Somadeva: Kathasaritsagara 9.2

किमेतया वराक्या ते भजास्मानेहिनन्दनम् । इतीव च सुरस्त्रीभिः सनीतो ऽभूत्सुरालयम्

kimetayā varākyā te bhajāsmānehinandanam / itīva ca surastrībhiḥ sanīto 'bhūtsurālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्य् अनङ्गप्रभा तस्मिन्राज्ञि सागरवर्मणि । नदीव सागरे स्थैर् यं बबन्धानन्यगामिनी

sāpy anaṅgaprabhā tasminrājñi sāgaravarmaṇi / nadīva sāgare sthair yaṃ babandhānanyagāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवितव्यबलान्मेने तेन पत्या कृतार्थताम् । सो ऽपि जन्मफलं प्राप्तं तयामन्यत भार्यया

bhavitavyabalānmene tena patyā kṛtārthatām / so 'pi janmaphalaṃ prāptaṃ tayāmanyata bhāryayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनैश् च तस्य राज्ञी सा राज्ञः सागरवर्मणः । दध्रे ऽनङ्गप्रभा गर्भं काले च सुषुवे सुतम्

dinaiś ca tasya rājñī sā rājñaḥ sāgaravarmaṇaḥ / dadhre 'naṅgaprabhā garbhaṃ kāle ca suṣuve sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम्ना समुद्रवर्माणं तं स राजा पिता शिशुम् । चकार विहितोदारपुत्रजन्ममहोत्सवः

nāmnā samudravarmāṇaṃ taṃ sa rājā pitā śiśum / cakāra vihitodāraputrajanmamahotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाच् च वृद्धिमायातं सगुणं प्राप्तयौवनम् । यौवराज्ये ऽभ्यषिञ्चत्तं सुतं स भुजशालिनम्

kramāc ca vṛddhimāyātaṃ saguṇaṃ prāptayauvanam / yauvarājye 'bhyaṣiñcattaṃ sutaṃ sa bhujaśālinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहहेतोस् तस्याथ सूनोः समरवर्मणः । राज्ञः कमलवत्याख्यां सुताम् आहरति स्म सः

vivāhahetos tasyātha sūnoḥ samaravarmaṇaḥ / rājñaḥ kamalavatyākhyāṃ sutām āharati sma saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोद्वाहाय तस्मै च पुत्रायावर्जितो गुणैः । समुद्रवर्मणे राज्यं निजं प्रादात्स भूपतिः

kṛtodvāhāya tasmai ca putrāyāvarjito guṇaiḥ / samudravarmaṇe rājyaṃ nijaṃ prādātsa bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि प्राप्यैव तद्राज्यमोजस्वी क्षत्रधर्मवित् । समुद्रवर्मा पितरं प्रणतस्तं व्यजिज्ञपत्

so 'pi prāpyaiva tadrājyamojasvī kṣatradharmavit / samudravarmā pitaraṃ praṇatastaṃ vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुजानीहि मां तात दिशो जेतुं व्रजाम्य् अहम् । अजिगीषुः पतिर्भूमेर्निन्द्यः क्लीब इव स्त्रियाः

anujānīhi māṃ tāta diśo jetuṃ vrajāmy aham / ajigīṣuḥ patirbhūmernindyaḥ klība iva striyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्म्या कीर्तिकरी सा च लक्ष्मीरिह महीभुजाम् । या जित्वा परराष्ट्राणि निजबाहुबलार्जिता

dharmyā kīrtikarī sā ca lakṣmīriha mahībhujām / yā jitvā pararāṣṭrāṇi nijabāhubalārjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तेषां तात राजत्वं क्षुद्राणामभिभूतये । स्वप्रजाम् एव खादन्ति मार्जारा इव लोलुपाः

kiṃ teṣāṃ tāta rājatvaṃ kṣudrāṇāmabhibhūtaye / svaprajām eva khādanti mārjārā iva lolupāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इच्यूचिवान् स तेनोचे पित्रा सागरवर्मणा । नूतनं पुत्र राज्यं ते तत्तावत्त्वं प्रसाधय

icyūcivān sa tenoce pitrā sāgaravarmaṇā / nūtanaṃ putra rājyaṃ te tattāvattvaṃ prasādhaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्त्यपुण्यमकीर्तिर्वा प्रजा धर्मेण शासतः । अनवेक्ष्य च शक्तिं स्वां युक्तो राज्ञां न विग्रहः

nāstyapuṇyamakīrtirvā prajā dharmeṇa śāsataḥ / anavekṣya ca śaktiṃ svāṃ yukto rājñāṃ na vigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्स यद्य् अपि शूरस्त्वं सैन्यमस्ति च ते बहु । तथापि नैव विश्वासो जयश्रीश्चपला रणे

vatsa yady api śūrastvaṃ sainyamasti ca te bahu / tathāpi naiva viśvāso jayaśrīścapalā raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि पित्रा प्रोक्तो ऽपि तम् अनुज्ञाप्य यत्नतः । समुद्रवर्मा स ययौ तेजस्वी दिग्जिगीषया

ityādi pitrā prokto 'pi tam anujñāpya yatnataḥ / samudravarmā sa yayau tejasvī digjigīṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण च दिशो जित्वा स्थापयित्वा वशे नृपान् । प्राप्तहस्त्यश्वहेमादिराययौ नगरं निजम्

krameṇa ca diśo jitvā sthāpayitvā vaśe nṛpān / prāptahastyaśvahemādirāyayau nagaraṃ nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पित्रोर्महारत्नैर् नानादेशोद्भवैश् च सः । चरणौ पूजयाम् आस प्रणतः परितुष्टयोः

tatra pitrormahāratnair nānādeśodbhavaiś ca saḥ / caraṇau pūjayām āsa praṇataḥ parituṣṭayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाज्ञया च प्रददौ ब्राह्मणेभ्यो महायशाः । महादानानि हस्त्यश्वहेमरत्नमयानि सः

tadājñayā ca pradadau brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ / mahādānāni hastyaśvahemaratnamayāni saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वसु तथार्थिभ्यो भृत्येभ्यश् च ववर्ष सः । एको दरिद्रशब्दो ऽत्र यथभूदर्थवर्जितः

tato vasu tathārthibhyo bhṛtyebhyaś ca vavarṣa saḥ / eko daridraśabdo 'tra yathabhūdarthavarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा पुत्रमाहात्म्यम् आत्मनः कृतकृत्यताम् । राजा सागरवर्मा स मेने ऽनङ्गप्रभायुतः

tad dṛṣṭvā putramāhātmyam ātmanaḥ kṛtakṛtyatām / rājā sāgaravarmā sa mene 'naṅgaprabhāyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सवेन च नीत्वा तान्यहानि नृपतिः स तम् । पुत्रं समुद्रवर्माणमवोचन्मन्त्रिसंनिधौ

utsavena ca nītvā tānyahāni nṛpatiḥ sa tam / putraṃ samudravarmāṇamavocanmantrisaṃnidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्मया पुत्र कर्तव्यं कृतं तद् इह जन्मनि । भुक्तं राज्यसुखं दृष्टः परेभ्यो न पराभवः

yanmayā putra kartavyaṃ kṛtaṃ tad iha janmani / bhuktaṃ rājyasukhaṃ dṛṣṭaḥ parebhyo na parābhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टस्त्वं चात्तसाम्राज्यः किमन्यत्प्राप्यमस्ति मे । तदाश्रयाम्यहं तीर्थं यावन्मे ध्रियते तनुः

dṛṣṭastvaṃ cāttasāmrājyaḥ kimanyatprāpyamasti me / tadāśrayāmyahaṃ tīrthaṃ yāvanme dhriyate tanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनश्वरे शरीरे ऽस्मिन् किम् अद्यापि गृहे तव । इतीवैषा जरा पश्य कर्णमूले ब्रवीति मे

vinaśvare śarīre 'smin kim adyāpi gṛhe tava / itīvaiṣā jarā paśya karṇamūle bravīti me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स सुते ऽनिच्छत्य् अपि तस्मिन्नृपः कृती । ययौ सागरवर्माथ प्रयागं प्रियया सह

ity uktvā sa sute 'nicchaty api tasminnṛpaḥ kṛtī / yayau sāgaravarmātha prayāgaṃ priyayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमनुव्रज्य पितरं स चागत्य निजं पुरम् । समुद्रवर्मा स्वं राज्यं यथाविधि शशास तत्

tamanuvrajya pitaraṃ sa cāgatya nijaṃ puram / samudravarmā svaṃ rājyaṃ yathāvidhi śaśāsa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा सागरवर्मापि सो ऽनङ्गप्रभया युतः । प्रयागे तपसा देवं वृषध्वजमतोषयत्

rājā sāgaravarmāpi so 'naṅgaprabhayā yutaḥ / prayāge tapasā devaṃ vṛṣadhvajamatoṣayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स स्वप्ने तम् उवाचैवं त्रिपुरारिर्निशाक्षये । तुष्टो ऽस्मि ते सभार्यस्य तपसा तदिदं शृणु

sa svapne tam uvācaivaṃ tripurārirniśākṣaye / tuṣṭo 'smi te sabhāryasya tapasā tadidaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषानङ्गप्रभा त्वं च युवां विद्याधरावुभौ । शापक्षयान्निजं लोकं प्रातः पुत्र गमिष्यथः

eṣānaṅgaprabhā tvaṃ ca yuvāṃ vidyādharāvubhau / śāpakṣayānnijaṃ lokaṃ prātaḥ putra gamiṣyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स प्रबुबुधे राजानङ्गप्रभा च सा । तद्वदालोकितस्वप्ना तच्चान्योन्यमथोचतुः

tac chrutvā sa prabubudhe rājānaṅgaprabhā ca sā / tadvadālokitasvapnā taccānyonyamathocatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च नृपतिं तं सा हृष्टानङ्गप्रभाभ्यधात् । आर्यपुत्र मया जातिः कृत्स्नात्मीया स्मृताधुना

tataś ca nṛpatiṃ taṃ sā hṛṣṭānaṅgaprabhābhyadhāt / āryaputra mayā jātiḥ kṛtsnātmīyā smṛtādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं विद्याधरेन्द्रस्य समरस्यात्मसंभवा । एषानङ्गप्रभा नाम पुरे वीरपुराभिधे

ahaṃ vidyādharendrasya samarasyātmasaṃbhavā / eṣānaṅgaprabhā nāma pure vīrapurābhidhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृशापादिहागत्य विद्याभ्रंशेन मानुषी । भूत्वा विद्याधरीभावं साहं व्यस्मरमात्मनः

pitṛśāpādihāgatya vidyābhraṃśena mānuṣī / bhūtvā vidyādharībhāvaṃ sāhaṃ vyasmaramātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं च प्रबुद्धाहमिति यावच् च वक्ति सा । तावत् सो ऽवततारात्र समरस्तत्पिता दिवः

idānīṃ ca prabuddhāhamiti yāvac ca vakti sā / tāvat so 'vatatārātra samarastatpitā divaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस्कृतः स तेनात्र राज्ञा सागरवर्मणा । उवाच पादपतितां तामनङ्गप्रभां सुताम्

namaskṛtaḥ sa tenātra rājñā sāgaravarmaṇā / uvāca pādapatitāṃ tāmanaṅgaprabhāṃ sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहि पुत्रि गृहाणैता विद्याः शापः स ते गतः । त्वयाष्टजन्मदुःखं हि भुक्तमेकत्र जन्मनि

ehi putri gṛhĀṇaitā vidyāḥ śāpaḥ sa te gataḥ / tvayāṣṭajanmaduḥkhaṃ hi bhuktamekatra janmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वोत्सङ्गमारोप्य विद्यास्तस्यै पुनर्ददौ । ततः सागरवर्माणं राजानं तम् अभाषत

ity uktvotsaṅgamāropya vidyāstasyai punardadau / tataḥ sāgaravarmāṇaṃ rājānaṃ tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवान्विद्याधराधीशो मदनप्रभसंज्ञकः । अहं च समरो नाम सुतानङ्गप्रभा मम

bhavānvidyādharādhīśo madanaprabhasaṃjñakaḥ / ahaṃ ca samaro nāma sutānaṅgaprabhā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदेया पूर्वमेषा च वरैस्तैस्तैर् अयाच्यत । न च तेषां कम् अप्य् ऐच्छद्भर्तारं रूपगर्विता

pradeyā pūrvameṣā ca varaistaistair ayācyata / na ca teṣāṃ kam apy aicchadbhartāraṃ rūpagarvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तुल्यगुणेनैषा त्वयात्युत्केन याचिता । विधियोगाच् च न तदा त्वम् अप्य् अङ्गीकृतो ऽनया

tatastulyaguṇenaiṣā tvayātyutkena yācitā / vidhiyogāc ca na tadā tvam apy aṅgīkṛto 'nayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्त्यलोकागमायास्यास्तेन शापमदामहम् । भूयान्मे मर्त्यलोके ऽपि भार्येयमिति रागिणा

martyalokāgamāyāsyāstena śāpamadāmaham / bhūyānme martyaloke 'pi bhāryeyamiti rāgiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकल्प्य हृदये ध्यात्वा वरदं गिरिजापतिम् । योगेन स्वा तनुस् त्यक्ता ततो वैद्याधरी त्वया

saṃkalpya hṛdaye dhyātvā varadaṃ girijāpatim / yogena svā tanus tyaktā tato vaidyādharī tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्वं मानुषो जातो जाता भार्या तवाप्यसौ । आगच्छतमिदानीं स्वं लोकं युक्तौ युवां मिथः

tatas tvaṃ mānuṣo jāto jātā bhāryā tavāpyasau / āgacchatamidānīṃ svaṃ lokaṃ yuktau yuvāṃ mithaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति समरेण स उक्तः स्मृतजातिस्तां तनुं प्रयागजले । मुक्त्वा सागरवर्मा बभूव मदनप्रभः सद्यः

iti samareṇa sa uktaḥ smṛtajātistāṃ tanuṃ prayāgajale / muktvā sāgaravarmā babhūva madanaprabhaḥ sadyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा पुनरधिगतविद्या दीप्तानङ्गप्रभापि तेनैव । देहेनान्येव बभौ जाता विद्याधरी झगिति

sā punaradhigatavidyā dīptānaṅgaprabhāpi tenaiva / dehenānyeva babhau jātā vidyādharī jhagiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सानन्दो मदनप्रभः स च ततः सा चाप्य् अनङ्गप्रभा दिव्यान्योन्यवपुर्विलोकनलसद्गाढानुरागावुभौ । स श्रीमान्समरश् च खेचरपतिः सर्वे समुत्पत्य खं जग्मुर्वीरपुरं सहैव किल ते वैद्याधरं तत्पुरम्

sānando madanaprabhaḥ sa ca tataḥ sā cāpy anaṅgaprabhā divyānyonyavapurvilokanalasadgāḍhānurāgāvubhau / sa śrīmānsamaraś ca khecarapatiḥ sarve samutpatya khaṃ jagmurvīrapuraṃ sahaiva kila te vaidyādharaṃ tatpuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तत्र समरो यथाविधि सुताम् अनङ्गप्रभां तदैव मदनप्रभद्युचरभूभृते तां ददौ । स च क्षपितशापया सममथैतया प्रीतया जगाम मदनप्रभः स्वपुरमत्र चासीत्सुखम्

sa tatra samaro yathāvidhi sutām anaṅgaprabhāṃ tadaiva madanaprabhadyucarabhūbhṛte tāṃ dadau / sa ca kṣapitaśāpayā samamathaitayā prītayā jagāma madanaprabhaḥ svapuramatra cāsītsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं स्वदुर्नयविपाकवशेन दिव्याः शापच्युता ह्य् अवतरन्ति मनुष्यलोके । भुक्त्वा फलं तदुचितं च निजां गतिं ते पूर्वार्जितेन सुकृतेन पुनः प्रयान्ति

itthaṃ svadurnayavipākavaśena divyāḥ śāpacyutā hy avataranti manuṣyaloke / bhuktvā phalaṃ taducitaṃ ca nijāṃ gatiṃ te pūrvārjitena sukṛtena punaḥ prayānti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति स कथां नरवाहनदत्तः सचिवान् निशम्य गोमुखतः । सालंकारवतीकस् तुतोष चक्रे ततश् च दिनकृत्यम्

iti sa kathāṃ naravāhanadattaḥ sacivān niśamya gomukhataḥ / sālaṃkāravatīkas tutoṣa cakre tataś ca dinakṛtyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.