Somadeva: Kathasaritsagara 9.2

इति यावत् स वक्त्यत्र तावत्तस्याः पतिर्गृहे । आययौ प्रियदत्ताया धार्मिको ऽतिथिवत्सलः

iti yāvat sa vaktyatra tāvattasyāḥ patirgṛhe / āyayau priyadattāyā dhārmiko 'tithivatsalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतातिथ्येन तेनापि त्यजितो दुःखमत्र सः । विश्रम्य तीर्थयात्रायै प्रायादापृच्छ्य तावुभौ

kṛtātithyena tenāpi tyajito duḥkhamatra saḥ / viśramya tīrthayātrāyai prāyādāpṛcchya tāvubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्रमेण सर्वाणि पृथ्व्यां तीर्थानि सो ऽभ्रमत् । विसोढानेककान्तारकष्टो मूलफलाशनः

tataḥ krameṇa sarvāṇi pṛthvyāṃ tīrthāni so 'bhramat / visoḍhānekakāntārakaṣṭo mūlaphalāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्ततीर्थश् च ताम् एव स ययौ विन्ध्यवासिनीम् । तत्र तेपे तपस्तीव्रं निराहारः कुशास्तरे

bhrāntatīrthaś ca tām eva sa yayau vindhyavāsinīm / tatra tepe tapastīvraṃ nirāhāraḥ kuśāstare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्तुष्टा च सा साक्षादुवाचैवं तमम्बिका । उत्तिष्ठ पुत्र यूयं हि चस्त्वारो मामका गणाः

tapastuṣṭā ca sā sākṣāduvācaivaṃ tamambikā / uttiṣṭha putra yūyaṃ hi castvāro māmakā gaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमूलचतुर्वक्रमहोदरमुखास्त्रयः । त्वं चतुर्थश् च विकटवदनास्ख्यः क्रमोत्तमः

pañcamūlacaturvakramahodaramukhāstrayaḥ / tvaṃ caturthaś ca vikaṭavadanāskhyaḥ kramottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते यूयं जातु गङ्गाया विहर्तुं पुलिनं गताः । तत्र स्नान्ती च युष्माभिर् दृष्टैका मुनिकन्यका

te yūyaṃ jātu gaṅgāyā vihartuṃ pulinaṃ gatāḥ / tatra snāntī ca yuṣmābhir dṛṣṭaikā munikanyakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चापलेखेति कपिलजटाख्यस्य मुनेः सुता । प्रार्थ्यते स्म च सर्वैः सा भवद्भिर् मदनातुरैः

cāpalekheti kapilajaṭākhyasya muneḥ sutā / prārthyate sma ca sarvaiḥ sā bhavadbhir madanāturaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्याहमपयातेति तयोक्ते ते त्रयो ऽपरे । तूष्णीमासंस्त्वया सा तु हठाद्वाहावगृह्यत

kanyāhamapayāteti tayokte te trayo 'pare / tūṣṇīmāsaṃstvayā sā tu haṭhādvāhāvagṛhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रन्दति स्म च सा तात तात त्रायस्व मामिति । तच् छ्रुत्वा निकटस्थो ऽत्र स क्रुद्धो मुनिरागमत्

krandati sma ca sā tāta tāta trāyasva māmiti / tac chrutvā nikaṭastho 'tra sa kruddho munirāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा सा त्वया मुक्ता ततो युष्माञ् शशाप सः । मनुष्ययोनिं पापिष्ठाः सर्वे यातेति तत्क्षणात्

taṃ dṛṣṭvā sā tvayā muktā tato yuṣmāñ śaśāpa saḥ / manuṣyayoniṃ pāpiṣṭhāḥ sarve yāteti tatkṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रार्थितः सो ऽथ शापान्तम् एवं वो मुनिरभ्यधात् । यदानङ्गप्रभा राजसुता युष्माभिर् अर्थिता

prārthitaḥ so 'tha śāpāntam evaṃ vo munirabhyadhāt / yadānaṅgaprabhā rājasutā yuṣmābhir arthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गता वैद्याधरं लोकं मोक्ष्याश्चामी तदा त्रयः । त्वं तु विद्याधरीभूतां प्राप्यैतां हारयिष्यसि

gatā vaidyādharaṃ lokaṃ mokṣyāścāmī tadā trayaḥ / tvaṃ tu vidyādharībhūtāṃ prāpyaitāṃ hārayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्राप्तासि विकटवदन व्यसनं महत् । चिराच् च देवीम् आराध्य शापाद् अस्माद् विमोक्ष्यसे

tataḥ prāptāsi vikaṭavadana vyasanaṃ mahat / cirāc ca devīm ārādhya śāpād asmād vimokṣyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयास्याश्चापलेखाया हस्तस्पर्शो यतः कृतः । परदारापहारोत्थं पापमस्ति च ते बहु

tvayāsyāścāpalekhāyā hastasparśo yataḥ kṛtaḥ / paradārāpahārotthaṃ pāpamasti ca te bahu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ये मद्गणा यूयं शप्तास्तेन महर्षिणा । ते ऽथ जाताः स्थ चत्वारः प्रवीरा दक्षिणापथे

iti ye madgaṇā yūyaṃ śaptāstena maharṣiṇā / te 'tha jātāḥ stha catvāraḥ pravīrā dakṣiṇāpathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चपट्टिकहाषाज्ञौ यौ तौ खड्गधरश् च यः । सखायस् ते त्रयस्त्वं च चतुर्थो जीवदत्तकः

pañcapaṭṭikahāṣājñau yau tau khaḍgadharaś ca yaḥ / sakhāyas te trayastvaṃ ca caturtho jīvadattakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च त्रयो ऽनङ्गरतौ प्रयातायां निजं पदम् । इहागत्यैव निर्मुक्ता मत्प्रसादेन शापतः

te ca trayo 'naṅgaratau prayātāyāṃ nijaṃ padam / ihāgatyaiva nirmuktā matprasādena śāpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया चाराधितास्म्यद्य जातः शापक्षयश् च ते । तदाग्नेयीं गृहीत्वेमां धारणां स्वतनुं त्यज

tvayā cārādhitāsmyadya jātaḥ śāpakṣayaś ca te / tadāgneyīṃ gṛhītvemāṃ dhāraṇāṃ svatanuṃ tyaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टजन्मोपभोग्यं च पातकं तत्सकृद्दह । इत्य् उक्त्वा धारणां दत्त्वा देवी तस्य तिरोदधे

aṣṭajanmopabhogyaṃ ca pātakaṃ tatsakṛddaha / ity uktvā dhāraṇāṃ dattvā devī tasya tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मर्त्यदेहं पापं च दग्ध्वा धारणया तया । जीवदत्तश्चिराच्छापमुक्तो जज्ञे गणोत्तमः

sa martyadehaṃ pāpaṃ ca dagdhvā dhāraṇayā tayā / jīvadattaścirācchāpamukto jajñe gaṇottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवानाम् अप्य् अहो येन पापेन क्लेश ईदृशः । परस्त्रीसंगमोत्थेन हान्येषां तेन का गतिः

devānām apy aho yena pāpena kleśa īdṛśaḥ / parastrīsaṃgamotthena hānyeṣāṃ tena kā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च तत्र सानङ्गप्रभा हरिवरे पुरे । राज्ञो हरिवरस्यान्तःपुराणां प्राप मुख्यताम्

tāvac ca tatra sānaṅgaprabhā harivare pure / rājño harivarasyāntaḥpurāṇāṃ prāpa mukhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च राजा तदेकाग्रमनास्तस्थौ दिवानिशम् । स्वमन्त्रिणि सुमन्त्राख्ये न्यस्तराज्यमहाभरः

sa ca rājā tadekāgramanāstasthau divāniśam / svamantriṇi sumantrākhye nyastarājyamahābharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा तस्य राज्ञस्य निकटं मध्यदेशतः । आगाल्लब्धवरो नाम नाट्याचार्यो ऽत्र नूतनः

ekadā tasya rājñasya nikaṭaṃ madhyadeśataḥ / āgāllabdhavaro nāma nāṭyācāryo 'tra nūtanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दृष्टकौशलस्तेन भूभृता वाद्यनाट्ययोः । संमान्यान्तःपुरस्त्रीणां नाट्याचार्यो व्यधीयत

sa dṛṣṭakauśalastena bhūbhṛtā vādyanāṭyayoḥ / saṃmānyāntaḥpurastrīṇāṃ nāṭyācāryo vyadhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनानङ्गप्रभा नृत्ते प्रकर्षं प्रापिता तथा । नृत्यन्त्य् अपि सपत्नीनां स्पृहणीयाभवद्यथा

tenānaṅgaprabhā nṛtte prakarṣaṃ prāpitā tathā / nṛtyanty api sapatnīnāṃ spṛhaṇīyābhavadyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहवासाच् च तस्याथ नृत्तशिक्षारसादपि । नाट्याचार्यस्य सानङ्गप्रभाभूदनुरागिणी

sahavāsāc ca tasyātha nṛttaśikṣārasādapi / nāṭyācāryasya sānaṅgaprabhābhūdanurāgiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश् च रूपनृत्ताभ्यामाकृष्टः स शनैर् अहो । नाट्याचार्यो ऽपि कामेन किम् अप्य् अन्यदनृत्यत

tasyāś ca rūpanṛttābhyāmākṛṣṭaḥ sa śanair aho / nāṭyācāryo 'pi kāmena kim apy anyadanṛtyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजने चैकदानङ्गप्रभा सा नाट्यवेश्मनि । प्रसह्य नाट्याचार्यं तम् उपागाद् रतलालसा

vijane caikadānaṅgaprabhā sā nāṭyaveśmani / prasahya nāṭyācāryaṃ tam upāgād ratalālasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरतान्ते च सात्यन्तसानुरागा जगाद तम् । त्वया विना कृता नाहं स्थातुं शक्ष्याम्य् अपि क्षणम्

suratānte ca sātyantasānurāgā jagāda tam / tvayā vinā kṛtā nāhaṃ sthātuṃ śakṣyāmy api kṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा हरिवरश्चैतद् बुद्ध्वा नैव क्षमिष्यते । तदेह्यन्यत्र गच्छावो यत्र राजा न बुद्ध्यते

rājā harivaraścaitad buddhvā naiva kṣamiṣyate / tadehyanyatra gacchāvo yatra rājā na buddhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति हेमहयोष्ट्रादि धनं तव च भूभृता । नाट्यतुष्टेन यद्दत्तम् अस्ति चाभरणं मम

asti hemahayoṣṭrādi dhanaṃ tava ca bhūbhṛtā / nāṭyatuṣṭena yaddattam asti cābharaṇaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तत्र त्वरितं यामः स्थास्यामो यत्र निर्भयाः । एतत् स तद्वचो हृष्टो नाट्याचार्यो ऽन्वमन्यत

tat tatra tvaritaṃ yāmaḥ sthāsyāmo yatra nirbhayāḥ / etat sa tadvaco hṛṣṭo nāṭyācāryo 'nvamanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पुरुषवेषं सा कृत्वानङ्गप्रभा ययौ । नाट्याचार्यगृहं चेट्या सह सुस्निग्धयैकया

tataḥ puruṣaveṣaṃ sā kṛtvānaṅgaprabhā yayau / nāṭyācāryagṛhaṃ ceṭyā saha susnigdhayaikayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तदैन तेनोष्ट्रपृष्ठार्पितधनार्थिना । साकं सा तुरगारूढा प्रायान्नाट्योपदेशिना

tatas tadaina tenoṣṭrapṛṣṭhārpitadhanārthinā / sākaṃ sā turagārūḍhā prāyānnāṭyopadeśinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सादौ वैद्याधरीं लक्ष्मीं त्यक्त्वा राजश्रियं पुनः । शिश्रिये चारणर्द्धिं सा धिक् स्त्रीणां चपलं मनः

sādau vaidyādharīṃ lakṣmīṃ tyaktvā rājaśriyaṃ punaḥ / śiśriye cāraṇarddhiṃ sā dhik strīṇāṃ capalaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा च नाट्याचार्येण तेनानङ्गप्रभा सह । दूरं सा नगरं प्राप वियोगपुरसंज्ञकम्

gatvā ca nāṭyācāryeṇa tenānaṅgaprabhā saha / dūraṃ sā nagaraṃ prāpa viyogapurasaṃjñakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्सहिता तस्थौ सुखं सा सो ऽपि लब्धया । तया लब्धवराख्यां स्वां सत्यां मेने नटाग्रणीः

tatra tatsahitā tasthau sukhaṃ sā so 'pi labdhayā / tayā labdhavarākhyāṃ svāṃ satyāṃ mene naṭāgraṇīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च तां गतां क्वापि बुद्ध्वानङ्गप्रभां प्रियाम् । राजा हरिवरः सो ऽभूद्देहत्यागोन्मुखः शुचा

tāvac ca tāṃ gatāṃ kvāpi buddhvānaṅgaprabhāṃ priyām / rājā harivaraḥ so 'bhūddehatyāgonmukhaḥ śucā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुमन्त्रो मन्त्री तम् उवाचाश्वासयन्नृपम् । देव किं यन्न वेत्सि त्वं पर्यालोचय तत्स्वयम्

tataḥ sumantro mantrī tam uvācāśvāsayannṛpam / deva kiṃ yanna vetsi tvaṃ paryālocaya tatsvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गविद्याधरं त्यक्त्वा पतिं त्वां दृष्टम् एव या । उपाश्रिता कथं तस्याः स्थैर् यं स्यात्त्वय्य् अपि प्रभो

khaḍgavidyādharaṃ tyaktvā patiṃ tvāṃ dṛṣṭam eva yā / upāśritā kathaṃ tasyāḥ sthair yaṃ syāttvayy api prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघुं कंचिद्गृहीत्वा सा गता सद्वस्तुनिःस्पृहा । तृणरत्नशलाकेव तृणदृष्ट्यनुरागतः

laghuṃ kaṃcidgṛhītvā sā gatā sadvastuniḥspṛhā / tṛṇaratnaśalākeva tṛṇadṛṣṭyanurāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाट्याचार्येण सा नूनं नीता स हि न दृश्यते । संगीतकगृहे प्रातस्तौ स्थिताविति च श्रुतम्

nāṭyācāryeṇa sā nūnaṃ nītā sa hi na dṛśyate / saṃgītakagṛhe prātastau sthitāviti ca śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्देव वद कस्तस्यां जानतो ऽपि तवाग्रहः । विलासिनी हि सर्वस्य संध्येव क्षणरागिणी

taddeva vada kastasyāṃ jānato 'pi tavāgrahaḥ / vilāsinī hi sarvasya saṃdhyeva kṣaṇarāgiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो मन्त्रिणा सो ऽथ विचारपतितो नृपः । अचिन्तयदहो सत्यमुक्तं मे सुधियामुना

ity ukto mantriṇā so 'tha vicārapatito nṛpaḥ / acintayadaho satyamuktaṃ me sudhiyāmunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यन्तविरसा कष्टा प्रतिक्षणविवर्तिनी । भवस्थितिरिवानित्यसंबन्धा हि विलासिनी

paryantavirasā kaṣṭā pratikṣaṇavivartinī / bhavasthitirivānityasaṃbandhā hi vilāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितं मज्जयन्तीषु दर्शितोत्कलिकासु च । प्राज्ञः पतत्यगाधासु न स्त्रीषु च नदीषु च

patitaṃ majjayantīṣu darśitotkalikāsu ca / prājñaḥ patatyagādhāsu na strīṣu ca nadīṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यसनेषु निरुद्वेगा विभवेष्व् अप्यगर्विताः । कार्येष्व् अकातरा ये च ते धीरास्तैर् जितं जगत्

vyasaneṣu nirudvegā vibhaveṣv apyagarvitāḥ / kāryeṣv akātarā ye ca te dhīrāstair jitaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्य शुचं त्यक्त्वा मन्त्रिणो वचनेन सः । स्वदारेष्व् एव संतोष राजा हरिवरो व्यधात्

ityālocya śucaṃ tyaktvā mantriṇo vacanena saḥ / svadāreṣv eva saṃtoṣa rājā harivaro vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्य् अनङ्गप्रभा तत्र वियोगपुरनामनि । नाट्याचार्ययुता तावत् कंचित् कालं स्थिता पुरे

sāpy anaṅgaprabhā tatra viyogapuranāmani / nāṭyācāryayutā tāvat kaṃcit kālaṃ sthitā pure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्तत्रापि संजज्ञ नाट्याचार्यस्य दैवतः । यूना सुदर्शनाख्येन द्यूतकारेण संगतिः

tāvattatrāpi saṃjajña nāṭyācāryasya daivataḥ / yūnā sudarśanākhyena dyūtakāreṇa saṃgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन द्यूतहृताशेषधनो ऽनङ्गप्रभाग्रतः । कृतः सुदर्शनेनात्र नाट्याचार्यो ऽचिरेण सः

tena dyūtahṛtāśeṣadhano 'naṅgaprabhāgrataḥ / kṛtaḥ sudarśanenātra nāṭyācāryo 'cireṇa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्रोषादिव निःश्रीकं त्यक्त्वानङ्गप्रभाथ तम् । सा सुदर्शनमेवैतं प्रसह्याशिश्रियत्पतिम्

tadroṣādiva niḥśrīkaṃ tyaktvānaṅgaprabhātha tam / sā sudarśanamevaitaṃ prasahyāśiśriyatpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टदारधनः सो ऽथ नाट्याचार्यो ऽप्रतिश्रयः । वैर् आग्यात्तपसे बद्धजटो गङ्गातटं ययौ

naṣṭadāradhanaḥ so 'tha nāṭyācāryo 'pratiśrayaḥ / vair āgyāttapase baddhajaṭo gaṅgātaṭaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा त्वनङ्गप्रभा तेन द्यूतकारेण संगता । सुदर्शनेन तत्रैव तस्थौ नवनवप्रिया

sā tvanaṅgaprabhā tena dyūtakāreṇa saṃgatā / sudarśanena tatraiva tasthau navanavapriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा च पतिस्तस्यास्तस्करैः स सुदर्शनः । मुषिताशेषसर्वस्वः प्रविश्य रजनौ कृतः

ekadā ca patistasyāstaskaraiḥ sa sudarśanaḥ / muṣitāśeṣasarvasvaḥ praviśya rajanau kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तां द्रविणाभावाद् दुःस्थिताम् अनुतापिनीम् । दृष्ट्वा सुदर्शनो ऽनङ्गप्रभाम् इदम् उवाच सः

tatas tāṃ draviṇābhāvād duḥsthitām anutāpinīm / dṛṣṭvā sudarśano 'naṅgaprabhām idam uvāca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यगुप्तनामा यः सुहृन्मे ऽस्ति महाधनः । तत्सकाशादृणं किंचिदेह्यद्य मृगयामहे

hiraṇyaguptanāmā yaḥ suhṛnme 'sti mahādhanaḥ / tatsakāśādṛṇaṃ kiṃcidehyadya mṛgayāmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा दैवहतधीः स गत्वैव तया सह । ऋणं हिरण्यगुप्तं तं वणिङ्मुख्यमयाचत

ity uktvā daivahatadhīḥ sa gatvaiva tayā saha / ṛṇaṃ hiraṇyaguptaṃ taṃ vaṇiṅmukhyamayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चानङ्गप्रभां दृष्ट्वा वणिक्सापि च तं तदा । अन्योन्यसाभिलाषौ तौ बभूवतुरुभावपि

sa cānaṅgaprabhāṃ dṛṣṭvā vaṇiksāpi ca taṃ tadā / anyonyasābhilāṣau tau babhūvaturubhāvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच चैवं स वणिक्तं सुदर्शनमादरात् । प्रातर्दास्ये हिरण्यं वामद्येहैव तु भुज्यताम्

uvāca caivaṃ sa vaṇiktaṃ sudarśanamādarāt / prātardāsye hiraṇyaṃ vāmadyehaiva tu bhujyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वान्यादृशं भावम् उपलक्ष्य तयोर् द्वयोः । सुदर्शनो ऽब्रवीन्नाहं भोजने ऽद्य पटुः स्थितः

tac chrutvānyādṛśaṃ bhāvam upalakṣya tayor dvayoḥ / sudarśano 'bravīnnāhaṃ bhojane 'dya paṭuḥ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वणिक्पतिस्ततो ऽवादीत्तर्हि त्वद्वनिता सखे । भुङ्क्तां प्रथममस्माकमेषा हि गृहमागता

vaṇikpatistato 'vādīttarhi tvadvanitā sakhe / bhuṅktāṃ prathamamasmākameṣā hi gṛhamāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तस्तेन तूष्णीं स बभूव कितवो ऽपि सन् । स चानङ्गप्रभायुक्तो ययावभ्यन्तरं वणिक्

ity uktastena tūṣṇīṃ sa babhūva kitavo 'pi san / sa cānaṅgaprabhāyukto yayāvabhyantaraṃ vaṇik

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चक्रे तया साकं पानाहारादिनिर्वृतिम् । अतर्कितोपनतया लसन्मदविलासया

tatra cakre tayā sākaṃ pānāhārādinirvṛtim / atarkitopanatayā lasanmadavilāsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदर्शनः स तस्याश् च निर्गमं प्रतिपालयन् । बहिः स्थितः संस् तद्भृत्यैर् ऊचे तत्प्रेरितैस् ततः

sudarśanaḥ sa tasyāś ca nirgamaṃ pratipālayan / bahiḥ sthitaḥ saṃs tadbhṛtyair ūce tatpreritais tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वा गृहं गता सा ते निर्यान्ती न त्वयेक्षिता । तत्त्वया किमिहाद्यापि क्रियते गम्यतामिति

bhuktvā gṛhaṃ gatā sā te niryāntī na tvayekṣitā / tattvayā kimihādyāpi kriyate gamyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सान्तः स्थिता न निर्याता न यास्यामीति स ब्रुवन् । दत्त्वा पादप्रहरांस् तैस् तद्भृत्यैर् निरकाल्यत

sāntaḥ sthitā na niryātā na yāsyāmīti sa bruvan / dattvā pādapraharāṃs tais tadbhṛtyair nirakālyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुदर्शनो गत्वा दुःखितः स व्यचिन्तयत् । कथं मे वणिजा दारा मित्त्रेणाप्यमुना हृताः

tataḥ sudarśano gatvā duḥkhitaḥ sa vyacintayat / kathaṃ me vaṇijā dārā mittreṇāpyamunā hṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहैवोपनतं वा मे स्वपापफलमीदृशम् । यन्मया कृतमन्यस्य तदन्येन कृतं मम

ihaivopanataṃ vā me svapāpaphalamīdṛśam / yanmayā kṛtamanyasya tadanyena kṛtaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुप्यामि किं तदन्यस्मै कोपार्हं तत्स्वकर्म मे । तच्छिनद्मि न येन स्यात्पुनर्मम पराभवः

kupyāmi kiṃ tadanyasmai kopārhaṃ tatsvakarma me / tacchinadmi na yena syātpunarmama parābhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्य क्रुधं त्यक्त्वा गत्वा बदरिकाश्रमम् । द्यूतकारस्तदा तत्र भवच्छेदि व्यधात्तपः

ityālocya krudhaṃ tyaktvā gatvā badarikāśramam / dyūtakārastadā tatra bhavacchedi vyadhāttapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च रूपाधिकं प्राप्य प्रियं तं वणिजं पतिम् । रेमे ऽनङ्गप्रभा भृङ्गी पुष्पात्पुष्पमिवागता

sā ca rūpādhikaṃ prāpya priyaṃ taṃ vaṇijaṃ patim / reme 'naṅgaprabhā bhṛṅgī puṣpātpuṣpamivāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमेण तस्य सा चाभूद्वणिजो विपुलश्रियः । स्वामिनी सानुरागस्य प्राणेष्व् अपि धनेष्व् अपि

krameṇa tasya sā cābhūdvaṇijo vipulaśriyaḥ / svāminī sānurāgasya prāṇeṣv api dhaneṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजात्र वीरबाहुश् च तत्रस्थामेकसुन्दरीम् । बुद्ध्वापि धर्ममर्यादां रक्षन्नैव जहार ताम्

rājātra vīrabāhuś ca tatrasthāmekasundarīm / buddhvāpi dharmamaryādāṃ rakṣannaiva jahāra tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनैश् च तद्व्ययैः सो ऽभूद्वणिगल्पीभवद्धनः । म्लायति श्रीः कुलस्त्रीव गृहे बन्धक्यधिष्ठिते

dinaiś ca tadvyayaiḥ so 'bhūdvaṇigalpībhavaddhanaḥ / mlāyati śrīḥ kulastrīva gṛhe bandhakyadhiṣṭhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुवर्णभूम्याख्यं द्वीपं संभृतभाण्डकः । हिरण्यगुप्तः स वणिक्प्रस्थितो ऽभूद्वणिज्यया

tataḥ suvarṇabhūmyākhyaṃ dvīpaṃ saṃbhṛtabhāṇḍakaḥ / hiraṇyaguptaḥ sa vaṇikprasthito 'bhūdvaṇijyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वियोगभीत्या चादाय ताम् अनङ्गप्रभां सह । व्रजन् पथि क्रमात् प्राप स सागरपुरं पुरम्

viyogabhītyā cādāya tām anaṅgaprabhāṃ saha / vrajan pathi kramāt prāpa sa sāgarapuraṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सागरवीराख्यो वास्तव्यो धीवराधिपः । नगरे ऽम्भोधिनिकटे तस्यैको मिलितो ऽभवत्

tatra sāgaravīrākhyo vāstavyo dhīvarādhipaḥ / nagare 'mbhodhinikaṭe tasyaiko milito 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाब्धिजीविना साकं सो ऽथ गत्वाम्बुधेस्तटम् । तड्ढौकितं यानपात्रमारुरोह प्रियासखः

tenābdhijīvinā sākaṃ so 'tha gatvāmbudhestaṭam / taḍḍhaukitaṃ yānapātramāruroha priyāsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽब्धौ यानपात्रेण तेन यावत् प्रयाति सः । व्ययः सागरवीरेण दिनानि कतिचिद्वणिक्

tato 'bdhau yānapātreṇa tena yāvat prayāti saḥ / vyayaḥ sāgaravīreṇa dināni katicidvaṇik

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्मिन्दिवसे तावज्जलद्विद्युद्विलोचनः । उग्रः संहारभयदः कालमेघः समाययौ

ekasmindivase tāvajjaladvidyudvilocanaḥ / ugraḥ saṃhārabhayadaḥ kālameghaḥ samāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्थूलवर्षधारेण वायुना बलिना हतम् । ततो मज्जितुमारेभे यानपात्रं तदूर्मिषु

svasthūlavarṣadhāreṇa vāyunā balinā hatam / tato majjitumārebhe yānapātraṃ tadūrmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताक्रन्दे परिजने मनोरथ इव स्वके । मज्यमाने प्रवहणे कक्ष्याबद्धोत्तरीयकः

muktākrande parijane manoratha iva svake / majyamāne pravahaṇe kakṣyābaddhottarīyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वणिग्घिरण्यगुप्तः सो ऽदृष्ट्वानङ्गप्रभामुखम् । हा प्रिये क्व त्वमित्य् उक्त्वा चिक्षेपात्मानमम्बुधौ

vaṇigghiraṇyaguptaḥ so 'dṛṣṭvānaṅgaprabhāmukham / hā priye kva tvamity uktvā cikṣepātmānamambudhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा च बाहुविक्षेपात्कांचित्प्राप स दैवतः । वणिक्प्रवहणीमेकां तां चालम्ब्यारुरोह सः

gatvā ca bāhuvikṣepātkāṃcitprāpa sa daivataḥ / vaṇikpravahaṇīmekāṃ tāṃ cālambyāruroha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्य् अनङ्गप्रभा रज्ज्वा बद्धे फलहकोत्करे । तेन सागरवीरेण झगित्येवाध्यरोप्यत

sāpy anaṅgaprabhā rajjvā baddhe phalahakotkare / tena sāgaravīreṇa jhagityevādhyaropyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं चारुह्य तत्रैव भीतामाश्वासयन्स ताम् । प्लवमानो ययावब्धौ बाहुभ्यां वारि विक्षिपन्

svayaṃ cāruhya tatraiva bhītāmāśvāsayansa tām / plavamāno yayāvabdhau bāhubhyāṃ vāri vikṣipan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणात्प्रवहणे भग्ने नष्टाभ्रमभवन्नभः । साधोः प्रशान्तकोपस्य तुल्यो ऽभूत्स्तिमितो ऽम्बुधिः

kṣaṇātpravahaṇe bhagne naṣṭābhramabhavannabhaḥ / sādhoḥ praśāntakopasya tulyo 'bhūtstimito 'mbudhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चारूढः प्रवहणं पञ्चाहेनानिलेरितम् । हिरण्यगुप्तः प्रापाब्धेः कूलं दैवाद्वणिक्ततः

sa cārūḍhaḥ pravahaṇaṃ pañcāhenānileritam / hiraṇyaguptaḥ prāpābdheḥ kūlaṃ daivādvaṇiktataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतीर्य तटे सो ऽथ प्रियाविरहदुःखितः । अशक्यप्रतिकारं च मत्वा विधिविचेष्टितम्

avatīrya taṭe so 'tha priyāvirahaduḥkhitaḥ / aśakyapratikāraṃ ca matvā vidhiviceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा शनैः स्वनगरं बद्ध्वा धीराशयो धृतिम् । हिरण्यगुप्तो भूयो ऽर्थान् उपार्ज्यास्त सुनिर्वृतः

gatvā śanaiḥ svanagaraṃ baddhvā dhīrāśayo dhṛtim / hiraṇyagupto bhūyo 'rthān upārjyāsta sunirvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा त्वनङ्गप्रभैकाहाच्चित्रं फलहकस्थिता । तेन सागरवीरेण प्रापिताम्भोनिधेस्तटम्

sā tvanaṅgaprabhaikāhāccitraṃ phalahakasthitā / tena sāgaravīreṇa prāpitāmbhonidhestaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राश्वास्य च नीताभूद्वीवरेन्द्रेण तेन सा । तत्सागरपुरं नाम नगरं भवनं निजम्

tatrāśvāsya ca nītābhūdvīvarendreṇa tena sā / tatsāgarapuraṃ nāma nagaraṃ bhavanaṃ nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र राजसमश्रीकं वीरं प्राणप्रदायिनम् । सुयौवनं सुरूपं च विचिन्त्याज्ञाविधायिनम्

tatra rājasamaśrīkaṃ vīraṃ prāṇapradāyinam / suyauvanaṃ surūpaṃ ca vicintyājñāvidhāyinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एव चक्रे सानङ्गप्रभा दाशपतिं पतिम् । न स्त्री चलितचारित्रा निम्नोन्नतम् अवेक्षते

tam eva cakre sānaṅgaprabhā dāśapatiṃ patim / na strī calitacāritrā nimnonnatam avekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कैवर्तपतिना तेन साकमुवास सा । तद्वेश्मन्युपभुञ्जाना तत्समृद्धिं तदर्पिताम्

tataḥ kaivartapatinā tena sākamuvāsa sā / tadveśmanyupabhuñjānā tatsamṛddhiṃ tadarpitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा सात्र हर्म्याग्रादपश्यद्रथ्यया तया । यान्तं विजयवर्माख्यं भव्यं क्षत्रियपुत्रकम्

ekadā sātra harmyāgrādapaśyadrathyayā tayā / yāntaṃ vijayavarmākhyaṃ bhavyaṃ kṣatriyaputrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपलुब्धावतीर्यैव तम् उपेत्य जगाद सा । दर्शनात्कृष्टचित्तां मां भज प्रणयिनीमिति

rūpalubdhāvatīryaiva tam upetya jagāda sā / darśanātkṛṣṭacittāṃ māṃ bhaja praṇayinīmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चाभिनन्द्य हृष्टस्तामाकाशपतितामिव । गृहीत्वा च जगाम स्वं गृहं त्रैलोक्यसुन्दरीम्

sa cābhinandya hṛṣṭastāmākāśapatitāmiva / gṛhītvā ca jagāma svaṃ gṛhaṃ trailokyasundarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ सागरवीरस्तां बुद्ध्वा क्वापि गतां प्रियाम् । त्यक्त्वा सर्वं तनुं त्यक्ष्यंस्तपसा सुरनिम्नगाम्

so 'tha sāgaravīrastāṃ buddhvā kvāpi gatāṃ priyām / tyaktvā sarvaṃ tanuṃ tyakṣyaṃstapasā suranimnagām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदगात्तत्कथं मा भूद्दुःखं तस्य तथाविधम् । क्व दाशत्वं क्व तादृश्या विद्याधर्या हि संगमः

yadagāttatkathaṃ mā bhūdduḥkhaṃ tasya tathāvidham / kva dāśatvaṃ kva tādṛśyā vidyādharyā hi saṃgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चानङ्गप्रभा तेन समं विजयवर्मणा । तस्थौ तत्रैव नगरे यथासुखमनर्गला

sā cānaṅgaprabhā tena samaṃ vijayavarmaṇā / tasthau tatraiva nagare yathāsukhamanargalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कदाचित् तत्रत्यः समारूढकरेणुकः । राजा सागरवर्माख्यो निरगाद् भ्रमितुं पुरम्

tataḥ kadācit tatratyaḥ samārūḍhakareṇukaḥ / rājā sāgaravarmākhyo niragād bhramituṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वनामसंज्ञं स्वकृतं स पश्यंस्तत्पुरं नृपः । तेनाययौ पथा यत्र गृहं विजयवर्मणः

svanāmasaṃjñaṃ svakṛtaṃ sa paśyaṃstatpuraṃ nṛpaḥ / tenāyayau pathā yatra gṛhaṃ vijayavarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वा च नृपमायान्तं तद्दर्शनकुतूहलात् । आरुरोहात्र सानङ्गप्रभा हर्म्यतलं तदा

buddhvā ca nṛpamāyāntaṃ taddarśanakutūhalāt / ārurohātra sānaṅgaprabhā harmyatalaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वैव सा तं राजानं तथाभूत्तद्वशा यथा । हठाद्राजकरेणुस्थं हस्त्यारोहम् अभाषत

dṛṣṭvaiva sā taṃ rājānaṃ tathābhūttadvaśā yathā / haṭhādrājakareṇusthaṃ hastyāroham abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भो हस्त्यारोह नैवाहमारूढा जातु हस्तिनम् । तदारोहय मामत्र वीक्षे तावत्कियत्सुखम्

bho hastyāroha naivāhamārūḍhā jātu hastinam / tadārohaya māmatra vīkṣe tāvatkiyatsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वाधोरणे तस्मिन्राजाननविलोकिनि । राजा ददर्श तामिन्दोर्दिवः कान्तिम् इव च्युताम्

tac chrutvādhoraṇe tasminrājānanavilokini / rājā dadarśa tāmindordivaḥ kāntim iva cyutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबंश् च तामतृप्तेन चकोर इव चक्षुषा । नृपस्तत्प्राप्तिबद्धाशो हस्त्यारोहम् उवाच सः

pibaṃś ca tāmatṛptena cakora iva cakṣuṣā / nṛpastatprāptibaddhāśo hastyāroham uvāca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीत्वा करेणुं निकटं पूरयास्या मनोरथम् । आरोपयेन्दुवदनामेतामत्राविलम्बितम्

nītvā kareṇuṃ nikaṭaṃ pūrayāsyā manoratham / āropayenduvadanāmetāmatrāvilambitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति राज्ञोदिते तेन हस्त्यारोहेण ढौकिता । अधस्तात्तस्य हर्म्यस्य तत्क्षणं सा करेणुका

iti rājñodite tena hastyāroheṇa ḍhaukitā / adhastāttasya harmyasya tatkṣaṇaṃ sā kareṇukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तां निकटप्राप्तां राज्ञः सागरवर्मणः । उत्सङ्गे तस्य सानङ्गप्रभात्मानमपातयत्

dṛṣṭvā tāṃ nikaṭaprāptāṃ rājñaḥ sāgaravarmaṇaḥ / utsaṅge tasya sānaṅgaprabhātmānamapātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वादौ स भर्तृविद्वेषः कैषा भर्तृष्वतृप्तता । हा तस्याः पितृशापेन दर्शितो ऽतिविपर्ययः

kvādau sa bhartṛvidveṣaḥ kaiṣā bhartṛṣvatṛptatā / hā tasyāḥ pitṛśāpena darśito 'tiviparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निपातभीतेव च सा कण्ठे तं नृपमग्रहीत् । तत्स्पर्शामृतसिक्ताङ्गः सो ऽपि प्राप परां मुदम्

nipātabhīteva ca sā kaṇṭhe taṃ nṛpamagrahīt / tatsparśāmṛtasiktāṅgaḥ so 'pi prāpa parāṃ mudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्त्या समर्पितात्मानं परिचुम्बनलालसाम् । तां स राजा गृहीत्वैव जगामाशु स्वमन्दिरम्

yuktyā samarpitātmānaṃ paricumbanalālasām / tāṃ sa rājā gṛhītvaiva jagāmāśu svamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ताम् उक्तवृत्तान्तां तदैव द्युचराङ्गनाम् । स चकार महादेवीं प्रवेश्यान्तःपुरे नृपः

tatra tām uktavṛttāntāṃ tadaiva dyucarāṅganām / sa cakāra mahādevīṃ praveśyāntaḥpure nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वा राजहृतामेतामेत्य क्षत्त्रमिवाथ सः । बहिर्विजयवर्मात्र राजभृत्यानयोधयत्

buddhvā rājahṛtāmetāmetya kṣattramivātha saḥ / bahirvijayavarmātra rājabhṛtyānayodhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धे च तत्र तत्याज शरीरमपराङ्मुखः । न शूरा विषहन्ते हि स्त्रीनिमित्तं पराभवम्

yuddhe ca tatra tatyāja śarīramaparāṅmukhaḥ / na śūrā viṣahante hi strīnimittaṃ parābhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.