Library·Somadeva: Kathasaritsagara·9·9.2
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे ऽलंकारवतीलम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । ततो ऽलंकारवत्या स युक्तो वत्सेश्वरात्मजः । नरवाहनदत्तो ऽत्र नववध्वा पितुर् गृहे
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare 'laṃkāravatīlambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / tato 'laṃkāravatyā sa yukto vatseśvarātmajaḥ / naravāhanadatto 'tra navavadhvā pitur gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चेटिकानां दिव्येन नृत्यगीतेन रञ्जितः । आपानं सेवमानश् च सचिवैः सह तस्थिवान्
tacceṭikānāṃ divyena nṛtyagītena rañjitaḥ / āpānaṃ sevamānaś ca sacivaiḥ saha tasthivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा च तमागत्य सा श्वश्रूः काञ्चनप्रभा । अलंकारवतीमाता विहितातिथ्यम् अब्रवीत्
ekadā ca tamāgatya sā śvaśrūḥ kāñcanaprabhā / alaṃkāravatīmātā vihitātithyam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगच्छास्मद्गृहं पश्य तत्सुन्दरपुरं पुरम् । रमस्व तत्रोपवनेष्व् अलंकारवतीयुतः
āgacchāsmadgṛhaṃ paśya tatsundarapuraṃ puram / ramasva tatropavaneṣv alaṃkāravatīyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा तथेत्य् उक्त्वा पितुरावेद्य तद्गिरा । वसन्तकं सहादाय वध्वा सह समन्त्रिकः
etac chrutvā tathety uktvā piturāvedya tadgirā / vasantakaṃ sahādāya vadhvā saha samantrikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वश्र्वा विद्याप्रभावेण तयैव स विनिर्मितम् । विमानवरमारुह्य प्रतस्थे व्योमवर्त्मना
śvaśrvā vidyāprabhāveṇa tayaiva sa vinirmitam / vimānavaramāruhya pratasthe vyomavartmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानस्थश् च गगनात्स् ओ ऽधस्तात् प्रविलोकयन् । स्थलीपरिमितां पृथ्वीं समुद्रान् परिखालघून्
vimānasthaś ca gaganāts o 'dhastāt pravilokayan / sthalīparimitāṃ pṛthvīṃ samudrān parikhālaghūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥। । ॥।
... / ...
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वश्रूभार्यादिभिः साकं क्रमात्प्राप हिमाचलम् । नादितं किंनरीगीतैः स्वर्वधूसंघसुन्दरम्
śvaśrūbhāryādibhiḥ sākaṃ kramātprāpa himācalam / nāditaṃ kiṃnarīgītaiḥ svarvadhūsaṃghasundaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राश्चर्याणि सुबहून्येष पश्यन्नवाप्तवान् । नरवाहनदत्तो ऽथ तत्सुन्दरपुरं युवा
tatrāścaryāṇi subahūnyeṣa paśyannavāptavān / naravāhanadatto 'tha tatsundarapuraṃ yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौवर्णै रत्ननिचितैः प्रासादैर् हिमवत्यपि । सुमेरुशिखरभ्रान्तिं कुर्वद्भिर् उपशोभितम्
sauvarṇai ratnanicitaiḥ prāsādair himavatyapi / sumeruśikharabhrāntiṃ kurvadbhir upaśobhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योमावतीर्णश् चोत्तीर्य विमानात् प्रविवेश तत् । सानाथ्यदर्शनान्नृत्यदिव लोलैर् ध्वजांशुकैः
vyomāvatīrṇaś cottīrya vimānāt praviveśa tat / sānāthyadarśanānnṛtyadiva lolair dhvajāṃśukaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविशद्राजधानीं च स श्वश्र्वा कृतमङ्गलः । अलंकारवतीयुक्तः सवयस्यवसन्तकः
praviśadrājadhānīṃ ca sa śvaśrvā kṛtamaṅgalaḥ / alaṃkāravatīyuktaḥ savayasyavasantakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तं दिवसं दिव्यैर् भोगैः श्वश्रूप्रभावजैः । उवास सुकृती स्वर्ग इव श्वशुरवेश्मनि
tatra taṃ divasaṃ divyair bhogaiḥ śvaśrūprabhāvajaiḥ / uvāsa sukṛtī svarga iva śvaśuraveśmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युस्तं च सा श्वश्रूरवोचत्काञ्चनप्रभा । अस्ति स्वयंभूर्भगवान्नगरे ऽस्मिन्नुमापतिः
anyedyustaṃ ca sā śvaśrūravocatkāñcanaprabhā / asti svayaṃbhūrbhagavānnagare 'sminnumāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्टपूजितो भोगं मोक्षं चैव प्रयच्छति । अलंकारवतीपित्रा तत्रोद्यानं कृतं महत्
sa dṛṣṭapūjito bhogaṃ mokṣaṃ caiva prayacchati / alaṃkāravatīpitrā tatrodyānaṃ kṛtaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीर्थं गङ्गासरःसंज्ञमन्वर्थं चावतारितम् । तं तत्रार्चयितुं देवं विहर्तुं चाद्य गच्छत
tīrthaṃ gaṅgāsaraḥsaṃjñamanvarthaṃ cāvatāritam / taṃ tatrārcayituṃ devaṃ vihartuṃ cādya gacchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं श्वश्र्वा तयोक्तस्तु शार्वोद्यानं सहानुगः । नरवाहनदत्तो ऽगादलंकारवतीसखः
evaṃ śvaśrvā tayoktastu śārvodyānaṃ sahānugaḥ / naravāhanadatto 'gādalaṃkāravatīsakhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरुभिः काञ्चनस्कन्धै रत्नशाखामनोरमैः । मुक्तागुच्छाच्छकुसुमैः कान्तं विद्रुमपल्लवैः
tarubhiḥ kāñcanaskandhai ratnaśākhāmanoramaiḥ / muktāgucchācchakusumaiḥ kāntaṃ vidrumapallavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गङ्गासरः स्नातः पूजितोमापतिश् च सः । बभ्राम रत्नसोपाना वापीः काञ्चनपङ्कजाः
tatra gaṅgāsaraḥ snātaḥ pūjitomāpatiś ca saḥ / babhrāma ratnasopānā vāpīḥ kāñcanapaṅkajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां तीरेषु हृद्येषु कल्पवल्लिगृहेषु च । सहालंकारवत्या स विजहारानुगान्वितः
tāsāṃ tīreṣu hṛdyeṣu kalpavalligṛheṣu ca / sahālaṃkāravatyā sa vijahārānugānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यैर् आपानसंगीतैः परिहासैश् च पेशलैः । मरुभूत्यार्जवकृतै रमते स्म च तेषु सः
divyair āpānasaṃgītaiḥ parihāsaiś ca peśalaiḥ / marubhūtyārjavakṛtai ramate sma ca teṣu saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मासमत्रमुवासैवं क्रीडन्नुद्यानभूमिषु । नरवाहनदत्तो ऽत्र श्वश्रूविद्याविहूतिभिः
māsamatramuvāsaivaṃ krīḍannudyānabhūmiṣu / naravāhanadatto 'tra śvaśrūvidyāvihūtibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवोचितैर् वस्त्रैर् अलंकारैश् च पूजितः । सवधूकः सहामात्यः काञ्चनप्रभया तया
tato devocitair vastrair alaṃkāraiś ca pūjitaḥ / savadhūkaḥ sahāmātyaḥ kāñcanaprabhayā tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आययौ स विमानेन तेनैव सह सानुगः । कौशाम्बीं सहितो वध्वा पित्रोर्दत्तेक्षणोत्सवः
āyayau sa vimānena tenaiva saha sānugaḥ / kauśāmbīṃ sahito vadhvā pitrordattekṣaṇotsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वासवदत्ताया वत्सराजस्य चाग्रतः । अलंकारवतीम् आह माता सा काञ्चनप्रभा
tatra vāsavadattāyā vatsarājasya cāgrataḥ / alaṃkāravatīm āha mātā sā kāñcanaprabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं स्थाप्यस्त्वया भर्ता नेर्ष्याकोपेन जातुचित् । तत्पापजो हि विरहः पुत्रि गाढानुतापकृत्
duḥkhaṃ sthāpyastvayā bhartā nerṣyākopena jātucit / tatpāpajo hi virahaḥ putri gāḍhānutāpakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईर्ष्यावत्या मया पूर्वं दुःखं यत् स्थापितः पतिः । ततो ऽद्य पश्चात् तापेन दह्ये तस्मिन् गते वनम्
īrṣyāvatyā mayā pūrvaṃ duḥkhaṃ yat sthāpitaḥ patiḥ / tato 'dya paścāt tāpena dahye tasmin gate vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तां समाश्लिष्य बाष्पसंरुद्धनेत्रया । काञ्चनप्रभया जग्मे खमुत्पत्य निजं पुरम्
ity uktvā tāṃ samāśliṣya bāṣpasaṃruddhanetrayā / kāñcanaprabhayā jagme khamutpatya nijaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तस्मिन्दिने याते प्रातः कृत्वोचिताः क्रियाः । नरवाहनदत्ते ऽत्र स्थिते स्वसचिवान्विते
tatas tasmindine yāte prātaḥ kṛtvocitāḥ kriyāḥ / naravāhanadatte 'tra sthite svasacivānvite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलंकारवतीपार्श्वं प्रविश्यैव विलासिनी । एकाब्रवीद् भीतभीता देवि स्त्रीं रक्ष रक्ष माम्
alaṃkāravatīpārśvaṃ praviśyaiva vilāsinī / ekābravīd bhītabhītā devi strīṃ rakṣa rakṣa mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष हि ब्राह्मणो हन्तुमागतो मां बहिः स्थितः । एतद्भयात्प्रविष्टाहं पलाय्य शरणैषिणी
eṣa hi brāhmaṇo hantumāgato māṃ bahiḥ sthitaḥ / etadbhayātpraviṣṭāhaṃ palāyya śaraṇaiṣiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा भैषीर्ब्रूहि वृत्तान्तं को ऽयं किं त्वां जिघांसति । इति पृष्टा च सा वक्तुं भूय एव प्रचक्रमे
mā bhaiṣīrbrūhi vṛttāntaṃ ko 'yaṃ kiṃ tvāṃ jighāṃsati / iti pṛṣṭā ca sā vaktuṃ bhūya eva pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशोकमाला नामाहस्मस्याम् एव पुरि प्रभो । बलसेनाभिधानस्य क्षत्रियस्यात्मसंभवा
aśokamālā nāmāhasmasyām eva puri prabho / balasenābhidhānasya kṣatriyasyātmasaṃbhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहं कन्या सती पूर्वं रूपलुब्धेन याचिता । हठशर्माभिधानेन विप्रेणार्थवता पितुः
sāhaṃ kanyā satī pūrvaṃ rūpalubdhena yācitā / haṭhaśarMābhidhānena vipreṇārthavatā pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं दुराकृतिं घोरमुखमिच्छाम्यमुं पतिम् । दत्ता नासे गृहे ऽस्येति पितरं चाहम् अब्रवम्
nāhaṃ durākṛtiṃ ghoramukhamicchāmyamuṃ patim / dattā nāse gṛhe 'syeti pitaraṃ cāham abravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वाप्यकरोत्तावद्धठशर्मा गृहे पितुः । प्रायं यावदहं दत्ता तेनास्मै वधभीरुणा
tac chrutvāpyakarottāvaddhaṭhaśarmā gṛhe pituḥ / prāyaṃ yāvadahaṃ dattā tenāsmai vadhabhīruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विवाह्यान् इच्छन्तीम् अप्य् अनैषीत् स मां द्विजः । अहं गता च तं त्यक्त्वैवान्यं क्षत्रियपुत्रकम्
tato vivāhyān icchantīm apy anaiṣīt sa māṃ dvijaḥ / ahaṃ gatā ca taṃ tyaktvaivānyaṃ kṣatriyaputrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभिभूतो ऽर्थसंदर्पाद्यत्तेन हठशर्मणा । तद्द्वितीयो मया क्षत्त्रकुमारो धनवाञ्छ्रितः
so 'bhibhūto 'rthasaṃdarpādyattena haṭhaśarmaṇā / taddvitīyo mayā kṣattrakumāro dhanavāñchritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तेनाग्निना रात्रौ गत्वैवोद्दीपितं गृहम् । ततस्तेन विमुक्ताहं तृतीयं क्षत्रियं गता
tasya tenāgninā rātrau gatvaivoddīpitaṃ gṛham / tatastena vimuktāhaṃ tṛtīyaṃ kṣatriyaṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याप्य् आदीपितं तेन निशि वेश्म द्विजन्मना । ततस्तेनाप्यहं त्यक्ता संप्रप्ता कांदिशीकताम्
tasyāpy ādīpitaṃ tena niśi veśma dvijanmanā / tatastenāpyahaṃ tyaktā saṃpraptā kāṃdiśīkatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जम्बुकादविकेवाथ बिभ्यती हन्तुकामतः । हठशर्मद्विजात्तस्मात्पदात्पदममुञ्चतः
jambukādavikevātha bibhyatī hantukāmataḥ / haṭhaśarmadvijāttasmātpadātpadamamuñcataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहैव युष्मद्भृत्यस्य बलिनो वीरशर्मणः । राजपुत्रस्य दासीत्वं शरण्यस्याहम् आश्रयम्
ihaiva yuṣmadbhṛtyasya balino vīraśarmaṇaḥ / rājaputrasya dāsītvaṃ śaraṇyasyāham āśrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बुद्ध्वा मयि नैर् आश्यविधुरो विरहातुरः । त्वगस्थिशेषः संवृत्तो हठशर्मा निवारितः
tadbuddhvā mayi nair āśyavidhuro virahāturaḥ / tvagasthiśeṣaḥ saṃvṛtto haṭhaśarmā nivāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्रक्षार्थं प्रवृत्तश्च बन्धनायेह तस्य सः । राजपुत्रो मया देवि वीरशर्मा निवारितः
madrakṣārthaṃ pravṛttaśca bandhanāyeha tasya saḥ / rājaputro mayā devi vīraśarmā nivāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य मां निर्गतां दैवाद्दृष्ट्वाकृष्टकृपाणिकः । हठशर्मा स हन्तुं मामितो यावत् प्रधावितः
adya māṃ nirgatāṃ daivāddṛṣṭvākṛṣṭakṛpāṇikaḥ / haṭhaśarmā sa hantuṃ māmito yāvat pradhāvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनागता पलाय्येह प्रतीहार्या दयार्द्रया । मुक्तद्वारा प्रविष्टाहं स च जाने स्थितो बहिः
tenāgatā palāyyeha pratīhāryā dayārdrayā / muktadvārā praviṣṭāhaṃ sa ca jāne sthito bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवत्यां तस्यां च हठशर्माणमात्मनः । नरवाहनदत्तस् तमग्रमानाययद्द्विजम्
ity uktavatyāṃ tasyāṃ ca haṭhaśarmāṇamātmanaḥ / naravāhanadattas tamagramānāyayaddvijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रोधादशोकमालां तां पश्यन्तं दीप्तया दृशा । विकृतं क्षुरिकाहस्तं कोपकम्पाङ्गसंधिकम्
krodhādaśokamālāṃ tāṃ paśyantaṃ dīptayā dṛśā / vikṛtaṃ kṣurikāhastaṃ kopakampāṅgasaṃdhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच चैनं कुब्रह्मन्स्त्रियं हंसि दहस्यपि । तदर्थं परवेश्मानि किमर्थं पापकार्यसि
uvāca cainaṃ kubrahmanstriyaṃ haṃsi dahasyapi / tadarthaṃ paraveśmāni kimarthaṃ pāpakāryasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स द्विजो ऽवादीद्धर्मदारा इयं मम । त्यक्त्वा मां चान्यतो याता सहेय तदहं कथम्
tac chrutvā sa dvijo 'vādīddharmadārā iyaṃ mama / tyaktvā māṃ cānyato yātā saheya tadahaṃ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते तेन विग्ना साशोकमाला तदाब्रवीत् । भो लोकपाला ब्रूतैतत्किं न युष्मासु साक्षिषु
ity ukte tena vignā sāśokamālā tadābravīt / bho lokapālā brūtaitatkiṃ na yuṣmāsu sākṣiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिच्छन्ती हठान्नीता विवाह्य् अहमिहामुना । किं तदा च मया नोक्तं नासिष्ये ते गृहेष्विति
anicchantī haṭhānnītā vivāhy ahamihāmunā / kiṃ tadā ca mayā noktaṃ nāsiṣye te gṛheṣviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्ते तया तत्र दिव्या वागेवम् अभ्यधात् । यथैवाशोकमालेयं वक्ति सत्यं तथैव तत्
evam ukte tayā tatra divyā vāgevam abhyadhāt / yathaivāśokamāleyaṃ vakti satyaṃ tathaiva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैषा मानुषी तत्त्वमेतदीयं निशम्यताम् । अस्त्यशोककरो नाम वीरो विद्याधरेश्वरः
na caiṣā mānuṣī tattvametadīyaṃ niśamyatām / astyaśokakaro nāma vīro vidyādhareśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापुत्रस्य चैकेव दैवादजनि कन्यका । अशोकमाला नाम्ना सावर्धतास्य पितुर् गृहे
tasyāputrasya caikeva daivādajani kanyakā / aśokamālā nāmnā sāvardhatāsya pitur gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवनस्था च सा तेन दीयमानान्वयार्थिना । न कंचिद् ऐच्छद् भर्तारम् अतिरूपाभिमानतः
yauvanasthā ca sā tena dīyamānānvayārthinā / na kaṃcid aicchad bhartāram atirūpābhimānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन शापमदात्सो ऽस्यै निर्बन्धकुपितः पिता । मानुष्यं व्रज नामात्र भविता च स्वम् एव ते
tena śāpamadātso 'syai nirbandhakupitaḥ pitā / mānuṣyaṃ vraja nāmātra bhavitā ca svam eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिणेष्यति चात्र त्वां विरूपो ब्राह्मणो हठात् । तं त्यक्त्वा तद्भयाद्भर्तॄन् क्रमेण त्रीन् उपैष्यसि
pariṇeṣyati cātra tvāṃ virūpo brāhmaṇo haṭhāt / taṃ tyaktvā tadbhayādbhartṝn krameṇa trīn upaiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽप्य् उपद्रुता तेन दासीत्वेनाश्रयिष्यसि । राजपुत्रं बलीयांसं न चैव स निवर्त्स्यति
tato 'py upadrutā tena dāsītvenāśrayiṣyasi / rājaputraṃ balīyāṃsaṃ na caiva sa nivartsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा च धाविते तस्मिन् हन्तुकामे पलायिता । प्रविष्टा राजभवनं शापादस्माद्विमोक्ष्यसे
dṛṣṭvā ca dhāvite tasmin hantukāme palāyitā / praviṣṭā rājabhavanaṃ śāpādasmādvimokṣyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं यशोकमाला सा पित्रा विद्यधरी पुरा । शप्ता तेनैव नाम्नाद्य सैषा जातात्र मानुषी
evaṃ yaśokamālā sā pitrā vidyadharī purā / śaptā tenaiva nāmnādya saiṣā jātātra mānuṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातश् च सैष शापान्तो ऽमुष्या गत्वाधुना पदम् । वैद्याधरं त्वं तत्रस्था प्रवेक्ष्यति निजां तनुम्
jātaś ca saiṣa śāpānto 'muṣyā gatvādhunā padam / vaidyādharaṃ tvaṃ tatrasthā pravekṣyati nijāṃ tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभिर् उचिताख्येन विद्याधरमहीभुजा । वृतेन भर्त्रा सहिता शापं संस्मृत्य रंस्यते
tato 'bhir ucitākhyena vidyādharamahībhujā / vṛtena bhartrā sahitā śāpaṃ saṃsmṛtya raṃsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा विरतं वाचा दिव्यया सापि तत्क्षणम् । अशोकमाला सहसा गतजीवापतद्भुवि
ity uktvā virataṃ vācā divyayā sāpi tatkṣaṇam / aśokamālā sahasā gatajīvāpatadbhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा च तदलंकारवती बाष्पायितेक्षणा । नरवाहनदत्तश् च तत्पार्श्वस्थौ बभूवतुः
dṛṣṭvā ca tadalaṃkāravatī bāṣpāyitekṣaṇā / naravāhanadattaś ca tatpārśvasthau babhūvatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु दुःखजितामर्षो रागान्धो विलपन्नपि । अकस्माद्धठशर्माभूद्धर्षोत्फुल्लाननो द्विजः
sa tu duḥkhajitāmarṣo rāgāndho vilapannapi / akasmāddhaṭhaśarmābhūddharṣotphullānano dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमेतदिति पृष्टश् च सर्वैर् विप्रो जगाद सः । मया जन्म स्मृतं पूर्वं तच् च वच्मि निशम्यताम्
kimetaditi pṛṣṭaś ca sarvair vipro jagāda saḥ / mayā janma smṛtaṃ pūrvaṃ tac ca vacmi niśamyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमाद्रावस्ति मदनपुरं नामोत्तमं पुरम् । प्रलम्बभुज इत्यस्ति तत्र विद्याधरेश्वरः
himādrāvasti madanapuraṃ nāmottamaṃ puram / pralambabhuja ityasti tatra vidyādhareśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योदपद्यत स्थूलभुजाख्यस् तनयः प्रभो । स च राजसुतो भव्यो यौवनस्थो ऽभवत्क्रमात्
tasyodapadyata sthūlabhujākhyas tanayaḥ prabho / sa ca rājasuto bhavyo yauvanastho 'bhavatkramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुरभिवत्साख्यो विद्याधरपतिः स्वयम् । सकन्यो गृहमागत्य प्रलम्बभुजमाह तम्
tataḥ surabhivatsākhyo vidyādharapatiḥ svayam / sakanyo gṛhamāgatya pralambabhujamāha tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं सुरभिदत्ताख्या सुता त्वत्सूनवे मया । दत्ता स्थूलभुजायाद्य गुणवान् स वहत्विमाम्
iyaṃ surabhidattākhyā sutā tvatsūnave mayā / dattā sthūlabhujāyādya guṇavān sa vahatvimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा प्रतिपद्यैव समाहूय स्वसूनवे । स प्रलम्बभुजस्तस्मायेतमर्थं न्यवेदयत्
tac chrutvā pratipadyaiva samāhūya svasūnave / sa pralambabhujastasmāyetamarthaṃ nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स तं स्थूलभुजो रूपदर्पात्सुतो ऽब्रवीत् । परिणेष्ये न तातैनां रूपेणैषा हि मध्यमा
tataḥ sa taṃ sthūlabhujo rūpadarpātsuto 'bravīt / pariṇeṣye na tātaināṃ rūpeṇaiṣā hi madhyamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं पुत्रात्यन्तरूपेण मान्या ह्येषा महान्वया । पित्रा दत्ता मया चात्ता त्वत्कृते मान्यथा कृथाः
kiṃ putrātyantarūpeṇa mānyā hyeṣā mahānvayā / pitrā dattā mayā cāttā tvatkṛte mānyathā kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तश् च पुनस्तेन पित्रा स्थूलभुजः स तत् । नाकरोद्यत्ततस् तं स शशाप कुपितः पिता
ity uktaś ca punastena pitrā sthūlabhujaḥ sa tat / nākarodyattatas taṃ sa śaśāpa kupitaḥ pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूपाहंकारदोषेण मानुष्ये ऽवतरामुना । भविष्यसि च तत्र त्वं विकृतो विकटाननः
rūpāhaṃkāradoṣeṇa mānuṣye 'vatarāmunā / bhaviṣyasi ca tatra tvaṃ vikṛto vikaṭānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्यामशोकमालाख्यां प्राप्य शापच्युतां हठात् । प्राप्तासि विरहक्लेशमनिच्छन्त्या तयोज्झितः
bhāryāmaśokamālākhyāṃ prāpya śāpacyutāṃ haṭhāt / prāptāsi virahakleśamanicchantyā tayojjhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याश्चान्यप्रसक्तायाः कृते दुःखकृशीकृतः । करिष्यस्यग्निदाहादि पातकं रागमोहितः
tasyāścānyaprasaktāyāḥ kṛte duḥkhakṛśīkṛtaḥ / kariṣyasyagnidāhādi pātakaṃ rāgamohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तशापं रुदती तं प्रलम्बभुजं तदा । साध्वी सुरभिदत्ता सा पादलग्ना व्यजिज्ञपत्
ity uktaśāpaṃ rudatī taṃ pralambabhujaṃ tadā / sādhvī surabhidattā sā pādalagnā vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहि शापं ममाप्येवं समास्तु गतिरावयोः । मा भून्मे भर्तुरेकस्य क्लेशो मदपराधतः
dehi śāpaṃ mamāpyevaṃ samāstu gatirāvayoḥ / mā bhūnme bharturekasya kleśo madaparādhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतीं तुष्टः साध्वीं तां परिसान्त्वयन् । स प्रलम्बभुजः सूनोरेवं शापान्तम् अभ्यधात्
evam uktavatīṃ tuṣṭaḥ sādhvīṃ tāṃ parisāntvayan / sa pralambabhujaḥ sūnorevaṃ śāpāntam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदैवाशोकमालायाः शापमोक्षो भविष्यति । तदैव जातिं स्मृत्वायं शापादस्माद्विमोक्ष्यते
yadaivāśokamālāyāḥ śāpamokṣo bhaviṣyati / tadaiva jātiṃ smṛtvāyaṃ śāpādasmādvimokṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य च स्वतनुं शापं संस्मरन्निरहंकृतिः । अचिरात्त्वां विवाह्येह त्वद्युक्तो भविता सुखी
prāpya ca svatanuṃ śāpaṃ saṃsmarannirahaṃkṛtiḥ / acirāttvāṃ vivāhyeha tvadyukto bhavitā sukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता तेन सा साध्वी कथंचिद्धृतिमाददे । तं च जानीत मां स्थूलभुजं शापादिह च्युतम्
ity uktā tena sā sādhvī kathaṃciddhṛtimādade / taṃ ca jānīta māṃ sthūlabhujaṃ śāpādiha cyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टं मया चाहंकारदोषाद् दुःखम् इदं महत् । पुंसाम् अदृष्टे दृष्टे वा श्रेयो ऽहंकारिणां कुतः
dṛṣṭaṃ mayā cāhaṃkāradoṣād duḥkham idaṃ mahat / puṃsām adṛṣṭe dṛṣṭe vā śreyo 'haṃkāriṇāṃ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणो मे स च शापो ऽद्येत्य् उक्त्वा मुक्त्वा च तां तनुम् । हठशर्मा स संपेदे विद्याधरकुमारकः
kṣīṇo me sa ca śāpo 'dyety uktvā muktvā ca tāṃ tanum / haṭhaśarmā sa saṃpede vidyādharakumārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशोकमालादेहं च नीत्वा विद्याप्रभावतः । अदृश्यम् एव चिक्षेप गङ्गायामानृशंस्यतः
aśokamālādehaṃ ca nītvā vidyāprabhāvataḥ / adṛśyam eva cikṣepa gaṅgāyāmānṛśaṃsyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याप्रभावानीतैश् च तत्तोयैर् अभितः क्षणात् । अक्षालयदलंकारवतीवासगृहं स तत्
vidyāprabhāvānītaiś ca tattoyair abhitaḥ kṣaṇāt / akṣālayadalaṃkāravatīvāsagṛhaṃ sa tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तं च नत्वा तं भाविनं प्रभुम् । स्वकार्यसिद्धये प्रायादुत्पत्य स नभस् ततः
naravāhanadattaṃ ca natvā taṃ bhāvinaṃ prabhum / svakāryasiddhaye prāyādutpatya sa nabhas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्मितेष्व् अथ सर्वेषु प्रसङ्गाद् अत्र गोमुखः । अनङ्गरतिसंबद्धामिमामकथयत्कथाम्
vismiteṣv atha sarveṣu prasaṅgād atra gomukhaḥ / anaṅgaratisaṃbaddhāmimāmakathayatkathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति शूरपुरं नाम यथार्थं नगरं भुवि । महावराह इत्यासीद्राजा तत्रातिदुर्मदः
asti śūrapuraṃ nāma yathārthaṃ nagaraṃ bhuvi / mahāvarāha ityāsīdrājā tatrātidurmadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौर्याराधनतस् तस्य देव्यां पद्मरतौ सुता । जज्ञे ऽनङ्गरतिर् नाम भूपस्यानन्यसंततेः
gauryārādhanatas tasya devyāṃ padmaratau sutā / jajñe 'naṅgaratir nāma bhūpasyānanyasaṃtateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन यौवनारूढा सा च रूपाभिमानिनी । नेच्छति स्म पतिं कंचिद्याचमानेषु राजसु
kālena yauvanārūḍhā sā ca rūpābhimāninī / necchati sma patiṃ kaṃcidyācamāneṣu rājasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः शूरो रूपवानेकं विज्ञानं वेत्ति शोभनम् । तस्मै मयात्मा दातव्य इत्य् उवाच तु निश्चयात्
yaḥ śūro rūpavānekaṃ vijñānaṃ vetti śobhanam / tasmai mayātmā dātavya ity uvāca tu niścayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तत्राययुर्वीराश्चत्वारो दक्षिणापथात् । तत्प्रेप्सवः श्रुतोदन्तास्तदीप्सितगुणान्विताः
atha tatrāyayurvīrāścatvāro dakṣiṇāpathāt / tatprepsavaḥ śrutodantāstadīpsitaguṇānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वाःस्थैर् आवेदितांस् तांश् च प्रविष्टान् पृच्छति स्म सः । महावराहो नृपतिर् अनङ्गरतिसंनिधौ
dvāḥsthair āveditāṃs tāṃś ca praviṣṭān pṛcchati sma saḥ / mahāvarāho nṛpatir anaṅgaratisaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम किं कस्य युष्माकं जातिर्विज्ञानम् एव च । एतद्राजवचः श्रुत्वा तेष्वेकस्तं व्यजिज्ञपत्
nāma kiṃ kasya yuṣmākaṃ jātirvijñānam eva ca / etadrājavacaḥ śrutvā teṣvekastaṃ vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चपट्टिकनामाहं शूद्रो विज्ञानमस्ति मे । वयामि प्रत्यहं पञ्च पट्टिकायुगलानि यत्
pañcapaṭṭikanāmāhaṃ śūdro vijñānamasti me / vayāmi pratyahaṃ pañca paṭṭikāyugalāni yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्य एकं प्रयच्छामि ब्राह्मणाय ददामि च । द्वितीयं परमेशाय तृतीयं च वसे स्वयम्
tebhya ekaṃ prayacchāmi brāhmaṇāya dadāmi ca / dvitīyaṃ parameśāya tṛtīyaṃ ca vase svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थं मे भवेद्भार्या यदि तस्यै ददामि तत् । शरीरयात्रां विक्रीय पञ्चमेन करोम्य् अहम्
caturthaṃ me bhavedbhāryā yadi tasyai dadāmi tat / śarīrayātrāṃ vikrīya pañcamena karomy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ द्वितीयो ऽप्याचख्यावहं भाषाज्ञसंज्ञकः । वैश्यो रुतं विजानामि सर्वेषां मृगपक्षिणाम्
atha dvitīyo 'pyācakhyāvahaṃ bhāṣājñasaṃjñakaḥ / vaiśyo rutaṃ vijānāmi sarveṣāṃ mṛgapakṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तृतीयो ऽयवददहं खड्गधराभिधः । क्षत्रियः खड्गयुद्धेन जीये नान्येन केनचित्
tatastṛtīyo 'yavadadahaṃ khaḍgadharābhidhaḥ / kṣatriyaḥ khaḍgayuddhena jīye nānyena kenacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थश्चाब्रवीज्जीवदत्ताख्यो ऽहं द्विजोत्तमः । गौरिप्रसादविद्याभ्यां जीवयामि मृतां स्त्रियम्
caturthaścābravījjīvadattākhyo 'haṃ dvijottamaḥ / gauriprasādavidyābhyāṃ jīvayāmi mṛtāṃ striyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतां शेषां शूद्रविट्क्षत्रियास्त्रयः । रूपं शौर्यं बलं चैव शशंसुः पृथगात्मनः
evam uktavatāṃ śeṣāṃ śūdraviṭkṣatriyāstrayaḥ / rūpaṃ śauryaṃ balaṃ caiva śaśaṃsuḥ pṛthagātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणो रूपवर्जं तु बलवीर्यं शशंस सः । ततो महावराहः स्वं क्षत्तारमवदन्नृपः
brāhmaṇo rūpavarjaṃ tu balavīryaṃ śaśaṃsa saḥ / tato mahāvarāhaḥ svaṃ kṣattāramavadannṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीत्वा विश्रमयैतांस्त्वं संप्रति स्वगृहे ऽखिलान् । तच् छ्रुत्वा स तथेत्य् उक्त्वा क्षत्ता तानानयद्गृहम्
nītvā viśramayaitāṃstvaṃ saṃprati svagṛhe 'khilān / tac chrutvā sa tathety uktvā kṣattā tānānayadgṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽब्रवीत्स राजा तामनङ्गरतिमात्मजाम् । एषां चतुर्णां वीराणां पुत्रि को ऽभिमतस्तव
tato 'bravītsa rājā tāmanaṅgaratimātmajām / eṣāṃ caturṇāṃ vīrāṇāṃ putri ko 'bhimatastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतत्पितरं तं सा प्राहानङ्गरतिस्तदा । चतुर्णाम् अपितातैषां न को ऽप्य् अभिमतो मम
śrutvaitatpitaraṃ taṃ sā prāhānaṅgaratistadā / caturṇām apitātaiṣāṃ na ko 'py abhimato mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूद्रश् च वयकश्चैकः क्रियते तस्य किं गुणैः । वैश्यो द्वितीयः पक्ष्यादिरुतैर् ज्ञातैश् च तस्य किम्
śūdraś ca vayakaścaikaḥ kriyate tasya kiṃ guṇaiḥ / vaiśyo dvitīyaḥ pakṣyādirutair jñātaiś ca tasya kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यां कथमहं दद्यामात्मानं क्षत्रिया सती । तृतीयस्तुल्यवर्णो मे भवति क्षत्रियो गुणी
tābhyāṃ kathamahaṃ dadyāmātmānaṃ kṣatriyā satī / tṛtīyastulyavarṇo me bhavati kṣatriyo guṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु सेवोपजीवी स दरिद्रः प्राणविक्रयी । पृथ्वीपतिसुता भूत्वा कथं स्यां तस्य गेहिनी
kiṃ tu sevopajīvī sa daridraḥ prāṇavikrayī / pṛthvīpatisutā bhūtvā kathaṃ syāṃ tasya gehinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थो ब्राह्मणो जीवदत्तो ऽप्य् अभिमतो न मे । स विरूपो विकर्मस्थः पतितो वेदवर्जितः
caturtho brāhmaṇo jīvadatto 'py abhimato na me / sa virūpo vikarmasthaḥ patito vedavarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ते दण्डयितुं युक्तः किं नु तस्मै ददासि माम् । वर्णाश्रमाणां धर्मस्य राजा त्वं तात रक्षिता
sa te daṇḍayituṃ yuktaḥ kiṃ nu tasmai dadāsi mām / varṇāśramāṇāṃ dharmasya rājā tvaṃ tāta rakṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खड्गशूराच् च नृपतेर्धर्मशूरः प्रशस्यते । खड्गशूरसहस्राणां धर्मशूरो भवेत्पतिः
khaḍgaśūrāc ca nṛpaterdharmaśūraḥ praśasyate / khaḍgaśūrasahasrāṇāṃ dharmaśūro bhavetpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याद्युक्तवतीम् एतां सुताम् अन्तःपुरं निजम् । विसृज्य च समुत्तस्थौ स्नानाद्यर्थं स भूपतिः
ityādyuktavatīm etāṃ sutām antaḥpuraṃ nijam / visṛjya ca samuttasthau snānādyarthaṃ sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीये ऽह्नि च ते वीरा गृहात्क्षत्तुर्विनिर्गताः । बभ्रमुर्नगरे तत्र चत्वरो ऽपि सकौतुकाः
dvitīye 'hni ca te vīrā gṛhātkṣatturvinirgatāḥ / babhramurnagare tatra catvaro 'pi sakautukāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च पद्मकवलो नामात्र व्यलवारणः । भग्नालानो जनं मथ्नञ् शालाया निरगान् मदात्
tāvac ca padmakavalo nāmātra vyalavāraṇaḥ / bhagnālāno janaṃ mathnañ śālāyā niragān madāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्य् अधावच् च तान् दृष्ट्वा वीरान् हन्तुं महागजः । ते चापि तस्याभिमुखं प्राधावन्न् उद्यतायुधाः
so 'py adhāvac ca tān dṛṣṭvā vīrān hantuṃ mahāgajaḥ / te cāpi tasyābhimukhaṃ prādhāvann udyatāyudhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः खड्गधराख्यो यस्तन्मध्ये क्षत्रियः स तान् । अन्यान्निवार्य त्रीन् एको गजमभ्यापपात तम्
tataḥ khaḍgadharākhyo yastanmadhye kṣatriyaḥ sa tān / anyānnivārya trīn eko gajamabhyāpapāta tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.