Library·Somadeva: Kathasaritsagara·7·7.9
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे रत्नप्रभालम्बके ऽष्टमस् तरङ्गः । नवमस् तरङ्गः । ततः प्रातः सरस्तीरात्तस्मादुत्थाय मन्त्रिणम् । नरवाहनदत्तस्तं गोमुखं प्रस्थितो ऽब्रवीत्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare ratnaprabhālambake 'ṣṭamas taraṅgaḥ / navamas taraṅgaḥ / tataḥ prātaḥ sarastīrāttasmādutthāya mantriṇam / naravāhanadattastaṃ gomukhaṃ prasthito 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयस्य जाने काप्यद्य रात्र्यन्ते धवलाम्बरा । कुमारी दिव्यरूपा मामेत्य स्वप्ने ऽभ्यधादिदम्
vayasya jāne kāpyadya rātryante dhavalāmbarā / kumārī divyarūpā māmetya svapne 'bhyadhādidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चिन्तो भव वत्स त्वमितः शीघ्रमवाप्स्यसि । अब्धेस्तीरे वनान्तःस्थमाश्चर्यं नगरं महत्
niścinto bhava vatsa tvamitaḥ śīghramavāpsyasi / abdhestīre vanāntaḥsthamāścaryaṃ nagaraṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्रान्तस् तत्र चाक्लेशात्प्राप्य कर्पूरसंभवम् । पुरं कर्पूरिकां प्राप्स्यस्यत्र तां राजकन्यकाम्
viśrāntas tatra cākleśātprāpya karpūrasaṃbhavam / puraṃ karpūrikāṃ prāpsyasyatra tāṃ rājakanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा मां तिरो ऽभूत्सा प्रबुद्धश्चास्मि तत्क्षणम् । एवं तमुक्तवन्तं च प्रीतः प्रोवाच गोमुखः
ity uktvā māṃ tiro 'bhūtsā prabuddhaścāsmi tatkṣaṇam / evaṃ tamuktavantaṃ ca prītaḥ provāca gomukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवैरनुगृहीतस्त्वं देव किं ते ऽस्ति दुष्करम् । तन्निश्चितमकृच्छ्रेण तव सेत्स्यत्यभीप्सितम्
devairanugṛhītastvaṃ deva kiṃ te 'sti duṣkaram / tanniścitamakṛcchreṇa tava setsyatyabhīpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवता तेन गोमुखेन समं पथि । नरवाहनदत्तो ऽत्र स प्रायात्सत्वरस् ततः
evam uktavatā tena gomukhena samaṃ pathi / naravāhanadatto 'tra sa prāyātsatvaras tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमात्प्रापच् च जलधेरुपकण्ठगतं स तत् । अद्रिकूटनिभाट्टालप्रतोलीगोपुरान्वितम्
kramātprāpac ca jaladherupakaṇṭhagataṃ sa tat / adrikūṭanibhāṭṭālapratolīgopurānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्वाभसर्वसौवर्णराजमन्दिरराजितम् । नगरं विपुलाभोगं भूमण्डलमिवापरम्
mervābhasarvasauvarṇarājamandirarājitam / nagaraṃ vipulābhogaṃ bhūmaṇḍalamivāparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य तत्र विपणीमार्गेण स ददर्श च । काष्ठयन्त्रमयं सर्वं चेष्टमानं सजीववत्
praviśya tatra vipaṇīmārgeṇa sa dadarśa ca / kāṣṭhayantramayaṃ sarvaṃ ceṣṭamānaṃ sajīvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिग्विलासिनीपौरजनं जनितविस्मयम् । विज्ञायमानं निर्जीव इति वाग्विरहात्परम्
vaṇigvilāsinīpaurajanaṃ janitavismayam / vijñāyamānaṃ nirjīva iti vāgvirahātparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाच् च गोमुखसखः सो ऽन्तिकं राजवेश्मनः । प्राप तादृशमेवात्र हस्त्यश्वादि विलोकयन्
kramāc ca gomukhasakhaḥ so 'ntikaṃ rājaveśmanaḥ / prāpa tādṛśamevātra hastyaśvādi vilokayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेश चास्य सौवर्णपुरमस्तकशोभिनः । अभ्यन्तरं ससचिवः साश्चर्यो राजसद्मनः
viveśa cāsya sauvarṇapuramastakaśobhinaḥ / abhyantaraṃ sasacivaḥ sāścaryo rājasadmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यन्त्रप्रतीहारवारनारीपरिश्रितम् । जडानां स्पन्दने हेतुं तेषां चेतनम् एककम्
tatra yantrapratīhāravāranārīpariśritam / jaḍānāṃ spandane hetuṃ teṣāṃ cetanam ekakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रियाणामिवामानमधिष्ठातृतया स्थितम् । रत्नसिंहासनासीनं भव्यं पुरुषमैक्षत
indriyāṇāmivāmānamadhiṣṭhātṛtayā sthitam / ratnasiṃhāsanāsīnaṃ bhavyaṃ puruṣamaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि तं पुरुषो दृष्ट्वा चोत्तमाकृतिमुत्थितः । विधाय स्वागतं स्वस्मिन्नुपावेशयदासने
so 'pi taṃ puruṣo dṛṣṭvā cottamākṛtimutthitaḥ / vidhāya svāgataṃ svasminnupāveśayadāsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पप्रच्छ चोपविश्याग्रे कः कथं किममानुषाम् । क्ष्मामात्मना द्वितीयः सन्निमां प्राप्तो भवानिति
papraccha copaviśyāgre kaḥ kathaṃ kimamānuṣām / kṣmāmātmanā dvitīyaḥ sannimāṃ prāpto bhavāniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सो ऽपि स्ववृत्तान्तं निवेद्य तमशेषतः । नरवाहनदत्तस्तं प्रह्वं पप्रच्छ पूरुषम्
tataḥ so 'pi svavṛttāntaṃ nivedya tamaśeṣataḥ / naravāhanadattastaṃ prahvaṃ papraccha pūruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्त्वं किं चेदमाश्चर्यं पुरं ते भद्र कह्यताम् । तच् छ्रुत्वा स पुमान्वक्तुं स्वोदन्तमुपचक्रमे
kastvaṃ kiṃ cedamāścaryaṃ puraṃ te bhadra kahyatām / tac chrutvā sa pumānvaktuṃ svodantamupacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति काञ्चीति नगरी गरीयोगुणगुम्फिता । काञ्चीव वसुधावध्वाः सदलंकृतितां गता
asti kāñcīti nagarī garīyoguṇagumphitā / kāñcīva vasudhāvadhvāḥ sadalaṃkṛtitāṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां बाहुबलाख्यो ऽस्ति काञ्च्यां ख्यातो महीपतिः । कोषे बद्ध्वा कृता येन चलापि श्रीर्भुजार्जिता
tasyāṃ bāhubalākhyo 'sti kāñcyāṃ khyāto mahīpatiḥ / koṣe baddhvā kṛtā yena calāpi śrīrbhujārjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य राष्ट्रे नृपस्यावां तक्षाणौ भ्रातरावुभौ । मयप्रणीतदार्वादिमायायन्त्रविचक्षणौ
tasya rāṣṭre nṛpasyāvāṃ takṣāṇau bhrātarāvubhau / mayapraṇītadārvādimāyāyantravicakṣaṇau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठः प्राणधरो नाम वेश्याव्यसनविप्लुतः । अहं कनिष्ठस् तद्भक्तो नाम्ना राज्यधरः प्रभो
jyeṣṭhaḥ prāṇadharo nāma veśyāvyasanaviplutaḥ / ahaṃ kaniṣṭhas tadbhakto nāmnā rājyadharaḥ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन भुक्त्वा धनं पित्र्यं मद्भर्त्रा स्वं च किंचन । भुक्तं मदर्जितम् अपि स्नेहार्द्रेणार्पितं मया
tena bhuktvā dhanaṃ pitryaṃ madbhartrā svaṃ ca kiṃcana / bhuktaṃ madarjitam api snehārdreṇārpitaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपि सो ऽतिव्यसनी वेश्यार्थार्थजिहीर्षया । रज्जुयन्त्रवहं दारुमयं हंसयुगं व्यधात्
tato 'pi so 'tivyasanī veśyārthārthajihīrṣayā / rajjuyantravahaṃ dārumayaṃ haṃsayugaṃ vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्धंसयुगलं रज्जुघट्टनप्रेरितं निशि । राज्ञो बाहुवलस्यात्र कोशाद्यन्त्रप्रयोगतः
taddhaṃsayugalaṃ rajjughaṭṭanapreritaṃ niśi / rājño bāhuvalasyātra kośādyantraprayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवाक्षेण प्रविश्यान्तश् चञ्च्वा पटलके स्थितम् । आदायाभरणं तस्य मद्भ्रातुर् गृहम् आगमत्
gavākṣeṇa praviśyāntaś cañcvā paṭalake sthitam / ādāyābharaṇaṃ tasya madbhrātur gṛham āgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् च विक्रीय सो ऽभुङ्क्त मज्ज्येष्ठः सह वेश्यया । तथैवाहर्निशं कोषममुष्णात्स च भूपतेः
tac ca vikrīya so 'bhuṅkta majjyeṣṭhaḥ saha veśyayā / tathaivāharniśaṃ koṣamamuṣṇātsa ca bhūpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्यमाणो ऽपि च मया नाकार्याद्व्यरमत् ततः । को हि मार्गममार्गं वा व्यसनान्धो निरीक्षते
vāryamāṇo 'pi ca mayā nākāryādvyaramat tataḥ / ko hi mārgamamārgaṃ vā vyasanāndho nirīkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च मुष्यमाणे ऽपि रात्रिष्वचलितार्गले । निर्मूषके राजगञ्जे दिनानि कतिचिद्भयात्
tathā ca muṣyamāṇe 'pi rātriṣvacalitārgale / nirmūṣake rājagañje dināni katicidbhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचिन्वन् प्रत्यहं तूष्णीं परितप्तो ऽधिकाधिकम् । तद्भाण्डगारिको गत्वा स्फुटं राज्ञे न्यवेदयत्
vicinvan pratyahaṃ tūṣṇīṃ paritapto 'dhikādhikam / tadbhāṇḍagāriko gatvā sphuṭaṃ rājñe nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि तं तथान्यांश् च रक्षकाञ्जाग्रतो निशि । कोषान्तः स्थापयाम् आस तत्र तत्वमवेक्षितुम्
rājāpi taṃ tathānyāṃś ca rakṣakāñjāgrato niśi / koṣāntaḥ sthāpayām āsa tatra tatvamavekṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते निशीथे प्रविष्टौ तौ गवाक्षेणात्र रक्षकाः । मद्भ्रातृयन्त्रहंसौ द्वाव् अपश्यन् रज्जुघट्टितौ
te niśīthe praviṣṭau tau gavākṣeṇātra rakṣakāḥ / madbhrātṛyantrahaṃsau dvāv apaśyan rajjughaṭṭitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्त्रयुक्तिपरिभ्रान्तौ चञ्चूपात्तविभूषणौ । छिन्नरज्जू अगृह्णंश् च राज्ञे दर्शयितुं प्रगे
yantrayuktiparibhrāntau cañcūpāttavibhūṣaṇau / chinnarajjū agṛhṇaṃś ca rājñe darśayituṃ prage
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालं च स मद्भ्राता ज्येष्ठो ऽवादीत्ससंभ्रमः । भ्रातर्गृहीतौ हंसौ द्वौ मदीयौ गञ्जरक्षिभिः
tatkālaṃ ca sa madbhrātā jyeṣṭho 'vādītsasaṃbhramaḥ / bhrātargṛhītau haṃsau dvau madīyau gañjarakṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रज्जुर् हि शिथिलीभूता यन्त्रे स्रस्ता च कीलिका । तस्मादितो ऽपसर्तव्यमधुनैवावयोर्द्वयोः
rajjur hi śithilībhūtā yantre srastā ca kīlikā / tasmādito 'pasartavyamadhunaivāvayordvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चौराविति निगृह्णीयात्प्रातर्बुद्ध्वा नृपो हि नौ । आवाम् एव हि विख्यातौ मायायन्त्रविदावुभौ
caurāviti nigṛhṇīyātprātarbuddhvā nṛpo hi nau / āvām eva hi vikhyātau māyāyantravidāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातयन्त्रविमानं च तन्ममास्तीह मङ्क्षु यत् । योजनाष्टशती याति सकृत्प्रहतकीलिकम्
vātayantravimānaṃ ca tanmamāstīha maṅkṣu yat / yojanāṣṭaśatī yāti sakṛtprahatakīlikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दूरं व्रजावो ऽद्य विदेशम् अपि दुःखदम् । पापे कर्मण्यवज्ञातहितवाक्ये कुतः सुखम्
tena dūraṃ vrajāvo 'dya videśam api duḥkhadam / pāpe karmaṇyavajñātahitavākye kutaḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्मया न कृतं वाक्यं तव दुष्कृतबुद्धिना । तस्यैष पाकः प्रसृतो यो ऽयं त्वय्यप्यपापिनि
yanmayā na kṛtaṃ vākyaṃ tava duṣkṛtabuddhinā / tasyaiṣa pākaḥ prasṛto yo 'yaṃ tvayyapyapāpini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा समारोहद्विमानं व्योमगामि तत् । स मे प्राणधरो भ्राता तदैव सकुटुम्बकः
evam uktvā samārohadvimānaṃ vyomagāmi tat / sa me prāṇadharo bhrātā tadaiva sakuṭumbakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तूक्तो ऽपि तेनात्र नारोहं बहुभिर्वृते । ततस् तेन खमुत्पत्य स प्रायात्क्वापि दूरतः
ahaṃ tūkto 'pi tenātra nārohaṃ bahubhirvṛte / tatas tena khamutpatya sa prāyātkvāpi dūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते प्राणधरे तस्मिन्न् अहमन्वर्थनामनि । प्रभाते भावि संभाव्य राजतो भयम् एककः
gate prāṇadhare tasminn ahamanvarthanāmani / prabhāte bhāvi saṃbhāvya rājato bhayam ekakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुह्य स्वकृते ऽन्यस्मिन्वातयन्त्रविमानके । द्रुतं ततो गतो ऽभूवं योजनानां शतद्वयम्
āruhya svakṛte 'nyasminvātayantravimānake / drutaṃ tato gato 'bhūvaṃ yojanānāṃ śatadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेरितेन पुनस् तेन विमानेन खगामिना । ततो ऽपि योजनशतद्वयमन्यदगामहम्
preritena punas tena vimānena khagāminā / tato 'pi yojanaśatadvayamanyadagāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः समुद्रनैकट्यशङ्कात्यक्तविमानकः । पद्भ्यां व्रजन्निह प्राप्तः शून्यं पुरमिदं क्रमात्
tataḥ samudranaikaṭyaśaṅkātyaktavimānakaḥ / padbhyāṃ vrajanniha prāptaḥ śūnyaṃ puramidaṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौतुकाच् च प्रविष्टो ऽहं देवेदं राजमन्दिरम् । वस्त्राभरणशय्यादिराजोपकरणान्वितम्
kautukāc ca praviṣṭo 'haṃ devedaṃ rājamandiram / vastrābharaṇaśayyādirājopakaraṇānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं चोद्यानवाप्यम्भः स्नातो भुक्त्वा फलान्यहम् । राजशय्यागतो रात्राव् एकाकी समचिन्तयम्
sāyaṃ codyānavāpyambhaḥ snāto bhuktvā phalānyaham / rājaśayyāgato rātrāv ekākī samacintayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्जने किं करोमीह तत्प्रातर्यत्र कुत्रचित् । व्रजामीतो गतं मे हि भयं बाहुबलान्नृपात्
nirjane kiṃ karomīha tatprātaryatra kutracit / vrajāmīto gataṃ me hi bhayaṃ bāhubalānnṛpāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य संसुप्तं निशान्ते दिव्यरूपधृत् । पुरुषो बर्हिणारूढः स्वप्ने माम् एवम् अभ्यधात्
iti saṃcintya saṃsuptaṃ niśānte divyarūpadhṛt / puruṣo barhiṇārūḍhaḥ svapne mām evam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहैव भद्र वस्तव्यं गन्तव्यं नान्यतस्त्वया । आहारकाले चारुह्य स्थातव्यं मध्यमे पुरे
ihaiva bhadra vastavyaṃ gantavyaṃ nānyatastvayā / āhārakāle cāruhya sthātavyaṃ madhyame pure
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वान्तर्हिते तस्मिन् प्रबुद्धो ऽहमचिन्तयम् । कुमारनिर्मितमिदं दिव्यस्थानं सुनिश्चितम्
ity uktvāntarhite tasmin prabuddho 'hamacintayam / kumāranirmitamidaṃ divyasthānaṃ suniścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतश् च तेन मे स्वप्ने पूर्वपुण्यैरनुग्रहः । उत्थितो ऽस्मीह नूनं हि श्रेयो ऽस्ति वसतो ऽत्र मे
kṛtaś ca tena me svapne pūrvapuṇyairanugrahaḥ / utthito 'smīha nūnaṃ hi śreyo 'sti vasato 'tra me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति बद्धास्थमुत्थाय कृत्वाह्निकमहं स्थितः । आरुह्य यावदाहारकाले ऽस्मिन् मध्यमे पुरे
iti baddhāsthamutthāya kṛtvāhnikamahaṃ sthitaḥ / āruhya yāvadāhārakāle 'smin madhyame pure
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्धिरण्मयेष्व् अग्रे पात्रेषूपनतेषु मे । अपतत्खाद्धृतक्षीरशालिभक्तादिभोजनम्
tāvaddhiraṇmayeṣv agre pātreṣūpanateṣu me / apatatkhāddhṛtakṣīraśālibhaktādibhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तितं चिन्तितं चान्यन्मम भोज्यमुपानमत् । तद्भुक्त्वा चाहमभवं देवातीवेह निर्वृतः
cintitaṃ cintitaṃ cānyanmama bhojyamupānamat / tadbhuktvā cāhamabhavaṃ devātīveha nirvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गृहीतैव मया स्थितिर् अस्मिन् पुरे प्रभो । चिन्तितोपनमद्राजभोगेन प्रतिवासरम्
tato gṛhītaiva mayā sthitir asmin pure prabho / cintitopanamadrājabhogena prativāsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्या परिच्छदो वा मे चिन्तितस्तु न तिष्ठति । तेन यन्त्रमयो ऽत्रायं जनः सर्वः कृतो मया
bhāryā paricchado vā me cintitastu na tiṣṭhati / tena yantramayo 'trāyaṃ janaḥ sarvaḥ kṛto mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतीहागत्य तक्षापि देवैकाकी करोम्य् अहम् । राज्ञो लीलायितुं राज्यधरो नाम विधेर्वशात्
itīhāgatya takṣāpi devaikākī karomy aham / rājño līlāyituṃ rājyadharo nāma vidhervaśāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् देवनिर्मिते ऽमुष्मिन् भवन्तो ऽद्य पुरे दिनम् । विश्राम्यन्तु यथाशक्ति परिचर्यपरे मयि
tad devanirmite 'muṣmin bhavanto 'dya pure dinam / viśrāmyantu yathāśakti paricaryapare mayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तत्पुरोद्यानं तेन राज्यधरेण सः । नरवाहनदत्तो ऽत्र नीयते स्म सगोमुखः
ity uktvā tatpurodyānaṃ tena rājyadhareṇa saḥ / naravāhanadatto 'tra nīyate sma sagomukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वापीजलस्नातो वारिजार्चितधूर्जटिः । तां मध्यमपुराहारभूमिं च प्रापितो ऽभवत्
tatra vāpījalasnāto vārijārcitadhūrjaṭiḥ / tāṃ madhyamapurāhārabhūmiṃ ca prāpito 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुभुजे तत्र चाहारान् ध्यातोपस्थापिताञ् शुभान् । तेन राज्यधरेणाग्रस्थितेन स समन्त्रिकः
bubhuje tatra cāhārān dhyātopasthāpitāñ śubhān / tena rājyadhareṇāgrasthitena sa samantrikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः केनाप्यदृष्टेन प्रमृष्टाहारभूमिकः । अनु ताम्बूलभोगं स तस्थौ पीतासवः सुखम्
tataḥ kenāpyadṛṣṭena pramṛṣṭāhārabhūmikaḥ / anu tāmbūlabhogaṃ sa tasthau pītāsavaḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ चिन्तामणिप्रख्यपुरमाहात्म्यविस्मितः । भुक्ते राज्यधरे नक्तं स भेजे शयनोत्तमम्
atha cintāmaṇiprakhyapuramāhātmyavismitaḥ / bhukte rājyadhare naktaṃ sa bheje śayanottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्पूरिकानवौत्सुक्यविनिद्रं चात्र तत्कथाम् । पृच्छन्तम् अब्रवीद्राज्यधरो ऽथ शयनस्थितः
karpūrikānavautsukyavinidraṃ cātra tatkathām / pṛcchantam abravīdrājyadharo 'tha śayanasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं न निद्रासि कल्याणिन् प्राप्स्यस्य् एवेप्सितां प्रियाम् । उदारसत्त्वं वृणुते स्वयं हि श्रीर् इवाङ्गन
kiṃ na nidrāsi kalyāṇin prāpsyasy evepsitāṃ priyām / udārasattvaṃ vṛṇute svayaṃ hi śrīr ivāṅgana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्यक्षदृष्टमत्रेदं तथा च शृणु वच्मि ते । यः स काञ्चीपतिर्बाहुबलो राजा मयोदितः
pratyakṣadṛṣṭamatredaṃ tathā ca śṛṇu vacmi te / yaḥ sa kāñcīpatirbāhubalo rājā mayoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यान्वर्थो ऽर्थलोभाख्यः प्रतीहारो ऽर्थवानभूत् । तस्य मानपरा नाम भार्याभूद् रूपशालिनी
tasyānvartho 'rthalobhākhyaḥ pratīhāro 'rthavānabhūt / tasya mānaparā nāma bhāryābhūd rūpaśālinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽर्थलोभो वणिग्धर्माल्लोभाद्भृत्येष्व् अविश्वसन् । वणिज्याव्यवहारेषु मध्ये भार्यां न्ययुङ्क्त ताम्
so 'rthalobho vaṇigdharmāllobhādbhṛtyeṣv aviśvasan / vaṇijyāvyavahāreṣu madhye bhāryāṃ nyayuṅkta tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सानिच्छन्त्यपि तद्वश्य वणिग्भिः संव्यवाहरत् । मधुरेणाहृतजना रूपेण वचनेन च
sānicchantyapi tadvaśya vaṇigbhiḥ saṃvyavāharat / madhureṇāhṛtajanā rūpeṇa vacanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजाश्वरत्नवस्त्रादिविक्रयं यं व्यधत्त सा । तं तं सोपचयं दृष्ट्वा सो ऽर्थलोभो ऽन्वमोदत
gajāśvaratnavastrādivikrayaṃ yaṃ vyadhatta sā / taṃ taṃ sopacayaṃ dṛṣṭvā so 'rthalobho 'nvamodata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा चात्र को ऽप्य् आगाद्दूराद्देशान्तराद्वणिक् । महान्सुखधनो नाम प्रभूताश्वदिभाण्डधृत्
ekadā cātra ko 'py āgāddūrāddeśāntarādvaṇik / mahānsukhadhano nāma prabhūtāśvadibhāṇḍadhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं बुद्ध्वैवागतं भार्यामर्थलोभो ऽब्रवीत्स ताम् । वणिक्सुखधनो नाम प्राप्तो देशान्तरादिह
taṃ buddhvaivāgataṃ bhāryāmarthalobho 'bravītsa tām / vaṇiksukhadhano nāma prāpto deśāntarādiha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रिये वाजिसहस्राणि तेनानीतानि विंशतिः । चीनदेशजसद्वस्त्रयुग्मान्यगणनानि च
priye vājisahasrāṇi tenānītāni viṃśatiḥ / cīnadeśajasadvastrayugmānyagaṇanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गत्वश्वसहस्राणि पञ्च तस्मात्त्वमानय । क्रीत्वा सद्वस्त्रयुग्मानां सहस्राणि तथा दश
tadgatvaśvasahasrāṇi pañca tasmāttvamānaya / krītvā sadvastrayugmānāṃ sahasrāṇi tathā daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावदश्वसहस्रैः स्वैस्तथा तैश्चापि पञ्चभिः । करोमि दर्शनं राज्ञो वणिज्यां विदधामि च
yāvadaśvasahasraiḥ svaistathā taiścāpi pañcabhiḥ / karomi darśanaṃ rājño vaṇijyāṃ vidadhāmi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वार्थलोभेन प्रेषिता तेन पाप्मन । आगान्मानपरा तस्य पार्श्वं सुखधनस्य सा
evam uktvārthalobhena preṣitā tena pāpmana / āgānmānaparā tasya pārśvaṃ sukhadhanasya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गति स्म च मूल्येन तान् वस्त्रसहितान् हयान् । रचितस्वागतात् तस्मात् तद्रूपाहृतचक्षुषः
mārgati sma ca mūlyena tān vastrasahitān hayān / racitasvāgatāt tasmāt tadrūpāhṛtacakṣuṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च तां कामविवशो नीत्वैकान्ते ऽब्रवीद्वणिक् । मूल्येन वस्त्रम् एकं ते हयं वा न ददाम्य् अहम्
sa ca tāṃ kāmavivaśo nītvaikānte 'bravīdvaṇik / mūlyena vastram ekaṃ te hayaṃ vā na dadāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्स्यस्येकां निशां साकं मया चेत्तद्ददामि ते । शतानि वाजिनां पञ्चसहस्राणि च वाससाम्
vatsyasyekāṃ niśāṃ sākaṃ mayā cettaddadāmi te / śatāni vājināṃ pañcasahasrāṇi ca vāsasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सो ऽधिकेनापि तां प्रार्थयत सुन्दरीम् । स्त्रीष्वनर्गलचेष्टासु कस्येच्छा नोपजायते
ity uktvā so 'dhikenāpi tāṃ prārthayata sundarīm / strīṣvanargalaceṣṭāsu kasyecchā nopajāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा प्रत्यवोचत्तम् एवं पृच्छाम्य् अहं पतिम् । अत्रापि हि स जाने मां प्रेरयेदतिलोभतः
tataḥ sā pratyavocattam evaṃ pṛcchāmy ahaṃ patim / atrāpi hi sa jāne māṃ prerayedatilobhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा स्वगृहं गत्वा पत्ये तस्मै तद् अब्रवीत् । यदुक्ता तेन वणिजा रहः सुखधनेन सा
ity uktvā svagṛhaṃ gatvā patye tasmai tad abravīt / yaduktā tena vaṇijā rahaḥ sukhadhanena sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽथ पापो ऽर्थलोभस्तं कीनाशः पतिरब्रवीत् । प्रिये वस्त्रसहस्राणि पञ्च वाजिशतानि च
so 'tha pāpo 'rthalobhastaṃ kīnāśaḥ patirabravīt / priye vastrasahasrāṇi pañca vājiśatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकया यदि लभ्यन्ते रात्र्या दोषस्तदत्र कः । तद्गच्छ पार्श्वं तस्याद्य प्रभाते द्रुतमेष्यसि
ekayā yadi labhyante rātryā doṣastadatra kaḥ / tadgaccha pārśvaṃ tasyādya prabhāte drutameṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा वचस् तस्य भर्तुः कापुरुषस्य सा । हृदि मानपरा जातविचिकित्सा व्यचिन्तयत्
etac chrutvā vacas tasya bhartuḥ kāpuruṣasya sā / hṛdi mānaparā jātavicikitsā vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारविक्रयिणं पापं हीनसत्त्वं धिग् अस्त्व् इमम् । लोभभावनया नित्यं बत तन् मयतां गतम्
dāravikrayiṇaṃ pāpaṃ hīnasattvaṃ dhig astv imam / lobhabhāvanayā nityaṃ bata tan mayatāṃ gatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं स एव भर्ता मे यो मामश्वशतैर्निशाम् । चीनपट्टसहस्रैश् च क्रीणात्येकामुदारधीः
varaṃ sa eva bhartā me yo māmaśvaśatairniśām / cīnapaṭṭasahasraiś ca krīṇātyekāmudāradhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आलोच्य न मे दोष इत्यनुज्ञाप्य तं ततः । कुभर्तारमगात् तस्य गृहं सुखधनस्य सा
ity ālocya na me doṣa ityanujñāpya taṃ tataḥ / kubhartāramagāt tasya gṛhaṃ sukhadhanasya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च ताम् आगतां दृष्ट्वा पृष्ट्वा बुद्ध्वा च तत्तथा । चित्रीयमाणस् तत्प्राप्तेरमंस्तात्मनि धन्यताम्
sa ca tām āgatāṃ dṛṣṭvā pṛṣṭvā buddhvā ca tattathā / citrīyamāṇas tatprāpteramaṃstātmani dhanyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राहिणोच्चार्थलोभाय तस्मै तत्पतये द्रुतम् । तच्छुल्कभूतान् अश्वांश् च वस्त्राणि च यथोदितम्
prāhiṇoccārthalobhāya tasmai tatpataye drutam / tacchulkabhūtān aśvāṃś ca vastrāṇi ca yathoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवास च तया साकं पूर्णकामः स तां निशाम् । मूर्तयेव चिरप्राप्तनिजसंपत्फलश्रिया
uvāsa ca tayā sākaṃ pūrṇakāmaḥ sa tāṃ niśām / mūrtayeva ciraprāptanijasaṃpatphalaśriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातश् चाह्वयकान् भृत्यान् अर्थलोभेन निस्रपम् । क्लीबेन तेन प्रहितान् साथ मानपराब्रवीत्
prātaś cāhvayakān bhṛtyān arthalobhena nisrapam / klībena tena prahitān sātha mānaparābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विक्रीता संगतान्येन भूत्वा तस्य कथं पुनः । भार्या भवामि निर्लज्जः स यहा किमहं तथा
vikrītā saṃgatānyena bhūtvā tasya kathaṃ punaḥ / bhāryā bhavāmi nirlajjaḥ sa yahā kimahaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूयम् एव मम ब्रूत यद्येतच्छोभते ऽधुना । तद्यात येन क्रीतास्मि स एव हि पतिर्मम
yūyam eva mama brūta yadyetacchobhate 'dhunā / tadyāta yena krītāsmi sa eva hi patirmama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तास्ते तया भृत्यास्ततो गत्वा तथैव तत् । अब्रुवन्नर्थलोभाय वाक्यं तस्या अधोमुखाः
ity uktāste tayā bhṛtyāstato gatvā tathaiva tat / abruvannarthalobhāya vākyaṃ tasyā adhomukhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तच् छ्रुत्वा बलादैच्छदानेतुं तां नराधमः । ततो हरबलो नाम वयस्यस्तम् अभाषत
sa tac chrutvā balādaicchadānetuṃ tāṃ narādhamaḥ / tato harabalo nāma vayasyastam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सा सुखधनात् तस्माद् आनेतुं शक्यते त्वया । प्रवीरस्य न तस्याग्रे तव पश्यामि धीरताम्
na sā sukhadhanāt tasmād ānetuṃ śakyate tvayā / pravīrasya na tasyāgre tava paśyāmi dhīratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि त्यागानुरागिण्या नार्या शूरीकृतस् तया । बली च बलिभिश्चान्यैर्युक्तो मित्त्रैः सहागतः
sa hi tyāgānurāgiṇyā nāryā śūrīkṛtas tayā / balī ca balibhiścānyairyukto mittraiḥ sahāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं तु कार्पण्यविक्रीतविविक्तदयितोज्झितः । अवमाननिरुत्साहो गर्हितः क्लीबतां गतः
tvaṃ tu kārpaṇyavikrītaviviktadayitojjhitaḥ / avamānanirutsāho garhitaḥ klībatāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च स्वतो बली तादृङ् न च मित्त्रबलान्वितः । तत्कथं त्वं समर्थः स्यास् तस्य प्रत्यर्थिनो जये
na ca svato balī tādṛṅ na ca mittrabalānvitaḥ / tatkathaṃ tvaṃ samarthaḥ syās tasya pratyarthino jaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा च कुप्येद् बुद्ध्वा ते दारविक्रयदुष्कृतम् । तत्तूष्णीं भव भूयो ऽपि मा कृथा हास्यविभ्रमम्
rājā ca kupyed buddhvā te dāravikrayaduṣkṛtam / tattūṣṇīṃ bhava bhūyo 'pi mā kṛthā hāsyavibhramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सख्या निषिद्धो ऽपि क्रोधागत्वा ससैनिकः । यावद् रुणद्ध्य् अर्थलोभो गृहं सुखधनस्य सः
iti sakhyā niṣiddho 'pi krodhāgatvā sasainikaḥ / yāvad ruṇaddhy arthalobho gṛhaṃ sukhadhanasya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्तस्य समित्त्रस्य सैन्यैः सुखधनस्य तत् । सैन्यं तदीयं निर्गत्य कृत्स्नं भग्नमभूत्क्षणात्
tāvattasya samittrasya sainyaiḥ sukhadhanasya tat / sainyaṃ tadīyaṃ nirgatya kṛtsnaṃ bhagnamabhūtkṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पलायितः प्रायात्सो ऽर्थलोभो नृपान्तिकम् । दाराः सुखधनाख्येन वणिजा देव मे हृताः
tataḥ palāyitaḥ prāyātso 'rthalobho nṛpāntikam / dārāḥ sukhadhanākhyena vaṇijā deva me hṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति व्यजिज्ञपच्चात्र नृपं निह्नुतदुर्नयः । नृपो ऽप्य् ऐच्छदवष्टब्धुं स तं सुखधनं रुषा
iti vyajijñapaccātra nṛpaṃ nihnutadurnayaḥ / nṛpo 'py aicchadavaṣṭabdhuṃ sa taṃ sukhadhanaṃ ruṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संधाननामा तं मन्त्री राजानम् अब्रवीत् । यथातथा न शक्यो ऽसव् अवष्टब्धुं वणिक्प्रभो
tataḥ saṃdhānanāmā taṃ mantrī rājānam abravīt / yathātathā na śakyo 'sav avaṣṭabdhuṃ vaṇikprabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैकादशभिर्मित्त्रैः सहायातैर्युतस्य हि । लक्षमभ्यधिकं देव वर्तते वरवाजिनाम्
tasyaikādaśabhirmittraiḥ sahāyātairyutasya hi / lakṣamabhyadhikaṃ deva vartate varavājinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्वं च नात्र विज्ञातं नह्येतत्स्यादकारणम् । तत्प्रेष्य दूतं प्रष्टव्यः किं तावत्सो ऽत्र जल्पति
tattvaṃ ca nātra vijñātaṃ nahyetatsyādakāraṇam / tatpreṣya dūtaṃ praṣṭavyaḥ kiṃ tāvatso 'tra jalpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मन्त्रिवचः श्रुत्वा राजा बाहुबलस् ततः । प्रष्टुं तत्प्राहिणोद्दूतं तस्मै सुखधनाय सः
iti mantrivacaḥ śrutvā rājā bāhubalas tataḥ / praṣṭuṃ tatprāhiṇoddūtaṃ tasmai sukhadhanāya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दूतस्तं तदादेशाद् गत्वा यावच् च पृच्छति । तावन्मानपरा सास्मै स्ववृत्तान्तं तम् अभ्यधात्
sa dūtastaṃ tadādeśād gatvā yāvac ca pṛcchati / tāvanmānaparā sāsmai svavṛttāntaṃ tam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैव च तदाश्चर्यं रूपं तस्याश् च वीक्षितुम् । गृहं सुखधनस्यागात् सार्थलोभो महीपतिः
śrutvaiva ca tadāścaryaṃ rūpaṃ tasyāś ca vīkṣitum / gṛhaṃ sukhadhanasyāgāt sārthalobho mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यत्सुखधने प्रह्वे मानपरां स ताम् । विधातुर् अपि लावण्यलक्ष्म्य विस्मयदायिनीम्
tatrāpaśyatsukhadhane prahve mānaparāṃ sa tām / vidhātur api lāvaṇyalakṣmya vismayadāyinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादानतायाः सो ऽस्याश् च पृष्टायाश् च स्वयं मुखात् । अशृणोत्तद्यथावृत्तमर्थलोभस्य शृण्वतः
pādānatāyāḥ so 'syāś ca pṛṣṭāyāś ca svayaṃ mukhāt / aśṛṇottadyathāvṛttamarthalobhasya śṛṇvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा च मत्वा सत्यं तदर्थलोभे निरुत्तरे । ताम् अपृच्छत्स सुमुखीं किमिदानीं भवत्विति
śrutvā ca matvā satyaṃ tadarthalobhe niruttare / tām apṛcchatsa sumukhīṃ kimidānīṃ bhavatviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा निश्चितावादीद्देव येनास्म्यनापदि । विक्रीतान्यस्य निःसत्त्वं लुब्धं कथमुपैमि तम्
tataḥ sā niścitāvādīddeva yenāsmyanāpadi / vikrītānyasya niḥsattvaṃ lubdhaṃ kathamupaimi tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा नृपे तस्मिन् साधूक्तमिति वादिनि । अवोचत्सो ऽर्थलोभो ऽत्र कामक्रोधत्रपाकुलः
etac chrutvā nṛpe tasmin sādhūktamiti vādini / avocatso 'rthalobho 'tra kāmakrodhatrapākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं सुखधनो राजन्नहं चानुबलं विना । युध्यावहे स्वसैन्याभ्यां सत्त्वासत्त्वमवेक्ष्यताम्
ayaṃ sukhadhano rājannahaṃ cānubalaṃ vinā / yudhyāvahe svasainyābhyāṃ sattvāsattvamavekṣyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अर्थलोभस्य वचः श्रुत्वा सुखधनो ऽभ्यधात् । तर्हि युध्यावहे ह्य् आवां द्वावेव किमु सैनिकैः
ity arthalobhasya vacaḥ śrutvā sukhadhano 'bhyadhāt / tarhi yudhyāvahe hy āvāṃ dvāveva kimu sainikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.