Somadeva: Kathasaritsagara 9.4

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे ऽलंकारवतीलम्बके तृतीयस् तरङ्गः । चतुर्थस् तरङ्गः । एवं स निवसंस् तत्र वत्सेशस्य पितुर् गृहे । गोमुखाद्यैः स्वसचिवैः सेव्यमानो ऽनुरागिभिः

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare 'laṃkāravatīlambake tṛtīyas taraṅgaḥ / caturthas taraṅgaḥ / evaṃ sa nivasaṃs tatra vatseśasya pitur gṛhe / gomukhādyaiḥ svasacivaiḥ sevyamāno 'nurāgibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहरंश् चाप्य् अलंकारवत्या देव्यानुरक्तया । मानविघ्नासहोद्गाढतत्प्रेममुषितेर्ष्यया

viharaṃś cāpy alaṃkāravatyā devyānuraktayā / mānavighnāsahodgāḍhatatpremamuṣiterṣyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तो ऽथ कदाचिन्मृगकाननम् । जगाम रथमारुह्य पश्चादारूढगोमुखः

naravāhanadatto 'tha kadācinmṛgakānanam / jagāma rathamāruhya paścādārūḍhagomukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलम्बबाहौ तस्मिंश्च विप्रवीरे ऽग्रयायिनि । चकाराखेटकक्रीडां स तत्र सहितो ऽनुगैः

pralambabāhau tasmiṃśca vipravīre 'grayāyini / cakārākheṭakakrīḍāṃ sa tatra sahito 'nugaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वप्राणेन धावत्सु रथाश्वेष्वपि तस्य सः । प्रलम्बबाहुस् तद्वेगं विजित्य पुरतो ययौ

sarvaprāṇena dhāvatsu rathāśveṣvapi tasya saḥ / pralambabāhus tadvegaṃ vijitya purato yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽवधीत्सायकैः सिंहव्याघ्रादीन्स्यन्दने स्थितः । प्रलम्बबाहुस् त्वसिना पादचारी जघान तान्

so 'vadhītsāyakaiḥ siṃhavyāghrādīnsyandane sthitaḥ / pralambabāhus tvasinā pādacārī jaghāna tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो शौर्यमहो जङ्घाजवो ऽस्येति विसिस्मिये । नरवाहनदत्तश् च दृष्ट्वा दृष्ट्वा स तं द्विजम्

aho śauryamaho jaṅghājavo 'syeti visismiye / naravāhanadattaś ca dṛṣṭvā dṛṣṭvā sa taṃ dvijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताखेटः परिश्रान्तः स ससारथिगोमुखः । प्रलम्बबाहौ सुभटे तस्मिन्नग्रसरे ततः

kṛtākheṭaḥ pariśrāntaḥ sa sasārathigomukhaḥ / pralambabāhau subhaṭe tasminnagrasare tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथारूढस्तृषाक्रान्तः सलिलान्वेषणक्रमात् । वत्सेश्वरात्मजो दूरं विवेशान्यन्महावनम्

rathārūḍhastṛṣākrāntaḥ salilānveṣaṇakramāt / vatseśvarātmajo dūraṃ viveśānyanmahāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोत्फुल्लहिरण्याब्जं दिव्यं प्राप महत्सरः । द्वितीयम् इव बह्वर्कबिम्बं भूमिगतं नभः

tatrotphullahiraṇyābjaṃ divyaṃ prāpa mahatsaraḥ / dvitīyam iva bahvarkabimbaṃ bhūmigataṃ nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स स्नातपीताम्भाः कृतस्नानादिसानुगः । तदेकदेशे चतुरो दूरादैक्षत पूरुषान्

tatra sa snātapītāmbhāḥ kṛtasnānādisānugaḥ / tadekadeśe caturo dūrādaikṣata pūruṣān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्याकृतीन् दिव्यवस्त्रान् दिव्याभरणभूषितान् । हेमाम्बुजानि सरसस्तस्मादुच्चित्य गृह्णतः

divyākṛtīn divyavastrān divyābharaṇabhūṣitān / hemāmbujāni sarasastasmāduccitya gṛhṇataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपागात्कौतुकात्तांश् च पृष्टः को ऽसीति तैर् अपि । अन्वयं नाम वृत्तान्तं निजं तेभ्यः शशंस सः

upāgātkautukāttāṃś ca pṛṣṭaḥ ko 'sīti tair api / anvayaṃ nāma vṛttāntaṃ nijaṃ tebhyaḥ śaśaṃsa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽप्येवं दर्शनप्रीताः पृष्टवन्तं तमब्रुवन् । अस्ति मध्ये महाम्भोधेः श्रीमद्द्वीपवरं महत्

te 'pyevaṃ darśanaprītāḥ pṛṣṭavantaṃ tamabruvan / asti madhye mahāmbhodheḥ śrīmaddvīpavaraṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन् नारिकेलद्वीपाख्यं ख्यातं जगति सुन्दरम् । तत्र सन्ति च चत्वारः पर्वता दियभूमयः

yan nārikeladvīpākhyaṃ khyātaṃ jagati sundaram / tatra santi ca catvāraḥ parvatā diyabhūmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैनाको वृषभश्चक्रो बलाहक इति स्मृताः । चतुर्षु तेषु चत्वारो निवसाम इमे वयम्

maināko vṛṣabhaścakro balāhaka iti smṛtāḥ / caturṣu teṣu catvāro nivasāma ime vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको ऽस्माकं रूपसिद्धिर्नाम्ना विविधरूपधृत् । प्रमाणसिद्धिरपरो बृहत्सूक्ष्मप्रमाणदृक्

eko 'smākaṃ rūpasiddhirnāmnā vividharūpadhṛt / pramāṇasiddhiraparo bṛhatsūkṣmapramāṇadṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानसिद्धिस्तृतीयश् च भविष्यद्भूतभाव्यवित् । देवसिद्धिश्चतुर्थो ऽपि सर्वदैवतसिद्धिभृत्

jñānasiddhistṛtīyaś ca bhaviṣyadbhūtabhāvyavit / devasiddhiścaturtho 'pi sarvadaivatasiddhibhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वयं हेमकमलान्येतान्यादाय सांप्रतम् । देवं पूजयितुं यामः श्वेतद्वीपे श्रियः पतिम्

te vayaṃ hemakamalānyetānyādāya sāṃpratam / devaṃ pūjayituṃ yāmaḥ śvetadvīpe śriyaḥ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भक्ता हि वयं सर्वे तत्प्रसादेन चाद्रिषु । तेषु स्वेष्वाधिपत्यं नः सिद्धियुक्ताश् च संपदः

tadbhaktā hi vayaṃ sarve tatprasādena cādriṣu / teṣu sveṣvādhipatyaṃ naḥ siddhiyuktāś ca saṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेहि दर्शयामस् ते श्वेतद्वीपे हरिं प्रभुम् । नयामस्त्वन्तरिक्षेण यदि ते रोचते सखे

tadehi darśayāmas te śvetadvīpe hariṃ prabhum / nayāmastvantarikṣeṇa yadi te rocate sakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवद्भिस् तैः साकं देवपुत्रैस् तथेति सः । नरवाहनदत्तो ऽत्र स्वाधीनाम्बुफलादिके

ity uktavadbhis taiḥ sākaṃ devaputrais tatheti saḥ / naravāhanadatto 'tra svādhīnāmbuphalādike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमुखादीनवस्थाप्य श्वेतद्वीपं विहायसा । ययौ गृहीतः स्वोत्सङ्गे तन्मध्याद्देवसिद्धिना

gomukhādīnavasthāpya śvetadvīpaṃ vihāyasā / yayau gṛhītaḥ svotsaṅge tanmadhyāddevasiddhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रावतीर्य गगनाद् दूराद् एवोपसृत्य च । पार्श्वस्थिताब्धितनयं पादान्तस्थवसुंधरम्

tatrāvatīrya gaganād dūrād evopasṛtya ca / pārśvasthitābdhitanayaṃ pādāntasthavasuṃdharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खचक्रगदापद्मैः सेव्यमानं सविग्रहैः । भक्त्योपगीयमानं च गन्धर्वैर् नारदादिभिः

śaṅkhacakragadāpadmaiḥ sevyamānaṃ savigrahaiḥ / bhaktyopagīyamānaṃ ca gandharvair nāradādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणम्यमानं देवैश् च सिद्धैर् विद्याधरैस् तथा । अग्रोपविष्टगरुडं शेषशय्यागतं हरिम्

praṇamyamānaṃ devaiś ca siddhair vidyādharais tathā / agropaviṣṭagaruḍaṃ śeṣaśayyāgataṃ harim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ददर्श चतुर्भिस्तैः प्रापितो देवपुत्रकैः । कस्य नाभ्युदये हेतुर्भवेत्साधुसमागमः

sa dadarśa caturbhistaiḥ prāpito devaputrakaiḥ / kasya nābhyudaye heturbhavetsādhusamāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽर्चितं देवपुत्रैः कश्यपाद्यैश् च संस्तुतम् । नरवाहनदत्तस् तमस्तौषीत्प्राञ्जलिः प्रभुम्

tato 'rcitaṃ devaputraiḥ kaśyapādyaiś ca saṃstutam / naravāhanadattas tamastauṣītprāñjaliḥ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमो ऽस्तु तुभ्यं भगवन् भक्तकल्पमहीरुह । लक्ष्मीकल्पलताश्लिष्टवपुषे ऽभीष्टदायिने

namo 'stu tubhyaṃ bhagavan bhaktakalpamahīruha / lakṣmīkalpalatāśliṣṭavapuṣe 'bhīṣṭadāyine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नमस् ते दिव्यहंसाय सन्मानसनिवासिने । सततोदितनादाय पराकाशविहारिणे

namas te divyahaṃsāya sanmānasanivāsine / satatoditanādāya parākāśavihāriṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुभ्यं नमो ऽतिसर्वाय सर्वाभ्यन्तरवर्तिने । गुणातिक्रान्तरूपाय पूर्णषाड्गुण्यमूर्तये

tubhyaṃ namo 'tisarvāya sarvābhyantaravartine / guṇātikrāntarūpāya pūrṇaṣāḍguṇyamūrtaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मा ते नाभिकमले स्वध्यायोद्यन् मृदुध्वनिः । तद्भूतानेकचरणो ऽप्य् एष षट्चारणायते

brahmā te nābhikamale svadhyāyodyan mṛdudhvaniḥ / tadbhūtānekacaraṇo 'py eṣa ṣaṭcāraṇāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिपादो द्युमूर्धा त्वं दिक्श्रोत्रो ऽर्केन्दुलोचनः । ब्रह्माण्डजठरः कोऽपि पुरुषो गीयसे बुधैः

bhūmipādo dyumūrdhā tvaṃ dikśrotro 'rkendulocanaḥ / brahmāṇḍajaṭharaḥ ko'pi puruṣo gīyase budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्तो धामनिधेश्चासौ भूतग्रामो विजृम्भते । नाथ स्फुलिङ्गसंघात इव प्रज्वलतो ऽनलात्

tvatto dhāmanidheścāsau bhūtagrāmo vijṛmbhate / nātha sphuliṅgasaṃghāta iva prajvalato 'nalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनश् च प्रविशत्येष त्वाम् एव प्रलयागमे । दिनान्ते विग्रहव्रात इव वासमहाद्रुमम्

punaś ca praviśatyeṣa tvām eva pralayāgame / dinānte vigrahavrāta iva vāsamahādrumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृजस्य् उल्लसितः स्वांशांस् त्वम् एतान् भुवनेश्वरान् । अनन्तवेलाक्षुभितस् तरङ्गान् इव वारिधिः

sṛjasy ullasitaḥ svāṃśāṃs tvam etān bhuvaneśvarān / anantavelākṣubhitas taraṅgān iva vāridhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वरूपो ऽप्य् अरूपस्त्वं विश्वकर्मापि चाक्रियः । विश्वाधारो ऽप्य् अनाधारः कः स तत्त्वमवैति ते

viśvarūpo 'py arūpastvaṃ viśvakarmāpi cākriyaḥ / viśvādhāro 'py anādhāraḥ kaḥ sa tattvamavaiti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां तामृद्धिं सुराः प्राप्तास्त्वत्प्रसन्नेक्षणेक्षिताः । तत्प्रसीद प्रपन्नं मां पश्य पश्यार्द्रया दृशा

tāṃ tāmṛddhiṃ surāḥ prāptāstvatprasannekṣaṇekṣitāḥ / tatprasīda prapannaṃ māṃ paśya paśyārdrayā dṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृतस्तुतिं दृष्ट्वा सप्रसादेन चक्षुषा । नरवाहनदत्तं तं हरिर्नारदम् अभ्यधात्

evaṃ kṛtastutiṃ dṛṣṭvā saprasādena cakṣuṣā / naravāhanadattaṃ taṃ harirnāradam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छ क्षीरोदसंभूता या वराप्सरसः पुरा । न्यासीकृत्य मयाहस् ते शक्रस्य स्थापिताः स्वकाः

gaccha kṣīrodasaṃbhūtā yā varāpsarasaḥ purā / nyāsīkṛtya mayāhas te śakrasya sthāpitāḥ svakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास्तस्मान्मम वाक्येन मृगयित्वा महामुने । आरोप्य तद्रथे सर्वाः सत्वरं त्वमिहानय

tāstasmānmama vākyena mṛgayitvā mahāmune / āropya tadrathe sarvāḥ satvaraṃ tvamihānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो हरिणा गत्वा नारदः स तथेति ताः । आनिन्ये ऽप्सरसः शक्रात्तद्रथेन समातलिः

ity ukto hariṇā gatvā nāradaḥ sa tatheti tāḥ / āninye 'psarasaḥ śakrāttadrathena samātaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन तासूपनीतासु प्रणतेनाप्सरःस्वथ । वत्सराजतनूजं तं भगवानादिदेश सः

tena tāsūpanītāsu praṇatenāpsaraḥsvatha / vatsarājatanūjaṃ taṃ bhagavānādideśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तैतास्तुभ्यमप्सरसो मया । दत्ता विद्याधरेन्द्राणां भविष्यच्चक्रवर्तिने

naravāhanadattaitāstubhyamapsaraso mayā / dattā vidyādharendrāṇāṃ bhaviṣyaccakravartine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वमासामुचितो भर्ता भार्याश्चैतास्तवोचिताः । कामदेवावतारो हि निर्मितस्त्वं पुरारिणा

tvamāsāmucito bhartā bhāryāścaitāstavocitāḥ / kāmadevāvatāro hi nirmitastvaṃ purāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा पादपतिते तस्मिन्वत्सेश्वरात्मजे । लब्धप्रसादमुदिते हरिर्मातलिमादिशत्

tac chrutvā pādapatite tasminvatseśvarātmaje / labdhaprasādamudite harirmātalimādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तो ऽसाव् अप्सरः सहितस्त्वया । प्राप्यतां स्वगृहं यावत् पथा येनायमिच्छति

naravāhanadatto 'sāv apsaraḥ sahitastvayā / prāpyatāṃ svagṛhaṃ yāvat pathā yenāyamicchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भगवतादिष्टे साप्सरस्कः प्रणम्य तम् । नरवाहनदत्तः स रथं मातलिसारथिम्

evaṃ bhagavatādiṣṭe sāpsaraskaḥ praṇamya tam / naravāhanadattaḥ sa rathaṃ mātalisārathim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरुह्य देवपुत्रैस्तैः साकं कृतनिमन्त्रणैः । नारिकेलमगाद्द्वीपं देवैश्चैव कृतस्पृहः

āruhya devaputraistaiḥ sākaṃ kṛtanimantraṇaiḥ / nārikelamagāddvīpaṃ devaiścaiva kṛtaspṛhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तैर् अर्चितो रूपसिद्धिप्रभृतिभिः कृती । चतुर्भिर् दिव्यपुरुषैः शक्रसारथिना युतः

tatra tair arcito rūpasiddhiprabhṛtibhiḥ kṛtī / caturbhir divyapuruṣaiḥ śakrasārathinā yutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैनाकवृषभाद्येषु तन्निवासाद्रिषु क्रमात् । अप्सरोभिः समं ताभिः स्वर्गस्पर्धिष्वरंस्त सः

mainākavṛṣabhādyeṣu tannivāsādriṣu kramāt / apsarobhiḥ samaṃ tābhiḥ svargaspardhiṣvaraṃsta saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुमासागमोत्फुल्लनानातरुवनासु च । विजहार तदुद्यानवनभूमिषु कौतुकी

madhumāsāgamotphullanānātaruvanāsu ca / vijahāra tadudyānavanabhūmiṣu kautukī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यैतास्तरुमञ्जर्यः पृथुपुष्पविलोचनैः । कान्तं वसन्तमायान्तं पश्यन्तीव विकस्वरैः

paśyaitāstarumañjaryaḥ pṛthupuṣpavilocanaiḥ / kāntaṃ vasantamāyāntaṃ paśyantīva vikasvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मक्षेत्रे ऽत्र मा भून्नः संतापो ऽर्ककरोष्मजः । इतीवाच्छादितं पश्य फुल्लैः सरसिजैः सरः

janmakṣetre 'tra mā bhūnnaḥ saṃtāpo 'rkakaroṣmajaḥ / itīvācchāditaṃ paśya phullaiḥ sarasijaiḥ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्योज्ज्वलं कर्णिकारम् उपेत्यापि विसौरभम् । विमुञ्चन्त्यलयो नीचं श्रीमन्तम् इव साधवः

paśyojjvalaṃ karṇikāram upetyāpi visaurabham / vimuñcantyalayo nīcaṃ śrīmantam iva sādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्येह किंनरीगीतैः कोकिलानां च कूजितैः । रुतैर् अलीनां संगीतमृतुराजस्य तन्यते

paśyeha kiṃnarīgītaiḥ kokilānāṃ ca kūjitaiḥ / rutair alīnāṃ saṃgītamṛturājasya tanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि देवपुत्रास्ते ब्रुवाणास्तामदर्शयन् । नरवाहनदत्ताय तस्मै स्वोपवनावलीम्

ityādi devaputrāste bruvāṇāstāmadarśayan / naravāhanadattāya tasmai svopavanāvalīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पुरेष्व् अपि चिक्रीड पश्यन्वत्सेश्वरात्मजः । स वसन्तोत्सवोद्दामप्रनृत्यत्पौरचर्चरीः

tatpureṣv api cikrīḍa paśyanvatseśvarātmajaḥ / sa vasantotsavoddāmapranṛtyatpauracarcarīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुभुजे साप्सरस्कश् च भोगानत्रामरोचितान् । सुकृतो यत्र गच्छन्ति तत्रैषामृद्धयो ऽग्रतः

bubhuje sāpsaraskaś ca bhogānatrāmarocitān / sukṛto yatra gacchanti tatraiṣāmṛddhayo 'grataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्थित्वा त्रिचतुरान्दिवसान्देवपुत्रकान् । नरवाहनदत्तस् तान्सुहृदो निजगाद सः

evaṃ sthitvā tricaturāndivasāndevaputrakān / naravāhanadattas tānsuhṛdo nijagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छाम्यहं स्वनगरीं तातसंदर्शनोत्सुकः । तद्यूयं तां पुरीमेत्य कृतार्थयत पश्यत

gacchāmyahaṃ svanagarīṃ tātasaṃdarśanotsukaḥ / tadyūyaṃ tāṃ purīmetya kṛtārthayata paśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा ते ऽब्रुवन्दृष्टः सारस्तस्याः पुरो भवान् । किमन्यत्प्रप्तिविद्येन स्मर्तव्यास्तु वयं त्वया

tac chrutvā te 'bruvandṛṣṭaḥ sārastasyāḥ puro bhavān / kimanyatpraptividyena smartavyāstu vayaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा प्रतिमुक्तस्तैर् उपनीतेन्द्रसद्रथम् । नरवाहनदत्तो ऽसौ मातलिं तम् अभाषत

ity uktvā pratimuktastair upanītendrasadratham / naravāhanadatto 'sau mātaliṃ tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रदिव्यसरस्तीरे स्थिता मे गोमुखादयः । तेन मार्गेण कौशाम्बीं पुरीं प्रापय मामिति

yatradivyasarastīre sthitā me gomukhādayaḥ / tena mārgeṇa kauśāmbīṃ purīṃ prāpaya māmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तथेति तेनोक्तः साप्सरस्कः स तद्रथे । आरुह्य तत्सरः प्राप गोमुखादीन्ददर्श च

tatas tatheti tenoktaḥ sāpsaraskaḥ sa tadrathe / āruhya tatsaraḥ prāpa gomukhādīndadarśa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयात स्वपथा शीघ्रं सर्वं वक्ष्यामि वो गृहे । इत्य् उक्त्वा तांश् च कौशाम्बीं ययौ शक्ररथेन सः

āyāta svapathā śīghraṃ sarvaṃ vakṣyāmi vo gṛhe / ity uktvā tāṃś ca kauśāmbīṃ yayau śakrarathena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रावतीर्य नभसः पूजितं प्रेष्य मातलिम् । अप्सरोभिर् युतस्ताभिः स विवेश स्वमन्दिरम्

tatrāvatīrya nabhasaḥ pūjitaṃ preṣya mātalim / apsarobhir yutastābhiḥ sa viveśa svamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थापयित्वा च तास् तत्र गत्वा वत्सेश्वरस्य सः । तदागमनहृष्टस्य ववन्दे चरणौ पितुः

sthāpayitvā ca tās tatra gatvā vatseśvarasya saḥ / tadāgamanahṛṣṭasya vavande caraṇau pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुर्वासवदत्तायाः पद्मावत्यास् तथैव च । अभ्यनन्दंश् च ते ऽप्येनं दर्शनातृप्तचक्षुषः

māturvāsavadattāyāḥ padmāvatyās tathaiva ca / abhyanandaṃś ca te 'pyenaṃ darśanātṛptacakṣuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च स रथारूढो गोमुखो ऽत्र ससारथिः । प्रलम्बबाहुना तेन विप्रेण सममाययौ

tāvac ca sa rathārūḍho gomukho 'tra sasārathiḥ / pralambabāhunā tena vipreṇa samamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्थिते मन्त्रिवर्गे पित्रा पृष्टः शशंस सः । नरवाहनदत्तस् तं स्ववृत्तान्तं महाद्भुतम्

atha sthite mantrivarge pitrā pṛṣṭaḥ śaśaṃsa saḥ / naravāhanadattas taṃ svavṛttāntaṃ mahādbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददाति तस्य कल्याणमित्रसंयोगमीश्वरः । इच्छत्यनुग्रहं यस्य कर्तुं सुकृतकर्मणः

dadāti tasya kalyāṇamitrasaṃyogamīśvaraḥ / icchatyanugrahaṃ yasya kartuṃ sukṛtakarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति शंसत्सु सर्वेषु राजा वत्सेश्वरो ऽथ सः । चकार तुष्टस्तनयस्याच्युतानुग्रहोत्सवम्

iti śaṃsatsu sarveṣu rājā vatseśvaro 'tha saḥ / cakāra tuṣṭastanayasyācyutānugrahotsavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श पादपतनायानीता गोमुखेन च । हरिप्रसादलब्धास्ताः सदारो ऽप्सरसः स्नुषाः

dadarśa pādapatanāyānītā gomukhena ca / hariprasādalabdhāstāḥ sadāro 'psarasaḥ snuṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवरूपां देवरतिं देवमालां तथैव च । देवप्रियां चतुर्थीं च चेटीभिः पृष्टनामकाः

devarūpāṃ devaratiṃ devamālāṃ tathaiva ca / devapriyāṃ caturthīṃ ca ceṭībhiḥ pṛṣṭanāmakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वाहं क्व मय्यप्सरसो दिष्ट्याहं राजसूनुना । नरवाहनदत्तेन भुवि स्वर्नगरी कृता

kvāhaṃ kva mayyapsaraso diṣṭyāhaṃ rājasūnunā / naravāhanadattena bhuvi svarnagarī kṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतीवावकिरन्ती मा सिन्दूरं विततोत्सवा । चलद्रक्तपताकाभिः कौशाम्बी ददृशे तदा

itīvāvakirantī mā sindūraṃ vitatotsavā / caladraktapatākābhiḥ kauśāmbī dadṛśe tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तश् च पित्रोर्दत्तोत्सवो दृशोः । अन्याः संभावयाम् आस भार्या मार्गोन्मुखीर्निजाः

naravāhanadattaś ca pitrordattotsavo dṛśoḥ / anyāḥ saṃbhāvayām āsa bhāryā mārgonmukhīrnijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताश्चतुर्भिर् दिनैर् वर्षैर् इव तं च कृशीकृताः । अनन्दयन् वर्णयन्त्यस् तां तां विरहवेदनाम्

tāścaturbhir dinair varṣair iva taṃ ca kṛśīkṛtāḥ / anandayan varṇayantyas tāṃ tāṃ virahavedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमुखो वनवासे च रक्षतो रथवाजिनः । प्रलम्बबाहोः सिंहादिवधशौर्यमवर्णयत्

gomukho vanavāse ca rakṣato rathavājinaḥ / pralambabāhoḥ siṃhādivadhaśauryamavarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं श्रुतिसुखाञ् शृण्वन् कथालापान् अयन्त्रणान् । निर्वर्णयम्श् च कान्तानां रूपं स नयनामृतम्

evaṃ śrutisukhāñ śṛṇvan kathālāpān ayantraṇān / nirvarṇayamś ca kāntānāṃ rūpaṃ sa nayanāmṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वंश्चाटूनि च पिबन्मधूनि सचिवैर् युतः । नरवाहनदत्तो ऽत्र तं कालमवसत्सुखी

kurvaṃścāṭūni ca pibanmadhūni sacivair yutaḥ / naravāhanadatto 'tra taṃ kālamavasatsukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदान्तरलंकारवतीवासगृहे स्थितः । सवयस्यः स शुश्राव तूर्यकोलाहलं बहिः

ekadāntaralaṃkāravatīvāsagṛhe sthitaḥ / savayasyaḥ sa śuśrāva tūryakolāhalaṃ bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हरिशिखं सेनापतिं निजम् उवाच सः । अकस्मात्कुत एतत्स्यात्तूर्यनादो महानिह

tato hariśikhaṃ senāpatiṃ nijam uvāca saḥ / akasmātkuta etatsyāttūryanādo mahāniha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वैव निर्गत्य प्रविश्य च स तं क्षणात् । व्यजिज्ञपद्धरिशिखो वत्सराजसुतं प्रभुम्

etac chrutvaiva nirgatya praviśya ca sa taṃ kṣaṇāt / vyajijñapaddhariśikho vatsarājasutaṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्रो नाम वणिग्देव नगर्यामिह विद्यते । इतः सुवर्णद्वीपं च स जगाम वणिज्यया

rudro nāma vaṇigdeva nagaryāmiha vidyate / itaḥ suvarṇadvīpaṃ ca sa jagāma vaṇijyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छतो निजस् तस्य संप्राप्तो ऽप्य् अर्थसंचयः । अब्धौ वहनभङ्गेन निमग्नो नाशमागतः

āgacchato nijas tasya saṃprāpto 'py arthasaṃcayaḥ / abdhau vahanabhaṅgena nimagno nāśamāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तीर्णश्चात्मनैवैको देव जीवन्स वारिधेः । प्राप्तश्चाद्य दिनं षष्ठमिहापन्नो निजं गृहम्

uttīrṇaścātmanaivaiko deva jīvansa vāridheḥ / prāptaścādya dinaṃ ṣaṣṭhamihāpanno nijaṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनानि कतिचिद्यावदिह तिष्ठति दुःखितः । तावत् स्वारामतो दैवात्प्राप्तस्तेन निधिर्महान्

dināni katicidyāvadiha tiṣṭhati duḥkhitaḥ / tāvat svārāmato daivātprāptastena nidhirmahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गोत्रजानां च मुखाज्ज्ञातं वत्सेश्वरेण तत् । ततो ऽद्यागत्य तेनासौ विज्ञप्तो वणिजा प्रभुः

tadgotrajānāṃ ca mukhājjñātaṃ vatseśvareṇa tat / tato 'dyāgatya tenāsau vijñapto vaṇijā prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरत्नौघा मया लब्धाश्चतस्रो हेमकोटयः । तदादिशति देवश्चेदर्पयिष्यामि ता इति

saratnaughā mayā labdhāścatasro hemakoṭayaḥ / tadādiśati devaścedarpayiṣyāmi tā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलाशयेन मुषितं दीनं दृष्ट्वैव वेधसा । कृपया संविभक्तं त्वां को मुष्णात्यजडाशयः

jalāśayena muṣitaṃ dīnaṃ dṛṣṭvaiva vedhasā / kṛpayā saṃvibhaktaṃ tvāṃ ko muṣṇātyajaḍāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छ भुङ्क्ष यथाकामं धनं प्राप्तं स्वभूमितः । इति वत्सेश्वरेणापि व्यादिष्टो ऽसौ वणिक्ततः

gaccha bhuṅkṣa yathākāmaṃ dhanaṃ prāptaṃ svabhūmitaḥ / iti vatseśvareṇāpi vyādiṣṭo 'sau vaṇiktataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एष पादयो राज्ञः पतित्वा हर्षनिर्भरः । तूर्याणि वादयन्याति स्वगृहं सानुगो वणिक्

sa eṣa pādayo rājñaḥ patitvā harṣanirbharaḥ / tūryāṇi vādayanyāti svagṛhaṃ sānugo vaṇik

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं हरिशिखेनोक्तां श्रुत्वा धार्मिकतां पितुः । नरवाहनदत्तः स्वान् सचिवान्विस्मितो ऽब्रवीत्

evaṃ hariśikhenoktāṃ śrutvā dhārmikatāṃ pituḥ / naravāhanadattaḥ svān sacivānvismito 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि तावद् धरत्य् अर्थांस् तदन्वेव ददाति किम् । चित्रमुच्छ्रायपाताभ्यां क्रीडतीव विधिर्नृणाम्

yadi tāvad dharaty arthāṃs tadanveva dadāti kim / citramucchrāyapātābhyāṃ krīḍatīva vidhirnṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा गोमुखो ऽवादीदीदृश्येव गतिर्विधेः । समुद्रशूरस्य कथा तथा चात्र निशम्यताम्

tac chrutvā gomukho 'vādīdīdṛśyeva gatirvidheḥ / samudraśūrasya kathā tathā cātra niśamyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव नगरं पूर्वं नृपतेर् हर्षवर्मणः । स्फीतं हर्षपुरं नाम सौराज्यसुखितप्रजम्

babhūva nagaraṃ pūrvaṃ nṛpater harṣavarmaṇaḥ / sphītaṃ harṣapuraṃ nāma saurājyasukhitaprajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्समुद्रशूराख्यो नगरे ऽभून्महावणिक् । कुलजो धार्मिको धीरसत्त्वो बहुधनेश्वरः

tasminsamudraśūrākhyo nagare 'bhūnmahāvaṇik / kulajo dhārmiko dhīrasattvo bahudhaneśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वणिज्यावशाद्गच्छन्सुवर्णद्वीपमेकदा । आरुरोह प्रवहणं तटं प्राप्य महाम्बुधेः

sa vaṇijyāvaśādgacchansuvarṇadvīpamekadā / āruroha pravahaṇaṃ taṭaṃ prāpya mahāmbudheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छतस् तस्य तेनाब्धौ किंचिच्छेषे तदध्वनि । घोरः समुदभून्मेघो वायुश् च क्षोभितार्णवः

gacchatas tasya tenābdhau kiṃciccheṣe tadadhvani / ghoraḥ samudabhūnmegho vāyuś ca kṣobhitārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोर्मिवेगविक्षिप्ते वहने मकराहते । भग्ने परिकरं बद्ध्वा सो ऽम्बुधावपतद्वणिक्

tenormivegavikṣipte vahane makarāhate / bhagne parikaraṃ baddhvā so 'mbudhāvapatadvaṇik

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावच् च बाहुविक्षेपैर् वीरो ऽत्र तरति क्षणम् । तावच् चिरमृतं प्राप्त पुरुषं पवनेरितम्

yāvac ca bāhuvikṣepair vīro 'tra tarati kṣaṇam / tāvac ciramṛtaṃ prāpta puruṣaṃ pavaneritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदारूढश् च बाहुभ्यां क्षिप्ताम्बुर्विधिनैव सः । नीतः सुवर्णद्वीपं तद् अनुकूलेन वायुना

tadārūḍhaś ca bāhubhyāṃ kṣiptāmburvidhinaiva saḥ / nītaḥ suvarṇadvīpaṃ tad anukūlena vāyunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रावतीर्णः पुलिने स तस्मान्मृतमानुषात् । कटीनिबद्धं सग्रन्थिं तस्यावैक्षत शाटकम्

tatrāvatīrṇaḥ puline sa tasmānmṛtamānuṣāt / kaṭīnibaddhaṃ sagranthiṃ tasyāvaikṣata śāṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मुच्य वीक्षते यावच् छाटकं कटितो ऽस्य तत् । तावत्तदन्तराद्दिव्यं रत्नाढ्यं प्राप कण्ठकम्

unmucya vīkṣate yāvac chāṭakaṃ kaṭito 'sya tat / tāvattadantarāddivyaṃ ratnāḍhyaṃ prāpa kaṇṭhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वानर्घमादाय कृतस्नानस्तुतोष सः । मन्वानो ऽब्धौ विनष्टं तद्धनं तस्याग्रतस्तृणम्

taṃ dṛṣṭvānarghamādāya kṛtasnānastutoṣa saḥ / manvāno 'bdhau vinaṣṭaṃ taddhanaṃ tasyāgratastṛṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गत्वान्न कलशपुराख्यं नगरं क्रमात् । हस्तस्थकण्ठको देवकुलमेकं विवेश सः

tato gatvānna kalaśapurākhyaṃ nagaraṃ kramāt / hastasthakaṇṭhako devakulamekaṃ viveśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र छायोपविष्टः स वारिव्यायामतो भृशम् । परिश्रान्तः शनैर् निद्रां ययौ विधिविमोहितः

tatra chāyopaviṣṭaḥ sa vārivyāyāmato bhṛśam / pariśrāntaḥ śanair nidrāṃ yayau vidhivimohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तस्य तत्र चाकस्मादागताः पुररक्षिणः । ददृशुस् तस्य हस्तस्थं कण्ठकं तमसंवृतम्

suptasya tatra cākasmādāgatāḥ purarakṣiṇaḥ / dadṛśus tasya hastasthaṃ kaṇṭhakaṃ tamasaṃvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं स कण्ठको राजसुताया इह कण्ठतः । हारितश्चक्रसेनाया ध्रुवं चौरो ऽयम् एव सः

ayaṃ sa kaṇṭhako rājasutāyā iha kaṇṭhataḥ / hāritaścakrasenāyā dhruvaṃ cauro 'yam eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तैः प्रबोध्यासौ निन्ये राजकुलं वणिक् । तत्र पृष्टः स्वयं राज्ञा स यथावृत्तम् अभ्यधात्

ity uktvā taiḥ prabodhyāsau ninye rājakulaṃ vaṇik / tatra pṛṣṭaḥ svayaṃ rājñā sa yathāvṛttam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्या वक्त्य् एष चौरो ऽयम् इमं पश्यत कण्ठकम् । इति प्रसार्य तं राजा यावत् सभ्यान् ब्रवीति सः

mithyā vakty eṣa cauro 'yam imaṃ paśyata kaṇṭhakam / iti prasārya taṃ rājā yāvat sabhyān bravīti saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् प्रभास्वरं दृष्ट्वा निपत्य नभसो जवात् । गृध्रस्तं कण्ठकं हृत्वा जगाम क्वाप्य् अदर्शनम्

tāvat prabhāsvaraṃ dṛṣṭvā nipatya nabhaso javāt / gṛdhrastaṃ kaṇṭhakaṃ hṛtvā jagāma kvāpy adarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात्यार्तस्य वणिजः क्रन्दतः शरणं शिवम् । वधे राज्ञा क्रुधादिष्टे शुश्रुवे भारती दिवः

athātyārtasya vaṇijaḥ krandataḥ śaraṇaṃ śivam / vadhe rājñā krudhādiṣṭe śuśruve bhāratī divaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा स्म राजन्वधीरेनमसौ हर्षपुराद्वणिक् । साधुः समुरशूराख्यो विषये ऽभ्यागतस्तव

mā sma rājanvadhīrenamasau harṣapurādvaṇik / sādhuḥ samuraśūrākhyo viṣaye 'bhyāgatastava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठको येन नीतो ऽभूत्स चौरः पुररक्षिणाम् । भयेन विह्वलो नश्यन्निपस्त्याब्धौ मृतो निशि

kaṇṭhako yena nīto 'bhūtsa cauraḥ purarakṣiṇām / bhayena vihvalo naśyannipastyābdhau mṛto niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं तु तस्य चौरस्य कायं प्राप्याधिरुह्य च । वणिग्भग्नप्रवहणस्तीर्त्वाम्भोधिमिहागतः

ayaṃ tu tasya caurasya kāyaṃ prāpyādhiruhya ca / vaṇigbhagnapravahaṇastīrtvāmbhodhimihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा च तत्कटीबद्धशाटकग्रन्थितो ऽमुना । वणिजा कण्ठकः प्राप्तो न नीतो ऽनेन वे गृहात्

tadā ca tatkaṭībaddhaśāṭakagranthito 'munā / vaṇijā kaṇṭhakaḥ prāpto na nīto 'nena ve gṛhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदचौरमिमं राजन्वणिजं मुञ्च धार्मिकम् । संमान्य प्रहिणुष्वैनम् इत्य् उक्त्वा विरराम वाक्

tadacauramimaṃ rājanvaṇijaṃ muñca dhārmikam / saṃmānya prahiṇuṣvainam ity uktvā virarāma vāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.