpitraivopadiṣṭāṃ tāṃ devīṃ dadhyaturambikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या ध्यानप्रभावेण शरण्यायास्तदैव तौ । विगतक्षुत्क्लमतृषौ बलिनौ च बभूवतुः

tasyā dhyānaprabhāveṇa śaraṇyāyāstadaiva tau / vigatakṣutklamatṛṣau balinau ca babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तत्प्रत्ययाश्वस्तावविज्ञातपथश्रमौ । ताम् एव ययतुर्द्रष्टुं विन्ध्यकान्तारवासिनीम्

tatas tatpratyayāśvastāvavijñātapathaśramau / tām eva yayaturdraṣṭuṃ vindhyakāntāravāsinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्राप्तौ तदग्रे च भ्रातरौ तावुभावपि । प्रारभेतां निराहारौ तामाराधयितुं तपः

tatra prāptau tadagre ca bhrātarau tāvubhāvapi / prārabhetāṃ nirāhārau tāmārādhayituṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे च ते तत्र सामन्ताः कटके स्थिताः । संभूय यावदायान्ति तयोः पापं चिकीर्षवः

atrāntare ca te tatra sāmantāḥ kaṭake sthitāḥ / saṃbhūya yāvadāyānti tayoḥ pāpaṃ cikīrṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्क्वचिन्न ददृशुर्विचिन्वन्तो ऽपि सर्वतः । तौ समातामहौ क्वापि राजपुत्रौ पलायितौ

tāvatkvacinna dadṛśurvicinvanto 'pi sarvataḥ / tau samātāmahau kvāpi rājaputrau palāyitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चाशङ्क्य तं मन्त्रभेदं सर्वे ऽपि ते भयात् । राज्ञस् तस्य परित्यागसेनस्यान्तिकमाययुः

tataś cāśaṅkya taṃ mantrabhedaṃ sarve 'pi te bhayāt / rājñas tasya parityāgasenasyāntikamāyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदर्श्य तस्मै लेखांश् च यथावृत्तं तमब्रुवन् । सो ऽथ बुद्ध्वा तदुद्भ्रान्तः क्रुद्धस्तानेवम् अब्रवीत्

pradarśya tasmai lekhāṃś ca yathāvṛttaṃ tamabruvan / so 'tha buddhvā tadudbhrāntaḥ kruddhastānevam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैते मत्प्रहिता लेखा इन्द्रजालं किम् अप्य् अदः । यूयं च न किमेतावदपि जानीथ बालिशाः

naite matprahitā lekhā indrajālaṃ kim apy adaḥ / yūyaṃ ca na kimetāvadapi jānītha bāliśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदनल्पतपःप्राप्तावहं हन्मि कथं सुतौ । युष्माभिस्तौ हतावेव सुकृतैः स्वैस्तु रक्षितौ

yadanalpatapaḥprāptāvahaṃ hanmi kathaṃ sutau / yuṣmābhistau hatāveva sukṛtaiḥ svaistu rakṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातामहेन च तयोर् दर्शितं मन्त्रिताफलम् । इत्य् उक्त्वा तान् स सामन्तान् कायस्थं कूटलेखकम्

mātāmahena ca tayor darśitaṃ mantritāphalam / ity uktvā tān sa sāmantān kāyasthaṃ kūṭalekhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं पलायितम् अप्य् आशु स्वशक्त्यानाय्य भूपतिः । सम्यक्पृष्ट्वा यथावृत्तं यथावन्निगृहीतवान्

taṃ palāyitam apy āśu svaśaktyānāyya bhūpatiḥ / samyakpṛṣṭvā yathāvṛttaṃ yathāvannigṛhītavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्यां च काव्यालंकारां तादृक्कार्यविधायिनीम् । भूगृहे स निचिक्षेप पापां तां पुत्रघातिनीम्

bhāryāṃ ca kāvyālaṃkārāṃ tādṛkkāryavidhāyinīm / bhūgṛhe sa nicikṣepa pāpāṃ tāṃ putraghātinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविचार्य तु पर्यन्तमतिद्वेषान्धया धिया । सहसा हि कृतं पापं कथं मा भूद् विपत्तये

avicārya tu paryantamatidveṣāndhayā dhiyā / sahasā hi kṛtaṃ pāpaṃ kathaṃ mā bhūd vipattaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च ते राजपुत्राभ्यां सह गत्वाभ्युपागताः । सामन्तास्तान्निवार्यान्यांस्तत्पदे स नृपो व्यधात्

ye ca te rājaputrābhyāṃ saha gatvābhyupāgatāḥ / sāmantāstānnivāryānyāṃstatpade sa nṛpo vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्थौ च वार्ताम् अन्विष्यन् सततं पुत्रयोस् तयोः । तन्मात्रा सह दुःखार्तो धर्मासक्तो ऽम्बिकां स्मरन्

tasthau ca vārtām anviṣyan satataṃ putrayos tayoḥ / tanmātrā saha duḥkhārto dharmāsakto 'mbikāṃ smaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च राजपुत्रस्य तपसा सानुजस्य सा । तस्येन्दीवरसेनस्य तुष्टाभूद् विन्ध्यवासिनी

tāvac ca rājaputrasya tapasā sānujasya sā / tasyendīvarasenasya tuṣṭābhūd vindhyavāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा च खड्गं स्वप्ने सा साक्षादेवं तमादिशत् । अस्य प्रभावात् खड्गस्य शत्रूञ्जेष्यसि दुर्जयान्

dattvā ca khaḍgaṃ svapne sā sākṣādevaṃ tamādiśat / asya prabhāvāt khaḍgasya śatrūñjeṣyasi durjayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तयिष्यसि यत्किंचित्तच् च संपत्स्यते तव । द्वावप्येतेन च युवामिष्टसिद्धिमवाप्स्यथः

cintayiṣyasi yatkiṃcittac ca saṃpatsyate tava / dvāvapyetena ca yuvāmiṣṭasiddhimavāpsyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वान्तर्हितायां च देव्यं तस्यां प्रबुध्य सः । तत्रेन्दीवरसेनस्तं हस्तस्थं खड्गमैक्षत

ity uktvāntarhitāyāṃ ca devyaṃ tasyāṃ prabudhya saḥ / tatrendīvarasenastaṃ hastasthaṃ khaḍgamaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.