Library·Somadeva: Kathasaritsagara·8·8.6
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे सूर्यप्रभलम्बके पञ्चमस् तरङ्गः । षष्ठस् तरङ्गः । ततः स रात्राव् अस्त्रीकः शयनस्थो रणोन्मुखः । सूर्यप्रभः स्वसचिवं वीतभीतिम् अभाषत
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare sūryaprabhalambake pañcamas taraṅgaḥ / ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / tataḥ sa rātrāv astrīkaḥ śayanastho raṇonmukhaḥ / sūryaprabhaḥ svasacivaṃ vītabhītim abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निद्रा मे नास्ति तत् कांचित् सत्त्ववीराश्रितां सखे । कथाम् अपूर्वाम् आख्याहि रात्राव् अस्यां विनोदिनीम्
nidrā me nāsti tat kāṃcit sattvavīrāśritāṃ sakhe / kathām apūrvām ākhyāhi rātrāv asyāṃ vinodinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् सूर्यप्रभवचो वीतभीतिर् निशम्य सः । यथाज्ञापयसीत्य् उक्त्वा कथां कथितवान् इमाम्
etat sūryaprabhavaco vītabhītir niśamya saḥ / yathājñāpayasīty uktvā kathāṃ kathitavān imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् अलंकृतिर् एतस्यां पृथ्व्याम् उज्जयिनी पुरी । रत्नैर् अशेषैर् निचिता सुनिर्मलगुणोम्भितैः
asty alaṃkṛtir etasyāṃ pṛthvyām ujjayinī purī / ratnair aśeṣair nicitā sunirmalaguṇombhitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याम् अभून् महासेनो नाम राजा गुणिप्रियः । कलानां चैकनिलयः सूर्येन्दूभयरूपधृक्
tasyām abhūn mahāseno nāma rājā guṇipriyaḥ / kalānāṃ caikanilayaḥ sūryendūbhayarūpadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याशोकवती नाम राज्ञी प्राणसमाभवत् । यस्या रूपेण सदृशी नासीद् अन्या जगत्त्रये
tasyāśokavatī nāma rājñī prāṇasamābhavat / yasyā rūpeṇa sadṛśī nāsīd anyā jagattraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया देव्या समं तस्य राज्यं राज्ञो ऽनुशासतः । गुणशर्माभिधानो ऽभूद् विप्रो मान्यस् तथा प्रियः
tayā devyā samaṃ tasya rājyaṃ rājño 'nuśāsataḥ / guṇaśarmābhidhāno 'bhūd vipro mānyas tathā priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च शूरो ऽतिरूपश् च वेदविद्यान्तगो युवा । कलाशस्त्रास्त्रविद् विप्रः सिषेवे तं नृपं सदा
sa ca śūro 'tirūpaś ca vedavidyāntago yuvā / kalāśastrāstravid vipraḥ siṣeve taṃ nṛpaṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदान्तःपुरे नृत्तकथाप्रस्तावतः स तम् । राजा राज्ञी च पार्श्वस्थं गुणशर्माणम् ऊचतुः
ekadāntaḥpure nṛttakathāprastāvataḥ sa tam / rājā rājñī ca pārśvasthaṃ guṇaśarmāṇam ūcatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वज्ञस् त्वं न दोलात्र तद् अस्माकं कुतूहलम् । नर्तितुं चेद् विजानासि तत् प्रसीदाद्य दर्शय
sarvajñas tvaṃ na dolātra tad asmākaṃ kutūhalam / nartituṃ ced vijānāsi tat prasīdādya darśaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा स्मितमुखो गुणशर्मा जगाद तौ । जानामि किं तु तद् युक्तम् अस्ति नृत्तं न संसदि
etac chrutvā smitamukho guṇaśarmā jagāda tau / jānāmi kiṃ tu tad yuktam asti nṛttaṃ na saṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हासनं मूढनृत्तं तत् प्रायशः शास्त्रगर्हितम् । तत्रापि राज्ञः पुरतो राज्ञाश् च धिग् अहो त्रपा
hāsanaṃ mūḍhanṛttaṃ tat prāyaśaḥ śāstragarhitam / tatrāpi rājñaḥ purato rājñāś ca dhig aho trapā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं राजा गुणशर्माणम् अत्र सः । प्रत्युवाच तया राज्ञा प्रेर्यमाणः कुतूहलात्
ity uktavantaṃ taṃ rājā guṇaśarmāṇam atra saḥ / pratyuvāca tayā rājñā preryamāṇaḥ kutūhalāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेदं रङ्गादिनृत्तं तद् यत् स्यात् पुंसस् त्रपावहम् । मित्त्रगोष्ठी रहस्य् एषा स्ववैदग्ध्यप्रदर्शिनी
nedaṃ raṅgādinṛttaṃ tad yat syāt puṃsas trapāvaham / mittragoṣṭhī rahasy eṣā svavaidagdhyapradarśinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चाहं भवतो राजा त्वं मे मित्त्रं ह्य् अयन्त्रणम् । तन् नाद्य भोक्ष्ये भावत्कम् अदृष्ट्वा नृत्तकौतुकम्
na cāhaṃ bhavato rājā tvaṃ me mittraṃ hy ayantraṇam / tan nādya bhokṣye bhāvatkam adṛṣṭvā nṛttakautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति बद्धग्रहे राज्ञि स विप्रो ऽङ्गीचकार तत् । कथं हि लङ्घ्यते भृत्यैर् ग्रहिकस्य प्रभोर् वचः
iti baddhagrahe rājñi sa vipro 'ṅgīcakāra tat / kathaṃ hi laṅghyate bhṛtyair grahikasya prabhor vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स गुणशर्मात्र ननर्ताङ्गैर् युवा तथा । राजा राज्ञी च चित्तेन तौ द्वौ ननृततुर् यथा
tataḥ sa guṇaśarmātra nanartāṅgair yuvā tathā / rājā rājñī ca cittena tau dvau nanṛtatur yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदन्ते च ददौ राजा वादनायास्य वल्लकीम् । तस्यां च सारणाम् एष ददद् एवाब्रवीन् नृपम्
tadante ca dadau rājā vādanāyāsya vallakīm / tasyāṃ ca sāraṇām eṣa dadad evābravīn nṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाप्रशस्ता वीणेयं तद् अन्या दीयतां मम । अस्यास् तन्त्र्यां यद् एतस्यां श्ववालो विद्यते ऽन्तरे
devāpraśastā vīṇeyaṃ tad anyā dīyatāṃ mama / asyās tantryāṃ yad etasyāṃ śvavālo vidyate 'ntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं ह्य् एतद् विजानामि तन्त्रीझांकारलक्षणैः । इत्य् उक्त्वा गुणशर्माङ्कात् तां विपञ्चीं मुमोच सः
ahaṃ hy etad vijānāmi tantrījhāṃkāralakṣaṇaiḥ / ity uktvā guṇaśarmāṅkāt tāṃ vipañcīṃ mumoca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स सिक्त्वा तन्त्रीं तां यावद् उद्वेष्ट्य भूपतिः । वीक्षते निरगात् तावद् वालस् तद्गर्भतः शुनः
tataḥ sa siktvā tantrīṃ tāṃ yāvad udveṣṭya bhūpatiḥ / vīkṣate niragāt tāvad vālas tadgarbhataḥ śunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वज्ञतां तस्य प्रशंसन् सो ऽतिविस्मितः । वीणाम् आनाययाम् आस महासेननृपो ऽपराम्
tataḥ sarvajñatāṃ tasya praśaṃsan so 'tivismitaḥ / vīṇām ānāyayām āsa mahāsenanṛpo 'parām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां स वादितवान् गायन् गुणशर्मा त्रिमार्गगाम् । गङ्गाम् इवौघसुभगां कर्णपावननिःस्वनाम्
tāṃ sa vāditavān gāyan guṇaśarmā trimārgagām / gaṅgām ivaughasubhagāṃ karṇapāvananiḥsvanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चित्रीयमाणाय राज्ञे तस्मै सजानये । दर्शयाम् आस शस्त्रास्त्रविद्या अपि स तत्क्रमात्
tataś citrīyamāṇāya rājñe tasmai sajānaye / darśayām āsa śastrāstravidyā api sa tatkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावोचत् स राजा तं नियुद्धं यदि वेत्सि तत् । एकं मे बन्धकरणं शून्यहस्तं प्रदर्शय
athāvocat sa rājā taṃ niyuddhaṃ yadi vetsi tat / ekaṃ me bandhakaraṇaṃ śūnyahastaṃ pradarśaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहाण देव शस्त्राणि मयि प्रहर च क्रमात् । यावत् ते दर्शयामीति स विप्रः प्रत्युवाच तम्
gṛhāṇa deva śastrāṇi mayi prahara ca kramāt / yāvat te darśayāmīti sa vipraḥ pratyuvāca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स राजा खड्गादि यद् यद् आयुधम् अग्रहीत् । तत् तत् प्रहरतस् तस्य गुणशर्मावहेलया
tataḥ sa rājā khaḍgādi yad yad āyudham agrahīt / tat tat praharatas tasya guṇaśarmāvahelayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव बन्धकरणेनापहृत्यापहृत्य सः । बबन्ध राज्ञो हस्तं च गात्रं चाप्य् अक्षतो मुहुः
tenaiva bandhakaraṇenāpahṛtyāpahṛtya saḥ / babandha rājño hastaṃ ca gātraṃ cāpy akṣato muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तं राज्यसाहाय्यसहं मत्वा द्विजोत्तमम् । संस्तुवन् बहु मेने स राजा सर्वातिशायिनम्
tatas taṃ rājyasāhāyyasahaṃ matvā dvijottamam / saṃstuvan bahu mene sa rājā sarvātiśāyinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा त्व् अशोकवती राज्ञी तस्य रूपं गुणांश् च तान् । दृष्ट्वा दृष्ट्वा द्विजस्याभूत् सद्यस् तद्गतमानसा
sā tv aśokavatī rājñī tasya rūpaṃ guṇāṃś ca tān / dṛṣṭvā dṛṣṭvā dvijasyābhūt sadyas tadgatamānasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतं चेत् प्राप्नुयां नाहं तत् किं मे जीविते फलम् । इति संचिन्त्य युक्त्या सा राजानम् इदम् अब्रवीत्
etaṃ cet prāpnuyāṃ nāhaṃ tat kiṃ me jīvite phalam / iti saṃcintya yuktyā sā rājānam idam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्यपुत्र प्रसीदाज्ञां देह्य् अस्मै गुणशर्मणे । यथा मां शिक्षयत्य् एष वीणां वादयितुं प्रभो
āryaputra prasīdājñāṃ dehy asmai guṇaśarmaṇe / yathā māṃ śikṣayaty eṣa vīṇāṃ vādayituṃ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यैतद् अद्य दृष्ट्वा हि वीणावादननैपुणम् । उत्पन्नः को ऽप्य् अयं तत्र मम प्राणाधिको रसः
asyaitad adya dṛṣṭvā hi vīṇāvādananaipuṇam / utpannaḥ ko 'py ayaṃ tatra mama prāṇādhiko rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा गुणशर्माणं स राजा निजगाद तम् । वल्लकीवादनं देवीम् इमां शिक्षय सर्वथा
tac chrutvā guṇaśarmāṇaṃ sa rājā nijagāda tam / vallakīvādanaṃ devīm imāṃ śikṣaya sarvathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथादिशसि कुर्मो ऽत्र प्रारम्भं सुशुभे ऽहनि । इत्य् उक्त्वामन्त्र्य स नृपं गुणशर्मा गृहं ययौ
yathādiśasi kurmo 'tra prārambhaṃ suśubhe 'hani / ity uktvāmantrya sa nṛpaṃ guṇaśarmā gṛhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीणारम्भावहारं तु चक्रे स दिवसान् बहून् । दृष्टिम् अन्यादृशीं राज्ञ्याः प्रेक्ष्यापनयशङ्कितः
vīṇārambhāvahāraṃ tu cakre sa divasān bahūn / dṛṣṭim anyādṛśīṃ rājñyāḥ prekṣyāpanayaśaṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिंश् च दिने राज्ञो भुञ्जानस्यान्तिके स्थितः । व्यञ्जनं ददतं सूदम् एकं मा मेत्य् अवारयत्
ekasmiṃś ca dine rājño bhuñjānasyāntike sthitaḥ / vyañjanaṃ dadataṃ sūdam ekaṃ mā mety avārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एतद् इति पृष्टश् च राज्ञा प्राज्ञो जगाद सः । सविषं व्यञ्जनम् इदं मया ज्ञातं च लक्षणैः
kim etad iti pṛṣṭaś ca rājñā prājño jagāda saḥ / saviṣaṃ vyañjanam idaṃ mayā jñātaṃ ca lakṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूदेन मम दृष्टं हि व्यञ्जनं ददतामुना । मुखं भयसकम्पेन शङ्काचकितदृष्टिना
sūdena mama dṛṣṭaṃ hi vyañjanaṃ dadatāmunā / mukhaṃ bhayasakampena śaṅkācakitadṛṣṭinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यते चाधुनैवैतत् कस्मैचिद् दीयताम् इदम् । भोजनव्यञ्जनं यस्य निर्हरिष्याम्य् अहं विषम्
dṛśyate cādhunaivaitat kasmaicid dīyatām idam / bhojanavyañjanaṃ yasya nirhariṣyāmy ahaṃ viṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते तेन राजा स सूपकारं तम् एव तत् । व्यञ्जनं भोजयाम् आस भुक्त्वा तच् च मुमूर्च्छ सः
ity ukte tena rājā sa sūpakāraṃ tam eva tat / vyañjanaṃ bhojayām āsa bhuktvā tac ca mumūrccha saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रापास्तविषस् तेन ततः स गुणशर्मणा । राज्ञा पृष्टो यथातत्त्वम् एव वक्ति स्म सूपकृत्
mantrāpāstaviṣas tena tataḥ sa guṇaśarmaṇā / rājñā pṛṣṭo yathātattvam eva vakti sma sūpakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवाहं गौडपतिना राज्ञा विक्रमशक्तिना । विषं प्रयोक्तुं प्रहितो युष्माकम् इह वैरिणा
devāhaṃ gauḍapatinā rājñā vikramaśaktinā / viṣaṃ prayoktuṃ prahito yuṣmākam iha vairiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं वैदेशिको भूत्वा कुशलः सूदकर्मणि । देवायात्मानम् आवेद्य प्रविष्टो ऽत्र महानसे
so 'haṃ vaideśiko bhūtvā kuśalaḥ sūdakarmaṇi / devāyātmānam āvedya praviṣṭo 'tra mahānase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् चाद्य ददद् एवाहं विषं व्यञ्जनमध्यगम् । लक्षितो धीमतानेन प्रभुर् जानात्य् अतः परम्
tac cādya dadad evāhaṃ viṣaṃ vyañjanamadhyagam / lakṣito dhīmatānena prabhur jānāty ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं सूदं निगृह्य गुणशर्मणे । प्रीतो ग्रामसहस्रं स प्राणदाय ददौ नृपः
ity uktavantaṃ taṃ sūdaṃ nigṛhya guṇaśarmaṇe / prīto grāmasahasraṃ sa prāṇadāya dadau nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युश् चानुबध्नन्त्या राज्ञ्या राजा स यत्नतः । वीणाया गुणशर्माणं शिक्षारम्भम् अकारयत्
anyedyuś cānubadhnantyā rājñyā rājā sa yatnataḥ / vīṇāyā guṇaśarmāṇaṃ śikṣārambham akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शिक्षयतस् तस्य वीणां सा गुणशर्मणः । राज्ञी विलासहासादि चक्रे ऽशोकवती सदा
tataḥ śikṣayatas tasya vīṇāṃ sā guṇaśarmaṇaḥ / rājñī vilāsahāsādi cakre 'śokavatī sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा सा कररुहैर् विध्यन्ती विजने मुहुः । उवाच वारयन्तं तं धीरं स्मरशरातुरा
ekadā sā kararuhair vidhyantī vijane muhuḥ / uvāca vārayantaṃ taṃ dhīraṃ smaraśarāturā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीणावाद्यापदेशेन त्वं सुन्दर मयार्थितः । त्वयि गाढो ऽनुरागो हि जातो मे तद् भजस्व माम्
vīṇāvādyāpadeśena tvaṃ sundara mayārthitaḥ / tvayi gāḍho 'nurāgo hi jāto me tad bhajasva mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतीं राज्ञीं गुणशर्मा जगाद ताम् । मैवं वादीर् मम त्वं हि स्वामिदारा न चेदृशम्
evam uktavatīṃ rājñīṃ guṇaśarmā jagāda tām / maivaṃ vādīr mama tvaṃ hi svāmidārā na cedṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मादृशः प्रभुद्रोहं कुर्याद् विरम साहसात् । इत्य् ऊचिवांसं सा राज्ञी गुणशर्माणम् आह तम्
asmādṛśaḥ prabhudrohaṃ kuryād virama sāhasāt / ity ūcivāṃsaṃ sā rājñī guṇaśarmāṇam āha tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् इदं निष्फलं रूपं वैदग्ध्यं च कलासु ते । माम् ईदृशीं प्रणयिनीं नीरसोपेक्षसे कथम्
kim idaṃ niṣphalaṃ rūpaṃ vaidagdhyaṃ ca kalāsu te / mām īdṛśīṃ praṇayinīṃ nīrasopekṣase katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा गुणशर्मा तां सोपहासम् अभाषत । सुष्ठूक्तं तस्य रूपस्य वैदग्ध्यस्य च किं फलम्
tac chrutvā guṇaśarmā tāṃ sopahāsam abhāṣata / suṣṭhūktaṃ tasya rūpasya vaidagdhyasya ca kiṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परदारापहारेण यन् नाकीर्तिमलीमसम् । इहामुत्र च यन् न स्यात् पाताय नरकार्णवे
paradārāpahāreṇa yan nākīrtimalīmasam / ihāmutra ca yan na syāt pātāya narakārṇave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते तेन सा राज्ञी सकोपेव तम् अब्रवीत् । मरणं मे ध्रुवं तावन् मद्वचस्य् अकृते त्वया
ity ukte tena sā rājñī sakopeva tam abravīt / maraṇaṃ me dhruvaṃ tāvan madvacasy akṛte tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अहं मारयित्वा त्वां मरिष्याम्य् अवमानिता । गुणशर्मा ततो ऽवादीत् कामं भवतु नाम तत्
tad ahaṃ mārayitvā tvāṃ mariṣyāmy avamānitā / guṇaśarmā tato 'vādīt kāmaṃ bhavatu nāma tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं यद् धर्मपाशेन क्षणम् एकं हि जीवितम् । परं न यद् अधर्मेण कल्पकोटिशतान्य् अपि
varaṃ yad dharmapāśena kṣaṇam ekaṃ hi jīvitam / paraṃ na yad adharmeṇa kalpakoṭiśatāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लाघ्यश् चाकृतपापस्य मम मृत्युर् अगर्हितः । न पुनः कृतपापस्य गर्हितं राजशासनम्
ślāghyaś cākṛtapāpasya mama mṛtyur agarhitaḥ / na punaḥ kṛtapāpasya garhitaṃ rājaśāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वापि सा रज्ञी पुनर् एवम् उवाच तम् । आत्मनो मम च द्रोहं मा कृथाः शृणु वच्मि ते
etac chrutvāpi sā rajñī punar evam uvāca tam / ātmano mama ca drohaṃ mā kṛthāḥ śṛṇu vacmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातिक्रामति राजायम् अशक्यम् अपि मद्वचः । तद् अस्य कृत्वा विज्ञप्तिं विषयान् दापयामि ते
nātikrāmati rājāyam aśakyam api madvacaḥ / tad asya kṛtvā vijñaptiṃ viṣayān dāpayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयामि च सामन्तान् सर्वांस् त्वदनुयायिनः । तेन संपत्स्यसे राजा त्वम् एवेह गुणोज्ज्वलः
kārayāmi ca sāmantān sarvāṃs tvadanuyāyinaḥ / tena saṃpatsyase rājā tvam eveha guṇojjvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते किं भयं कस् त्वां कथं परिभविष्यति । तन् मां भजस्व निःशङ्कम् अन्यथा न भविष्यसि
tatas te kiṃ bhayaṃ kas tvāṃ kathaṃ paribhaviṣyati / tan māṃ bhajasva niḥśaṅkam anyathā na bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तां ब्रुवतीं मत्वा सानुबन्धां नृपाङ्गनाम् । गुणशर्माब्रवीद् युक्त्या तत्क्षणं स व्यपोहितुम्
iti tāṃ bruvatīṃ matvā sānubandhāṃ nṛpāṅganām / guṇaśarmābravīd yuktyā tatkṣaṇaṃ sa vyapohitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ते ऽत्यन्तनिर्बन्धस् तत् करिष्ये वचस् तव । प्रतिभेदभयाद् देवि सहसा तु न युज्यते
yadi te 'tyantanirbandhas tat kariṣye vacas tava / pratibhedabhayād devi sahasā tu na yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्व दिवसान् कांश्चित् सत्यं जानीहि मद्वचः । सर्वनाशफलेनार्थस् त्वद्विरोधेन को मम
sahasva divasān kāṃścit satyaṃ jānīhi madvacaḥ / sarvanāśaphalenārthas tvadvirodhena ko mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आशया तां संतोष्य प्रतिपन्नवचास् तया । गुणशर्मा स निर्गत्य ययाव् उच्छ्वसितस् ततः
ity āśayā tāṃ saṃtoṣya pratipannavacās tayā / guṇaśarmā sa nirgatya yayāv ucchvasitas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दिनेषु गच्छत्सु स महासेनभूपतिः । गत्वैव वेष्टयाम् आस कोट्टस्थं सोमकेश्वरम्
tato dineṣu gacchatsu sa mahāsenabhūpatiḥ / gatvaiva veṣṭayām āsa koṭṭasthaṃ somakeśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्राप्तं विदित्वा च गौडनाथः स भूपतिः । एत्य विक्रमशक्तिस् तं महासेनम् अवेष्टयत्
tatra prāptaṃ viditvā ca gauḍanāthaḥ sa bhūpatiḥ / etya vikramaśaktis taṃ mahāsenam aveṣṭayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स गुणशर्माणं महासेननृपो ऽब्रवीत् । एकं रुद्ध्वा स्थिताः सन्तो रुद्धाः स्मो ऽन्येन शत्रुणा
tataḥ sa guṇaśarmāṇaṃ mahāsenanṛpo 'bravīt / ekaṃ ruddhvā sthitāḥ santo ruddhāḥ smo 'nyena śatruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इदानीम् अपर्याप्ताः कथं युध्यामहे द्वयोः । अयुद्धे रुद्धके वीर स्थास्यामश् च कियच् चिरम्
tad idānīm aparyāptāḥ kathaṃ yudhyāmahe dvayoḥ / ayuddhe ruddhake vīra sthāsyāmaś ca kiyac ciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अस्मिन् संकटे ऽस्माभिः किं कार्यम् इति तेन सः । पृष्टः पार्श्वस्थितो राज्ञा गुणशर्माभ्यभाषत
tad asmin saṃkaṭe 'smābhiḥ kiṃ kāryam iti tena saḥ / pṛṣṭaḥ pārśvasthito rājñā guṇaśarmābhyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरो भव करिष्यामि देवोपायं तथाविधम् । येनास्मान् निस्तरिष्यामः संकटाद् अपि कार्यतः
dhīro bhava kariṣyāmi devopāyaṃ tathāvidham / yenāsmān nistariṣyāmaḥ saṃkaṭād api kāryataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आश्वास्य नृपं दत्त्वा सो ऽन्तर्धानाञ्जनं दृशोः । रात्रौ विक्रमशक्तेस् तद् अदृश्यः कटकं ययौ
ity āśvāsya nṛpaṃ dattvā so 'ntardhānāñjanaṃ dṛśoḥ / rātrau vikramaśaktes tad adṛśyaḥ kaṭakaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य चान्तिकं तस्य सुप्तं च प्रतिबोध्य तम् । जगाद विद्धि मां राजन् देवदूतम् उपागतम्
praviśya cāntikaṃ tasya suptaṃ ca pratibodhya tam / jagāda viddhi māṃ rājan devadūtam upāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संधिं कृत्वा महासेननृपेणापसर द्रुतम् । अन्यथा ते ससैन्यस्य नाशः स्याद् इह निश्चितम्
saṃdhiṃ kṛtvā mahāsenanṛpeṇāpasara drutam / anyathā te sasainyasya nāśaḥ syād iha niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेषिते च त्वया दूते स संधिं ते ऽनुमंस्यते । इति वक्तुं भगवता विष्णुना प्रहितो ऽस्मि ते
preṣite ca tvayā dūte sa saṃdhiṃ te 'numaṃsyate / iti vaktuṃ bhagavatā viṣṇunā prahito 'smi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तस् त्वं च स भक्तानां योगक्षेमम् अवेक्षते । तच् छ्रुत्वा चिन्तितं तेन रज्ञा विक्रमशक्तिना
bhaktas tvaṃ ca sa bhaktānāṃ yogakṣemam avekṣate / tac chrutvā cintitaṃ tena rajñā vikramaśaktinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चितं सत्यम् एवैतद् दुष्प्रवेशे ऽन्यथा कथम् । इह यः प्रविशेत् कश्चिन् नैषा मर्त्योचिता कृतिः
niścitaṃ satyam evaitad duṣpraveśe 'nyathā katham / iha yaḥ praviśet kaścin naiṣā martyocitā kṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आलोच्य स तं प्राह राजा धन्यो ऽस्मि यस्य मे । देवः समादिशत्य् एवं यथादिष्टं करोमि तत्
ity ālocya sa taṃ prāha rājā dhanyo 'smi yasya me / devaḥ samādiśaty evaṃ yathādiṣṭaṃ karomi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वादिन एवास्य राज्ञः प्रत्ययम् आदधत् । अञ्जनान्तर्हितो भूत्वा गुणशर्मा ततो ययौ
iti vādina evāsya rājñaḥ pratyayam ādadhat / añjanāntarhito bhūtvā guṇaśarmā tato yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा यथाकृतं तच् च महासेनाय सो ऽभ्यधात् । सो ऽप्य् अभ्यनन्दत् कण्ठे तं गृहीत्वा प्राणराज्यदम्
gatvā yathākṛtaṃ tac ca mahāsenāya so 'bhyadhāt / so 'py abhyanandat kaṇṭhe taṃ gṛhītvā prāṇarājyadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर् विक्रमशक्तिश् च स दूतं प्रेष्य भूपतिः । महासेनेन संधाय ससैन्यः प्रययौ ततः
prātar vikramaśaktiś ca sa dūtaṃ preṣya bhūpatiḥ / mahāsenena saṃdhāya sasainyaḥ prayayau tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महासेनो ऽपि जित्वा तं सोमकं प्राप्य हस्तिनः । अश्वांश् चूज्जयिनीम् आगात् प्रभावाद् गुणशर्मणः
mahāseno 'pi jitvā taṃ somakaṃ prāpya hastinaḥ / aśvāṃś cūjjayinīm āgāt prabhāvād guṇaśarmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थं च नदीस्नाने ग्राहाद् उपवने च तम् । सर्पदंशविषाद् भूपं गुणशर्मा ररक्ष सः
tatrasthaṃ ca nadīsnāne grāhād upavane ca tam / sarpadaṃśaviṣād bhūpaṃ guṇaśarmā rarakṣa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतेष्व् अथ दिनेष्व् आप्तबलो राजा स वैरिणम् । महासेनो ऽभियोक्तुं तं ययौ विक्रमशक्तिकम्
gateṣv atha dineṣv āptabalo rājā sa vairiṇam / mahāseno 'bhiyoktuṃ taṃ yayau vikramaśaktikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि बुद्ध्वैव तस्याग्रे नृपो युद्धाय निर्ययौ । ततः प्रववृते तत्र सङ्ग्रामो ऽतिमहांस् तयोः
so 'pi buddhvaiva tasyāgre nṛpo yuddhāya niryayau / tataḥ pravavṛte tatra saṅgrāmo 'timahāṃs tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाच् च द्वन्द्वयुद्धेन मिलितौ ताव् उभाव् अपि । राजानौ सहसाभूताम् अन्योन्यं विरथीकृतौ
kramāc ca dvandvayuddhena militau tāv ubhāv api / rājānau sahasābhūtām anyonyaṃ virathīkṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तयोर् धावितयोः प्रकोपात् खड्गहस्तयोः । आकुलत्वेन चस्खाल महासेननृपः क्षितौ
tatas tayor dhāvitayoḥ prakopāt khaḍgahastayoḥ / ākulatvena caskhāla mahāsenanṛpaḥ kṣitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्खलिते ऽस्मिन् प्रहरतश् चक्रेण भुजम् अच्छिनत् । राज्ञो विक्रमशक्तेः स गुणशर्मा सखड्गकम्
skhalite 'smin praharataś cakreṇa bhujam acchinat / rājño vikramaśakteḥ sa guṇaśarmā sakhaḍgakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश् च हृदि हत्वा तं परिघेण न्यपातयत् । तच् चोत्थाय महासेनो राजा दृष्ट्वा तुतोष सः
punaś ca hṛdi hatvā taṃ parigheṇa nyapātayat / tac cotthāya mahāseno rājā dṛṣṭvā tutoṣa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वच्मि पञ्चमं वारम् इदं प्राणा इमे मम । विप्रवीर त्वया दत्ता इति तं चावदन् मुहुः
kiṃ vacmi pañcamaṃ vāram idaṃ prāṇā ime mama / vipravīra tvayā dattā iti taṃ cāvadan muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विक्रमशक्तेस् तत् तस्य सैन्यं सराष्ट्रकम् । आचक्राम महासेनो हतस्य गुणशर्मणा
tato vikramaśaktes tat tasya sainyaṃ sarāṣṭrakam / ācakrāma mahāseno hatasya guṇaśarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्रम्य चान्यान् नृपतीन् सहाये गुणशर्मणि । आगत्योज्जयिनीं तस्थौ स राजा सुखितस् तदा
ākramya cānyān nṛpatīn sahāye guṇaśarmaṇi / āgatyojjayinīṃ tasthau sa rājā sukhitas tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा त्व् अशोकवती राज्ञी सोत्सुका गुणशर्मणः । विरराम न निर्बन्धप्रार्थनातो दिवानिशम्
sā tv aśokavatī rājñī sotsukā guṇaśarmaṇaḥ / virarāma na nirbandhaprārthanāto divāniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु नाङ्गीचकारैव तद् अकार्यं कथंचन । देहपातम् अपीच्छन्ति सन्तो नाविनयं पुनः
sa tu nāṅgīcakāraiva tad akāryaṃ kathaṃcana / dehapātam apīcchanti santo nāvinayaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽशोकवती बुद्ध्वा निश्चयं तस्य वैरतः । एकदा व्याजखेदं सा कृत्वा तस्थौ रुदन्मुखी
tato 'śokavatī buddhvā niścayaṃ tasya vairataḥ / ekadā vyājakhedaṃ sā kṛtvā tasthau rudanmukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टो ऽथ महासेनस् ताम् आलोक्य तथास्थिताम् । पप्रच्छ राजा किम् इदं प्रिये केनासि कोपिता
praviṣṭo 'tha mahāsenas tām ālokya tathāsthitām / papraccha rājā kim idaṃ priye kenāsi kopitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि तस्य करोम्य् एष धनैः प्राणैश् च निग्रहम् । इति ब्रुवाणं तं भूपं राज्ञी कृच्छ्राद् इवाह सा
brūhi tasya karomy eṣa dhanaiḥ prāṇaiś ca nigraham / iti bruvāṇaṃ taṃ bhūpaṃ rājñī kṛcchrād ivāha sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन मे ऽपकृतं तस्य नैव त्वं निग्रहे क्षमः । न स तादृक् तद् एतेन मिथ्यैवोद्घाटितेन किम्
yena me 'pakṛtaṃ tasya naiva tvaṃ nigrahe kṣamaḥ / na sa tādṛk tad etena mithyaivodghāṭitena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सानुबन्धे सा राज्ञि मिथ्यैवम् अब्रवीत् । आर्यपुत्रातिनिर्बन्धो यदि ते वच्मि तच् छृणु
ity uktvā sānubandhe sā rājñi mithyaivam abravīt / āryaputrātinirbandho yadi te vacmi tac chṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थं गौडेश्वरात् प्राप्तुं तेन संस्थाप्य संविदम् । गुणशर्मा तव द्रोहं कर्तुम् ऐच्छच् छलाद् अतः
arthaṃ gauḍeśvarāt prāptuṃ tena saṃsthāpya saṃvidam / guṇaśarmā tava drohaṃ kartum aicchac chalād ataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च कोषनिबन्धादि गौडं कारयितुं नृपम् । विससर्ज स दूतं स्वं गुप्तम् आप्तं द्विजाधमः
taṃ ca koṣanibandhādi gauḍaṃ kārayituṃ nṛpam / visasarja sa dūtaṃ svaṃ guptam āptaṃ dvijādhamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा तत्र सूदस् तम् आप्तो राजानम् अभ्यधात् । अहं ते साधयाम्य् एतत् कार्यं मार्थक्षयं कृथाः
taṃ dṛṣṭvā tatra sūdas tam āpto rājānam abhyadhāt / ahaṃ te sādhayāmy etat kāryaṃ mārthakṣayaṃ kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा बन्धयित्वा तं स दूतं गुणशर्मणः । सूदो मन्त्रस्रुतिं रक्षन्न् इहागाद् विषदायकः
ity uktvā bandhayitvā taṃ sa dūtaṃ guṇaśarmaṇaḥ / sūdo mantrasrutiṃ rakṣann ihāgād viṣadāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये च पलाय्यैव ततो निर्गत्य बन्धनात् । गुणशर्मान्तिकं दूतस् तदीयः सो ऽप्य् उपागमत्
tanmadhye ca palāyyaiva tato nirgatya bandhanāt / guṇaśarmāntikaṃ dūtas tadīyaḥ so 'py upāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाधिगतवृत्तान्तेनोक्त्वा सर्वं स दर्शितः । सूदो महानसे ऽस्माकं प्रविष्टो गुणशर्मणे
tenādhigatavṛttāntenoktvā sarvaṃ sa darśitaḥ / sūdo mahānase 'smākaṃ praviṣṭo guṇaśarmaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ज्ञात्वा स धूर्तेन सूपकृद् ब्रह्मबन्धुना । विषदानोद्यतस् तेन तुभ्यम् आवेद्य घातितः
tato jñātvā sa dhūrtena sūpakṛd brahmabandhunā / viṣadānodyatas tena tubhyam āvedya ghātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य तस्येह सूदस्य मातृभार्ये तथानुजाम् । वार्ताम् अन्वेष्टुम् आयातान् गुणशर्मा स बुद्धिमान्
adya tasyeha sūdasya mātṛbhārye tathānujām / vārtām anveṣṭum āyātān guṇaśarmā sa buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्वा तेन हता तस्य भार्या माता च सो ऽस्य तु । भ्राता पलायितौ दैवात् प्रविशन् मम मन्दिरम्
buddhvā tena hatā tasya bhāryā mātā ca so 'sya tu / bhrātā palāyitau daivāt praviśan mama mandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन तद् वर्ण्यते यावत् सर्वं मे शरणार्थिना । गुणशर्मा स मद्वासगृहं तावत् प्रविष्टवान्
tena tad varṇyate yāvat sarvaṃ me śaraṇārthinā / guṇaśarmā sa madvāsagṛhaṃ tāvat praviṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा नाम च श्रुत्वा भ्राता सूदस्य तस्य सः । भयान् निर्गत्य मत्पार्श्वान् न जाने क्व पलायितः
taṃ dṛṣṭvā nāma ca śrutvā bhrātā sūdasya tasya saḥ / bhayān nirgatya matpārśvān na jāne kva palāyitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणशर्मापि तं दृष्ट्वा स्वभृत्यैः पूर्वदर्शितम् । अभूत् सद्यः सवैलक्ष्यो विमृशन्न् इव किंचन
guṇaśarmāpi taṃ dṛṣṭvā svabhṛtyaiḥ pūrvadarśitam / abhūt sadyaḥ savailakṣyo vimṛśann iva kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणशर्मन् किम् अद्यैवम् अन्यादृश इवेक्ष्यसे । इत्य् अपृच्छम् अहं तं च जिज्ञासुर् विजने ततः
guṇaśarman kim adyaivam anyādṛśa ivekṣyase / ity apṛccham ahaṃ taṃ ca jijñāsur vijane tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽथ स्वीकर्तुकामो माम् आह स्मोद्भेदशङ्कितः । देवि त्वदनुरागाग्निदग्धो ऽहं तद् भजस्व माम्
so 'tha svīkartukāmo mām āha smodbhedaśaṅkitaḥ / devi tvadanurāgāgnidagdho 'haṃ tad bhajasva mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यथाहं न जीवेयं देहि मे प्राणदक्षिणाम् । इत्य् उक्त्वा वासके शून्ये पादयोर् अपतत् स मे
anyathāhaṃ na jīveyaṃ dehi me prāṇadakṣiṇām / ity uktvā vāsake śūnye pādayor apatat sa me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहं पादम् आक्षिप्य संभ्रमाद् यावद् उत्थिता । तावद् उत्थाय तेनाहम् अबलालिङ्गिता बलात्
tato 'haṃ pādam ākṣipya saṃbhramād yāvad utthitā / tāvad utthāya tenāham abalāliṅgitā balāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं च प्रविष्टा मे चेटी पल्लविकान्तिकम् । तां दृष्ट्वैव स निष्क्रम्य गुणशर्मा भयाद् गतः
tatkṣaṇaṃ ca praviṣṭā me ceṭī pallavikāntikam / tāṃ dṛṣṭvaiva sa niṣkramya guṇaśarmā bhayād gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि पल्लविका नात्र प्रावेक्ष्यत् तत् स निश्चितम् । अध्वंसयिष्यत् पापो माम् इत्य् एवं वृत्तम् अद्य मे
yadi pallavikā nātra prāvekṣyat tat sa niścitam / adhvaṃsayiṣyat pāpo mām ity evaṃ vṛttam adya me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सा मृषा राज्ञी विरराम रुरोद च । आदाव् असत्यवचनं पश्चाज्जाता हि कुस्त्रियः
ity uktvā sā mṛṣā rājñī virarāma ruroda ca / ādāv asatyavacanaṃ paścājjātā hi kustriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.