Somadeva: Kathasaritsagara 8.2

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे सूर्यप्रभलम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । अथ तत्रैकदास्थानस्थिते चन्द्रप्रभे नृपे । सूर्यप्रभे च तत्रस्थे समग्रसचिवान्विते

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare sūryaprabhalambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / atha tatraikadāsthānasthite candraprabhe nṛpe / sūryaprabhe ca tatrasthe samagrasacivānvite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धार्थोदीरितकथाप्रसङ्गेन मये स्मृते । अकस्माद् अत्र वसुधा सभामध्ये व्यदीर्यत

siddhārthodīritakathāprasaṅgena maye smṛte / akasmād atra vasudhā sabhāmadhye vyadīryata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भूविवराद् आदौ सशब्दः सुरभिर् मरुत् । आविरासीत् ततः पश्चाद् उज्जगाम मयासुरः

tato bhūvivarād ādau saśabdaḥ surabhir marut / āvirāsīt tataḥ paścād ujjagāma mayāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णोन्नतशिरः शृङ्गज्वलत्केशमहौषधिः । रक्ताम्बरोच्छलद्धातुर् निशायाम् इव पर्वतः

kṛṣṇonnataśiraḥ śṛṅgajvalatkeśamahauṣadhiḥ / raktāmbarocchaladdhātur niśāyām iva parvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्हकृतपूजश् च राज्ञा चन्द्रप्रभेण सः । रत्नासनोपविष्टः सन् दानवेन्द्रो ऽभ्यभाषत

yathārhakṛtapūjaś ca rājñā candraprabheṇa saḥ / ratnāsanopaviṣṭaḥ san dānavendro 'bhyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्ता भोगा इमे भौमा भवद्भिर् अधुना च वः । कालो ऽन्येषां तदुद्योगे मतिं कुरुत सांप्रतम्

bhuktā bhogā ime bhaumā bhavadbhir adhunā ca vaḥ / kālo 'nyeṣāṃ tadudyoge matiṃ kuruta sāṃpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूतान् प्रेष्यानयध्वं स्वान् नृपान् संबन्धिबान्धवान् । ततो विद्याधरेन्द्रेण मिलिष्यामः सुमेरुणा

dūtān preṣyānayadhvaṃ svān nṛpān saṃbandhibāndhavān / tato vidyādharendreṇa miliṣyāmaḥ sumeruṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जेष्यामः श्रुतशर्माणं प्राप्स्यामः खचरश्रियम् । सुमेरुश् च सहायत्वे बन्धुबुद्ध्या स्थितो ऽत्र नः

jeṣyāmaḥ śrutaśarmāṇaṃ prāpsyāmaḥ khacaraśriyam / sumeruś ca sahāyatve bandhubuddhyā sthito 'tra naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षेः सूर्यप्रभं दद्यास् त्वं चैतस्मै निजां सुताम् । इत्य् आदाव् एव देवेन स ह्य् आदिष्टः पिनाकिना

rakṣeḥ sūryaprabhaṃ dadyās tvaṃ caitasmai nijāṃ sutām / ity ādāv eva devena sa hy ādiṣṭaḥ pinākinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मयासुरेणोक्ते प्रहस्तादीन् स खेचरान् । चन्द्रप्रभः प्रहितवान् दूतान् सर्वमहीभृताम्

evaṃ mayāsureṇokte prahastādīn sa khecarān / candraprabhaḥ prahitavān dūtān sarvamahībhṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभश् च विद्याभिः स्वभार्यामन्त्रिणो ऽखिलान् । संविभेजे मयादेशात् संविभक्ता न ये पुरा

sūryaprabhaś ca vidyābhiḥ svabhāryāmantriṇo 'khilān / saṃvibheje mayādeśāt saṃvibhaktā na ye purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् चात्र स्थितेष्व् एव प्रभाभासितदिङ्मुखः । अवतीर्याम्बरतलान् नारदो मुनिर् आययौ

tāvac cātra sthiteṣv eva prabhābhāsitadiṅmukhaḥ / avatīryāmbaratalān nārado munir āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतार्घोपविष्टश् च स चन्द्रप्रभम् अब्रवीत् । प्रेषितो ऽहम् इहेन्द्रेण तेन चोक्तम् इदं तव

gṛhītārghopaviṣṭaś ca sa candraprabham abravīt / preṣito 'ham ihendreṇa tena coktam idaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातं मया यद् युष्माभिर् महेश्वरनिदेशतः । मयासुरसखैः सूर्यप्रभस्याज्ञानमोहितैः

jñātaṃ mayā yad yuṣmābhir maheśvaranideśataḥ / mayāsurasakhaiḥ sūryaprabhasyājñānamohitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्य मर्त्यशरीरस्य संसाधयितुम् इष्यते । सर्वविद्याधराधीशचक्रवर्तिपदं महत्

asya martyaśarīrasya saṃsādhayitum iṣyate / sarvavidyādharādhīśacakravartipadaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अयुक्तं यद् अस्माभिर् दत्तं हि श्रुतशर्मणे । विद्याधरकुलाब्धीन्दोस् तच् च तस्य क्रमागतम्

tad ayuktaṃ yad asmābhir dattaṃ hi śrutaśarmaṇe / vidyādharakulābdhīndos tac ca tasya kramāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्माकं प्रातिपक्ष्येण धर्मबाधेन चैव यत् । कुरुध्वे तद् विनाशाय निश्चितं वः प्रकल्पते

asmākaṃ prātipakṣyeṇa dharmabādhena caiva yat / kurudhve tad vināśāya niścitaṃ vaḥ prakalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं च रुद्रयज्ञेन यजमानो भवान् मया । प्राग् यजस्वाश्वमेधेनेत्य् उक्ते च कृतवान् न तम्

pūrvaṃ ca rudrayajñena yajamāno bhavān mayā / prāg yajasvāśvamedhenety ukte ca kṛtavān na tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् देवान् अनपेक्ष्यैव रुद्रप्रत्याशयैकया । यद् आचरथ दर्पेण भवतां न शिवाय तत्

tad devān anapekṣyaiva rudrapratyāśayaikayā / yad ācaratha darpeṇa bhavatāṃ na śivāya tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते शक्रसंदेशे नारदेन विहस्य तम् । मयो ऽवादीन् न साधूक्तं सुरेन्द्रेण महामुने

ity ukte śakrasaṃdeśe nāradena vihasya tam / mayo 'vādīn na sādhūktaṃ surendreṇa mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभस्य मर्त्यत्वं यद् वक्ति तद् अपार्थकम् । तद् दामोदरसङ्ग्रामे न ज्ञातं तेन तस्य किम्

sūryaprabhasya martyatvaṃ yad vakti tad apārthakam / tad dāmodarasaṅgrāme na jñātaṃ tena tasya kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्त्या एव हि सत्त्वाढ्याः सर्वसिद्ध्यधिकारिणः । ऐन्द्रं न साधितं पूर्वं पदं किं नहुषादिभिः

martyā eva hi sattvāḍhyāḥ sarvasiddhyadhikāriṇaḥ / aindraṃ na sādhitaṃ pūrvaṃ padaṃ kiṃ nahuṣādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् चाह दत्तम् अस्माभिः साम्राज्यं श्रुतशर्मणे । क्रमागतं च तत् तस्येत्य् एतद् अप्य् असमञ्जसम्

yac cāha dattam asmābhiḥ sāmrājyaṃ śrutaśarmaṇe / kramāgataṃ ca tat tasyety etad apy asamañjasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाता महेश्वरो यत्र प्रामाण्यं तत्र कस्य किम् । ज्येष्ठागतं हिरण्याक्षस्येन्द्रत्वं च कथं हृतम्

dātā maheśvaro yatra prāmāṇyaṃ tatra kasya kim / jyeṣṭhāgataṃ hiraṇyākṣasyendratvaṃ ca kathaṃ hṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् चापरं प्रातिपक्ष्यम् अधर्मं चाह तन् मृषा । स एव हि हठात् स्वार्थे प्रातिपक्ष्यं करोति नः

yac cāparaṃ prātipakṣyam adharmaṃ cāha tan mṛṣā / sa eva hi haṭhāt svārthe prātipakṣyaṃ karoti naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश् चाधर्मो जिगीषामो वयं हि परिपन्थिनम् । न हरामो मुनेर् भार्यां ब्रह्महत्यां न कुर्महे

kaś cādharmo jigīṣāmo vayaṃ hi paripanthinam / na harāmo muner bhāryāṃ brahmahatyāṃ na kurmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् चाश्वमेधाकरणं देवावज्ञां च जल्पति । तद् असद् रुद्रयज्ञे हि विहिते ऽन्यैः किम् अध्वरैः

yac cāśvamedhākaraṇaṃ devāvajñāṃ ca jalpati / tad asad rudrayajñe hi vihite 'nyaiḥ kim adhvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चिते देवदेवे च शंभौ देवो न को ऽर्चितः । यच् चाहैकैव रुद्रास्था न शिवेति तद् अप्य् असत्

arcite devadeve ca śaṃbhau devo na ko 'rcitaḥ / yac cāhaikaiva rudrāsthā na śiveti tad apy asat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तत्र देवनिवहैर् अन्यैर् यत्रोद्यतो हरः । रवाव् अभ्युदिते ऽन्यानि किं तेजांसि चकासति

kiṃ tatra devanivahair anyair yatrodyato haraḥ / ravāv abhyudite 'nyāni kiṃ tejāṃsi cakāsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतद् देवराजाय सर्वं वाच्यं त्वया मुने । वयं च प्रस्तुतं कुर्मः स यद् वेत्ति करोतु तत्

tad etad devarājāya sarvaṃ vācyaṃ tvayā mune / vayaṃ ca prastutaṃ kurmaḥ sa yad vetti karotu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मयासुरेणोक्तो नारदर्षिस् तथेति तम् । प्रतिसंदेशम् आदाय ययौ सुरपतिं प्रति

evaṃ mayāsureṇokto nāradarṣis tatheti tam / pratisaṃdeśam ādāya yayau surapatiṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते तस्मिन् मुनौ सो ऽत्र तं चन्द्रप्रभभूपतिम् । शक्रसंदेशसाशङ्कम् उवाचैवं मयासुरः

gate tasmin munau so 'tra taṃ candraprabhabhūpatim / śakrasaṃdeśasāśaṅkam uvācaivaṃ mayāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्राद् वो भयं कार्यं स च स्याच् छ्रुतशर्मणः । पक्षे देवगणैः सार्धम् अस्मद्द्वेषेण संयुगे

na śakrād vo bhayaṃ kāryaṃ sa ca syāc chrutaśarmaṇaḥ / pakṣe devagaṇaiḥ sārdham asmaddveṣeṇa saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् असंख्या महाराज प्रह्लादाधिष्ठिता वयम् । युष्मत्पक्षे स्थिता एव सहिता दैत्यदानवैः

tad asaṃkhyā mahārāja prahlādādhiṣṭhitā vayam / yuṣmatpakṣe sthitā eva sahitā daityadānavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतप्रसादे चास्माकम् उद्युक्ते त्रिपुरान्तके । वराकस्यापरस्यास्ति कस्य शक्तिर् जगत्त्रये

kṛtaprasāde cāsmākam udyukte tripurāntake / varākasyāparasyāsti kasya śaktir jagattraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् वीराः कुरुतोद्योगं कार्ये ऽस्मिन्न् इत्य् उदीरिते । मयेन हृष्टाः सर्वे ते तत् तथैवेति मेनिरे

tad vīrāḥ kurutodyogaṃ kārye 'sminn ity udīrite / mayena hṛṣṭāḥ sarve te tat tathaiveti menire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ दूतोक्तसंदेशात् सर्वे तत्राययुः क्रमात् । नृपा वीरभटाद्यास् ते ये चान्ये मित्त्रबान्धवाः

atha dūtoktasaṃdeśāt sarve tatrāyayuḥ kramāt / nṛpā vīrabhaṭādyās te ye cānye mittrabāndhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोचितसपर्येषु ससैन्येष्व् एषु राजसु । पुनश् चन्द्रप्रभं भूपम् उवाचैवं मयासुरः

kṛtocitasaparyeṣu sasainyeṣv eṣu rājasu / punaś candraprabhaṃ bhūpam uvācaivaṃ mayāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरुध्वम् अद्य रुद्रस्य रात्रौ राजन् महाबलिम् । ततो यथाहं वक्ष्यामि तथा सर्वं विधास्य् अथ

kurudhvam adya rudrasya rātrau rājan mahābalim / tato yathāhaṃ vakṣyāmi tathā sarvaṃ vidhāsy atha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन् मयवचः श्रुत्वा राजा चन्द्रप्रभो ऽथ सः । रुद्रस्य बलिसंभारं कारयाम् आस तत्क्षणम्

etan mayavacaḥ śrutvā rājā candraprabho 'tha saḥ / rudrasya balisaṃbhāraṃ kārayām āsa tatkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गत्वाटवीं रात्रौ मये कर्मोपदेष्टरि । चन्द्रप्रभः स्वयं चक्रे बलिं रुद्रस्य भक्तितः

tato gatvāṭavīṃ rātrau maye karmopadeṣṭari / candraprabhaḥ svayaṃ cakre baliṃ rudrasya bhaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

होमकर्मप्रवृत्ते च राज्ञि तस्मिन्न् अशङ्कितम् । साक्षाद् आविरभूत् तत्र नन्दी भूतगणाधिपः

homakarmapravṛtte ca rājñi tasminn aśaṅkitam / sākṣād āvirabhūt tatra nandī bhūtagaṇādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽर्चितो विधिवद् राज्ञा प्रहृष्टेनेदम् अब्रवीत् । मन्मुखेनेदम् आदिष्टं स्वयं देवेन शंभुना

so 'rcito vidhivad rājñā prahṛṣṭenedam abravīt / manmukhenedam ādiṣṭaṃ svayaṃ devena śaṃbhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि शक्रशतान् माभूद् भयं वो मत्प्रसादतः । सूर्यप्रभश् चक्रवर्ती भवितैव द्युचारिणाम्

api śakraśatān mābhūd bhayaṃ vo matprasādataḥ / sūryaprabhaś cakravartī bhavitaiva dyucāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तशंकरादेशो गृहीतबलिभागकः । नन्दीश्वरो भूतगणैः सह तत्र तिरोदधे

ity uktaśaṃkarādeśo gṛhītabalibhāgakaḥ / nandīśvaro bhūtagaṇaiḥ saha tatra tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चन्द्रप्रभो जातप्रत्ययस् तनयोदये । बलिं समाप्य होमान्ते विवेश समयः पुरम्

tataś candraprabho jātapratyayas tanayodaye / baliṃ samāpya homānte viveśa samayaḥ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश् च देव्या पुत्रेण राजभिः सचिवैर् युतम् । एकान्तस्थं च तं चन्द्रप्रभभूपं मयो ऽभ्यधात्

prātaś ca devyā putreṇa rājabhiḥ sacivair yutam / ekāntasthaṃ ca taṃ candraprabhabhūpaṃ mayo 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु राजन् रहस्यं ते वच्म्य् अद्य चिररक्षितम् । त्वं दानवः सुनीथाख्यो मम पुत्रो महाबलः

śṛṇu rājan rahasyaṃ te vacmy adya cirarakṣitam / tvaṃ dānavaḥ sunīthākhyo mama putro mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभः सुमुण्डीकसंज्ञकश् च तवानुजः । देवाहवे हतौ जातौ पितापुत्रौ युवाम् इह

sūryaprabhaḥ sumuṇḍīkasaṃjñakaś ca tavānujaḥ / devāhave hatau jātau pitāputrau yuvām iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दानवशरीरं ते संरक्ष्य स्थापितं मया । आलिप्य युक्त्या दिव्याभिर् ओषधीभिर् घृतेन च

tad dānavaśarīraṃ te saṃrakṣya sthāpitaṃ mayā / ālipya yuktyā divyābhir oṣadhībhir ghṛtena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्रविश्य विवरं पातालम् उपनम्य च । प्रविश स्वं शरीरं तद्युक्त्या मदुपदिष्टया

tasmāt praviśya vivaraṃ pātālam upanamya ca / praviśa svaṃ śarīraṃ tadyuktyā madupadiṣṭayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छरीरप्रविष्टश् च तेजोवीर्यबलाधिकः । तथा भविष्यसि यथा जेष्यसि द्युचरान् रणे

taccharīrapraviṣṭaś ca tejovīryabalādhikaḥ / tathā bhaviṣyasi yathā jeṣyasi dyucarān raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभस् त्व् अनेनैव कान्तेन वपुषाचिरम् । सुमुण्डीकावतारो ऽयं भविता खेचरेश्वरः

sūryaprabhas tv anenaiva kāntena vapuṣāciram / sumuṇḍīkāvatāro 'yaṃ bhavitā khecareśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन् मयासुराच् छ्रुत्वा तथेत्य् अङ्गीचकार सः । राजा चन्द्रप्रभो हृष्टः सिद्धार्थस् त्व् इदम् उक्तवान्

etan mayāsurāc chrutvā tathety aṅgīcakāra saḥ / rājā candraprabho hṛṣṭaḥ siddhārthas tv idam uktavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यदेहप्रविष्टः किं किम् अयं पञ्चतां गतः । इति भ्रान्तौ तदास्माकं का धृतिर् दानवोत्तम

anyadehapraviṣṭaḥ kiṃ kim ayaṃ pañcatāṃ gataḥ / iti bhrāntau tadāsmākaṃ kā dhṛtir dānavottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं चैष विस्मरत्य् अस्मांस् तदा देहान्तराश्रितः । परलोकगतो यद्वत् ततः को ऽयं वयं च के

kiṃ caiṣa vismaraty asmāṃs tadā dehāntarāśritaḥ / paralokagato yadvat tataḥ ko 'yaṃ vayaṃ ca ke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् सिद्धार्थतः श्रुत्वा स जगाद मयासुरः । प्रविशन्तम् इमं तस्मिञ् छरीरे योगयुक्तितः

etat siddhārthataḥ śrutvā sa jagāda mayāsuraḥ / praviśantam imaṃ tasmiñ charīre yogayuktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वतन्त्रं यूयम् आगत्य साक्षात् तत्रैव पश्यत । न चैवं विस्मरत्य् एष युष्माञ् शृणुत कारणम्

svatantraṃ yūyam āgatya sākṣāt tatraiva paśyata / na caivaṃ vismaraty eṣa yuṣmāñ śṛṇuta kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्वतन्त्रो मृतो ऽन्यत्र गर्भे यो जायते न सः । किंचित् स्मरत्य् अन्तरितः क्लेशैस् तैर् मरणादिभिः

asvatantro mṛto 'nyatra garbhe yo jāyate na saḥ / kiṃcit smaraty antaritaḥ kleśais tair maraṇādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वातन्त्र्येण तु यो ऽन्यस्मिञ् शरीरे योगयुक्तितः । अन्तःकरणम् आविश्य प्रविशेद् इन्द्रियाणि च

svātantryeṇa tu yo 'nyasmiñ śarīre yogayuktitaḥ / antaḥkaraṇam āviśya praviśed indriyāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविप्लुतमनोबुद्धिर् गृहाद् इव गृहान्तरम् । सहसा स स्मरत्य् एव ज्ञानी योगेश्वरो ऽखिलम्

aviplutamanobuddhir gṛhād iva gṛhāntaram / sahasā sa smaraty eva jñānī yogeśvaro 'khilam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् विकल्पो मा भूद् वः प्रत्युतैष नृपो महत् । दिव्यं शरीरम् आप्नोति जरारोगविवर्जितम्

tasmād vikalpo mā bhūd vaḥ pratyutaiṣa nṛpo mahat / divyaṃ śarīram āpnoti jarārogavivarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूयं च दानवाः सर्वे प्रविश्यैव रसातलम् । सुधापानेन नीरोगदिव्यदेहा भविष्यथ

yūyaṃ ca dānavāḥ sarve praviśyaiva rasātalam / sudhāpānena nīrogadivyadehā bhaviṣyatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन् मयासुरवचः श्रुत्वा सर्वे तथेति ते । तत्प्रत्ययपरित्यक्तशङ्कास् तत् प्रतिपेदिरे

etan mayāsuravacaḥ śrutvā sarve tatheti te / tatpratyayaparityaktaśaṅkās tat pratipedire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वाक्येन च सो ऽन्येद्युर् मिलिताखिलराजकः । चन्द्रप्रभश् चन्द्रभागैरावत्योः संगमं ययौ

tadvākyena ca so 'nyedyur militākhilarājakaḥ / candraprabhaś candrabhāgairāvatyoḥ saṃgamaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रावस्थाप्य नृपतीन् बहिर् निक्षिप्य तेषु च । सूर्यप्रभावरोधांस् तान् उपेत्य मयदर्शितम्

tatrāvasthāpya nṛpatīn bahir nikṣipya teṣu ca / sūryaprabhāvarodhāṃs tān upetya mayadarśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेश विवरं तोये सह सूर्यप्रभेण सः । चन्द्रप्रभः समं देव्या सिद्धार्थाद्यैश् च मन्त्रिभिः

viveśa vivaraṃ toye saha sūryaprabheṇa saḥ / candraprabhaḥ samaṃ devyā siddhārthādyaiś ca mantribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य गत्वा दीर्घं च तेनाध्वानं ददर्श सः । दिव्यं देवकुलं तच् च सर्वैः सह विवेश तैः

praviśya gatvā dīrghaṃ ca tenādhvānaṃ dadarśa saḥ / divyaṃ devakulaṃ tac ca sarvaiḥ saha viveśa taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च ये स्थितास् तत्र राजानो विवराद् बहिः । तेषां विद्याधरा व्योम्ना सैन्यै सह समापतन्

tāvac ca ye sthitās tatra rājāno vivarād bahiḥ / teṣāṃ vidyādharā vyomnā sainyai saha samāpatan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तान् संस्तभ्य मायाभिर् भार्याः सूर्यप्रभस्य ताः । अहरंस् तत्क्षणं चैवम् उदगाद् भारती दिवः

te tān saṃstabhya māyābhir bhāryāḥ sūryaprabhasya tāḥ / aharaṃs tatkṣaṇaṃ caivam udagād bhāratī divaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतशर्मन्न् अरे पाप यद्य् एताश् चक्रवर्तिनः । भार्याः स्प्रक्ष्यसि तत् सद्यः ससैन्यो मृत्युम् आप्स्यसि

śrutaśarmann are pāpa yady etāś cakravartinaḥ / bhāryāḥ sprakṣyasi tat sadyaḥ sasainyo mṛtyum āpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् मातृवद् एतास् त्वं पश्यन् रक्षेः सगौरवम् । अधुनैव न हत्वा त्वां यद् एता मोचिता मया

tasmān mātṛvad etās tvaṃ paśyan rakṣeḥ sagauravam / adhunaiva na hatvā tvāṃ yad etā mocitā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रास्ति कारणं किंचित् तत् तिष्ठन्त्व् अत्र संप्रति । इत्य् उक्ते दिव्यया वाचा खेचरास् ते तिरोदधुः

tatrāsti kāraṇaṃ kiṃcit tat tiṣṭhantv atra saṃprati / ity ukte divyayā vācā khecarās te tirodadhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजानस् ते च नीतास् ता दृष्ट्वा वीरभटादयः । आसन्न् अन्योन्ययुद्धेन देहत्यागे कृतोद्यमाः

rājānas te ca nītās tā dṛṣṭvā vīrabhaṭādayaḥ / āsann anyonyayuddhena dehatyāge kṛtodyamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतासाम् अस्ति विध्वंसः प्राप्स्यथैताः सुताः पुनः । तत् साहसं न युष्माभिः कार्यं कल्याणम् अस्तु वः

naitāsām asti vidhvaṃsaḥ prāpsyathaitāḥ sutāḥ punaḥ / tat sāhasaṃ na yuṣmābhiḥ kāryaṃ kalyāṇam astu vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वाङ् नाभसी तेषां तम् उद्योगं न्यवारयत् । ततः प्रतीक्षमाणास् ते तस्थुस् तत्रैव भूभुजः

iti vāṅ nābhasī teṣāṃ tam udyogaṃ nyavārayat / tataḥ pratīkṣamāṇās te tasthus tatraiva bhūbhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे च पाताले तस्मिन् देवकुले स्थितम् । सर्वैर् वृतम् अवोचत् तम् एवं चन्द्रप्रभं मयः

atrāntare ca pātāle tasmin devakule sthitam / sarvair vṛtam avocat tam evaṃ candraprabhaṃ mayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजन्न् एकमना भूत्वा शृण्व् इदानीम् अनुत्तमम् । उपदेक्ष्यामि ते योगम् अन्यदेहप्रवेशदम्

rajann ekamanā bhūtvā śṛṇv idānīm anuttamam / upadekṣyāmi te yogam anyadehapraveśadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वाख्याय सांख्यं च योगं च सरहस्यकम् । युक्तिं देहान्तरावेशे तस्माद् उपदिदेश सः

ity uktvākhyāya sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca sarahasyakam / yuktiṃ dehāntarāveśe tasmād upadideśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाद च स योगीन्द्रः सैषा सिद्धिर् इदं च तत् । ज्ञानं स्वातन्त्र्यम् ऐश्वर्यम् अणिमादिनिकेतनम्

jagāda ca sa yogīndraḥ saiṣā siddhir idaṃ ca tat / jñānaṃ svātantryam aiśvaryam aṇimādiniketanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रैश्वर्ये स्थिता मोक्षं न वाञ्छन्ति सुरेश्वराः । एतदर्थं जपतपःक्लेशम् अन्ये ऽपि कुर्वते

atraiśvarye sthitā mokṣaṃ na vāñchanti sureśvarāḥ / etadarthaṃ japatapaḥkleśam anye 'pi kurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संप्राप्तम् अपि नेच्छन्ति स्वर्गभोगं महाशयाः । तथा च श्रूयताम् अत्र कथां वः कथयाम्य् अहम्

saṃprāptam api necchanti svargabhogaṃ mahāśayāḥ / tathā ca śrūyatām atra kathāṃ vaḥ kathayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत् कोऽपि पुराकल्पे कालो नाम महाद्विजः । स गत्वा पुष्करे तीर्थे जपं चक्रे दिवानिशम्

āsīt ko'pi purākalpe kālo nāma mahādvijaḥ / sa gatvā puṣkare tīrthe japaṃ cakre divāniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जपतस् तस्य तत्रागाद् दिव्यं वर्षशतद्वयम् । ततो ऽस्य शिरसो ऽच्छिन्नम् अर्चिर् आविर् अभून् महत्

japatas tasya tatrāgād divyaṃ varṣaśatadvayam / tato 'sya śiraso 'cchinnam arcir āvir abhūn mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन सूर्यायुतेनेव प्रोद्गतेनाम्बरे गतिः । सिद्धादीनां निरुद्धाभूज् जज्वाल च जगत्त्रयम्

yena sūryāyuteneva prodgatenāmbare gatiḥ / siddhādīnāṃ niruddhābhūj jajvāla ca jagattrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन् यस् ते वरो ऽभीष्टस् तं गृहाण ज्वलन्त्य् अमी । लोकास् त्वदर्चिषेत्य् ऊचुर् ब्रह्मेन्द्राद्या उपेत्य तम्

brahman yas te varo 'bhīṣṭas taṃ gṛhāṇa jvalanty amī / lokās tvadarciṣety ūcur brahmendrādyā upetya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जपाद् अन्यत्र मा भून् मे रतिर् इत्य् एष एव मे । वरो नान्यद् वृणे किंचिद् इति तान् प्रत्युवाच सः

japād anyatra mā bhūn me ratir ity eṣa eva me / varo nānyad vṛṇe kiṃcid iti tān pratyuvāca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्बन्धं तेषु कुर्वत्सु ततो गत्वापि दूरतः । उत्तरे हिमवत्पार्श्वे जपन्न् आसीत् स जापकः

nirbandhaṃ teṣu kurvatsu tato gatvāpi dūrataḥ / uttare himavatpārśve japann āsīt sa jāpakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राप्य् असह्यं तत्तेजः सविशेषं क्रमाद् यदा । तदा विघ्नाय तस्येन्द्रः प्रजिघाय सुराङ्गनाः

tatrāpy asahyaṃ tattejaḥ saviśeṣaṃ kramād yadā / tadā vighnāya tasyendraḥ prajighāya surāṅganāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स धीरो लोभयन्तीस् ता न तृणायाप्य् अमन्यत । निसृष्टार्थं ततस् तस्मै मृत्युं विससृजुः सुराः

sa dhīro lobhayantīs tā na tṛṇāyāpy amanyata / nisṛṣṭārthaṃ tatas tasmai mṛtyuṃ visasṛjuḥ surāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य स तम् आह स्म ब्रह्मन् मर्त्यैर् इयच् चिरम् । न जीव्यते तद् आत्मानं त्यज मा लङ्घय स्थितिम्

upetya sa tam āha sma brahman martyair iyac ciram / na jīvyate tad ātmānaṃ tyaja mā laṅghaya sthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स द्विजो ऽवादीद् यदि पूर्णो ममावधिः । आयुषस् तन् न कस्मान् मां नयसे किं प्रतीक्षसे

tac chrutvā sa dvijo 'vādīd yadi pūrṇo mamāvadhiḥ / āyuṣas tan na kasmān māṃ nayase kiṃ pratīkṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं च नाहम् आत्मानं त्यजेयं पाशहस्त रे । आत्मघाती भवेयं च शरीरं कामतस् त्यजन्

svayaṃ ca nāham ātmānaṃ tyajeyaṃ pāśahasta re / ātmaghātī bhaveyaṃ ca śarīraṃ kāmatas tyajan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं तं नेतुं प्रभावान् नाशकद् यदा । तदा पराङ्मुखो मृत्युर् जगाम स यथागतम्

ity uktavantaṃ taṃ netuṃ prabhāvān nāśakad yadā / tadā parāṅmukho mṛtyur jagāma sa yathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विजितकालं तं कालं सानुशयो द्विजम् । बलाद् उत्क्षिप्य बाहुभ्यां निनायेन्द्रः सुरालयम्

tato vijitakālaṃ taṃ kālaṃ sānuśayo dvijam / balād utkṣipya bāhubhyāṃ nināyendraḥ surālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तद्भोगविमुखो जपाद् अविरमंश् च सः । देवावतारितो भूयस् तम् एवागाद् धिमालयम्

tatra tadbhogavimukho japād aviramaṃś ca saḥ / devāvatārito bhūyas tam evāgād dhimālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापिन्द्रादयो भूयो वरार्थं बोधयन्ति तम् । यावत् तावन् नृपस् तेन मार्गेणेक्ष्वाकुर् आययौ

tatrāpindrādayo bhūyo varārthaṃ bodhayanti tam / yāvat tāvan nṛpas tena mārgeṇekṣvākur āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तद् बुद्ध्वा यथावस्तु जापकं तम् अभाषत । देवेभ्यश् चेन् न गृह्णासि वरं मत्तो गृहाण भोः

sa tad buddhvā yathāvastu jāpakaṃ tam abhāṣata / devebhyaś cen na gṛhṇāsi varaṃ matto gṛhāṇa bhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स विहस्यैनं जापको ऽभ्यवदन् नृपम् । त्वं शक्तो वरदाने मे त्रिदशेभ्यो ऽप्य् अगृह्णतः

tac chrutvā sa vihasyainaṃ jāpako 'bhyavadan nṛpam / tvaṃ śakto varadāne me tridaśebhyo 'py agṛhṇataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् ऊचिवांसं तं विप्रम् इक्ष्वाकुः प्रत्युवाच सः । शक्तो न ते ऽहं शक्तस् त्वं मम तद् देहि मे वरम्

ity ūcivāṃsaṃ taṃ vipram ikṣvākuḥ pratyuvāca saḥ / śakto na te 'haṃ śaktas tvaṃ mama tad dehi me varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स जापको ऽवादीद् यत् ते ऽभीष्टं वृणीष्व तत् । दास्याम्य् एवेति तच् छ्रुत्वा राजान्तर् विममर्श सः

tataḥ sa jāpako 'vādīd yat te 'bhīṣṭaṃ vṛṇīṣva tat / dāsyāmy eveti tac chrutvā rājāntar vimamarśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं ददामि विप्रो ऽयं गृह्णातीत्य् उचितो विधिः । विपरीतम् इदं गृह्णाम्य् अहम् एष ददाति यत्

ahaṃ dadāmi vipro 'yaṃ gṛhṇātīty ucito vidhiḥ / viparītam idaṃ gṛhṇāmy aham eṣa dadāti yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति यावत् स नृपतिर् विचिकित्सन् विलम्बते । तावद् विवदमानौ द्वौ तत्र विप्राव् उपेयतुः

iti yāvat sa nṛpatir vicikitsan vilambate / tāvad vivadamānau dvau tatra viprāv upeyatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ तं दृष्ट्वा नृपं तस्य पुरो न्यायार्थम् ऊचतुः । एको ऽब्रवीत् प्रदत्ता मे गौर् अनेन सदक्षिणा

tau taṃ dṛṣṭvā nṛpaṃ tasya puro nyāyārtham ūcatuḥ / eko 'bravīt pradattā me gaur anena sadakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां मे प्रतिददानस्य हस्ताद् गृह्णात्य् असौ न किम् । अथापरो ऽभ्यधान् नाहं कृतपूर्वप्रतिग्रहः

tāṃ me pratidadānasya hastād gṛhṇāty asau na kim / athāparo 'bhyadhān nāhaṃ kṛtapūrvapratigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चार्थिता मे तत् कस्माद् ग्राहयत्य् एष मां बलात् । एतच् छ्रुत्वा नृपो ऽवादीद् आक्षेप्तायं न शुध्यति

na cārthitā me tat kasmād grāhayaty eṣa māṃ balāt / etac chrutvā nṛpo 'vādīd ākṣeptāyaṃ na śudhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिगृह्य कथं दात्रे बलात् प्रतिददाति गाम् । इत्य् उक्तवन्तं तं भूपं शक्रो लब्धान्तरो ऽब्रवीत्

pratigṛhya kathaṃ dātre balāt pratidadāti gām / ity uktavantaṃ taṃ bhūpaṃ śakro labdhāntaro 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजञ् जानासि चेद् एवं न्याय्यं तज् जापकाद् द्विजात् । वरम् अभ्यर्थ्य संप्राप्तं कस्माद् गृह्णासि नामुतः

rājañ jānāsi ced evaṃ nyāyyaṃ taj jāpakād dvijāt / varam abhyarthya saṃprāptaṃ kasmād gṛhṇāsi nāmutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निरुत्तरो राजा जापकं तं जगाद सः । भगवन् स्वजपस्यार्धात् फलं वितर मे वरम्

tato niruttaro rājā jāpakaṃ taṃ jagāda saḥ / bhagavan svajapasyārdhāt phalaṃ vitara me varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाढम् एवं जपस्यार्धान् मदीयस्यास्तु ते फलम् । इति तस्मै ततो राज्ञे जापकः स वरं ददौ

bāḍham evaṃ japasyārdhān madīyasyāstu te phalam / iti tasmai tato rājñe jāpakaḥ sa varaṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वलोकगतिं लेभे तेन राजा स सो ऽपि च । जापकः सशिवाख्यानं देवानां लोकम् आप्तवान्

sarvalokagatiṃ lebhe tena rājā sa so 'pi ca / jāpakaḥ saśivākhyānaṃ devānāṃ lokam āptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्थित्वा बहून् कल्पान् पुनर् आगत्य भूतले । प्राप्य स्वतन्त्रतां योगात् सिद्धिं लेभे च शाश्वतीम्

tatra sthitvā bahūn kalpān punar āgatya bhūtale / prāpya svatantratāṃ yogāt siddhiṃ lebhe ca śāśvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्वर्गादिविमुखैः सिद्धिर् एवार्थ्यते बुधैः । सा त्वयाप्ता स्वतन्त्रस् तद् राजन् स्वं देहम् आविश

evaṃ svargādivimukhaiḥ siddhir evārthyate budhaiḥ / sā tvayāptā svatantras tad rājan svaṃ deham āviśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः प्रत्तयोगेन मयेन मुमुदे परम् । सदारतनयामात्यो राजा चन्द्रप्रभो ऽथ सः

ity uktaḥ prattayogena mayena mumude param / sadāratanayāmātyo rājā candraprabho 'tha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो द्वितीयं पातालं नीत्वा तेन मयेन सः । प्रावेश्यत गृहं दिव्यं पुत्रादिसहितो नृपः

tato dvitīyaṃ pātālaṃ nītvā tena mayena saḥ / prāveśyata gṛhaṃ divyaṃ putrādisahito nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रान्तर् ददृशुस् ते च सर्वे सुप्तम् इव स्थितम् । महान्तम् एकं पुरुषं पतितं शयनोत्तमे

tatrāntar dadṛśus te ca sarve suptam iva sthitam / mahāntam ekaṃ puruṣaṃ patitaṃ śayanottame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महौषधिघृताभ्यक्तं विकृताकृतिभीषणम् । विषण्णवदनाम्भोजदैत्यराजसुतावृतम्

mahauṣadhighṛtābhyaktaṃ vikṛtākṛtibhīṣaṇam / viṣaṇṇavadanāmbhojadaityarājasutāvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयम् अत्र स्वदेहस् ते पूर्वभार्यावृतः स्थितः । प्रविशैतम् इति स्माह ततश् चन्द्रप्रभं मयः

so 'yam atra svadehas te pūrvabhāryāvṛtaḥ sthitaḥ / praviśaitam iti smāha tataś candraprabhaṃ mayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ तेनोपदिष्टं तं योगम् आस्थाय भूपतिः । तस्मिन् पुरुषदेहे ऽन्तस् त्यक्तस्वतनुर् आविशत्

so 'tha tenopadiṣṭaṃ taṃ yogam āsthāya bhūpatiḥ / tasmin puruṣadehe 'ntas tyaktasvatanur āviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स जृम्भिकां कृत्वा शनैर् उन्मील्य लोचने । गतनिद्र इवोत्तस्थौ पुरुषः शयनीयतः

tataḥ sa jṛmbhikāṃ kṛtvā śanair unmīlya locane / gatanidra ivottasthau puruṣaḥ śayanīyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.