Library·Somadeva: Kathasaritsagara·9·9.1
प्रथमस् तरङ्गः । निशुम्भभरनम्रूर्वीखर्विताः पर्वता अपि । यं नमन्तीव नृत्यन्तं नमामस् तं विनायकम्
prathamas taraṅgaḥ / niśumbhabharanamrūrvīkharvitāḥ parvatā api / yaṃ namantīva nṛtyantaṃ namāmas taṃ vināyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वत्सेश्वरसुतः कौशाम्ब्यां भवने पितुः । वसन् विद्यधराधीशैर् आदाव् एव कृतानतिः
evaṃ vatseśvarasutaḥ kauśāmbyāṃ bhavane pituḥ / vasan vidyadharādhīśair ādāv eva kṛtānatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तः स कदाचिन् मृगयागतः । विवेश गोमुखसखो मुक्तसैन्यो महद् धनम्
naravāhanadattaḥ sa kadācin mṛgayāgataḥ / viveśa gomukhasakho muktasainyo mahad dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्र दक्षिणेनाक्ष्णा स्फुरतोक्तशुभागमः । दिव्यवीणारवोन्मिश्रम् अशृणोद् ईतनिःस्वनम्
sa tatra dakṣiṇenākṣṇā sphuratoktaśubhāgamaḥ / divyavīṇāravonmiśram aśṛṇod ītaniḥsvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा तदनुसारेण नातिदूरं ददर्श सः । स्वयंभ्यायतनं शैवं संयताश्वो विवेश च
gatvā tadanusāreṇa nātidūraṃ dadarśa saḥ / svayaṃbhyāyatanaṃ śaivaṃ saṃyatāśvo viveśa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोपवीणयन्तीं च देवेशं देवकन्यकाम् । अपश्यद् वरकन्याभिर् बह्वीभिः परिवारिताम्
tatropavīṇayantīṃ ca deveśaṃ devakanyakām / apaśyad varakanyābhir bahvībhiḥ parivāritām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा दृष्टा तस्य हृदयं प्रसरत्कान्तिनिर्झरा । इन्दुमूर्तिर् इवाम्भोधेः क्षोभयाम् आस तत्क्षणम्
sā dṛṣṭā tasya hṛdayaṃ prasaratkāntinirjharā / indumūrtir ivāmbhodheḥ kṣobhayām āsa tatkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि तं सरसस्निग्धमुग्धेनालोक्य चक्षुषा । तद् एकगतचित्ताभूद् विस्मृतस्वरसारणा
sāpi taṃ sarasasnigdhamugdhenālokya cakṣuṣā / tad ekagatacittābhūd vismṛtasvarasāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तस्य चित्तज्ञो गोमुखस् ततः । केयं कस्य सुता चेति यावत् पृच्छति तत्सखीः
naravāhanadattasya cittajño gomukhas tataḥ / keyaṃ kasya sutā ceti yāvat pṛcchati tatsakhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च सदृशी तस्याः पूर्वं हेमारुणप्रभा । पश्चाद् अवततारैका प्रौढा विद्याधरी दिवः
tāvac ca sadṛśī tasyāḥ pūrvaṃ hemāruṇaprabhā / paścād avatatāraikā prauḍhā vidyādharī divaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चावतीर्य कन्यायास् तस्याः पार्श्व उपाविशत् । कन्याप्य् उत्थाय सा तस्याः पादयोर् अपतत् तदा
sā cāvatīrya kanyāyās tasyāḥ pārśva upāviśat / kanyāpy utthāya sā tasyāḥ pādayor apatat tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वविद्याधराधीशं निर्विघ्नं पतिम् आप्नुहि । इति प्रौढापि सा तस्याः कन्याया आशिषं ददौ
sarvavidyādharādhīśaṃ nirvighnaṃ patim āpnuhi / iti prauḍhāpi sā tasyāḥ kanyāyā āśiṣaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तो ऽथ ताम् उपेत्य प्रणम्य च । दत्ताशिषं पर्यपृच्छत् सौम्यां विद्याधरीं शनैः
naravāhanadatto 'tha tām upetya praṇamya ca / dattāśiṣaṃ paryapṛcchat saumyāṃ vidyādharīṃ śanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केयं कन्या भवत्य् अम्ब तव का कथ्यताम् इति । ततो विद्याधरी सा तम् उवाच शृणु वच्म्य् अदः
keyaṃ kanyā bhavaty amba tava kā kathyatām iti / tato vidyādharī sā tam uvāca śṛṇu vacmy adaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति गौरीगुरोः शैले श्रीसुन्दरपुरं पुरम् । आस्ते ऽलंकारशीलाख्यस् तत्र विद्याधरेश्वरः
asti gaurīguroḥ śaile śrīsundarapuraṃ puram / āste 'laṃkāraśīlākhyas tatra vidyādhareśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योदारगुणस्यास्ति महिषी काञ्चनप्रभा । तस्यां तस्य च कालेन राज्ञः सूनुर् अजायत
tasyodāraguṇasyāsti mahiṣī kāñcanaprabhā / tasyāṃ tasya ca kālena rājñaḥ sūnur ajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष धर्मपरो भावीत्य् आदिष्टम् उमया यदा । स्वप्ने तदा धर्मशीलं नाम्ना तम् अकरोत् पिता
eṣa dharmaparo bhāvīty ādiṣṭam umayā yadā / svapne tadā dharmaśīlaṃ nāmnā tam akarot pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण यौवनप्राप्तं धर्मशीलं स तं सुतम् । राजा संयोज्य विद्याभिर् यौवराज्ये ऽभिषिक्तवान्
krameṇa yauvanaprāptaṃ dharmaśīlaṃ sa taṃ sutam / rājā saṃyojya vidyābhir yauvarājye 'bhiṣiktavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स यौवराज्यस्थो धर्मैकपरमो वशी । अरञ्जयद् धर्मशीलः पितुर् अभ्यधिकं प्रजाः
tataḥ sa yauvarājyastho dharmaikaparamo vaśī / arañjayad dharmaśīlaḥ pitur abhyadhikaṃ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽलंकारशीलस्य राज्ञः सा काञ्चनप्रभा । अन्तर्वत्नी सती राज्ञी तस्य सूते स्म कन्यकाम्
tato 'laṃkāraśīlasya rājñaḥ sā kāñcanaprabhā / antarvatnī satī rājñī tasya sūte sma kanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तस्य भार्यैषा चक्रवर्तिनः । कन्या भवित्रीति तदा दिव्या वागुदघोषयत्
naravāhanadattasya bhāryaiṣā cakravartinaḥ / kanyā bhavitrīti tadā divyā vāgudaghoṣayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽत्र तेनालंकारवतीति कृतनामिका । पित्रा क्रमेणावर्धिष्ट बाला शक्तिकलेव सा
tato 'tra tenālaṃkāravatīti kṛtanāmikā / pitrā krameṇāvardhiṣṭa bālā śaktikaleva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन यौवनस्था च प्राप्तविद्या निजात्पितुः । तत्तदायतनं शंभोर्भक्त्या भ्रमितुमुद्यता
kālena yauvanasthā ca prāptavidyā nijātpituḥ / tattadāyatanaṃ śaṃbhorbhaktyā bhramitumudyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च धर्मशीलो ऽस्य भ्राता शान्तो युवापि सन् । रहो ऽलंकारशीलं तं पितरं स्वं व्यजिज्ञपत्
tāvac ca dharmaśīlo 'sya bhrātā śānto yuvāpi san / raho 'laṃkāraśīlaṃ taṃ pitaraṃ svaṃ vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मां भोगा इमे तात प्रीणन्ति क्षणभङ्गुराः । किं तदस्ति हि संसारे पर्यन्तविरसं न यत्
na māṃ bhogā ime tāta prīṇanti kṣaṇabhaṅgurāḥ / kiṃ tadasti hi saṃsāre paryantavirasaṃ na yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चैतत्त्वया किं न श्रुतं व्यासमुनेर्वचः । सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः
tathā caitattvayā kiṃ na śrutaṃ vyāsamunervacaḥ / sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् । तदेषु का रतिस्तात नश्वरेषु मनस्विनाम्
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam / tadeṣu kā ratistāta naśvareṣu manasvinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परत्र च सहायान्ति न भोगा नार्थसंचयाः । एकस्तु बान्धवो धर्मो न जहाति पदात्पदम्
paratra ca sahāyānti na bhogā nārthasaṃcayāḥ / ekastu bāndhavo dharmo na jahāti padātpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्वनाय गत्वाहं साधयाम्युत्तमं तपः । आसादयेयं तद् येन शाश्वतं परमं पदम्
tasmādvanāya gatvāhaṃ sādhayāmyuttamaṃ tapaḥ / āsādayeyaṃ tad yena śāśvataṃ paramaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं पुत्रं धर्मशीलं समाकुलः । राजालंकारशीलो ऽथ वक्ति स्मोदश्रुलोचनः
ity uktavantaṃ taṃ putraṃ dharmaśīlaṃ samākulaḥ / rājālaṃkāraśīlo 'tha vakti smodaśrulocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालस्यैव तवाकाण्डे को ऽयं पुत्र मतिभ्रमः । उपयुक्ते हि तारुण्ये प्रशमः सद्भिर् इष्यते
bālasyaiva tavākāṇḍe ko 'yaṃ putra matibhramaḥ / upayukte hi tāruṇye praśamaḥ sadbhir iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतदारस्य धर्मेण राज्यं पालयतस्तव । भोगान् भोक्तुम् अयं कालो न वैराग्यस्य सांप्रतम्
kṛtadārasya dharmeṇa rājyaṃ pālayatastava / bhogān bhoktum ayaṃ kālo na vairāgyasya sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्पितुर्वचः श्रुत्वा धर्मशीलो ऽभ्यधात्पुनः । न शमाशमयोर् अत्र नियमो ऽस्ति वयःकृतः
etatpiturvacaḥ śrutvā dharmaśīlo 'bhyadhātpunaḥ / na śamāśamayor atra niyamo 'sti vayaḥkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईश्वरानुगृहीतो हि कश्चिद्बालो ऽपि शाम्यति । वृद्धो ऽपि न शमं याति कश् चित्कापुरुषः पुनः
īśvarānugṛhīto hi kaścidbālo 'pi śāmyati / vṛddho 'pi na śamaṃ yāti kaś citkāpuruṣaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च राज्ये रतिर्मे ऽस्ति न वा दारपरिग्रहे । ममैतजीवितफलं यच्छिवाराधनं तपः
na ca rājye ratirme 'sti na vā dāraparigrahe / mamaitajīvitaphalaṃ yacchivārādhanaṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रुवाणं यत्नेनाप्यनिवार्यमवेक्ष्य तम् । पितालंकारशीलो ऽसौ विमुच्याश्रूण्यभाषत
iti bruvāṇaṃ yatnenāpyanivāryamavekṣya tam / pitālaṃkāraśīlo 'sau vimucyāśrūṇyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि यूनो ऽपि ते पुत्र वैराग्यम् इदमीदृशम् । नास्ति वृद्धस्य मे तत्किमहम् अप्य् आश्रये वनम्
yadi yūno 'pi te putra vairāgyam idamīdṛśam / nāsti vṛddhasya me tatkimaham apy āśraye vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा मर्त्यलोकं च गत्वा भारायुतं ददौ । ब्राह्मणेभ्यो दरिद्रेभ्यो रत्नानां काञ्चनस्य च
ity uktvā martyalokaṃ ca gatvā bhārāyutaṃ dadau / brāhmaṇebhyo daridrebhyo ratnānāṃ kāñcanasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत्य च स्वपुरं भार्यामवोचत्काञ्चनप्रभाम् । त्वया मदाज्ञयेहैव स्थातव्यं नगरे निजे
etya ca svapuraṃ bhāryāmavocatkāñcanaprabhām / tvayā madājñayehaiva sthātavyaṃ nagare nije
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षालंकारवत्येषा कन्या पूर्णे च वत्सरे । अस्ति वैवाहलग्नो ऽस्यास्तिथावद्यतने शुभः
rakṣālaṃkāravatyeṣā kanyā pūrṇe ca vatsare / asti vaivāhalagno 'syāstithāvadyatane śubhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्ताय दास्याम्येतामहं तदा । स चक्रवर्ती जामाता पास्यतीदं पुरं च नः
naravāhanadattāya dāsyāmyetāmahaṃ tadā / sa cakravartī jāmātā pāsyatīdaṃ puraṃ ca naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा दत्तशपथां भार्यां राजा निवर्त्य सः । ससुतां विलपन्तीं तां सपुत्रः शिश्रिये वनम्
ity uktvā dattaśapathāṃ bhāryāṃ rājā nivartya saḥ / sasutāṃ vilapantīṃ tāṃ saputraḥ śiśriye vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तु स्वपुरमध्यास्त तद्भार्या काञ्चनप्रभा । दुहित्रा सह साध्वी स्त्री भर्त्राज्ञां का हि लङ्घयेत्
sā tu svapuramadhyāsta tadbhāryā kāñcanaprabhā / duhitrā saha sādhvī strī bhartrājñāṃ kā hi laṅghayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सुताथ तया मात्रा सह स्नेहानुयातया । अलंकारवती भ्रान्ता बहून्यायतनानि च
tatsutātha tayā mātrā saha snehānuyātayā / alaṃkāravatī bhrāntā bahūnyāyatanāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तां च वक्ति स्म विद्या प्रज्ञप्तिसंज्ञिका । कश्मीरेषु स्वयंभूनि गत्वा क्षेत्राणि पूजय
ekadā tāṃ ca vakti sma vidyā prajñaptisaṃjñikā / kaśmīreṣu svayaṃbhūni gatvā kṣetrāṇi pūjaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तं हि निर्विघ्नं तं पतिं ततः । सर्वविद्याधरेन्द्रैकचक्रवर्तिनमाप्स्यसि
naravāhanadattaṃ hi nirvighnaṃ taṃ patiṃ tataḥ / sarvavidyādharendraikacakravartinamāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता विद्यया गत्वा कश्मीरान्सा समातृका । अलंकारवती शंभुं पुण्यक्षेत्रेष्व् अपूजयत्
ity uktā vidyayā gatvā kaśmīrānsā samātṛkā / alaṃkāravatī śaṃbhuṃ puṇyakṣetreṣv apūjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दिक्षेत्रे महादेवगिरावमरपर्वते । सुरेश्वर्याद्रिषु तथा विजये कपटेश्वरे
nandikṣetre mahādevagirāvamaraparvate / sureśvaryādriṣu tathā vijaye kapaṭeśvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमादिषु संपूज्य क्षेत्रेषु गिरिजापतिम् । विद्याधरेन्द्रकन्या सा तन्माता चागते गृहान्
evamādiṣu saṃpūjya kṣetreṣu girijāpatim / vidyādharendrakanyā sā tanmātā cāgate gṛhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामेतां विद्ध्यलंकारवतीं सुभग कन्यकाम् । तां च मातरमेतस्या विद्धि मां काञ्चनप्रभाम्
tāmetāṃ viddhyalaṃkāravatīṃ subhaga kanyakām / tāṃ ca mātarametasyā viddhi māṃ kāñcanaprabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य चैषा ममानुक्त्वैवागतेमं शिवालयम् । ततः प्रज्ञप्तिविद्यातो विज्ञायाहमिहागता
adya caiṣā mamānuktvaivāgatemaṃ śivālayam / tataḥ prajñaptividyāto vijñāyāhamihāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मुखादेव च ज्ञातस्त्वमपीहागतो मया । तदेतां देवतादिष्टाम् उपयच्छस्व मे सुताम्
tanmukhādeva ca jñātastvamapīhāgato mayā / tadetāṃ devatādiṣṭām upayacchasva me sutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातश् च सो ऽस्याः पित्रोक्तः प्राप्तो वैवाहवासरः । तदद्य पुत्र कौशाम्बीं स्वाम् एव नगरीं व्रज
prātaś ca so 'syāḥ pitroktaḥ prāpto vaivāhavāsaraḥ / tadadya putra kauśāmbīṃ svām eva nagarīṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवामितश् च गच्छावः प्रातरेत्य तपोवनात् । राजालंकारशीलस् ते दास्यत्येतां सुतां स्वयम्
āvāmitaś ca gacchāvaḥ prātaretya tapovanāt / rājālaṃkāraśīlas te dāsyatyetāṃ sutāṃ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्ते ऽलंकारवत्यास् तस्याश् च तस्य च । नरवाहनदत्तस्य काप्यवस्था द्वयोर् अभूत्
evaṃ tayokte 'laṃkāravatyās tasyāś ca tasya ca / naravāhanadattasya kāpyavasthā dvayor abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यरजनीमात्रविश्लेषासहनात्मनोः । चक्राह्वयोर् इवासन्ने दिनान्ते साश्रुनेत्रयोः
anyonyarajanīmātraviśleṣāsahanātmanoḥ / cakrāhvayor ivāsanne dinānte sāśrunetrayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तौ तादृशौ द्वावप्यवादीत्काञ्चनप्रभा । किमेकरात्रिविश्लेषे ह्य् अधैर् यं युवयोर् इदम्
dṛṣṭvā tau tādṛśau dvāvapyavādītkāñcanaprabhā / kimekarātriviśleṣe hy adhair yaṃ yuvayor idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिश्चितावधिं धीराः सहन्ते विरहं चिरम् । श्रूयतां रामभद्रस्य सीतादेव्यास् तथा कथा
aniścitāvadhiṃ dhīrāḥ sahante virahaṃ ciram / śrūyatāṃ rāmabhadrasya sītādevyās tathā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञो दशरथस्यासीदयोध्याधिपतेः सुतः । रामो भरतशत्रुघ्नलक्ष्मणानां पुराग्रजः
rājño daśarathasyāsīdayodhyādhipateḥ sutaḥ / rāmo bharataśatrughnalakṣmaṇānāṃ purāgrajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णोरवततारांशो रावणोच्छेदनाय यः । सीता तस्याभवद्भार्या प्राणेशा जनकात्मजा
viṣṇoravatatārāṃśo rāvaṇocchedanāya yaḥ / sītā tasyābhavadbhāryā prāṇeśā janakātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पित्रा भरतन्यस्तरायेन विधियोगतः । प्रेषितो ऽभूद्वनं साकं सीतया लक्ष्मणेन च
sa pitrā bharatanyastarāyena vidhiyogataḥ / preṣito 'bhūdvanaṃ sākaṃ sītayā lakṣmaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्याहरत्सीतां मायया रावणः प्रियाम् । निनाय च पुरीं लङ्कां पथि हत्वा जटायुषम्
tatra tasyāharatsītāṃ māyayā rāvaṇaḥ priyām / nināya ca purīṃ laṅkāṃ pathi hatvā jaṭāyuṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स रामो विरही सुग्रीवं वालिनो वधात् । स्वीकृत्य मारुतिं प्रेष्य तत्प्रवृत्तिमबुध्यत
tataḥ sa rāmo virahī sugrīvaṃ vālino vadhāt / svīkṛtya mārutiṃ preṣya tatpravṛttimabudhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा च सागरे सेतुं बद्ध्वा हत्वा च रावणम् । लङ्कां विभीषणे न्यस्य सीतां प्रत्याजहार सः
gatvā ca sāgare setuṃ baddhvā hatvā ca rāvaṇam / laṅkāṃ vibhīṣaṇe nyasya sītāṃ pratyājahāra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावृत्तस्य वनतः शासतो भरतार्पितम् । तस्य राज्यमयोध्यायां सीता गर्भमधत्त सा
athāvṛttasya vanataḥ śāsato bharatārpitam / tasya rājyamayodhyāyāṃ sītā garbhamadhatta sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् चात्र प्रजाचेष्टां ज्ञातुमल्पपरिच्छदः । स्वैर् अं परिभ्रमन्नेकं सो ऽपश्यत्पुरुषं प्रभुः
tāvac cātra prajāceṣṭāṃ jñātumalpaparicchadaḥ / svair aṃ paribhramannekaṃ so 'paśyatpuruṣaṃ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस् ते गृहीत्वा गृहिणीं निरस्यन्तं निजाद् गृहात् । परस्येयं गृहमगादिति दोषानुकीर्तनात्
has te gṛhītvā gṛhiṇīṃ nirasyantaṃ nijād gṛhāt / parasyeyaṃ gṛhamagāditi doṣānukīrtanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षोगृहोषिता सीता रामदेवेन नोज्झिता । अयम् अभ्यधिको यो मामुज्झति ज्ञातिवेश्मगाम्
rakṣogṛhoṣitā sītā rāmadevena nojjhitā / ayam abhyadhiko yo māmujjhati jñātiveśmagām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तद्गृहिणीं तां च ब्रुवतीं तं निजं पतिम् । रामो राजा स शुश्राव खिन्नश्चाभ्यन्तरं ययौ
iti tadgṛhiṇīṃ tāṃ ca bruvatīṃ taṃ nijaṃ patim / rāmo rājā sa śuśrāva khinnaścābhyantaraṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकापवादभीतश् च सीतां तत्याज तां वने । सहते विरहक्लेशं यशस्वी नायशः पुनः
lokāpavādabhītaś ca sītāṃ tatyāja tāṃ vane / sahate virahakleśaṃ yaśasvī nāyaśaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च गर्भालसा दैवाद्वाल्मीकेः प्रापदाश्रमम् । तेनर्षिणा समाश्वास्य तत्रैव ग्राहिता स्थितिम्
sā ca garbhālasā daivādvālmīkeḥ prāpadāśramam / tenarṣiṇā samāśvāsya tatraiva grāhitā sthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं सीता सदोषेयं त्यक्ता भर्त्रान्यथा कथम् । तदेतद्दर्शनान्नित्यं पापं संक्रामतीह नः
nūnaṃ sītā sadoṣeyaṃ tyaktā bhartrānyathā katham / tadetaddarśanānnityaṃ pāpaṃ saṃkrāmatīha naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाल्मीकः कृपया चैनां निर्वासयति नाश्रमात् । एतद्दर्शनजं पापं तपसा च व्यपोहति
vālmīkaḥ kṛpayā caināṃ nirvāsayati nāśramāt / etaddarśanajaṃ pāpaṃ tapasā ca vyapohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेत यावद् गच्छामो द्वितीयं कंचिद् आश्रमम् । इति संमन्त्रयामासुस्तत्रान्ये मुनयस्तदा
tadeta yāvad gacchāmo dvitīyaṃ kaṃcid āśramam / iti saṃmantrayāmāsustatrānye munayastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बुद्ध्वा तान्स वाल्मीकिरब्रवीन्नात्र संशयः । शुद्धैषा प्राणिधानेन मया दृष्टा द्विजा इति
tadbuddhvā tānsa vālmīkirabravīnnātra saṃśayaḥ / śuddhaiṣā prāṇidhānena mayā dṛṣṭā dvijā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाप्यप्रत्ययस्तेषां यदा सीत तदाभ्यधात् । भगवन्तो यथा वित्थ तथा शोधयतेह माम्
tathāpyapratyayasteṣāṃ yadā sīta tadābhyadhāt / bhagavanto yathā vittha tathā śodhayateha mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशुद्धायाः शिरश्छेदनिग्रहः क्रियतां मम । तच् छ्रुत्वा जातकरुणा जगदुर्मुनयो ऽत्र ते
aśuddhāyāḥ śiraśchedanigrahaḥ kriyatāṃ mama / tac chrutvā jātakaruṇā jagadurmunayo 'tra te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्यत्र टीटिभसरोनाम तीर्थं महद्वने । टीटिभी हि पुरा कापि भर्त्रान्यासङ्गशङ्किना
astyatra ṭīṭibhasaronāma tīrthaṃ mahadvane / ṭīṭibhī hi purā kāpi bhartrānyāsaṅgaśaṅkinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्यैव दूषिता साध्वी चक्रन्दाशरणा भुवम् । लोकपालांश् च तैस्तस्याः शुद्ध्यर्थं तद्विनिर्मितम्
mithyaiva dūṣitā sādhvī cakrandāśaraṇā bhuvam / lokapālāṃś ca taistasyāḥ śuddhyarthaṃ tadvinirmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैषा राघववधूः परिशुद्धिं करोतु नः । इत्य् उक्तवद्भिस् तैः साकं जानकी तत्सरो ययौ
tatraiṣā rāghavavadhūḥ pariśuddhiṃ karotu naḥ / ity uktavadbhis taiḥ sākaṃ jānakī tatsaro yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् आर्यपुत्राद् अन्यत्र न स्वप्ने ऽपि मनो मम । तदुत्तरेयं सरसः पारमम्ब वसुंधरे
yady āryaputrād anyatra na svapne 'pi mano mama / taduttareyaṃ sarasaḥ pāramamba vasuṃdhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वैव प्रविष्टा च तस्मिन्सरसि सा सती । नीता च पारमुत्सङ्गे कृत्वाविर्भूतया भुवा
ity uktvaiva praviṣṭā ca tasminsarasi sā satī / nītā ca pāramutsaṅge kṛtvāvirbhūtayā bhuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तां ते महासाध्वीं प्रणेमुर्मुनयो ऽखिलाः । राघवं शप्तुम् ऐच्छंश् च तत्परित्यागमन्युना
tatastāṃ te mahāsādhvīṃ praṇemurmunayo 'khilāḥ / rāghavaṃ śaptum aicchaṃś ca tatparityāgamanyunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युष्माभिर् आर्यपुत्रस्य न ध्यातव्यममङ्गलम् । शप्तुमर्हथ माम् एव पापामञ्जलिरेष वः
yuṣmābhir āryaputrasya na dhyātavyamamaṅgalam / śaptumarhatha mām eva pāpāmañjalireṣa vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति यद्वारयाम् आस सीता तान्सा पतिव्रता । तेन ते मुनयस् तुष्टास् तस्याः पुत्राशिषं ददुः
iti yadvārayām āsa sītā tānsā pativratā / tena te munayas tuṣṭās tasyāḥ putrāśiṣaṃ daduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा तत्र तिष्ठन्ती समये सुषुवे सुतम् । तं च नाम्ना लवं चक्रे स वाल्मीकिमुनिः शिशुम्
tataḥ sā tatra tiṣṭhantī samaye suṣuve sutam / taṃ ca nāmnā lavaṃ cakre sa vālmīkimuniḥ śiśum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालम् आदाय तं तस्यां गतायां स्नातुम् एकदा । तेन शून्यं तदुटजं दृष्ट्वा सो ऽचिन्तयन्मुनिः
bālam ādāya taṃ tasyāṃ gatāyāṃ snātum ekadā / tena śūnyaṃ taduṭajaṃ dṛṣṭvā so 'cintayanmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयित्वार्भकं याति स्नातुं सा तत् क्व सो ऽर्भकः । नीतः स श्वापदेनेह नूनम् अन्यं सृजामि तत्
sthāpayitvārbhakaṃ yāti snātuṃ sā tat kva so 'rbhakaḥ / nītaḥ sa śvāpadeneha nūnam anyaṃ sṛjāmi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वागतान्यथा सीता न प्राणान्धारयेदिह । इति ध्यात्वा कुशैः कृत्वा पवित्रं निर्ममे ऽर्भकम्
snātvāgatānyathā sītā na prāṇāndhārayediha / iti dhyātvā kuśaiḥ kṛtvā pavitraṃ nirmame 'rbhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लवस्य सदृशं तं च स तथास्थापयन्मुनिः । आगता तं च सा दृष्ट्वा मुनिं सीता व्यजिज्ञपत्
lavasya sadṛśaṃ taṃ ca sa tathāsthāpayanmuniḥ / āgatā taṃ ca sā dṛṣṭvā muniṃ sītā vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वको ऽयं मे स्थितो बालस्तदेषो ऽन्यः कुतो मुने । तच् छ्रुत्वा स यथावृत्तमुक्त्वा मुनिर् उवाच ताम्
svako 'yaṃ me sthito bālastadeṣo 'nyaḥ kuto mune / tac chrutvā sa yathāvṛttamuktvā munir uvāca tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवितव्यं गृहाणैतं द्वितीयमनघे सुतम् । कुशसंज्ञं मयायं यत्स्वप्रभावात्कुशैः कृतः
bhavitavyaṃ gṛhāṇaitaṃ dvitīyamanaghe sutam / kuśasaṃjñaṃ mayāyaṃ yatsvaprabhāvātkuśaiḥ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता तेन मुनिना सीता लवकुशौ सुतौ । तेनैव कृतसंस्कारौ वर्धयाम् आस तत्र तौ
ity uktā tena muninā sītā lavakuśau sutau / tenaiva kṛtasaṃskārau vardhayām āsa tatra tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालावेव च तौ दिव्यमस्त्रग्राममवापतुः । विद्याश् च सर्वा वाल्मीकमुनेः क्षत्रकुमारकौ
bālāveva ca tau divyamastragrāmamavāpatuḥ / vidyāś ca sarvā vālmīkamuneḥ kṣatrakumārakau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा आश्रममृगं हत्वा तन्मांसमादतुः । अर्चालिङ्गं च वाल्मीकेश्चक्रतुः क्रीडनीयकम्
ekadā āśramamṛgaṃ hatvā tanmāṃsamādatuḥ / arcāliṅgaṃ ca vālmīkeścakratuḥ krīḍanīyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन खिन्नो मुनिः सो ऽथ सीतादेव्यानुनाथितः । प्रायश्चित्तं तयोर् एवमादिदेश कुमारयोः
tena khinno muniḥ so 'tha sītādevyānunāthitaḥ / prāyaścittaṃ tayor evamādideśa kumārayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा कुबेरसरसः स्वर्णपद्मान्ययं लवः । तदुद्यानाच् च मन्दारपुष्पाण्यानयतु द्रुतम्
gatvā kuberasarasaḥ svarṇapadmānyayaṃ lavaḥ / tadudyānāc ca mandārapuṣpāṇyānayatu drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैर् एतौ भ्रातराव् एतल्लिङ्गम् अर्चयताम् उभौ । तेनैतयोर् इदं पापम् उपशान्तिं गमिष्यति
tair etau bhrātarāv etalliṅgam arcayatām ubhau / tenaitayor idaṃ pāpam upaśāntiṃ gamiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वैव कैलासं स बालो ऽपि लवो ययौ । आचस्कन्द कुबेरस्य सरश्चोपवनं च तत्
etac chrutvaiva kailāsaṃ sa bālo 'pi lavo yayau / ācaskanda kuberasya saraścopavanaṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहत्य यक्षान् आदाय पद्मानि कुसुमानि च । आगच्छन् पथि स श्रान्तो विशश्राम तरोस्तले
nihatya yakṣān ādāya padmāni kusumāni ca / āgacchan pathi sa śrānto viśaśrāma tarostale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे च रामस्य नरमेधे सुलक्षणम् । चिन्वन् पुरुषम् आगच्छत् तेन मार्गेण लक्ष्मणः
atrāntare ca rāmasya naramedhe sulakṣaṇam / cinvan puruṣam āgacchat tena mārgeṇa lakṣmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स लवं समराहूतं मोहनास्त्रेण मोहितम् । क्षत्रधर्मेण बद्ध्वा तमयोध्यामनयत्पुरीम्
sa lavaṃ samarāhūtaṃ mohanāstreṇa mohitam / kṣatradharmeṇa baddhvā tamayodhyāmanayatpurīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च सीताम् आश्वास्य लवागमनदुःस्थिताम् । वाल्मीकः स्वाश्रमे तत्र ज्ञानी कुशम् अभाषत
tāvac ca sītām āśvāsya lavāgamanaduḥsthitām / vālmīkaḥ svāśrame tatra jñānī kuśam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीतो ऽयोध्यामवष्टभ्य लक्ष्मणेन सुतो लवः । गच्छ मोचय तं तस्मादेभिर् अस्त्रैर् विनिर्जितात्
nīto 'yodhyāmavaṣṭabhya lakṣmaṇena suto lavaḥ / gaccha mocaya taṃ tasmādebhir astrair vinirjitāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा दत्तदिव्यास्त्रस्तेन गत्वा कुशस् ततः । रोध्यमानामयोध्यायां यज्ञभूमिं रुरोध सः
ity uktvā dattadivyāstrastena gatvā kuśas tataḥ / rodhyamānāmayodhyāyāṃ yajñabhūmiṃ rurodha saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिगाय लक्ष्मणं चात्र तन्निमित्तं प्रधावितम् । युद्धे दिव्यैर् महास्त्रैस्तैस्ततो रामस्तमभ्यगात्
jigāya lakṣmaṇaṃ cātra tannimittaṃ pradhāvitam / yuddhe divyair mahāstraistaistato rāmastamabhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि प्रभावाद् वाल्मीकेर् जेतुं नास्त्रैः शशाक तम् । कुशं यत्तेन पप्रच्छ को ऽर्थस् ते को भवानिति
so 'pi prabhāvād vālmīker jetuṃ nāstraiḥ śaśāka tam / kuśaṃ yattena papraccha ko 'rthas te ko bhavāniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशस् ततो ऽब्रवीद् बद्ध्वा लक्ष्मणेनाग्रजो मम । आनीत इह तस्याहं मोचनार्थमिहागतः
kuśas tato 'bravīd baddhvā lakṣmaṇenāgrajo mama / ānīta iha tasyāhaṃ mocanārthamihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवां लवकुशौ रामतनयाविति जानकी । माता नौ वक्ति चेत्य् उक्त्वा तद्वृत्तान्तं शशंस सः
āvāṃ lavakuśau rāmatanayāviti jānakī / mātā nau vakti cety uktvā tadvṛttāntaṃ śaśaṃsa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सबाष्पो रामस्तं लवमानाय्य तावुभौ । कण्ठे जग्राह सैषो ऽहं पापो राम इति ब्रुवन्
tataḥ sabāṣpo rāmastaṃ lavamānāyya tāvubhau / kaṇṭhe jagrāha saiṣo 'haṃ pāpo rāma iti bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सीतां प्रशंसत्सु वीरौ पश्यत्सु तौ शिशू । पौरेषु मिलितेष्व् अत्र स तौ रामो ऽग्रहीत्सुतौ
atha sītāṃ praśaṃsatsu vīrau paśyatsu tau śiśū / paureṣu militeṣv atra sa tau rāmo 'grahītsutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनाय्य सीतादेवीं च वाल्मीकेर् आश्रमात् ततः । तया सह सुखं तस्थौ पुत्रन्यस्तभरो ऽथ सः
ānāyya sītādevīṃ ca vālmīker āśramāt tataḥ / tayā saha sukhaṃ tasthau putranyastabharo 'tha saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सहन्ते विरहं धीराश्चिरमपीदृशम् । न सहेथे युवां पुत्रौ कथमेकाम् अपिक्षपाम्
evaṃ sahante virahaṃ dhīrāściramapīdṛśam / na sahethe yuvāṃ putrau kathamekām apikṣapām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यात्मजामलंकारवतीं परिणयोत्सुकाम् । नरवाहनदत्तं च तमुक्त्वा काञ्चनप्रभा
ityātmajāmalaṃkāravatīṃ pariṇayotsukām / naravāhanadattaṃ ca tamuktvā kāñcanaprabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभसा प्रातरागन्तुमगादादाय तां सुताम् । नरवाहनदत्तो ऽपि कौशाम्बीं विमना ययौ
nabhasā prātarāgantumagādādāya tāṃ sutām / naravāhanadatto 'pi kauśāmbīṃ vimanā yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रानिद्रं निशि स्माह गोमुखस्तं विनोदयन् । पृथ्वीरूपकथां देव शृण्विमां कस्थयामि ते
tatrānidraṃ niśi smāha gomukhastaṃ vinodayan / pṛthvīrūpakathāṃ deva śṛṇvimāṃ kasthayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति नाम्ना प्रतिष्ठानं नगरं दक्षिणापथे । पृथ्वीरूपाभिधानो ऽभूद्राजा तत्रातिरूपवान्
asti nāmnā pratiṣṭhānaṃ nagaraṃ dakṣiṇāpathe / pṛthvīrūpābhidhāno 'bhūdrājā tatrātirūpavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं परिज्ञानिनौ जातु श्रमणो द्वावुपेयतुः । विलोक्याद्भुतरूपं च तावेवं नृपमूचतुः
taṃ parijñāninau jātu śramaṇo dvāvupeyatuḥ / vilokyādbhutarūpaṃ ca tāvevaṃ nṛpamūcatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवावां पृथिवीं भ्रान्तौ न च रूपेण ते समम् । अन्यं पुमांसं नारीं वा दृष्टवन्तौ क्व चित्प्रभो
devāvāṃ pṛthivīṃ bhrāntau na ca rūpeṇa te samam / anyaṃ pumāṃsaṃ nārīṃ vā dṛṣṭavantau kva citprabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु मुक्तिपुरद्वीपे राज्ञो रूपधरस्य या । अस्ति हेमलतादेव्यां जाता रूपलता सुता
kiṃ tu muktipuradvīpe rājño rūpadharasya yā / asti hemalatādevyāṃ jātā rūpalatā sutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.