Library·Somadeva: Kathasaritsagara·9·9.3
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे ऽलंकारवतीलम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । ततो ऽन्येद्युरलंकारवतीपार्श्वस्थितं सखा । नरवाहनदत्तं तं मरुभूतिर्व्यजिज्ञपत्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare 'laṃkāravatīlambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / tato 'nyedyuralaṃkāravatīpārśvasthitaṃ sakhā / naravāhanadattaṃ taṃ marubhūtirvyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्य पश्य वराको ऽयं देव कार्पटिकस्तव । चर्मखण्डैकवसनो जटालः कृशधूसरः
paśya paśya varāko 'yaṃ deva kārpaṭikastava / carmakhaṇḍaikavasano jaṭālaḥ kṛśadhūsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहद्वाराद्दिवारात्रं शीते वाप्यातपे ऽपि वा । न चलत्येव तन्नास्य किमद्यापि प्रसीदसि
siṃhadvārāddivārātraṃ śīte vāpyātape 'pi vā / na calatyeva tannāsya kimadyāpi prasīdasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले दत्तं वरं ह्य् अल्पमकाले बहुनापि किम् । तद्यावन्म्रियते नैष तावदस्य कृपां कुरु
kāle dattaṃ varaṃ hy alpamakāle bahunāpi kim / tadyāvanmriyate naiṣa tāvadasya kṛpāṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा गोमुखो ऽवादीत्साधूक्तं मरुभूतिना । किं पुनर्नापराधो ऽस्ति तव देवात्र कश्चन
tac chrutvā gomukho 'vādītsādhūktaṃ marubhūtinā / kiṃ punarnāparādho 'sti tava devātra kaścana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षयो यावन्न वृत्तो हि पापस्य परिपन्थिनः । तावद्दानप्रवृत्तो ऽपि दातुं शक्नोति न प्रभुः
kṣayo yāvanna vṛtto hi pāpasya paripanthinaḥ / tāvaddānapravṛtto 'pi dātuṃ śaknoti na prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिक्षीणे पुनः पापे वार्यमाणो ऽपि यत्नतः । ईश्वरः प्रददात्येव कर्मायत्तमिदं किल
parikṣīṇe punaḥ pāpe vāryamāṇo 'pi yatnataḥ / īśvaraḥ pradadātyeva karmāyattamidaṃ kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च लक्षदत्तस्य राज्ञः कार्पटिकस्य च । लब्धदत्तस्य देवैतां कथामाख्यामि ते शृणु
tathā ca lakṣadattasya rājñaḥ kārpaṭikasya ca / labdhadattasya devaitāṃ kathāmākhyāmi te śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभूल्लक्षपरं नाम नगरं वसुधातले । तत्रासील्लक्षदत्ताख्यस् त्यागिनामग्रणीर्नृपः
abhūllakṣaparaṃ nāma nagaraṃ vasudhātale / tatrāsīllakṣadattākhyas tyāgināmagraṇīrnṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्षादूनं न दातुं स जानाति स्म किलार्थिने । संबभाषे तु यं तस्मै ददौ लक्षाणि पञ्च सः
lakṣādūnaṃ na dātuṃ sa jānāti sma kilārthine / saṃbabhāṣe tu yaṃ tasmai dadau lakṣāṇi pañca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुतोष यस्मै स पुनर्निद्रारिद्र्यं चकार तम् । लक्षदत्त इति ख्यातं नाम तस्यात एव तत्
tutoṣa yasmai sa punarnidrāridryaṃ cakāra tam / lakṣadatta iti khyātaṃ nāma tasyāta eva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैको लब्धदत्ताख्यः सिंहद्वारे दिवानिशम् । तस्थौ कार्पटिकश्चर्मखण्डैककटिकर्पटः
tasyaiko labdhadattākhyaḥ siṃhadvāre divāniśam / tasthau kārpaṭikaścarmakhaṇḍaikakaṭikarpaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स निबद्धजटः शीतवर्षे ग्रीष्मातपे ऽपि वा । न चचाल ततः क्षिप्रं स राजा च ददर्श तम्
sa nibaddhajaṭaḥ śītavarṣe grīṣmātape 'pi vā / na cacāla tataḥ kṣipraṃ sa rājā ca dadarśa tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा तस्य चिरं तत्र तिष्ठतः क्लेशवर्तिनः । न स राजा ददौ किंचिद्दातापि सकृपो ऽपि सन्
tathā tasya ciraṃ tatra tiṣṭhataḥ kleśavartinaḥ / na sa rājā dadau kiṃciddātāpi sakṛpo 'pi san
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैकदा स नृपतिर्जगामाखेटकाटविम् । स च तं लगुडं बिभ्रदन्वक्कार्पटिको ययौ
athaikadā sa nṛpatirjagāmākheṭakāṭavim / sa ca taṃ laguḍaṃ bibhradanvakkārpaṭiko yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्य ससैन्यस्य वाहनस्थस्य धन्विनः । व्याघ्रान् वराहान् हरिणान् बाणवर्षेण निघ्नतः
tatra tasya sasainyasya vāhanasthasya dhanvinaḥ / vyāghrān varāhān hariṇān bāṇavarṣeṇa nighnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्रतः पादचारी सन् स कार्पटिक एककः । जघान लगुडेनैव वराहान् हरिणान् बहून्
agrataḥ pādacārī san sa kārpaṭika ekakaḥ / jaghāna laguḍenaiva varāhān hariṇān bahūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्ट्वा विक्रमं तस्य चित्रं शूरः कियानयम् । इति दध्यौ स राजान्तर्न त्वस्मै किंचिदप्यदात्
sa dṛṣṭvā vikramaṃ tasya citraṃ śūraḥ kiyānayam / iti dadhyau sa rājāntarna tvasmai kiṃcidapyadāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृताखेटः स नगरं स्वसुखायाविशन्नृपः । स च कार्पटिकस्तस्थौ सिंहद्वारे च पूर्ववत्
kṛtākheṭaḥ sa nagaraṃ svasukhāyāviśannṛpaḥ / sa ca kārpaṭikastasthau siṃhadvāre ca pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिदेकसीमान्तगोत्रजावजयाय सः । लक्षदत्तो ययौ राजा युद्धं चास्याभवन्महत्
kadācidekasīmāntagotrajāvajayāya saḥ / lakṣadatto yayau rājā yuddhaṃ cāsyābhavanmahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र युद्धे स तस्याग्रे राज्ञः कार्पटिको बहून् । दृढखादिरदण्डाग्रप्रहारैर् अवधीत्परान्
tatra yuddhe sa tasyāgre rājñaḥ kārpaṭiko bahūn / dṛḍhakhādiradaṇḍāgraprahārair avadhītparān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जितशत्रुः स राजा च निजं प्रत्याययौ पुरम् । न च तस्मै ददौ किंचिदपि दृष्टपराक्रमः
jitaśatruḥ sa rājā ca nijaṃ pratyāyayau puram / na ca tasmai dadau kiṃcidapi dṛṣṭaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कार्पटिकस्यात्र लब्धदत्तस्य तिष्ठतः । व्यतीयुः पञ्च वर्षाणि तस्य काष्ठेन जीवतः
evaṃ kārpaṭikasyātra labdhadattasya tiṣṭhataḥ / vyatīyuḥ pañca varṣāṇi tasya kāṣṭhena jīvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठे प्रवृत्ते दृष्ट्वा तमेकदा दैवयोगतः । स राजा जातकरुणो लक्षदत्तो व्यचिन्तयत्
ṣaṣṭhe pravṛtte dṛṣṭvā tamekadā daivayogataḥ / sa rājā jātakaruṇo lakṣadatto vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाद्याप्यस्य मया दत्तं चिरक्लिष्टस्य किंचन । तद्युक्त्या किंचिदेतस्मै दत्त्वा पश्याम्यहं न किम्
nādyāpyasya mayā dattaṃ cirakliṣṭasya kiṃcana / tadyuktyā kiṃcidetasmai dattvā paśyāmyahaṃ na kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नामास्य वराकस्य वृत्तः पापक्षयो न वा । किं ददाति न वाद्यापि लक्ष्मीरस्य च दर्शनम्
kiṃ nāmāsya varākasya vṛttaḥ pāpakṣayo na vā / kiṃ dadāti na vādyāpi lakṣmīrasya ca darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यालोच्य नृपः स्वैर् अं भाण्डागारं प्रविश्य सः । रत्नैर् भृतं मातुलुङ्गं समुद्गकम् इव व्यधात्
ityālocya nṛpaḥ svair aṃ bhāṇḍāgāraṃ praviśya saḥ / ratnair bhṛtaṃ mātuluṅgaṃ samudgakam iva vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकार सर्वास्थानं च स विधाय बहिः सभाम् । तत्र च प्राविशन्सर्वे पौरसामन्तमन्त्रिणः
cakāra sarvāsthānaṃ ca sa vidhāya bahiḥ sabhām / tatra ca prāviśansarve paurasāmantamantriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये च प्रविष्टं तं राजा कार्पटिकं स्वयम् । इतो निकटमेहीति जगाद स्निग्धया गिरा
tanmadhye ca praviṣṭaṃ taṃ rājā kārpaṭikaṃ svayam / ito nikaṭamehīti jagāda snigdhayā girā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कार्पटिकः श्रुत्वा लब्धदत्तः प्रहर्षवान् । अग्रे सविधमागत्य राज्ञस्तस्योपविष्टवान्
tataḥ kārpaṭikaḥ śrutvā labdhadattaḥ praharṣavān / agre savidhamāgatya rājñastasyopaviṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तमवदद्राजा ब्रूहि किंचित्सुभाषितम् । तदाकर्ण्या पपाठैताम् आर्यां कार्पटिको ऽथ सः
tatas tamavadadrājā brūhi kiṃcitsubhāṣitam / tadākarṇyā papāṭhaitām āryāṃ kārpaṭiko 'tha saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूरयति पूर्णम् एषा तरङ्गिणीसंहतिः समुद्रम् इव । लक्ष्मीर् अधनस्य पुनर् लोचनमार्गे ऽपि नायाति
pūrayati pūrṇam eṣā taraṅgiṇīsaṃhatiḥ samudram iva / lakṣmīr adhanasya punar locanamārge 'pi nāyāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतत् पाठयित्वा च भूयस् तुष्टः स भूपतिः । सद्रत्नपूर्णं तस्मै तन् मातुलुङ्गफलं ददौ
śrutvaitat pāṭhayitvā ca bhūyas tuṣṭaḥ sa bhūpatiḥ / sadratnapūrṇaṃ tasmai tan mātuluṅgaphalaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य तुष्यति राजायं दारिद्र्यं तस्य कृन्तति । शोच्यः कार्पटिकस् त्व् एष यम् आहूयैवम् आदरात्
yasya tuṣyati rājāyaṃ dāridryaṃ tasya kṛntati / śocyaḥ kārpaṭikas tv eṣa yam āhūyaivam ādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलुङ्गम् इदं दत्तं तुष्टेनानेन भूभृता । कल्पवृक्षो ऽप्य् अभव्यानां प्रायो याति पलाशताम्
mātuluṅgam idaṃ dattaṃ tuṣṭenānena bhūbhṛtā / kalpavṛkṣo 'py abhavyānāṃ prāyo yāti palāśatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सर्वे ऽपि तद् दृष्ट्वा तत्रास्थाने विषादिनः । अज्ञातपरमार्थत्वात्स्वैर् अमूचुः परस्परम्
iti sarve 'pi tad dṛṣṭvā tatrāsthāne viṣādinaḥ / ajñātaparamārthatvātsvair amūcuḥ parasparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तु कार्पटिको मातुलुङ्गमादाय निर्ययौ । आययौ चाग्रतस् तस्य भिक्षुरेको विषीदतः
sa tu kārpaṭiko mātuluṅgamādāya niryayau / āyayau cāgratas tasya bhikṣureko viṣīdataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजबन्दिनामा तद्दत्त्वा शाटकमग्रहीत् । तस्मात्कार्पटिकान्मातुलुङ्गं दृष्ट्वा मनोरमम्
sa rājabandināmā taddattvā śāṭakamagrahīt / tasmātkārpaṭikānmātuluṅgaṃ dṛṣṭvā manoramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य च स भिक्षुस्तद्राज्ञे फलमढौकयत् । राजा च तत्परिज्ञाय श्रमणं पृच्छति स्म तम्
praviśya ca sa bhikṣustadrājñe phalamaḍhaukayat / rājā ca tatparijñāya śramaṇaṃ pṛcchati sma tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातुलुङ्गं कुत इदं भदन्त भवतामिति । ततः कार्पटिकं सो ऽस्मै तद्दातारं शशंस तम्
mātuluṅgaṃ kuta idaṃ bhadanta bhavatāmiti / tataḥ kārpaṭikaṃ so 'smai taddātāraṃ śaśaṃsa tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजा विषण्णश् च विस्मितश् च बभूव सः । अहो अद्यापि न क्षीणं पापं तस्येति चिन्तयन्
atha rājā viṣaṇṇaś ca vismitaś ca babhūva saḥ / aho adyāpi na kṣīṇaṃ pāpaṃ tasyeti cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वीकृत्य मातुलुङ्गं तदुत्थायास्थानतः क्षणात् । चकार दिनकर्तव्यं लक्षदत्तः स भूपतिः
svīkṛtya mātuluṅgaṃ tadutthāyāsthānataḥ kṣaṇāt / cakāra dinakartavyaṃ lakṣadattaḥ sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि कार्पटिको गत्वा सिंहद्वारे यथास्थितः । कृतभोजनपानादिरासीद्विक्रीतशाटकः
so 'pi kārpaṭiko gatvā siṃhadvāre yathāsthitaḥ / kṛtabhojanapānādirāsīdvikrītaśāṭakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीये ऽह्नि स राजा स सर्वास्थानं तथैव तत् । विदधे तत्र सर्वे च सपौराः प्राविशन् पुनः
dvitīye 'hni sa rājā sa sarvāsthānaṃ tathaiva tat / vidadhe tatra sarve ca sapaurāḥ prāviśan punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा कार्पटिकं तं च प्रविष्टं सो ऽथ भूमिभृत् । तथैवाहूय पुनरप्य् उपावेशयदन्तिके
dṛṣṭvā kārpaṭikaṃ taṃ ca praviṣṭaṃ so 'tha bhūmibhṛt / tathaivāhūya punarapy upāveśayadantike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाठयित्वा च भूयो ऽपि तामेवार्यां प्रसादतः । गूढरत्नं ददौ तस्मै मातुलुङ्गं तद् एव सः
pāṭhayitvā ca bhūyo 'pi tāmevāryāṃ prasādataḥ / gūḍharatnaṃ dadau tasmai mātuluṅgaṃ tad eva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो द्वितीये दिवसे तुष्टो ऽस्यायं वृथा प्रभुः । किं तावदेतदित्यत्र सर्वे दध्युः सविस्मयाः
aho dvitīye divase tuṣṭo 'syāyaṃ vṛthā prabhuḥ / kiṃ tāvadetadityatra sarve dadhyuḥ savismayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च कार्पटिको विग्नो हस् ते कृत्वा तु तत्फलम् । राजप्रसादं सफलं मन्वानो निर्ययौ बहिः
sa ca kārpaṭiko vigno has te kṛtvā tu tatphalam / rājaprasādaṃ saphalaṃ manvāno niryayau bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्तस्याययौ कोऽपि विषयाधिकृतो ऽग्रतः । प्रविविक्षुतदास्थानं द्रष्टुकामो महीक्षितम्
tāvattasyāyayau ko'pi viṣayādhikṛto 'grataḥ / pravivikṣutadāsthānaṃ draṣṭukāmo mahīkṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्ट्वा मातुलुङ्गं तद्वव्रे कार्पटिकात्ततः । आददे शकुनापेक्षी दत्त्वास्मै वस्त्रयोर् युगम्
sa dṛṣṭvā mātuluṅgaṃ tadvavre kārpaṭikāttataḥ / ādade śakunāpekṣī dattvāsmai vastrayor yugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य च नृपास्थानं पादनम्रो नृपाय तत् । मातुलुङ्गं ददावादौ ततो ऽन्यत्प्राभृतं निजम्
praviśya ca nṛpāsthānaṃ pādanamro nṛpāya tat / mātuluṅgaṃ dadāvādau tato 'nyatprābhṛtaṃ nijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिज्ञाय च तद्राज्ञा फलं स विषयाधिपः । कुत एतत्तवेत्य् उक्तो ऽवोचत्कार्पटिकादिति
parijñāya ca tadrājñā phalaṃ sa viṣayādhipaḥ / kuta etattavety ukto 'vocatkārpaṭikāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो ददाति नाद्यापि लक्ष्मीस्तस्येह दर्शनम् । इत्यन्तश्चिन्तयन्सो ऽथ राजाभूद्विमना भृशम्
aho dadāti nādyāpi lakṣmīstasyeha darśanam / ityantaścintayanso 'tha rājābhūdvimanā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तस्थौ मातुलुङ्गं तद्गृहीत्वास्थानतश् च सः । सो ऽथ कार्पटिको वस्त्रयुग्मं प्राप्यापणं ययौ
uttasthau mātuluṅgaṃ tadgṛhītvāsthānataś ca saḥ / so 'tha kārpaṭiko vastrayugmaṃ prāpyāpaṇaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रे भोजनपानादि विक्रीयैकं च शाटकम् । द्वितीयं च द्विधा कृत्वा वाससी द्वे व्यधत्त सः
cakre bhojanapānādi vikrīyaikaṃ ca śāṭakam / dvitīyaṃ ca dvidhā kṛtvā vāsasī dve vyadhatta saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तृतीये ऽपि दिने सर्वास्थानं स पार्थिवः । व्यधात्तथैव सर्वश् च प्रविवेश पुनर्जनः
tatastṛtīye 'pi dine sarvāsthānaṃ sa pārthivaḥ / vyadhāttathaiva sarvaś ca praviveśa punarjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै प्रविष्टाय च तन्मातुलुङ्गं तथैव सः । भूयो ऽप्याहूय तामार्यां पाठयित्वा नृपो ददौ
tasmai praviṣṭāya ca tanmātuluṅgaṃ tathaiva saḥ / bhūyo 'pyāhūya tāmāryāṃ pāṭhayitvā nṛpo dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्मितेष्व् अथ सर्वेषु सो ऽपि कार्पटिको बहिः । गत्वा राजविलासिन्यै तददाद्बीजपूरकम्
vismiteṣv atha sarveṣu so 'pi kārpaṭiko bahiḥ / gatvā rājavilāsinyai tadadādbījapūrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तस्मै राजसंमानतरुवल्लीव जङ्गमा । जातरूपं ददौ पुष्पमिवाग्रफलसूचकम्
sā tasmai rājasaṃmānataruvallīva jaṅgamā / jātarūpaṃ dadau puṣpamivāgraphalasūcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स विक्रीय तदहस्तस्थौ कार्पटिकः सुखम् । विलासिन्य् अपि सा राज्ञः प्रविवेशान्तिकं तदा
tatsa vikrīya tadahastasthau kārpaṭikaḥ sukham / vilāsiny api sā rājñaḥ praviveśāntikaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै च स्थूलरम्यं तन्मातुलुङ्गमढौकयत् । सो ऽपि तत्प्रत्यभिज्ञाय तां पप्रच्छ तदागमम्
tasmai ca sthūlaramyaṃ tanmātuluṅgamaḍhaukayat / so 'pi tatpratyabhijñāya tāṃ papraccha tadāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो जगाद सा दत्तमिदं कार्पटिकेन मे । तच् छ्रुत्वा स नृपो दध्यौ लक्ष्म्या सो ऽद्यापि नेक्षितः
tato jagāda sā dattamidaṃ kārpaṭikena me / tac chrutvā sa nṛpo dadhyau lakṣmyā so 'dyāpi nekṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दपुण्यो न यो वेत्ति मत्प्रसादमनिष्फलम् । माम् एव चैतान्यायान्ति महारत्नान्य् अहो मुहुः
mandapuṇyo na yo vetti matprasādamaniṣphalam / mām eva caitānyāyānti mahāratnāny aho muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ध्यात्वा गृहीत्वा तत्स्थापयित्वा च रक्षितम् । मातुलुङ्गं स उत्थाय चक्रे भूपतिराह्निकम्
iti dhyātvā gṛhītvā tatsthāpayitvā ca rakṣitam / mātuluṅgaṃ sa utthāya cakre bhūpatirāhnikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थे ऽह्नि च सो ऽकार्षीद्राजास्थानं तथैव तत् । पूर्यते स्म च तत्सर्वैः सामन्तसचिवादिभिः
caturthe 'hni ca so 'kārṣīdrājāsthānaṃ tathaiva tat / pūryate sma ca tatsarvaiḥ sāmantasacivādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तत्र तमायातं भूयः कार्पटिकं नृपः । उपवेश्याग्रतः प्राग्वत्स तमार्यामपाठयत्
tatas tatra tamāyātaṃ bhūyaḥ kārpaṭikaṃ nṛpaḥ / upaveśyāgrataḥ prāgvatsa tamāryāmapāṭhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ च मातुलुङ्गं तत्तस्मै तच् च द्रुतोज्झितम् । तस्य हस्तार्धसंप्राप्तं द्विधाभूत्पतितं भुवि
dadau ca mātuluṅgaṃ tattasmai tac ca drutojjhitam / tasya hastārdhasaṃprāptaṃ dvidhābhūtpatitaṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिधानसंधिभग्नाच् च तस्माद्रत्नानि निर्ययुः । भासयन्ति तदास्थानं महार्घाणि बहूनि च
pidhānasaṃdhibhagnāc ca tasmādratnāni niryayuḥ / bhāsayanti tadāsthānaṃ mahārghāṇi bahūni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानि दृष्त्वाब्रुवन् सर्वे परमार्थम् अजानताम् । त्र्यहं मृषा भ्रमो ऽभून् नः प्रसादस् त्व् ईदृशः प्रभोः
tāni dṛṣtvābruvan sarve paramārtham ajānatām / tryahaṃ mṛṣā bhramo 'bhūn naḥ prasādas tv īdṛśaḥ prabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वाब्रवीद्राजा मया युक्त्यानया ह्य् अयम् । दर्शनं श्रीर्ददात्यस्य किं न वेति परीक्षितः
etac chrutvābravīdrājā mayā yuktyānayā hy ayam / darśanaṃ śrīrdadātyasya kiṃ na veti parīkṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापान्तश् च त्र्यहं नास्य प्राप्तः प्राप्तो ऽस्य सो ऽद्य तु । तेनैव दर्शनं लक्ष्म्या दत्तमेतस्य सांप्रतम्
pāpāntaś ca tryahaṃ nāsya prāptaḥ prāpto 'sya so 'dya tu / tenaiva darśanaṃ lakṣmyā dattametasya sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तानि रत्नानि ग्रामान् हस्त्यश्वकाञ्चनम् । दत्त्वा चकार सामन्तं स तं कार्पटिकं प्रभुः
ity uktvā tāni ratnāni grāmān hastyaśvakāñcanam / dattvā cakāra sāmantaṃ sa taṃ kārpaṭikaṃ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तथौ च ततः स्नातुमास्थानात्संस्तुवज्जनात् । ययौ कार्पटिकः सो ऽपि कृतार्थो वसतिं निजाम्
uttathau ca tataḥ snātumāsthānātsaṃstuvajjanāt / yayau kārpaṭikaḥ so 'pi kṛtārtho vasatiṃ nijām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं यावन्न पापान्तो वृत्तस्तावन्न लभ्यते । प्रभुप्रसादो भृत्येन कृतैः कष्टशतैर् अपि
evaṃ yāvanna pāpānto vṛttastāvanna labhyate / prabhuprasādo bhṛtyena kṛtaiḥ kaṣṭaśatair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याख्याय कथामेतां मन्त्रिमुख्यः स गोमुखः । नरवाहनदत्तं तं जगाद स्वप्रभुं पुनः
ityākhyāya kathāmetāṃ mantrimukhyaḥ sa gomukhaḥ / naravāhanadattaṃ taṃ jagāda svaprabhuṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्देव जाने नैतस्य नूनं कार्पटिकस्य ते । वृत्तः पापक्षयो ऽद्यापि येन नास्य प्रसीदसि
taddeva jāne naitasya nūnaṃ kārpaṭikasya te / vṛttaḥ pāpakṣayo 'dyāpi yena nāsya prasīdasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूत्वैतद्गोमुखवचो हन्त साध्वित्य् उदीर्य च । तस्मै कार्पटिकाख्याय निजकार्पटिकाय सः
śrūtvaitadgomukhavaco hanta sādhvity udīrya ca / tasmai kārpaṭikākhyāya nijakārpaṭikāya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सेश्वरसुतः सद्यः प्रददौ ग्रामसंचयम् । हस्त्यश्वं हेमकोटिं च सद्वस्त्राभरणानि च
vatseśvarasutaḥ sadyaḥ pradadau grāmasaṃcayam / hastyaśvaṃ hemakoṭiṃ ca sadvastrābharaṇāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदैव राजसदृशः सो ऽभूत्कार्पटिकः कृती । कृतज्ञे सत्परीवारे प्रभौ सेवाफला कुतः
tadaiva rājasadṛśaḥ so 'bhūtkārpaṭikaḥ kṛtī / kṛtajñe satparīvāre prabhau sevāphalā kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् स्थितस्य तस्यात्र जातु सेवार्थम् आययौ । नरवाहनदत्तस्य दाक्षिणात्यो युवा द्विजः
evam sthitasya tasyātra jātu sevārtham āyayau / naravāhanadattasya dākṣiṇātyo yuvā dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलम्बबाहुनामा च स वीरस्तं व्यजिज्ञपत् । कीर्त्याकृष्टस्तवैषो ऽहं पादौ देव समाश्रितः
pralambabāhunāmā ca sa vīrastaṃ vyajijñapat / kīrtyākṛṣṭastavaiṣo 'haṃ pādau deva samāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदात्पदं च देवस्य पदातिर्न चलाम्य् अहम् । गजवाजिरथैर् भूमौ गच्छतो नाम्बरे पुनः
padātpadaṃ ca devasya padātirna calāmy aham / gajavājirathair bhūmau gacchato nāmbare punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधरेन्द्रता यस्माच्छ्रूयते भाविनी प्रभोः । दिने दिने स्वर्णशतं दीयतां वृत्तये मम
vidyādharendratā yasmācchrūyate bhāvinī prabhoḥ / dine dine svarṇaśataṃ dīyatāṃ vṛttaye mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवते तस्मै तत्किलातुलतेजसे । नरवाहनदत्तस् तां ददौ वृत्तिं द्विजातये
evam uktavate tasmai tatkilātulatejase / naravāhanadattas tāṃ dadau vṛttiṃ dvijātaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रसङ्गाच् च वक्ति स्म गोमुखो देव सेवकाः । भवन्त्येवंविधा राज्ञां तथा च श्रूयतां कथा
tatprasaṅgāc ca vakti sma gomukho deva sevakāḥ / bhavantyevaṃvidhā rājñāṃ tathā ca śrūyatāṃ kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तीह विक्रमपुरं नाम्ना पुरवरं महत् । तत्र विक्रमतुङ्गाख्यो बभूव नृपतिः पुरा
astīha vikramapuraṃ nāmnā puravaraṃ mahat / tatra vikramatuṅgākhyo babhūva nṛpatiḥ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैक्ष्ण्यं कृपाणे यस्याभून्न दण्डे नयशालिनः । धर्मे च सततासक्तिर्न तु स्त्रीमृगयादिषु
taikṣṇyaṃ kṛpāṇe yasyābhūnna daṇḍe nayaśālinaḥ / dharme ca satatāsaktirna tu strīmṛgayādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंश् च राज्ञि कुलयो रजःसु गुणविच्युतिः । सायकेष्व् अविचारश् च गोष्ठेषु पशुरक्षिनाम्
tasmiṃś ca rājñi kulayo rajaḥsu guṇavicyutiḥ / sāyakeṣv avicāraś ca goṣṭheṣu paśurakṣinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वीरवरो नाम शूरो मालवदेशजः । स्वाकृतिश्चाययौ राज्ञो विप्रः सेवार्थमेकदा
tasya vīravaro nāma śūro mālavadeśajaḥ / svākṛtiścāyayau rājño vipraḥ sevārthamekadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य धर्मवती नाम भार्या वीरवती सुता । पुत्रः सत्त्ववरश्चेति त्रयं परिकरो गृहे
yasya dharmavatī nāma bhāryā vīravatī sutā / putraḥ sattvavaraśceti trayaṃ parikaro gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवापरिकरश्चान्यत्त्रयं कट्यां कृपाणिका । पाणौ करतलैकस्मिंश्चर्मान्यस्मिन्सुदर्पणम्
sevāparikaraścānyattrayaṃ kaṭyāṃ kṛpāṇikā / pāṇau karatalaikasmiṃścarmānyasminsudarpaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयन्मात्रे परिकरे वृत्तये ऽर्थयते स्म सः । प्रत्यहं नृपतेस्तस्माद्दीनारशतपञ्चकम्
iyanmātre parikare vṛttaye 'rthayate sma saḥ / pratyahaṃ nṛpatestasmāddīnāraśatapañcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा च स ददौ तस्मै वृत्तिं तां लक्षितौजसे । पश्यामि तावदेतस्य प्रकर्षमिति चिन्तयन्
rājā ca sa dadau tasmai vṛttiṃ tāṃ lakṣitaujase / paśyāmi tāvadetasya prakarṣamiti cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ च तस्य चारान्स पश्चाज्जिज्ञासितुं नृपः । कुर्यादियद्भिर् दीनारैः किं द्विबाहुरसाविति
dadau ca tasya cārānsa paścājjijñāsituṃ nṛpaḥ / kuryādiyadbhir dīnāraiḥ kiṃ dvibāhurasāviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च वीरवरस्तेषां दीनाराणां दिने दिने । शतं हस् ते स्वभार्याया भोजनादिकृते ददौ
sa ca vīravarasteṣāṃ dīnārāṇāṃ dine dine / śataṃ has te svabhāryāyā bhojanādikṛte dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतेन वस्त्रमाल्यादि क्रीणाति स्म शतं पुनः । स्नात्वा हरिहरादीनामर्चनार्थमकल्पयत्
śatena vastramālyādi krīṇāti sma śataṃ punaḥ / snātvā hariharādīnāmarcanārthamakalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजातिकृपणादिभ्यो ददावन्यच्छतद्वयम् । एवं स विनियुङ्क्ते स्म नित्यं पञ्चशतीमपि
dvijātikṛpaṇādibhyo dadāvanyacchatadvayam / evaṃ sa viniyuṅkte sma nityaṃ pañcaśatīmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्थौ च पूर्वमध्याह्नं सिंहद्वारे ऽस्य भूपतेः । कृत्वाह्निकादि चागत्य तत्रैवासीन् निशां पुनः
tasthau ca pūrvamadhyāhnaṃ siṃhadvāre 'sya bhūpateḥ / kṛtvāhnikādi cāgatya tatraivāsīn niśāṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतां तद्दिनचर्यां च नित्यं चारा न्यवेदयन् । राज्ञे तस्मै ततस्तुष्टः स तांश्चारान्न्यवर्तयत्
etāṃ taddinacaryāṃ ca nityaṃ cārā nyavedayan / rājñe tasmai tatastuṣṭaḥ sa tāṃścārānnyavartayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि वीरवरस् तस्य राज्ञस्तस्थौ दिवानिशम् । स्नानादिसमयं मुक्त्वा सिंहद्वारे धृतायुधः
so 'pi vīravaras tasya rājñastasthau divāniśam / snānādisamayaṃ muktvā siṃhadvāre dhṛtāyudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्र तं वीरवरं जेतुमिच्छन्निवाययौ । शूरप्रतापासहनो गर्जितोग्रो घनागमः
athātra taṃ vīravaraṃ jetumicchannivāyayau / śūrapratāpāsahano garjitogro ghanāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा चवर्षति घने घोरा धाराशरावलीः । न स वीरवरः सिंहद्वारात्स्तम्भ इवाचलत्
tadā cavarṣati ghane ghorā dhārāśarāvalīḥ / na sa vīravaraḥ siṃhadvārātstambha ivācalat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा विक्रमतुङ्गश् च प्रासादाद्वीक्ष्य तं सदा । आरुरोह स जिज्ञासुः प्रासादं तं पुनर्निशि
rājā vikramatuṅgaś ca prāsādādvīkṣya taṃ sadā / āruroha sa jijñāsuḥ prāsādaṃ taṃ punarniśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहद्वारे स्थितः को ऽत्रेत्युपरिष्टाज्जगाद सः । तच् छ्रुत्वाहं स्थितो ऽत्रेति सो ऽपि वीरवरो ऽभ्यधात्
siṃhadvāre sthitaḥ ko 'tretyupariṣṭājjagāda saḥ / tac chrutvāhaṃ sthito 'treti so 'pi vīravaro 'bhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो अयं महासत्त्वः सुमहत्पदमर्हति । सिंहद्वारं न यो मुञ्चत्यम्बुदे वर्षतीदृशे
aho ayaṃ mahāsattvaḥ sumahatpadamarhati / siṃhadvāraṃ na yo muñcatyambude varṣatīdṛśe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति यावच् च स श्रुत्वा विचिन्तयति भूमिभृत् । तावद्दूरात्सकरुणं रुदतीमशृणोत्स्त्रियम्
iti yāvac ca sa śrutvā vicintayati bhūmibhṛt / tāvaddūrātsakaruṇaṃ rudatīmaśṛṇotstriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखितो मे न राष्ट्रे ऽस्ति तदेषा का नु रोदिति । इत्यालोच्याब्रवीद्राजा स तं वीरवरं तदा
duḥkhito me na rāṣṭre 'sti tadeṣā kā nu roditi / ityālocyābravīdrājā sa taṃ vīravaraṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो वीरवर कापि स्त्री दूरे रोदित्य् असौ शृणु । कैषा किं दुःखमस्याश्चेत्यत्र गत्वा निरूपय
bho vīravara kāpi strī dūre rodity asau śṛṇu / kaiṣā kiṃ duḥkhamasyāścetyatra gatvā nirūpaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स तथेत्य् उक्त्वा गन्तुं प्रववृते ततः । धुन्वन् करतलं वीरवरो बद्धासिधेनुकः
tac chrutvā sa tathety uktvā gantuṃ pravavṛte tataḥ / dhunvan karatalaṃ vīravaro baddhāsidhenukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तं प्रस्थितं मेघे ज्वलद्विद्युति तादृशे । धारानिपातसंरुद्धरोदोरन्ध्रे सकौतुकः
dṛṣṭvā taṃ prasthitaṃ meghe jvaladvidyuti tādṛśe / dhārānipātasaṃruddharodorandhre sakautukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृपश्चाबतीर्यैव प्रासादात्तस्य पृष्ठतः । अलक्षितः खड्गपाणिः प्रतस्थे सो ऽपि भूमिपः
sakṛpaścābatīryaiva prāsādāttasya pṛṣṭhataḥ / alakṣitaḥ khaḍgapāṇiḥ pratasthe so 'pi bhūmipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चानुसर्पन्रुदितं गुप्तान्वागतभूपतिः । गत्वा बहिः पुरादेकं प्राप वीरवरः सरः
sa cānusarpanruditaṃ guptānvāgatabhūpatiḥ / gatvā bahiḥ purādekaṃ prāpa vīravaraḥ saraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा नाथ हा कृपालो हा शूर त्यक्ता त्वया कथम् । वत्स्यामीति च तन्मध्ये रुदतीं स्त्रीं ददर्श ताम्
hā nātha hā kṛpālo hā śūra tyaktā tvayā katham / vatsyāmīti ca tanmadhye rudatīṃ strīṃ dadarśa tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
का त्वं शोचसि कं नाथमिति पृष्टा च तेन सा । उवाच पुत्रा मामेतां विद्धि वीरवर क्षितिम्
kā tvaṃ śocasi kaṃ nāthamiti pṛṣṭā ca tena sā / uvāca putrā māmetāṃ viddhi vīravara kṣitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या विक्रमतुङ्गो मे राजा नाथो ऽद्य धार्मिकः । मृत्युश् च भविता तस्य तृतीये ऽहनि निश्चितम्
tasyā vikramatuṅgo me rājā nātho 'dya dhārmikaḥ / mṛtyuś ca bhavitā tasya tṛtīye 'hani niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतादृशश् च भूयो ऽपि पतिः स्यात्पुत्र मे कुतः । तेनैतमनुशोचामि स्वात्मानं च सुदुःखिता
etādṛśaś ca bhūyo 'pi patiḥ syātputra me kutaḥ / tenaitamanuśocāmi svātmānaṃ ca suduḥkhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं हि भावि पश्यामि दिव्यदृष्ट्या शुभाशुभम् । त्रिदिवस्थो यथाद्राक्षीत्सुप्रभो देवपुत्रकः
ahaṃ hi bhāvi paśyāmi divyadṛṣṭyā śubhāśubham / tridivastho yathādrākṣītsuprabho devaputrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि पुण्यक्षयात्स्वर्गात्पतनं भावि दिव्यदृक् । सप्ताहात्सूकरीगर्भे संभवं चैक्षतात्मनः
sa hi puṇyakṣayātsvargātpatanaṃ bhāvi divyadṛk / saptāhātsūkarīgarbhe saṃbhavaṃ caikṣatātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स सूकरीगर्भवासक्लेशं विभावयन् । देवपुत्रो ऽन्वशोचत् तान् दिव्यान् भोगान् सहात्मना
tataḥ sa sūkarīgarbhavāsakleśaṃ vibhāvayan / devaputro 'nvaśocat tān divyān bhogān sahātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा स्वर्ग हा हाप्सरसो हा नन्दनलतागृहाः । हा वत्स्यामि कथं क्रोडीगर्भे तदनु कर्दमे
hā svarga hā hāpsaraso hā nandanalatāgṛhāḥ / hā vatsyāmi kathaṃ kroḍīgarbhe tadanu kardame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.