Somadeva: Kathasaritsagara 8.3

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे सूर्यप्रभलम्बके द्वितीयस्तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । ततो मयसुनीथौ तौ गत्वा सूर्यप्रभश् च सः । कश्यपस्याश्रमात् तस्मात् संप्रापुः सर्व एव ते

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare sūryaprabhalambake dvitīyastaraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / tato mayasunīthau tau gatvā sūryaprabhaś ca saḥ / kaśyapasyāśramāt tasmāt saṃprāpuḥ sarva eva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संगमं चन्द्रभागाया ऐरावत्याश् च यत्र ते । स्थिताः सूर्यप्रभस्यार्थे राजानो मित्त्रबान्धवाः

saṃgamaṃ candrabhāgāyā airāvatyāś ca yatra te / sthitāḥ sūryaprabhasyārthe rājāno mittrabāndhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं सूर्यप्रभं ते च दृष्ट्वा तत्र स्थिता नृपाः । रुदन्तो ऽग्रे समुत्तस्थुर् विषण्णा मरणोन्मुखाः

prāptaṃ sūryaprabhaṃ te ca dṛṣṭvā tatra sthitā nṛpāḥ / rudanto 'gre samuttasthur viṣaṇṇā maraṇonmukhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रप्रभादर्शनजां तेषाम् आशङ्क्य दुःखिताम् । सूर्यप्रभो ऽखिलं तेभ्यो यथावृत्तं शशंस तत्

candraprabhādarśanajāṃ teṣām āśaṅkya duḥkhitām / sūryaprabho 'khilaṃ tebhyo yathāvṛttaṃ śaśaṃsa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि विग्नाः पृष्टास् ते तेन कृच्छ्राद् अवर्णयन् । तस्य भार्यापहरणं विहितं श्रुतशर्मणा

tathāpi vignāḥ pṛṣṭās te tena kṛcchrād avarṇayan / tasya bhāryāpaharaṇaṃ vihitaṃ śrutaśarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पराभवदुःखाच् च देहत्यागोद्यमं निजम् । वारितं दिव्यया वाचा तथैवास्मै न्यवेदयत्

tatparābhavaduḥkhāc ca dehatyāgodyamaṃ nijam / vāritaṃ divyayā vācā tathaivāsmai nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सूर्यप्रभस् तत्र प्रतिज्ञाम् अकरोत् क्रुधा । यदि ब्रह्मादयः सर्वे ऽप्य् अभिरक्षन्ति तं सुराः

tataḥ sūryaprabhas tatra pratijñām akarot krudhā / yadi brahmādayaḥ sarve 'py abhirakṣanti taṃ surāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाप्य् उन्मूलनीयो मे श्रुतशर्मा स निश्चितम् । परदारापहरणे छद्मप्रागल्भ्यवाञ् शठः

tathāpy unmūlanīyo me śrutaśarmā sa niścitam / paradārāpaharaṇe chadmaprāgalbhyavāñ śaṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृतप्रतिज्ञश् च गन्तुं तद्विजयाय सः । लग्नं निश्चितवान् दृष्टं गणकैः सप्तमे ऽहनि

evaṃ kṛtapratijñaś ca gantuṃ tadvijayāya saḥ / lagnaṃ niścitavān dṛṣṭaṃ gaṇakaiḥ saptame 'hani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं निश्चितं ज्ञात्वा गृहीतविजयोद्यमम् । द्रढयित्वा पुनर् वाचा प्राह सूर्यप्रभं मयः

tatas taṃ niścitaṃ jñātvā gṛhītavijayodyamam / draḍhayitvā punar vācā prāha sūryaprabhaṃ mayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं कृतोद्यमस् त्वं चेत् तद् वदामि मया तदा । मायां प्रदर्श्य नीत्वा ते पाताले स्थापिताः प्रियाः

satyaṃ kṛtodyamas tvaṃ cet tad vadāmi mayā tadā / māyāṃ pradarśya nītvā te pātāle sthāpitāḥ priyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं त्वं विजयोद्योगं करोषि रभसाद् इति । नैवम् एव तथा ह्य् अग्निर् ज्वलेद् वातेरितो यथा

evaṃ tvaṃ vijayodyogaṃ karoṣi rabhasād iti / naivam eva tathā hy agnir jvaled vāterito yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एहि यामः पातालं प्रियास् ते दर्शयामि ताः । एवं मयवचः श्रुत्वा ननन्दुः सर्व एव ते

tad ehi yāmaḥ pātālaṃ priyās te darśayāmi tāḥ / evaṃ mayavacaḥ śrutvā nananduḥ sarva eva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्तनेन च तेनैव प्रविश्य विवरेण ते । जग्मुश् चतुर्थं पातालं मयासुरपुरःसराः

prāktanena ca tenaiva praviśya vivareṇa te / jagmuś caturthaṃ pātālaṃ mayāsurapuraḥsarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैकतो वासगृहान् मयः सूर्यप्रभाय ताः । भर्या मदनसेनाद्या आनीयासौ समर्पयत्

tatraikato vāsagṛhān mayaḥ sūryaprabhāya tāḥ / bharyā madanasenādyā ānīyāsau samarpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वा तास् तथान्याश् च पत्नीस् ताः सो ऽसुरात्मजाः । ययौ सूर्यप्रभो द्रष्टुं प्रह्लादं मयवाक्यतः

gṛhītvā tās tathānyāś ca patnīs tāḥ so 'surātmajāḥ / yayau sūryaprabho draṣṭuṃ prahlādaṃ mayavākyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयाच् छ्रुतवरप्राप्तिः प्रणतं तं च सो ऽसुरः । आत्तायुधो ऽथ जिज्ञासुः कृतकक्रोधम् अभ्यधात्

mayāc chrutavaraprāptiḥ praṇataṃ taṃ ca so 'suraḥ / āttāyudho 'tha jijñāsuḥ kṛtakakrodham abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतं मया दुराचार यत् कन्या द्वादश त्वया । भ्रात्रार्जिता मे ऽपहृतास् तत् त्वां हन्म्य् एष पश्य माम्

śrutaṃ mayā durācāra yat kanyā dvādaśa tvayā / bhrātrārjitā me 'pahṛtās tat tvāṃ hanmy eṣa paśya mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा निर्विकारस् तं पश्यन् सूर्यप्रभो ऽब्रवीत् । मच्छरीरं त्वदायत्तम् अविनीतं प्रशाधि माम्

tac chrutvā nirvikāras taṃ paśyan sūryaprabho 'bravīt / maccharīraṃ tvadāyattam avinītaṃ praśādhi mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं प्रह्लादो विहस्य तम् उवाच सः । प्रेक्षितो ऽसि मया यावद् दर्पलेशो ऽपि नास्ति ते

ity uktavantaṃ prahlādo vihasya tam uvāca saḥ / prekṣito 'si mayā yāvad darpaleśo 'pi nāsti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरं गृहाण तुष्टो ऽस्मीत्य् उक्तस् तेन तथेति सः । भक्तिं गुरुषु शंभौ च वव्रे सूर्यप्रभो वरम्

varaṃ gṛhāṇa tuṣṭo 'smīty uktas tena tatheti saḥ / bhaktiṃ guruṣu śaṃbhau ca vavre sūryaprabho varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तुष्टेषु सर्वेषु तस्मै सूर्यप्रभाय सः । प्रह्लादो यामिनीं नाम द्वितीयां तनयां ददौ

tatas tuṣṭeṣu sarveṣu tasmai sūryaprabhāya saḥ / prahlādo yāminīṃ nāma dvitīyāṃ tanayāṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहायत्वे च पुत्रौ द्वौ तस्यादात् सो ऽसुरेश्वरः । ततः सर्वैः सहामीलपार्श्वं सूर्यप्रभो ययौ

sahāyatve ca putrau dvau tasyādāt so 'sureśvaraḥ / tataḥ sarvaiḥ sahāmīlapārśvaṃ sūryaprabho yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि श्रुतवरप्राप्तितुष्टस् तस्मै सुखावतीम् । ददौ द्वितीयां तनयां साहाय्ये च सुतद्वयम्

so 'pi śrutavaraprāptituṣṭas tasmai sukhāvatīm / dadau dvitīyāṃ tanayāṃ sāhāyye ca sutadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सभाजयन्न् अन्यान् साहाय्यायासुराधिपान् । स्थितः सूर्यप्रभः सो ऽत्र तेष्व् अहःसु प्रियासखः

tataḥ sabhājayann anyān sāhāyyāyāsurādhipān / sthitaḥ sūryaprabhaḥ so 'tra teṣv ahaḥsu priyāsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिस्रः सुनीथभार्याश् च स्वभार्याश् च नृपात्मजाः । सर्वाः सगर्भाः संजाता मयादिसहितो ऽशृणोत्

tisraḥ sunīthabhāryāś ca svabhāryāś ca nṛpātmajāḥ / sarvāḥ sagarbhāḥ saṃjātā mayādisahito 'śṛṇot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टाश् च दोहदं तुल्यं शशंसुर् अखिला अपि । महाहवदिदृक्षां ता ननन्दाथ मयासुरः

pṛṣṭāś ca dohadaṃ tulyaṃ śaśaṃsur akhilā api / mahāhavadidṛkṣāṃ tā nanandātha mayāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतासु दिष्ट्या संभूता असुरा ये पुरा हताः । तेन जातो ऽभिलाषो ऽयम् एतासाम् इति सो ऽवदत्

etāsu diṣṭyā saṃbhūtā asurā ye purā hatāḥ / tena jāto 'bhilāṣo 'yam etāsām iti so 'vadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ययुः षड्दिवसाः सप्तमे ते रसातलात् । भार्यादियुक्ता निर्जग्मुः सर्वे सूर्यप्रभादयः

evaṃ yayuḥ ṣaḍdivasāḥ saptame te rasātalāt / bhāryādiyuktā nirjagmuḥ sarve sūryaprabhādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पातमाया विघ्नाय या तेषां दर्शितारिभिः । सा सुवासकुमारेण स्मृतायातेन नाशिता

utpātamāyā vighnāya yā teṣāṃ darśitāribhiḥ / sā suvāsakumāreṇa smṛtāyātena nāśitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चान्द्रप्रभं पृथ्वीराज्ये रत्नप्रभं शिशुम् । अभिषिच्य समारूढभूतासनविमानकाः

tataś cāndraprabhaṃ pṛthvīrājye ratnaprabhaṃ śiśum / abhiṣicya samārūḍhabhūtāsanavimānakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे विद्याधरेन्द्रस्य सुमेरोस् ते निकेतनम् । ययुर् मयगिरा पूर्वगङ्गातीरतपोवनम्

sarve vidyādharendrasya sumeros te niketanam / yayur mayagirā pūrvagaṅgātīratapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तान् सौहृदप्राप्तान् स सुमेरुर् अपूजयत् । मयोक्ताशेषवृत्तान्तः पूर्वाज्ञां शांभवीं स्मरन्

tatra tān sauhṛdaprāptān sa sumerur apūjayat / mayoktāśeṣavṛttāntaḥ pūrvājñāṃ śāṃbhavīṃ smaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्देशस्थाश् च ते स्वं स्वं सैन्यं सूर्यप्रभादिकाः । कार्त्स्न्येनानाययाम् आसुर् बन्धूंश् च सुहृदस् तथा

taddeśasthāś ca te svaṃ svaṃ sainyaṃ sūryaprabhādikāḥ / kārtsnyenānāyayām āsur bandhūṃś ca suhṛdas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आययुः प्रथमं सूर्यप्रभस्य श्वशुरात्मजाः । राजपुत्रा मयादिष्टा विद्याः संसाध्य सोद्यमाः

āyayuḥ prathamaṃ sūryaprabhasya śvaśurātmajāḥ / rājaputrā mayādiṣṭā vidyāḥ saṃsādhya sodyamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां हरिभटादीनां षोडशानां रथायुतम् । द्वे चायुते पदातीनाम् एकैकस्यानुगं बलम्

teṣāṃ haribhaṭādīnāṃ ṣoḍaśānāṃ rathāyutam / dve cāyute padātīnām ekaikasyānugaṃ balam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदनु स्थितसंकेता आजग्मुर् दैत्यदानवाः । श्वशुर्याः श्वशुरा मित्त्राण्य् अन्ये चैतस्य बान्धवाः

tadanu sthitasaṃketā ājagmur daityadānavāḥ / śvaśuryāḥ śvaśurā mittrāṇy anye caitasya bāndhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्टरोमा महामायः सिंहदंष्ट्रः प्रकम्पनः । तन्तुकच्छो दुरारोहः सुमायो वज्रपञ्जरः

hṛṣṭaromā mahāmāyaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ prakampanaḥ / tantukaccho durārohaḥ sumāyo vajrapañjaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमकेतुः प्रमथनो विकटाक्षश् च दानवः । बहवो ऽन्ये ऽपि चाजग्मुर् आ सप्तमरसातलात्

dhūmaketuḥ pramathano vikaṭākṣaś ca dānavaḥ / bahavo 'nye 'pi cājagmur ā saptamarasātalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिद् रथानाम् अयुतैः सप्तभिः कश्चिद् अष्टभिः । कश्चित् षड्भिस् त्रिभिः कश्चिद् यो ऽतिस्वल्पो ऽयुतेन सः

kaścid rathānām ayutaiḥ saptabhiḥ kaścid aṣṭabhiḥ / kaścit ṣaḍbhis tribhiḥ kaścid yo 'tisvalpo 'yutena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदातीनां त्रिभिर् लक्षैः कश्चिल् लक्षद्वयेन च । कश्चित् कश्चित् तु लक्षेण लक्षार्धेनाधमस् तु यः

padātīnāṃ tribhir lakṣaiḥ kaścil lakṣadvayena ca / kaścit kaścit tu lakṣeṇa lakṣārdhenādhamas tu yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकस्य च हस्त्यश्वम् आगात् तदनुसारतः । असंख्यम् आययौ चान्यत् सैन्यं मयसुनीथयोः

ekaikasya ca hastyaśvam āgāt tadanusārataḥ / asaṃkhyam āyayau cānyat sainyaṃ mayasunīthayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभस्य चामेयम् आजगाम निजं बलम् । वसुदत्तादिभूपानां सुमेरोश् च तथैव च

sūryaprabhasya cāmeyam ājagāma nijaṃ balam / vasudattādibhūpānāṃ sumeroś ca tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मयासुरो ऽपृच्छच् चिन्तितोपस्थितं मुनिम् । तं सुवासकुमाराख्यं सह सूर्यप्रभादिभिः

tato mayāsuro 'pṛcchac cintitopasthitaṃ munim / taṃ suvāsakumārākhyaṃ saha sūryaprabhādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्षिप्तम् एतद् भगवन् सैन्यं नेहोपलक्ष्यते । तद् ब्रूहि कुत्र विस्तीर्णं युगपद् दृश्यताम् इति

vikṣiptam etad bhagavan sainyaṃ nehopalakṣyate / tad brūhi kutra vistīrṇaṃ yugapad dṛśyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो योजनमात्रे ऽस्ति कलापग्रामसंज्ञकः । प्रदेशस् तत्र विस्तीर्णे गत्वैतत् प्रविलोक्यताम्

ito yojanamātre 'sti kalāpagrāmasaṃjñakaḥ / pradeśas tatra vistīrṇe gatvaitat pravilokyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते तेन मुनिना तद्युक्ताः ससुमेरुकाः । ययुः कलापग्रामं तं सर्वे ते स्वबलैः सह

ity ukte tena muninā tadyuktāḥ sasumerukāḥ / yayuḥ kalāpagrāmaṃ taṃ sarve te svabalaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोन्नतस्थानगता ददृशुस् ते पृथक् पृथक् । संनिवेश्यासुराणां च नृपाणां च वरूथिनीः

tatronnatasthānagatā dadṛśus te pṛthak pṛthak / saṃniveśyāsurāṇāṃ ca nṛpāṇāṃ ca varūthinīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुमेरुर् आह स्म श्रुतशर्मा बलाधिकः । सन्ति विद्याधराधीशास् तस्य ह्य् एकोत्तरं शतम्

tataḥ sumerur āha sma śrutaśarmā balādhikaḥ / santi vidyādharādhīśās tasya hy ekottaraṃ śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां च पृथग् एकैको राज्ञां द्वात्रिंशतः पतिः । तद् अस्तु भित्त्वा कांश्चित् तान् मेलयिष्याम्य् अहं तव

teṣāṃ ca pṛthag ekaiko rājñāṃ dvātriṃśataḥ patiḥ / tad astu bhittvā kāṃścit tān melayiṣyāmy ahaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् प्रातर् एतद् गच्छामः स्थानं वल्मीकसंज्ञितम् । फाल्गुनस्यासिता प्रातर् अष्टमी हि महातिथिः

tat prātar etad gacchāmaḥ sthānaṃ valmīkasaṃjñitam / phālgunasyāsitā prātar aṣṭamī hi mahātithiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां चोत्पद्यते तत्र लक्षणं चक्रवर्तिनः । तूर्णं विद्याधरा यान्ति तत्कृते चात्र तां तिथिम्

tasyāṃ cotpadyate tatra lakṣaṇaṃ cakravartinaḥ / tūrṇaṃ vidyādharā yānti tatkṛte cātra tāṃ tithim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सुमेरुणा प्रोक्ते सैन्यसंविधिना दिनम् । नीत्वा प्रातर् ययुस् तत् ते वल्मीकं सबला रथैः

evaṃ sumeruṇā prokte sainyasaṃvidhinā dinam / nītvā prātar yayus tat te valmīkaṃ sabalā rathaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ते दक्षिणे सानौ हिमाद्रेर् निनदद्बलाः । निविष्टा ददृशुः प्राप्तान् बहून् विद्याधराधिपान्

tatra te dakṣiṇe sānau himādrer ninadadbalāḥ / niviṣṭā dadṛśuḥ prāptān bahūn vidyādharādhipān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च विद्याधरास् तत्र कुण्डेष्व् आदीपितानलाः । होमप्रवृत्ता अभवञ् जपव्यग्राश् च केचन

te ca vidyādharās tatra kuṇḍeṣv ādīpitānalāḥ / homapravṛttā abhavañ japavyagrāś ca kecana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सूर्यप्रभो ऽप्य् अत्र वह्निकुण्डं महद् व्यधात् । स्वयं जज्वाल तत्राग्निस् तस्य विद्याप्रभावतः

tataḥ sūryaprabho 'py atra vahnikuṇḍaṃ mahad vyadhāt / svayaṃ jajvāla tatrāgnis tasya vidyāprabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा तुष्टिर् उत्पेदे सुमेरोर् मत्सरः पुनः । विद्याधराणाम् उदभूत् तदैकस् तम् अभाषत

tad dṛṣṭvā tuṣṭir utpede sumeror matsaraḥ punaḥ / vidyādharāṇām udabhūt tadaikas tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधरेन्द्रतां त्यक्त्वा धिक् सुमेरो ऽनुवर्तसे । सूर्यप्रभाभिधम् इमं कथं धरणिगोचरम्

vidyādharendratāṃ tyaktvā dhik sumero 'nuvartase / sūryaprabhābhidham imaṃ kathaṃ dharaṇigocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स सुमेरुस् तं सकोपं निरभर्त्सयत् । सूर्यप्रभं च तन्नाम पृच्छन्तम् इदम् अब्रवीत्

tac chrutvā sa sumerus taṃ sakopaṃ nirabhartsayat / sūryaprabhaṃ ca tannāma pṛcchantam idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति विद्याधरो भीमनामा तस्य च गेहिनीम् । ब्रह्माकामयत स्वैरं तत एषो ऽभ्यजायत

asti vidyādharo bhīmanāmā tasya ca gehinīm / brahmākāmayata svairaṃ tata eṣo 'bhyajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुप्तं यद् ब्रह्मणो जातो ब्रह्मगुप्तस् तद् उच्यते । अत एवैतद् एतस्य स्वजन्मसदृशं वचः

guptaṃ yad brahmaṇo jāto brahmaguptas tad ucyate / ata evaitad etasya svajanmasadṛśaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वाकारि तेनापि वह्निकुण्डं सुमेरुणा । ततः सूर्यप्रभस् तेन सहाहौषीद् धुताशनम्

ity uktvākāri tenāpi vahnikuṇḍaṃ sumeruṇā / tataḥ sūryaprabhas tena sahāhauṣīd dhutāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् च भूमिविवराद् उज्जगामातिभीषणः । ॥। कस्माद् अजगरो महान्

kṣaṇāc ca bhūmivivarād ujjagāmātibhīṣaṇaḥ / ... kasmād ajagaro mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं ग्रहीतुम् अधावत् स विद्याधरपतिर् मदात् । ब्रह्मगुप्ताभिधानो ऽथ सुमेरुर् येन गर्हितः

taṃ grahītum adhāvat sa vidyādharapatir madāt / brahmaguptābhidhāno 'tha sumerur yena garhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेनाजगरेणात्र मुखफूत्कारवायुना । नीत्वा हस्तशते क्षिप्तो न्यपतज् जीर्णपर्णवत्

sa tenājagareṇātra mukhaphūtkāravāyunā / nītvā hastaśate kṣipto nyapataj jīrṇaparṇavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तेजःप्रभो नाम तं जिघृक्षुर् उपागमत् । सर्पं विद्याधराधीशः सो ऽप्य् अक्षेपि तथामुना

tatas tejaḥprabho nāma taṃ jighṛkṣur upāgamat / sarpaṃ vidyādharādhīśaḥ so 'py akṣepi tathāmunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं दुष्टदमनो नाम विद्याधरेश्वरः । उपागात् सो ऽपि निःश्वासेनान्यवत् तेन चिक्षिपे

tatas taṃ duṣṭadamano nāma vidyādhareśvaraḥ / upāgāt so 'pi niḥśvāsenānyavat tena cikṣipe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विरूपशक्त्याख्यः खेचरेन्द्रस् तम् अभ्यगात् । सो ऽपि तेन तथैवास्तः श्वासेन तृणहेलया

tato virūpaśaktyākhyaḥ khecarendras tam abhyagāt / so 'pi tena tathaivāstaḥ śvāsena tṛṇahelayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभ्यधावतां तद्वद् अङ्गारकविजृम्भकौ । राजानौ युगपत् तौ च दूरे श्वासेन सो ऽक्षिपत्

athābhyadhāvatāṃ tadvad aṅgārakavijṛmbhakau / rājānau yugapat tau ca dūre śvāsena so 'kṣipat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विद्याधराधीशाः क्रमात् सर्वे ऽपि तेन ते । क्षिप्ताः कथंचिद् उत्तस्थुर् अङ्गैर् अश्मावचूर्णितैः

evaṃ vidyādharādhīśāḥ kramāt sarve 'pi tena te / kṣiptāḥ kathaṃcid uttasthur aṅgair aśmāvacūrṇitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दर्पेण तं सर्पं श्रुतशर्माभ्युपेयिवान् । जिघृक्षुः सो ऽपि तेनात्र चिक्षिपे श्वासमारुतैः

tato darpeṇa taṃ sarpaṃ śrutaśarmābhyupeyivān / jighṛkṣuḥ so 'pi tenātra cikṣipe śvāsamārutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदूरपतितः सो ऽथ पुनर् उत्थाय धावितः । तेन दूरतरं नीत्वा श्वासेनाक्षेपि भूतले

adūrapatitaḥ so 'tha punar utthāya dhāvitaḥ / tena dūrataraṃ nītvā śvāsenākṣepi bhūtale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलक्षे चूर्णिताङ्गे ऽस्मिन्न् उत्थिते श्रुतशर्मणि । सूर्यप्रभो ऽहेर् ग्रहणे प्रेषितो ऽभूत् सुमेरुणा

vilakṣe cūrṇitāṅge 'sminn utthite śrutaśarmaṇi / sūryaprabho 'her grahaṇe preṣito 'bhūt sumeruṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यतैषो ऽप्य् अजगरं ग्रहीतुम् इमम् उत्थितः । अहो इमे निर्विचारा मर्कटा इव मानुषाः

paśyataiṣo 'py ajagaraṃ grahītum imam utthitaḥ / aho ime nirvicārā markaṭā iva mānuṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येन क्रियमाणं यत् पश्यन्त्य् अनुहरन्ति तत् । इति विद्याधराः सूर्यप्रभं ते जहसुस् तदा

anyena kriyamāṇaṃ yat paśyanty anuharanti tat / iti vidyādharāḥ sūryaprabhaṃ te jahasus tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां प्रहसताम् एव गत्वा सूर्यप्रभेण सः । स्तिमितास्यो गृहीतश् च कृष्टश् चाजगरो बिलात्

teṣāṃ prahasatām eva gatvā sūryaprabheṇa saḥ / stimitāsyo gṛhītaś ca kṛṣṭaś cājagaro bilāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं प्रतिपेदे स भुजगस् तूणरत्नताम् । मूर्ध्नि सूर्यप्रभस्यापि पुष्पवृष्टिर् दिवो ऽपतत्

tatkṣaṇaṃ pratipede sa bhujagas tūṇaratnatām / mūrdhni sūryaprabhasyāpi puṣpavṛṣṭir divo 'patat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभाक्षयं तूणरत्नं सिद्धम् इदं तव । तद्गृहाणैतद् इत्य् उच्चैर् दिव्या वाग् उदभूत् तदा

sūryaprabhākṣayaṃ tūṇaratnaṃ siddham idaṃ tava / tadgṛhāṇaitad ity uccair divyā vāg udabhūt tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विद्याधरा म्लानिं ययुः सूर्यप्रभो ऽग्रहीत् । तूणं मयसुनीथौ च सुमेरुश् चाभजन् मुदम्

tato vidyādharā mlāniṃ yayuḥ sūryaprabho 'grahīt / tūṇaṃ mayasunīthau ca sumeruś cābhajan mudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतशर्मणि याते ऽथ विद्याधरबलान्विते । एत्य सूर्यप्रभं दूतस् तदीय इदम् अभ्यधात्

śrutaśarmaṇi yāte 'tha vidyādharabalānvite / etya sūryaprabhaṃ dūtas tadīya idam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वां समादिशति श्रीमाञ् च्छ्रुतशर्मा प्रभुर् यथा । समर्पयैतत् तूणं मे कार्यं चेज् जीवितेन ते

tvāṃ samādiśati śrīmāñ cchrutaśarmā prabhur yathā / samarpayaitat tūṇaṃ me kāryaṃ cej jīvitena te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभो ऽथ प्रत्याह दूतेदं ब्रूहि गच्छ तम् । स्वदेह एव भविता तूणस् ते मच्छरावृतः

sūryaprabho 'tha pratyāha dūtedaṃ brūhi gaccha tam / svadeha eva bhavitā tūṇas te maccharāvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् प्रतिवचः श्रुत्वा गते दूते पराङ्मुखे । प्राहसन् रभसोक्तिं तां सर्वे ते श्रुतशर्मणः

etat prativacaḥ śrutvā gate dūte parāṅmukhe / prāhasan rabhasoktiṃ tāṃ sarve te śrutaśarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभो ऽथ सानन्दम् आश्लिष्योचे सुमेरुणा । दिष्ट्याद्य शांभवं वाक्यं फलितं तद् असंशयम्

sūryaprabho 'tha sānandam āśliṣyoce sumeruṇā / diṣṭyādya śāṃbhavaṃ vākyaṃ phalitaṃ tad asaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तूणरत्ने हि सिद्धे ऽस्मिन् सिद्धा ते चक्रवर्तिता । तद् एहि साधयेदानीं धनूरत्नं निराकुलः

tūṇaratne hi siddhe 'smin siddhā te cakravartitā / tad ehi sādhayedānīṃ dhanūratnaṃ nirākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् सुमेरोः श्रुत्वा ते तस्मिन्न् एवाग्रयायिनि । सूर्यप्रभादयो जग्मुर् हेमकूटाचलं ततः

etat sumeroḥ śrutvā te tasminn evāgrayāyini / sūryaprabhādayo jagmur hemakūṭācalaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पार्श्वे तस्योत्तरे ते च मानसाख्यं सरोवरम् । प्रापुः समुद्रनिर्माणे विधातुर् इव वर्णकम्

pārśve tasyottare te ca mānasākhyaṃ sarovaram / prāpuḥ samudranirmāṇe vidhātur iva varṇakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखानि दिव्यनारीणां क्रीडन्तीनां जलान्तरे । निह्नुवानं मरुद्धूतैर् उत्फुल्लैः कनकाम्बुजैः

mukhāni divyanārīṇāṃ krīḍantīnāṃ jalāntare / nihnuvānaṃ maruddhūtair utphullaiḥ kanakāmbujaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलोकयन्ति यावच् च सरसस् तस्य ते श्रियम् । तावत् तत्राययुः सर्वे श्रुतशर्मादयो ऽपि ते

ālokayanti yāvac ca sarasas tasya te śriyam / tāvat tatrāyayuḥ sarve śrutaśarmādayo 'pi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सूर्यप्रभस् ते च होमं चक्रुर् घृताम्बुजैः । क्षणाच् चात्रोदगाद् घोरो मेघस् तस्मात् सरोवरात्

tataḥ sūryaprabhas te ca homaṃ cakrur ghṛtāmbujaiḥ / kṣaṇāc cātrodagād ghoro meghas tasmāt sarovarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स व्याप्य गगनं मेघो महद् वर्षम् अवासृजत् । तन्मध्ये च पपातैको नागः कालो ऽम्बुदात् ततः

sa vyāpya gaganaṃ megho mahad varṣam avāsṛjat / tanmadhye ca papātaiko nāgaḥ kālo 'mbudāt tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमेरुवाक्याच् चोत्थाय गाढं सूर्यप्रभेण यत् । गृहीतो विध्यमानो ऽपि तत् स नागो ऽभवद् धनुः

sumeruvākyāc cotthāya gāḍhaṃ sūryaprabheṇa yat / gṛhīto vidhyamāno 'pi tat sa nāgo 'bhavad dhanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् धनुष्ट्वम् आपन्ने द्वितीयो ऽभ्रात् ततो ऽपतत् । नागो विषाग्निवित्रासनश्यन्निःशेषखेचरः

tasmin dhanuṣṭvam āpanne dvitīyo 'bhrāt tato 'patat / nāgo viṣāgnivitrāsanaśyanniḥśeṣakhecaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि सूर्यप्रभेणात्र गृहीतस् तेन पूर्ववत् । धनुर्गुणत्वं संप्राप मेघश् चाशु ननाश सः

so 'pi sūryaprabheṇātra gṛhītas tena pūrvavat / dhanurguṇatvaṃ saṃprāpa meghaś cāśu nanāśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यप्रभामितबलं सिद्धम् एतद् धनुस् तव । अच्छेद्यश् च गुणो ऽप्य् एष रत्ने एते गृहाण तत्

sūryaprabhāmitabalaṃ siddham etad dhanus tava / acchedyaś ca guṇo 'py eṣa ratne ete gṛhāṇa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अश्रावि च वाग् दिव्या पुष्पवृष्टिपुरःसरा । सूर्यप्रभश् च सगुणं धनूरत्नं तद् अग्रहीत्

ity aśrāvi ca vāg divyā puṣpavṛṣṭipuraḥsarā / sūryaprabhaś ca saguṇaṃ dhanūratnaṃ tad agrahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतशर्माप्य् अगाद् विग्नः सानुगः स तपोवनम् । सूर्यप्रभो ऽथ सर्वे च हर्षम् आपुर् मयादयः

śrutaśarmāpy agād vignaḥ sānugaḥ sa tapovanam / sūryaprabho 'tha sarve ca harṣam āpur mayādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टो ऽथ धनुरुत्पत्तिं तैः सुमेरुर् उवाच सः । इह कीचकवेणूनां दिव्यम् अस्ति वनं महत्

pṛṣṭo 'tha dhanurutpattiṃ taiḥ sumerur uvāca saḥ / iha kīcakaveṇūnāṃ divyam asti vanaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ये कीचकाश् छित्त्वा क्षिप्यन्ते ऽत्र सरोवरे । महान्त्य् एतानि दिव्यानि संपद्यन्ते धनूंषि ते

tato ye kīcakāś chittvā kṣipyante 'tra sarovare / mahānty etāni divyāni saṃpadyante dhanūṃṣi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधितानि च तान्य् एव देवैस् तैस् तैः पुरात्मनः । असुरैर् अथ गन्धर्वैस् तथा विद्याधरोत्तमैः

sādhitāni ca tāny eva devais tais taiḥ purātmanaḥ / asurair atha gandharvais tathā vidyādharottamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नानि तेषां नामानि चक्रवर्तिधनूंषि तु । अत्रामितबलाख्यानि निक्षिप्तानि पुरा सुरैः

bhinnāni teṣāṃ nāmāni cakravartidhanūṃṣi tu / atrāmitabalākhyāni nikṣiptāni purā suraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि चैतैः परिक्लेशैः सिध्यन्ति शुभकर्मणाम् । केषांचिद् ईश्वरेच्छातो भविष्यच्चक्रवर्तिनाम्

tāni caitaiḥ parikleśaiḥ sidhyanti śubhakarmaṇām / keṣāṃcid īśvarecchāto bhaviṣyaccakravartinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च सूर्यप्रभस्यैतत् सिद्धम् अद्य महद् धनुः । स्वोचितानि वयस्यास् तत् साधयन्त्व् अस्य तान्य् अमी

tac ca sūryaprabhasyaitat siddham adya mahad dhanuḥ / svocitāni vayasyās tat sādhayantv asya tāny amī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां हि सिद्धविद्यानां वीराणाम् अस्ति योग्यता । यथानुरूपं भव्यानां सिद्ध्यन्त्य् अद्यापि तानि हि

yeṣāṃ hi siddhavidyānāṃ vīrāṇām asti yogyatā / yathānurūpaṃ bhavyānāṃ siddhyanty adyāpi tāni hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् सुमेरुवचनं श्रुत्वा सूर्यप्रभस्य ते । वयस्याः कीचकवनं तत् प्रभासादयो ययुः

etat sumeruvacanaṃ śrutvā sūryaprabhasya te / vayasyāḥ kīcakavanaṃ tat prabhāsādayo yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्रक्षकं च राजानं चण्डदण्डं विजित्य ते । आनीय कीचकांस् तत्र निदधुः सरसो ऽन्तरे

tadrakṣakaṃ ca rājānaṃ caṇḍadaṇḍaṃ vijitya te / ānīya kīcakāṃs tatra nidadhuḥ saraso 'ntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तीरोपोषितानां च जपतां जुह्वतां तथा । सिध्यन्ति स्म धनूंष्य् एषां सप्ताहात् सत्त्वशालिनाम्

tattīropoṣitānāṃ ca japatāṃ juhvatāṃ tathā / sidhyanti sma dhanūṃṣy eṣāṃ saptāhāt sattvaśālinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तैस् तैर् उक्तवृत्तान्तैर् मयाद्यैश् च सहाथ सः । आगात् सूर्यप्रभस् तावत् तत् सुमेरोस् तपोवनम्

prāptais tair uktavṛttāntair mayādyaiś ca sahātha saḥ / āgāt sūryaprabhas tāvat tat sumeros tapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोवाच सुमेरुस् तं जितो वेणुवनेश्वरः । त्वन्मित्त्रैश् चण्डदण्डो यद् अजेयो ऽपि तद् अद्भुतम्

tatrovāca sumerus taṃ jito veṇuvaneśvaraḥ / tvanmittraiś caṇḍadaṇḍo yad ajeyo 'pi tad adbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्ति मोहिनी नाम विद्या तेन स दुर्जयः । नूनं सा स्थापिता तेन प्रधानस्य रिपोः कृते

tasyāsti mohinī nāma vidyā tena sa durjayaḥ / nūnaṃ sā sthāpitā tena pradhānasya ripoḥ kṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः प्रयुक्ता नैतेषु त्वद्वयस्येषु संप्रति । सकृद् एव हि सा तस्य फलदा न पुनः पुनः

ataḥ prayuktā naiteṣu tvadvayasyeṣu saṃprati / sakṛd eva hi sā tasya phaladā na punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुराव् एव हि सा तेन प्रभावावेक्षणाय भोः । प्रयुक्ताभूद् अतः शापस् तेन दत्तो ऽस्य तादृशः

gurāv eva hi sā tena prabhāvāvekṣaṇāya bhoḥ / prayuktābhūd ataḥ śāpas tena datto 'sya tādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् चिन्त्यम् एतद् विद्यानां प्रभावो हि दुरासदः । तत्कारणं च भवता पृच्छ्यतां भगवान् मयः

tac cintyam etad vidyānāṃ prabhāvo hi durāsadaḥ / tatkāraṇaṃ ca bhavatā pṛcchyatāṃ bhagavān mayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्याग्रे किम् अहं वच्मि कः प्रदीपो रवेः पुरः । एवं सुमेरुणा सूर्यप्रभस्योक्ते मयो ऽब्रवीत्

asyāgre kim ahaṃ vacmi kaḥ pradīpo raveḥ puraḥ / evaṃ sumeruṇā sūryaprabhasyokte mayo 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं सुमेरुणोक्तं ते संक्षेपाच् छृणु वच्म्य् अदः । अव्यक्तात् प्रभवन्तीह तास् ताः शक्त्यनुशक्तयः

satyaṃ sumeruṇoktaṃ te saṃkṣepāc chṛṇu vacmy adaḥ / avyaktāt prabhavantīha tās tāḥ śaktyanuśaktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोद्गतः प्राणशक्तेर् नादो बिन्दुपथाश्रितः । विद्यादिमन्त्रताम् एति परतत्त्वकलान्वितः

tatrodgataḥ prāṇaśakter nādo bindupathāśritaḥ / vidyādimantratām eti paratattvakalānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां च मन्त्रविद्यानां ज्ञानेन तपसापि वा । सिद्धाज्ञया वा सिद्धानां प्रभावो दुरतिक्रमः

tāsāṃ ca mantravidyānāṃ jñānena tapasāpi vā / siddhājñayā vā siddhānāṃ prabhāvo duratikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् पुत्र सर्वविद्यास् ते सिद्धा द्वाभ्यां तु हीयसे । मोहिनीपरिवर्तिन्यौ न विद्ये साधिते त्वया

tat putra sarvavidyās te siddhā dvābhyāṃ tu hīyase / mohinīparivartinyau na vidye sādhite tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याज्ञवल्क्यश् च ते वेत्ति तद् गच्छ प्रार्थयस्व तम् । एवं मयोक्त्या तस्य र्षेर् ययौ सूर्यप्रभो ऽन्तिकम्

yājñavalkyaś ca te vetti tad gaccha prārthayasva tam / evaṃ mayoktyā tasya rṣer yayau sūryaprabho 'ntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मुनिस् तं च सप्ताहं निवास्य भुजगह्रदे । अग्निमध्ये त्र्यहं चैव तपश्चर्याम् अकारयत्

sa munis taṃ ca saptāhaṃ nivāsya bhujagahrade / agnimadhye tryahaṃ caiva tapaścaryām akārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.