Library·Somadeva: Kathasaritsagara·9·9.5
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे ऽलंकारवतीलम्बके चतुर्थस् तरङ्गः । पञ्चमस् तरङ्गः । ततो ऽन्येद्युरलंकारवतीवासगृहे स्थितम् । नरवाहनदत्तं तं संनिधौ सर्वमन्त्रिणाम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare 'laṃkāravatīlambake caturthas taraṅgaḥ / pañcamas taraṅgaḥ / tato 'nyedyuralaṃkāravatīvāsagṛhe sthitam / naravāhanadattaṃ taṃ saṃnidhau sarvamantriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत्य विज्ञापयाम् आस मरुभूतिकसेवकः । सोदर्यः सौविदल्लस्य तदन्तः पुररक्षिणः
etya vijñāpayām āsa marubhūtikasevakaḥ / sodaryaḥ sauvidallasya tadantaḥ purarakṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरुभूतेर्मया देव सेवा वर्षद्वयं कृता । भोजनाच्छादनं दत्तं सभार्यस्यामुना मम
marubhūtermayā deva sevā varṣadvayaṃ kṛtā / bhojanācchādanaṃ dattaṃ sabhāryasyāmunā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभाषितास्तु तत्पृष्ठे दीनाराः प्रतिवत्सरम् । पञ्चाशद्ये ममानेन तानेष न ददाति मे
ābhāṣitāstu tatpṛṣṭhe dīnārāḥ prativatsaram / pañcāśadye mamānena tāneṣa na dadāti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृग्यमाणेन चैतेन चरणेनाहमाहतः । तेनोपविष्टः प्राये ऽहं सिंहद्वारे ऽस्य तावके
mṛgyamāṇena caitena caraṇenāhamāhataḥ / tenopaviṣṭaḥ prāye 'haṃ siṃhadvāre 'sya tāvake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारयति चेन्नात्र देवो मे तत्करोम्य् अहम् । अग्निप्रवेशमधिकं किं वच्म्येष हि मे प्रभुः
vicārayati cennātra devo me tatkaromy aham / agnipraveśamadhikaṃ kiṃ vacmyeṣa hi me prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा विरते तस्मिन्मरुभूतिरभाषत । देया मयास्मै दीनाराः सांप्रतं तु न सन्ति मे
ity uktvā virate tasminmarubhūtirabhāṣata / deyā mayāsmai dīnārāḥ sāṃprataṃ tu na santi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं सर्वेषु प्रहसत्सु स्वमन्त्रिणम् । नरवाहनदत्तस् तं मरुभूतिम् अभाषत
ity uktavantaṃ sarveṣu prahasatsu svamantriṇam / naravāhanadattas taṃ marubhūtim abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमेवं मूर्खभावस् ते नाधिकेयं मतिस्तव । उत्तिष्ठ दीनारशतं देह्यस्मा अविलम्बितम्
kimevaṃ mūrkhabhāvas te nādhikeyaṃ matistava / uttiṣṭha dīnāraśataṃ dehyasmā avilambitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्प्रभोर्वचः श्रुत्वा मरुभूतिर्विलज्जितः । तदैवानीय तत्तस्मै स दीनारशतं ददौ
etatprabhorvacaḥ śrutvā marubhūtirvilajjitaḥ / tadaivānīya tattasmai sa dīnāraśataṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽत्र गोमुखो ऽवादीन्न वाच्यो मरुभूतिकः । विचित्रचित्तवृत्तिर्यत्सर्गो देव प्रजापतेः
tato 'tra gomukho 'vādīnna vācyo marubhūtikaḥ / vicitracittavṛttiryatsargo deva prajāpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युष्माभिर् एषा किं चात्र चिरदातुर् महीपतेः । तत्सेवकस्य च कथा प्रसङ्गाख्यस्य न श्रुता
yuṣmābhir eṣā kiṃ cātra ciradātur mahīpateḥ / tatsevakasya ca kathā prasaṅgākhyasya na śrutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरदातेत्यभूत्पूर्वं राजा चिरपुरेश्वरः । सुजनस्यापि तस्यासीत्परिवारो ऽतिदुर्जनः
ciradātetyabhūtpūrvaṃ rājā cirapureśvaraḥ / sujanasyāpi tasyāsītparivāro 'tidurjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशान्तरागतस् तस्य प्रसङ्गो नाम भूपतेः । मित्त्राभ्यां सहितो द्वाभ्यां बभूव किल सेवकः
deśāntarāgatas tasya prasaṅgo nāma bhūpateḥ / mittrābhyāṃ sahito dvābhyāṃ babhūva kila sevakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवां चकुर्वतस् तस्य व्यतीतं वर्षपञ्चकम् । न स राजा ददौ किंचिन्निमित्ते ऽप्युत्सवादिके
sevāṃ cakurvatas tasya vyatītaṃ varṣapañcakam / na sa rājā dadau kiṃcinnimitte 'pyutsavādike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च तस्य न संप्राप विज्ञप्त्यवसरं प्रभोः । परिवारस्य दौरत्म्यात्सख्योः प्रेरयतोः सदा
sa ca tasya na saṃprāpa vijñaptyavasaraṃ prabhoḥ / parivārasya dauratmyātsakhyoḥ prerayatoḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तस्य राज्ञश् च बालः पुत्रो व्यपद्यत । दुःखितं चैत्य सर्वे ऽपि भृत्यास्तं पर्यवारयन्
ekadā tasya rājñaś ca bālaḥ putro vyapadyata / duḥkhitaṃ caitya sarve 'pi bhṛtyāstaṃ paryavārayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये च प्रसङ्गाख्यः शोकादेव स सेवकः । सखिभ्यां वार्यमाणो ऽपि राजानं तं व्यजिज्ञपत्
tanmadhye ca prasaṅgākhyaḥ śokādeva sa sevakaḥ / sakhibhyāṃ vāryamāṇo 'pi rājānaṃ taṃ vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुकालं वयं देव सेवका न च नस्त्वया । दत्तं किंचित्तथापीह स्थिताः स्मस्त्वत्सुताशया
bahukālaṃ vayaṃ deva sevakā na ca nastvayā / dattaṃ kiṃcittathāpīha sthitāḥ smastvatsutāśayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया यदि न दत्तं तत्त्वत्पुत्रो ऽस्मसु दास्यति । सो ऽपि दैवेन नीतश्चेत्तन् नः किमिह सांप्रतम्
tvayā yadi na dattaṃ tattvatputro 'smasu dāsyati / so 'pi daivena nītaścettan naḥ kimiha sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रजाम इति जल्पित्वा पतित्वा सो ऽस्य पादयोः । राज्ञ प्रसङ्गो निरगात्सखिद्वययुतस् ततः
vrajāma iti jalpitvā patitvā so 'sya pādayoḥ / rājña prasaṅgo niragātsakhidvayayutas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो पुत्रे ऽपि बद्धास्थाः सेवका मे दृढा इमे । तदेते मम न त्याज्या इति संचिन्त्य तत्क्षणम्
aho putre 'pi baddhāsthāḥ sevakā me dṛḍhā ime / tadete mama na tyājyā iti saṃcintya tatkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा तान् प्रसङ्गादीन् आनाय्यैव तथा धनैः । अपूरयद् यथा भूयो नैतान् दारिद्र्यम् अस्पृशत्
sa rājā tān prasaṅgādīn ānāyyaiva tathā dhanaiḥ / apūrayad yathā bhūyo naitān dāridryam aspṛśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विचित्रा दृश्यन्ते स्वभावा देव देहिनाम् । यत्काले स नृपो नादादकाले तु ददौ तथा
evaṃ vicitrā dṛśyante svabhāvā deva dehinām / yatkāle sa nṛpo nādādakāle tu dadau tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याख्याय कथाख्यानपटुर्भूयः स गोमुखः । वत्सेश्वरसुतादेशादिमामकथयत्कथाम्
ityākhyāya kathākhyānapaṭurbhūyaḥ sa gomukhaḥ / vatseśvarasutādeśādimāmakathayatkathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीद्गङ्गातटे पूर्वं पूतपौरं तदम्बुभिः । सौराज्यरम्यं कनकपुराख्यं नगरोत्तमम्
āsīdgaṅgātaṭe pūrvaṃ pūtapauraṃ tadambubhiḥ / saurājyaramyaṃ kanakapurākhyaṃ nagarottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र बन्धः कविगिरां छेदः प्रत्त्रेष्व् अदृश्यत । भङ्गो ऽलकेषु नारीणां सस्यसंग्रहणे खलः
yatra bandhaḥ kavigirāṃ chedaḥ prattreṣv adṛśyata / bhaṅgo 'lakeṣu nārīṇāṃ sasyasaṃgrahaṇe khalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वासुकिनागेन्द्रतनयात्प्रियदर्शनात् । जातो यशोधराख्यायां राजपुत्र्यां महायशाः
tatra vāsukināgendratanayātpriyadarśanāt / jāto yaśodharākhyāyāṃ rājaputryāṃ mahāyaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीत्कनकवर्षाख्यो नगरे नृपतिः पुरा । कृत्स्नभूभारवोढापि यो ऽशेषगुणभूषितः
āsītkanakavarṣākhyo nagare nṛpatiḥ purā / kṛtsnabhūbhāravoḍhāpi yo 'śeṣaguṇabhūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुब्धो यशसि न त्वर्थे भीतः पापान्न शत्रुतः । मूर्खः परापवादेषु न च शास्त्रेषु यो ऽभवत्
lubdho yaśasi na tvarthe bhītaḥ pāpānna śatrutaḥ / mūrkhaḥ parāpavādeṣu na ca śāstreṣu yo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पत्वं यस्य कोपे ऽभून्न प्रसादे महात्मनः । चापे च बद्धमुष्टित्वं न दाने धीरचेतसः
alpatvaṃ yasya kope 'bhūnna prasāde mahātmanaḥ / cāpe ca baddhamuṣṭitvaṃ na dāne dhīracetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनात्यद्भुतरूपेण रक्षता चाखिलं जगत् । मारव्यथाकुलश्चक्रे दृष्टेनैवाबलाजनः
yenātyadbhutarūpeṇa rakṣatā cākhilaṃ jagat / māravyathākulaścakre dṛṣṭenaivābalājanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कदाचिच्छरत्काले सोष्मण्युन्मदवारणे । राजहंसपरीवारे सोत्सवानन्दितप्रजे
sa kadāciccharatkāle soṣmaṇyunmadavāraṇe / rājahaṃsaparīvāre sotsavānanditapraje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मतुल्यगुणे रन्तुं चित्रप्रासादम् आविशत् । आकृष्टकमलामोदवहन्मारुतशीतलम्
ātmatulyaguṇe rantuṃ citraprāsādam āviśat / ākṛṣṭakamalāmodavahanmārutaśītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र निर्वर्णयन्यावत्तच्चित्रं स प्रशंसति । तावत् प्रविश्य भूपं तं प्रतीहारो व्यजिज्ञपत्
tatra nirvarṇayanyāvattaccitraṃ sa praśaṃsati / tāvat praviśya bhūpaṃ taṃ pratīhāro vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहागतो विदर्भेभ्यो ऽपूर्वश्चित्रकरः प्रभो । अनन्यसममात्मानं चित्रकर्मण्युदाहरन्
ihāgato vidarbhebhyo 'pūrvaścitrakaraḥ prabho / ananyasamamātmānaṃ citrakarmaṇyudāharan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोलदेवाभिधानेन सिंहद्वारे ऽत्र तेन च । एतद्देवाभिलिख्याद्य चीरिकोल्लम्बिता किल
roladevābhidhānena siṃhadvāre 'tra tena ca / etaddevābhilikhyādya cīrikollambitā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वैवादराद्भूपेनादिष्टानयनं स तम् । आनिनाय प्रतीहारो गत्वा चित्रकरं क्षणात्
tac chrutvaivādarādbhūpenādiṣṭānayanaṃ sa tam / ānināya pratīhāro gatvā citrakaraṃ kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स प्रविश्य ददर्शात्र चित्रालोकनलीलया । स्थितं कनकवर्षं तं नृपं चित्रकरो रहः
sa praviśya dadarśātra citrālokanalīlayā / sthitaṃ kanakavarṣaṃ taṃ nṛpaṃ citrakaro rahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरनारीकुचोत्सङ्गसमर्पिततनूभरम् । सहेलोदञ्चितकरोपात्तताम्बूलवीटिकम्
varanārīkucotsaṅgasamarpitatanūbharam / sahelodañcitakaropāttatāmbūlavīṭikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्य चोपविष्टस्तां राजानं विहितादरम् । शनैर् विज्ञापयाम् आस रोलदेवः स चित्रकृत्
praṇamya copaviṣṭastāṃ rājānaṃ vihitādaram / śanair vijñāpayām āsa roladevaḥ sa citrakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चीरिकोल्लम्बिता देव त्वत्पादाब्जदिदृक्षया । मया न विज्ञानमदात्तत्क्षन्तव्यमिदं मम
cīrikollambitā deva tvatpādābjadidṛkṣayā / mayā na vijñānamadāttatkṣantavyamidaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिश्यतां च चित्रे किमलिखामीह रूपकम् । भवत्वेतत्कलाशिक्षायत्नो मे सफलः प्रभो
ādiśyatāṃ ca citre kimalikhāmīha rūpakam / bhavatvetatkalāśikṣāyatno me saphalaḥ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चित्रकरेणोक्ते स राजा निजगाद तम् । उपाध्याय यथाकामं किंचिदालिख्यतां त्वया
iti citrakareṇokte sa rājā nijagāda tam / upādhyāya yathākāmaṃ kiṃcidālikhyatāṃ tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्लादयामो वयं चक्षुर्भ्रान्तिस्त्वत्कौशले तु का । इत्य् उक्ते तेन राज्ञात्र तत्पार्श्वस्था बभाषिरे
hlādayāmo vayaṃ cakṣurbhrāntistvatkauśale tu kā / ity ukte tena rājñātra tatpārśvasthā babhāṣire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजैवालिख्यतामन्यैर् विरूपैः किं प्रयोजनम् । तच् छ्रुत्व चित्रकृत्तुष्टः स तं राजानमालिखत्
rājaivālikhyatāmanyair virūpaiḥ kiṃ prayojanam / tac chrutva citrakṛttuṣṭaḥ sa taṃ rājānamālikhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुङ्गेन नासावंशेन दीर्घरक्तेन चक्षुषा । विपुलेन ललाटेन कुतलैः कुञ्चितासितैः
tuṅgena nāsāvaṃśena dīrgharaktena cakṣuṣā / vipulena lalāṭena kutalaiḥ kuñcitāsitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्तीर्णेनोरसा रूढबाणादिव्रणशोभिना । भुजयुग्मेन दिग्दन्तिकराकारेण हारिणा
vistīrṇenorasā rūḍhabāṇādivraṇaśobhinā / bhujayugmena digdantikarākāreṇa hāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मध्येन मुष्टिमेयेन केसरीन्द्रकिशोरकैः । उपायनीकृतेनेव पराक्रमपराजितैः
madhyena muṣṭimeyena kesarīndrakiśorakaiḥ / upāyanīkṛteneva parākramaparājitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवनद्विरदालाननिभेनोरुयुगेण च । अशोकपल्लवनिभेनाङ्घ्रियुग्मेन चारुणा
yauvanadviradālānanibhenoruyugeṇa ca / aśokapallavanibhenāṅghriyugmena cāruṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वैव स्वानुरूपेण रूपेणालिखितं नृपम् । साधुवादं ददुः सर्वे तस्य चित्रकृतस्तदा
dṛṣṭvaiva svānurūpeṇa rūpeṇālikhitaṃ nṛpam / sādhuvādaṃ daduḥ sarve tasya citrakṛtastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगदुस्तं च नेच्छामो द्रष्टुमेकाकिनं प्रभुम् । चित्रभित्तौ तदेतस्यामेतास्वालिखितास्विह
jagadustaṃ ca necchāmo draṣṭumekākinaṃ prabhum / citrabhittau tadetasyāmetāsvālikhitāsviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञीषु मध्याद् एकां त्वं सुविचार्यानुरूपिकाम् । लिखोपाध्याय पार्श्वे ऽत्र पूर्णो नेत्रोत्सवो ऽस्तु नः
rājñīṣu madhyād ekāṃ tvaṃ suvicāryānurūpikām / likhopādhyāya pārśve 'tra pūrṇo netrotsavo 'stu naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सा विलोक्यात्र चित्रं चित्रकरो ऽब्रवीत् । भूयसीष्वपि नैतासु तुल्या राज्ञो ऽस्ति काचन
tac chrutvā sā vilokyātra citraṃ citrakaro 'bravīt / bhūyasīṣvapi naitāsu tulyā rājño 'sti kācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाने च पृथ्व्याम् एवास्य तुल्यरूपास्ति नाङ्गना । अस्त्येका राजपुत्री च शृणुताख्यामि तां च वः
jāne ca pṛthvyām evāsya tulyarūpāsti nāṅganā / astyekā rājaputrī ca śṛṇutākhyāmi tāṃ ca vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदर्भेष्व् अस्ति नगरं श्रीमत्कुण्डिनसंज्ञकम् । देवशक्तिरिति ख्यातस्तत्रास्ति च महीपतिः
vidarbheṣv asti nagaraṃ śrīmatkuṇḍinasaṃjñakam / devaśaktiriti khyātastatrāsti ca mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यानन्तवतीत्यस्ति राज्ञी प्राणाधिकप्रिया । तस्यां तस्य सुतोत्पन्ना नाम्ना मदनसुन्दरी
tasyānantavatītyasti rājñī prāṇādhikapriyā / tasyāṃ tasya sutotpannā nāmnā madanasundarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्या वर्णयितुं रूपम् एकया जिह्वयानया । मादृशः कः प्रगल्भेत किं त्व् एतावद् वदाम्य् अहम्
yasyā varṇayituṃ rūpam ekayā jihvayānayā / mādṛśaḥ kaḥ pragalbheta kiṃ tv etāvad vadāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां निर्माय विधिर्मन्ये संजातेच्छो ऽपि तद्रसात् । निर्मातुमन्यां तद्रूपां युगैर् अपि न वेत्स्यति
tāṃ nirmāya vidhirmanye saṃjāteccho 'pi tadrasāt / nirmātumanyāṃ tadrūpāṃ yugair api na vetsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैकास्य राज्ञः सदृशी पृथिव्यां राजकन्यका । रूपलावण्यविनयैर् वयसा च कुलेन च
saikāsya rājñaḥ sadṛśī pṛthivyāṃ rājakanyakā / rūpalāvaṇyavinayair vayasā ca kulena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तया हि तत्रस्थः कदाचित्प्रेष्य चेटिकाम् । आहूतो ऽन्तपुरं तस्या राजपुत्र्या गतो ऽभवम्
ahaṃ tayā hi tatrasthaḥ kadācitpreṣya ceṭikām / āhūto 'ntapuraṃ tasyā rājaputryā gato 'bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यमहं तां च चन्दनार्द्रविलेपनाम् । मृणालहारां बिसिनीपत्त्रशय्याविवर्तिनीम्
tatrāpaśyamahaṃ tāṃ ca candanārdravilepanām / mṛṇālahārāṃ bisinīpattraśayyāvivartinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदलीपत्त्रपवनैर् वीज्यमानां सखीजनैः । पाण्डुक्षामामभिव्यक्तस्मरसंज्वरलक्षणाम्
kadalīpattrapavanair vījyamānāṃ sakhījanaiḥ / pāṇḍukṣāmāmabhivyaktasmarasaṃjvaralakṣaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे सख्यश् चन्दनालेपकदलीदलमारुतैः । कृतम् एभिः किम् एतेन विफलेन श्रमेण वः
he sakhyaś candanālepakadalīdalamārutaiḥ / kṛtam ebhiḥ kim etena viphalena śrameṇa vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते हि मन्दपुण्यां मां दहन्ति शिशिरा अपि । एवं निवारयन्तीं च सखीर् आश्वासनाकुलाः
ete hi mandapuṇyāṃ māṃ dahanti śiśirā api / evaṃ nivārayantīṃ ca sakhīr āśvāsanākulāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलोक्य तदवस्थां तां तद्वितर्कसमाकुलः । कृतप्रणामस् तस्याश् च पुरतो ऽहम् उपाविशम्
vilokya tadavasthāṃ tāṃ tadvitarkasamākulaḥ / kṛtapraṇāmas tasyāś ca purato 'ham upāviśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाध्यायेदृगालिख्य चित्रे मे देहि रूपकम् । इत्य् उक्त्वा वेपमानेन पाणिना धृतवर्तिना
upādhyāyedṛgālikhya citre me dehi rūpakam / ity uktvā vepamānena pāṇinā dhṛtavartinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैर् आलिख्य सा भूमौ दर्शयन्ती नृपात्मजा । अलेखयन्मया कंचिद्युवानं रूपवत्तरम्
śanair ālikhya sā bhūmau darśayantī nṛpātmajā / alekhayanmayā kaṃcidyuvānaṃ rūpavattaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलिख्य सुन्दरं तं च देव चिन्तितवानहम् । काम एवानया साक्षादयमालेखितो मया
ālikhya sundaraṃ taṃ ca deva cintitavānaham / kāma evānayā sākṣādayamālekhito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु पुष्पमयश्चापो हस् ते यन्नास्य लेखितः । तेन जाने न कामो ऽयं तद्रूपः को ऽप्य् असौ युवा
kiṃ tu puṣpamayaścāpo has te yannāsya lekhitaḥ / tena jāne na kāmo 'yaṃ tadrūpaḥ ko 'py asau yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं च नूनमनया दृष्टः क्वापि श्रुतो ऽपि वा । एतन्निबन्धनं चेदमस्याः स्मरविजृम्भितम्
ayaṃ ca nūnamanayā dṛṣṭaḥ kvāpi śruto 'pi vā / etannibandhanaṃ cedamasyāḥ smaravijṛmbhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदितो मे ऽपयातव्यमुग्रदण्डो ह्य् अयं नृपः । एतत्पिता देवशक्तिर्बुद्ध्वेदं न क्षमेत मे
tadito me 'payātavyamugradaṇḍo hy ayaṃ nṛpaḥ / etatpitā devaśaktirbuddhvedaṃ na kṣameta me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यालोच्येव नत्वा तामहं मदनसुन्दरीम् । राजकन्यां निरगमं तया संमानितस् ततः
ityālocyeva natvā tāmahaṃ madanasundarīm / rājakanyāṃ niragamaṃ tayā saṃmānitas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतं चात्र महाराज मया परिजनान्मिथः । स्वैर् अं कथयतो यत्सा सानुरागा श्रुते त्वयि
śrutaṃ cātra mahārāja mayā parijanānmithaḥ / svair aṃ kathayato yatsā sānurāgā śrute tvayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चित्रपटे गुप्तं लिखितां तां नृपात्मजाम् । आदायाहं भवत्पादमूलं त्वरितमागतः
tataścitrapaṭe guptaṃ likhitāṃ tāṃ nṛpātmajām / ādāyāhaṃ bhavatpādamūlaṃ tvaritamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा च देवस्याकारं निवृत्तः संशयो मम । देव एव तया चित्रे मद्धस्तेनाभिलेखितः
dṛṣṭvā ca devasyākāraṃ nivṛttaḥ saṃśayo mama / deva eva tayā citre maddhastenābhilekhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चासकृन्न सदृशी शक्या लिखितुमित्य् अहम् । चित्रे देवस्य पार्श्वे तां न लिखामि समामपि
sā cāsakṛnna sadṛśī śakyā likhitumity aham / citre devasya pārśve tāṃ na likhāmi samāmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं रोलदेवं राजा जगाद सः । तर्हि त्वया सा तच्चित्त्रपटस्था दर्श्यतामिति
ity uktavantaṃ taṃ roladevaṃ rājā jagāda saḥ / tarhi tvayā sā taccittrapaṭasthā darśyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वल्गुलिकातस्तं कृष्ट्वा पटमदर्शयत् । स चित्रकृत्तां चित्रस्थां राज्ञे मदनसुन्दरीम्
tato valgulikātastaṃ kṛṣṭvā paṭamadarśayat / sa citrakṛttāṃ citrasthāṃ rājñe madanasundarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कनकवर्षो ऽपि तां स चित्रगतामपि । विचित्ररूपाम् आलोक्य सद्यः स्मरवशं ययौ
rājā kanakavarṣo 'pi tāṃ sa citragatāmapi / vicitrarūpām ālokya sadyaḥ smaravaśaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूरयित्वा च बहुना हेम्ना चित्रकरं स तम् । आत्तप्रियाचित्रपटो विवेशाभ्यन्तरं नृपः
pūrayitvā ca bahunā hemnā citrakaraṃ sa tam / āttapriyācitrapaṭo viveśābhyantaraṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तद्रूपलावण्यदर्शनात्तृप्तलोचनः । त्यक्तसर्वक्रियस्तस्थौ तदेकमयमानसः
tatra tadrūpalāvaṇyadarśanāttṛptalocanaḥ / tyaktasarvakriyastasthau tadekamayamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बबाधे धैर् यहारी तं निघ्नंल्लब्धान्तरः शरैः । रूपस्पर्धासमुद्भूतमात्सर्य इव मन्मथः
babādhe dhair yahārī taṃ nighnaṃllabdhāntaraḥ śaraiḥ / rūpaspardhāsamudbhūtamātsarya iva manmathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या दत्ता रूपलुब्धानां स्मरार्तिस्तेन योषिताम् । फलितेव च सैवास्य शतशाखं महीक्षितः
yā dattā rūpalubdhānāṃ smarārtistena yoṣitām / phaliteva ca saivāsya śataśākhaṃ mahīkṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दिनैश् च विरहक्षामपाण्डुः शसंस सः । आप्तेभ्यः सचिवेभ्यस्तत्पृच्छ्यद्भ्यः स्वं मनोगतम्
tato dinaiś ca virahakṣāmapāṇḍuḥ śasaṃsa saḥ / āptebhyaḥ sacivebhyastatpṛcchyadbhyaḥ svaṃ manogatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रयित्वा च तैः साकं कन्यां मदनसुन्दरीम् । याचितुं प्राहिणोद्दूतं स राज्ञे देवशक्तये
mantrayitvā ca taiḥ sākaṃ kanyāṃ madanasundarīm / yācituṃ prāhiṇoddūtaṃ sa rājñe devaśaktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संगमस्वामिनामानं कालज्ञं कार्यवेदिनम् । विप्रमात्तं कुलीनं च मधुरोदात्तभाषिणम्
saṃgamasvāmināmānaṃ kālajñaṃ kāryavedinam / vipramāttaṃ kulīnaṃ ca madhurodāttabhāṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स गत्वा सुमहार्हेण विप्रः परिकरेण तान् । विदर्भान्संगमस्वामी प्राविशत्कुण्डिनं पुरम्
sa gatvā sumahārheṇa vipraḥ parikareṇa tān / vidarbhānsaṃgamasvāmī prāviśatkuṇḍinaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावत्तत्र राजानं देवशक्तिं ददर्श तम् । स स्वामिनो ऽर्थे तस्माच् च प्रार्थयाम् आस तत्सुताम्
yathāvattatra rājānaṃ devaśaktiṃ dadarśa tam / sa svāmino 'rthe tasmāc ca prārthayām āsa tatsutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देया तावन्मयान्यस्मै उहितैषा स चोचितः । भूपः कनकवर्षो ऽस्मादृशो ऽप्येतां च याचते
deyā tāvanmayānyasmai uhitaiṣā sa cocitaḥ / bhūpaḥ kanakavarṣo 'smādṛśo 'pyetāṃ ca yācate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतस्मै ददाम्येनामिति संमन्त्र्य सो ऽपि च । श्रद्दधे देवशक्तिस्तत्संगमस्वामिनो वचः
tadetasmai dadāmyenāmiti saṃmantrya so 'pi ca / śraddadhe devaśaktistatsaṃgamasvāmino vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शयाम् आस तस्मै च तस्या रूपमिवाद्भुतम् । नृत्तं मदनसुन्दर्याः सुतायाः स महीपतिः
darśayām āsa tasmai ca tasyā rūpamivādbhutam / nṛttaṃ madanasundaryāḥ sutāyāḥ sa mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद्दर्शनप्रीतं संगमस्वामिनं स तम् । प्रतिपन्नसुतादानः संमान्य प्राहिणोन्नृपः
tatas taddarśanaprītaṃ saṃgamasvāminaṃ sa tam / pratipannasutādānaḥ saṃmānya prāhiṇonnṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चित्य लग्नमुद्वाहहेतोरागम्यतामिह । संदिश्येति समं तेन प्रतिदूतं ससर्ज च
niścitya lagnamudvāhahetorāgamyatāmiha / saṃdiśyeti samaṃ tena pratidūtaṃ sasarja ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगत्य संगमस्वामी प्रतिदूतयुतो ऽथ सः । राज्ञे कनकवर्षाय सिद्धं कार्यं न्यवेदयत्
āgatya saṃgamasvāmī pratidūtayuto 'tha saḥ / rājñe kanakavarṣāya siddhaṃ kāryaṃ nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो लग्नं विनिश्चित्य प्रतिदूतं प्रपूज्य तम् । असकृत्तां च विज्ञाय रक्तां मदनसुन्दरीम्
tato lagnaṃ viniścitya pratidūtaṃ prapūjya tam / asakṛttāṃ ca vijñāya raktāṃ madanasundarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विवाहाय दुर्वारवीर्यो निःशङ्कमानसः । राजा कनकवर्षो ऽसौ प्रायात्तत्कुण्डिनं पुरम्
tadvivāhāya durvāravīryo niḥśaṅkamānasaḥ / rājā kanakavarṣo 'sau prāyāttatkuṇḍinaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशोकलतयारूढः प्रत्यन्तारण्यवासिनः । प्राणिप्राणहरान् निघ्नन् सिंहादीञ् शबरान् इव
aśokalatayārūḍhaḥ pratyantāraṇyavāsinaḥ / prāṇiprāṇaharān nighnan siṃhādīñ śabarān iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदर्भान् प्राप्य नगरं कुण्डिनं तद्विवेश सः । निर्गतेनाग्रतो राज्ञा सहितो देवशक्तिना
vidarbhān prāpya nagaraṃ kuṇḍinaṃ tadviveśa saḥ / nirgatenāgrato rājñā sahito devaśaktinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पौरपुरंध्रीणां विलब्धनयनोत्सवः । सज्जितोद्वाहसंभारं प्राविशद्राजमन्दिरम्
tatra paurapuraṃdhrīṇāṃ vilabdhanayanotsavaḥ / sajjitodvāhasaṃbhāraṃ prāviśadrājamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्राम्यति स्म तत्रैतत्स दिनं सपरिच्छदः । देवशक्तिनृपोदारकृताचारानुरञ्जितः
viśrāmyati sma tatraitatsa dinaṃ saparicchadaḥ / devaśaktinṛpodārakṛtācārānurañjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युर्देवशक्तिस्तां तस्मै मदनसुन्दरीम् । सुतां राज्यैकशेषेण सर्वस्वेन समं ददौ
anyedyurdevaśaktistāṃ tasmai madanasundarīm / sutāṃ rājyaikaśeṣeṇa sarvasvena samaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थित्वा च तत्र सप्ताहं स राजा नगरं निजम् । आगात्कनकवर्षो ऽथ नववध्वा समं तया
sthitvā ca tatra saptāhaṃ sa rājā nagaraṃ nijam / āgātkanakavarṣo 'tha navavadhvā samaṃ tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते कान्तायुते तस्मिञ्जगदानन्ददायिनि । सकौमुदीके शशिनीवासीत्तत्सोत्सवं पुरम्
prāpte kāntāyute tasmiñjagadānandadāyini / sakaumudīke śaśinīvāsīttatsotsavaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साथ प्राणाधिका तस्य राज्ञो मदनसुन्दरी । आसीद्बह्ववरोधस्याप्यच्युतस्येव रुक्मिणी
sātha prāṇādhikā tasya rājño madanasundarī / āsīdbahvavarodhasyāpyacyutasyeva rukmiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यवदनासक्तलोचनैः स्मरसायकैः । कीलिताविव तौ चास्तां दंपती चारुपक्ष्मभिः
anyonyavadanāsaktalocanaiḥ smarasāyakaiḥ / kīlitāviva tau cāstāṃ daṃpatī cārupakṣmabhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा चाजगामात्र विकसत्केसरावलिः । दलयन्मानिनीमानमातङ्गं मधुकेसरी
ekadā cājagāmātra vikasatkesarāvaliḥ / dalayanmāninīmānamātaṅgaṃ madhukesarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लग्नालिमालामौर्वीकाः पुष्पेषोः कुसुमाकरः । सज्जीचकार चोत्फुल्लचूतवल्लीधनुर्लताः
lagnālimālāmaurvīkāḥ puṣpeṣoḥ kusumākaraḥ / sajjīcakāra cotphullacūtavallīdhanurlatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ववौ चोपवनानीव चेतांस्यध्वगयोषिताम् । समुद्दीपितकामानि कम्पयन्मलयानिलः
vavau copavanānīva cetāṃsyadhvagayoṣitām / samuddīpitakāmāni kampayanmalayānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूरा नदीनां पुष्पाणि तरूणां शशिनः कलाः । क्षीणानि पुनरायान्ति यौवनानि न देहिनाम्
pūrā nadīnāṃ puṣpāṇi tarūṇāṃ śaśinaḥ kalāḥ / kṣīṇāni punarāyānti yauvanāni na dehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो मुक्तमानकलहा रमध्वं दयितान्विताः । इतीव मधुरालापाः कोकिला जगदुर् जनान्
bho muktamānakalahā ramadhvaṃ dayitānvitāḥ / itīva madhurālāpāḥ kokilā jagadur janān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्काले च मधुद्यानं विहर्तुं प्रविवेश सः । राजा कनकवर्षो ऽत्र सर्वैर् अन्तःपुरैः सह
tatkāle ca madhudyānaṃ vihartuṃ praviveśa saḥ / rājā kanakavarṣo 'tra sarvair antaḥpuraiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुष्णञ् श्रियम् अशोकानां रक्तैः परिजनाम्बरैः । गीतैर् वराङ्गनानां च कोकिलभ्रमरध्वनिम्
muṣṇañ śriyam aśokānāṃ raktaiḥ parijanāmbaraiḥ / gītair varāṅganānāṃ ca kokilabhramaradhvanim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव्या मदनसुन्दर्या समं तत्र स भूपतिः । चिक्रीड सावरोधो ऽपि कुसुमावचयादिभिः
devyā madanasundaryā samaṃ tatra sa bhūpatiḥ / cikrīḍa sāvarodho 'pi kusumāvacayādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहृत्य चात्र सुचिरं स्नातुं गोदावरीं नृपः । अवतीर्य जलक्रीडां सान्तःपुरजनो व्यधात्
vihṛtya cātra suciraṃ snātuṃ godāvarīṃ nṛpaḥ / avatīrya jalakrīḍāṃ sāntaḥpurajano vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखैः पद्मानि नयनैर् उत्पलानि पयोधरैः । रथाङ्गनाम्नां युग्मानि नितम्बैः पुलिनस्थलीः
mukhaiḥ padmāni nayanair utpalāni payodharaiḥ / rathāṅganāmnāṃ yugmāni nitambaiḥ pulinasthalīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विजित्य तस्याः सरितः क्षोभयामासुराशयम् । तराङ्गदर्शितामर्षभ्रूभङ्गायास्तदङ्गनाः
vijitya tasyāḥ saritaḥ kṣobhayāmāsurāśayam / tarāṅgadarśitāmarṣabhrūbhaṅgāyāstadaṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्भोविहारविचलद्वस्त्रव्यक्ताङ्गभङ्गिषु । रेमे कनकवर्षस्य तासु तस्य तदा मनः
ambhovihāravicaladvastravyaktāṅgabhaṅgiṣu / reme kanakavarṣasya tāsu tasya tadā manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकां चाताडयद्राज्ञीं हेमकुम्भद्वयोपमे । कुचयुग्मे च विस्रस्तवसने करवारिणा
ekāṃ cātāḍayadrājñīṃ hemakumbhadvayopame / kucayugme ca visrastavasane karavāriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा सा चुकोपास्यै सेर्ष्या मदनसुन्दरी । कियत्क्षोभ्या नदीत्येव सोद्वेगेव जगाद च
taddṛṣṭvā sā cukopāsyai serṣyā madanasundarī / kiyatkṣobhyā nadītyeva sodvegeva jagāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.