Library·Somadeva: Kathasaritsagara·9·9.5
उत्तीर्य चाम्भसः प्रायादात्तवस्त्रान्तरा रुषा । प्रियापराधं शंसन्ती तं सखीभ्यः स्वमन्दिरम्
uttīrya cāmbhasaḥ prāyādāttavastrāntarā ruṣā / priyāparādhaṃ śaṃsantī taṃ sakhībhyaḥ svamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ज्ञाताशयस्तस्या जलक्रीडां विमुच्य सः । राजा कनकवर्षो ऽपि तद्वासगृहम् आययौ
tato jñātāśayastasyā jalakrīḍāṃ vimucya saḥ / rājā kanakavarṣo 'pi tadvāsagṛham āyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वार्यमाणो रुषा तत्र पञ्जरस्थैः शुकैर् अपि । प्रविश्य स ददर्शान्तर्देवीं तां मन्युपीडिताम्
vāryamāṇo ruṣā tatra pañjarasthaiḥ śukair api / praviśya sa dadarśāntardevīṃ tāṃ manyupīḍitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामहस्ततलन्यस्तविषण्णवदनाम्बुजाम् । स्वच्छमुक्ताफलनिभैः पतद्भिर् बाष्पबिन्दुभिः
vāmahastatalanyastaviṣaṇṇavadanāmbujām / svacchamuktāphalanibhaiḥ patadbhir bāṣpabindubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जï विरहो ण सहिज्जï माणो [सुहा व्] परिवज्जणीओ ते । विरहो हिअअ सहिज्जï माणो [एव्व] परिवढ्ढणीओ ते
jaï viraho ṇa sahijjaï māṇo [suhā v] parivajjaṇīo te / viraho hiaa sahijjaï māṇo [evva] parivaḍhḍhaṇīo te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरहो हृदय सह्यते मनः [एव] परिवर्धनीयस् ते] इअ जाणिऊण णिउणं चिट्ठसु ओलम्बिऊण इक्कदरम् । उहअतअदिण्णपाओ मज्झणिविडिओ धुवं विणिस्सिहसि
viraho hṛdaya sahyate manaḥ [eva] parivardhanīyas te] ia jāṇiūṇa ṇiuṇaṃ ciṭṭhasu olambiūṇa ikkadaram / uhaataadiṇṇapāo majjhaṇiviḍio dhuvaṃ viṇissihasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयतटदत्तपादो मधयनिपतितो ध्रुवं विनशिष्यसि] इतीमं द्विपदीखण्डं पठन्तीं साश्रुगद्गदम् । निर्यद्दन्तांशुहारिण्या गिरापभ्रंशमुग्धया
ubhayataṭadattapādo madhayanipatito dhruvaṃ vinaśiṣyasi] itīmaṃ dvipadīkhaṇḍaṃ paṭhantīṃ sāśrugadgadam / niryaddantāṃśuhāriṇyā girāpabhraṃśamugdhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलोक्य च तथाभूतां तां कोपे ऽपि मनोरमाम् । उपाययौ सलज्जश् च सभयश् च स भूपतिः
vilokya ca tathābhūtāṃ tāṃ kope 'pi manoramām / upāyayau salajjaś ca sabhayaś ca sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराङ्मुखीमथाश्लिष्य वचोभिः प्रीतिपेशलैः । प्रवृत्तो ऽभूत्सविनयैस्तां प्रसादयितुं च सः
parāṅmukhīmathāśliṣya vacobhiḥ prītipeśalaiḥ / pravṛtto 'bhūtsavinayaistāṃ prasādayituṃ ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्रोक्तिसूचितावद्ये परिवारे पपात च । तस्याश्चरणयोर् निन्दन्नात्मानमपराधिनम्
vakroktisūcitāvadye parivāre papāta ca / tasyāścaraṇayor nindannātmānamaparādhinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तन्मन्युनेवाश्रुवास्रिणा गलितेन सा । सिञ्चन्ती कण्ठलग्नास्य प्रससाद महीपतेः
tatas tanmanyunevāśruvāsriṇā galitena sā / siñcantī kaṇṭhalagnāsya prasasāda mahīpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैष हृष्टो नीत्वा तद्दिनं कुपिततुष्टया । राजा तया सहासेव्य रतं निद्रामगान्निशि
athaiṣa hṛṣṭo nītvā taddinaṃ kupitatuṣṭayā / rājā tayā sahāsevya rataṃ nidrāmagānniśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुप्तो ददर्श चाकस्मात्स्वप्ने विकृतया स्त्रिया । हृतामेकावलीं कण्ठाच्चूडारत्नं च मूर्धतः
supto dadarśa cākasmātsvapne vikṛtayā striyā / hṛtāmekāvalīṃ kaṇṭhāccūḍāratnaṃ ca mūrdhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽप्य् अपश्यद् वेतालं नानाप्राण्यङ्गविग्रहम् । बाहुयुद्धे प्रवृत्तं च तं स भूमाव् अपातयत्
tato 'py apaśyad vetālaṃ nānāprāṇyaṅgavigraham / bāhuyuddhe pravṛttaṃ ca taṃ sa bhūmāv apātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृष्ठोपविष्टश् चोड्डीय पक्षिणेव विहायसा । नीत्वा तेन नृपो ऽम्भोधौ वेतालेन स चिक्षिपे
pṛṣṭhopaviṣṭaś coḍḍīya pakṣiṇeva vihāyasā / nītvā tena nṛpo 'mbhodhau vetālena sa cikṣipe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कथंचिदुत्तीर्णः परमेकावलीं गले । चूडामणिं च तं मूर्ध्नि पूर्ववत्स्थितमैक्षत
tataḥ kathaṃciduttīrṇaḥ paramekāvalīṃ gale / cūḍāmaṇiṃ ca taṃ mūrdhni pūrvavatsthitamaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्दृष्ट्वा प्रबुद्धः स प्रातःपरिचयागतम् । अस्य क्षपणकं राजा फलं स्वप्नस्य पृष्टवान्
etaddṛṣṭvā prabuddhaḥ sa prātaḥparicayāgatam / asya kṣapaṇakaṃ rājā phalaṃ svapnasya pṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
॥। । न वाच्यमप्रियं किं तु कथं पृष्टो न वच्मि ये
... / na vācyamapriyaṃ kiṃ tu kathaṃ pṛṣṭo na vacmi ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या त्वयैकावली दृष्टा हृता चूडामणिस् तथा । सैष देव्या वियोगस् ते पुत्रेण च भविष्यति
yā tvayaikāvalī dṛṣṭā hṛtā cūḍāmaṇis tathā / saiṣa devyā viyogas te putreṇa ca bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते चैकावलीरत्ने यदुत्तीर्णाब्धिना त्वया । दुःखान्ते सो ऽपि भावी ते देवीपुत्रसमागमः
prāpte caikāvalīratne yaduttīrṇābdhinā tvayā / duḥkhānte so 'pi bhāvī te devīputrasamāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति क्षपणकेनोक्ते विमृश्य स नृपो ऽब्रवीत् । पुत्रो मे ऽद्यापि नास्त्येव स तावज्जायतामिति
iti kṣapaṇakenokte vimṛśya sa nṛpo 'bravīt / putro me 'dyāpi nāstyeva sa tāvajjāyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपयाताद् अश्रौषीत् स रामायणपाठकात् । पुत्रार्थं विहितक्लेशं राजा दशरथं नृपम्
athopayātād aśrauṣīt sa rāmāyaṇapāṭhakāt / putrārthaṃ vihitakleśaṃ rājā daśarathaṃ nṛpam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनोद्भूतसुतप्राप्तिचिन्तः क्षपणके गते । राजा कनकवर्षस्तन्निनाय विमना दिनम्
tenodbhūtasutaprāpticintaḥ kṣapaṇake gate / rājā kanakavarṣastannināya vimanā dinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्राव् अकस्माच् चैकाकी विनिद्रः शयनस्थितः । द्वारे ऽनुद्घाटिते ऽप्य् अन्तः प्रविष्टां स्त्रियम् ऐक्षत
rātrāv akasmāc caikākī vinidraḥ śayanasthitaḥ / dvāre 'nudghāṭite 'py antaḥ praviṣṭāṃ striyam aikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनीता सौम्यरूपा च सा तं साश्चर्यमुत्थितम् । कृतप्रणामं दत्ताशीः क्षितीश्वरम् अभाषत
vinītā saumyarūpā ca sā taṃ sāścaryamutthitam / kṛtapraṇāmaṃ dattāśīḥ kṣitīśvaram abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र मां विद्धि तनयां नागराजस्य वासुकेः । त्वत्पितुर्भगिनीं ज्येष्ठां नाम्ना रत्नप्रभामिमाम्
putra māṃ viddhi tanayāṃ nāgarājasya vāsukeḥ / tvatpiturbhaginīṃ jyeṣṭhāṃ nāmnā ratnaprabhāmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षार्थं ते ऽन्तिके शश्वददृष्टा च वसाम्य् अहम् । अद्य दृष्ट्वा सचिन्तं त्वमात्मा ते दर्शितो मया
rakṣārthaṃ te 'ntike śaśvadadṛṣṭā ca vasāmy aham / adya dṛṣṭvā sacintaṃ tvamātmā te darśito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न द्रष्टुमुत्सहे ग्लानिं तव तद्ब्रूहि कारणम् । इत्य् उक्तः स तया राजा पितृष्वस्रा जगाद ताम्
na draṣṭumutsahe glāniṃ tava tadbrūhi kāraṇam / ity uktaḥ sa tayā rājā pitṛṣvasrā jagāda tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यो ऽहमम्ब यस्यैवं त्वं प्रसादं करोषि मे । अनिर्वृतिं च मे विद्धि पुत्रासंभवहेतुकाम्
dhanyo 'hamamba yasyaivaṃ tvaṃ prasādaṃ karoṣi me / anirvṛtiṃ ca me viddhi putrāsaṃbhavahetukām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपि राजर्षयो यत्र पुरा दशरथादयः । स्वर्गार्थम् ऐच्छंस् तत्राम्ब कथं नेच्छन्तु मादृशाः
api rājarṣayo yatra purā daśarathādayaḥ / svargārtham aicchaṃs tatrāmba kathaṃ necchantu mādṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्कनकवर्षस्य नृपतेस् तस्य सा वचः । श्रुत्वा रत्नप्रभा नागी भ्रातुः पुत्रम् उवाच तम्
etatkanakavarṣasya nṛpates tasya sā vacaḥ / śrutvā ratnaprabhā nāgī bhrātuḥ putram uvāca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्हि पुत्र वदाम्येकं यम् उपायं कुरुष्व तम् । गत्वा स्वामिकुमारं त्वमेतदर्थं प्रसादय
tarhi putra vadāmyekaṃ yam upāyaṃ kuruṣva tam / gatvā svāmikumāraṃ tvametadarthaṃ prasādaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारधारां विघ्नाय पतन्तीं मूर्ध्नि दुःसहाम् । शरीरान्तःप्रविष्टायाः प्रभवान्मे सहिष्यसे
kumāradhārāṃ vighnāya patantīṃ mūrdhni duḥsahām / śarīrāntaḥpraviṣṭāyāḥ prabhavānme sahiṣyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विघ्नजातं विजित्यान्यदपि प्राप्स्यसि वाञ्छितम् । इत्य् उक्त्वान्तर्दधे नागी राजा हृष्टो ऽक्षिपत्क्षपाम्
vighnajātaṃ vijityānyadapi prāpsyasi vāñchitam / ity uktvāntardadhe nāgī rājā hṛṣṭo 'kṣipatkṣapām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर्मन्त्रिषु विन्यस्य राज्यं पुत्राभिकाङ्क्षया । ययौ स्वामिकुमारस्य पादमूलं स भूपतिः
prātarmantriṣu vinyasya rājyaṃ putrābhikāṅkṣayā / yayau svāmikumārasya pādamūlaṃ sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तीव्रं तपश्चक्रे तमाराधयितुं प्रभुम् । तयार्पितबलो नाग्या शरीरान्तःप्रविष्टया
tatra tīvraṃ tapaścakre tamārādhayituṃ prabhum / tayārpitabalo nāgyā śarīrāntaḥpraviṣṭayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽशनिनिभा राज्ञः पतितुं तस्य मूर्धनि । कुमारवारिधारा सा प्रवृत्ताभूदनारतम्
tato 'śaninibhā rājñaḥ patituṃ tasya mūrdhani / kumāravāridhārā sā pravṛttābhūdanāratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च सेहे शरीरान्तर्गतनागीबलेन ताम् । ततस् तस्याधिविघ्नार्थं हेरम्बं प्रैर् अयद्गुहः
sa ca sehe śarīrāntargatanāgībalena tām / tatas tasyādhivighnārthaṃ herambaṃ prair ayadguhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेरम्बश्चासृजत्तत्र धारामध्ये महाविषम् । तस्याजगरमत्युग्रं न स तेनाप्यकम्पत
herambaścāsṛjattatra dhārāmadhye mahāviṣam / tasyājagaramatyugraṃ na sa tenāpyakampata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विनायकः साक्षाद्दन्ताघातानुरःस्थले । एत्य दातुं प्रववृते तस्याजय्यः सुरैर् अपि
tato vināyakaḥ sākṣāddantāghātānuraḥsthale / etya dātuṃ pravavṛte tasyājayyaḥ surair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्वा तं दुर्जयं देवं सो ऽथ स्तुतिभिर् अर्चितुम् । राजा कनकवर्षस्तद्विषह्यैवोपचक्रमे
matvā taṃ durjayaṃ devaṃ so 'tha stutibhir arcitum / rājā kanakavarṣastadviṣahyaivopacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमः सर्वार्थसंसिद्धिनिधिकुम्भोपमात्मने । लम्बोदराय विघ्नेश व्यालालंकरणाय ते
namaḥ sarvārthasaṃsiddhinidhikumbhopamātmane / lambodarāya vighneśa vyālālaṃkaraṇāya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीलोत्क्षिप्तकराघातविधुतासनपङ्कजम् । ब्रह्माणम् अपिसोत्कम्पं कुर्वञ्जय गजानन
līlotkṣiptakarāghātavidhutāsanapaṅkajam / brahmāṇam apisotkampaṃ kurvañjaya gajānana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरासुरमुनीन्द्राणाम् अपिसन्ति न सिद्धयः । अतुष्टे त्वयि लोकैकशरण्ये शंकरप्रिय
surāsuramunīndrāṇām apisanti na siddhayaḥ / atuṣṭe tvayi lokaikaśaraṇye śaṃkarapriya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटोदरः शूर्पकर्णो गणाध्यक्षो मदोत्कटः । पाशहस्तो ऽम्बरीषश् च जम्बकस्त्रिशिखायुधः
ghaṭodaraḥ śūrpakarṇo gaṇādhyakṣo madotkaṭaḥ / pāśahasto 'mbarīṣaś ca jambakastriśikhāyudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाद्यैः स्तुवन्ति स्म पापघ्नैर् अष्टषष्टिभिः । तत्संख्यस्थाननियतैर् नामभिस्त्वां सुरोत्तमाः
evamādyaiḥ stuvanti sma pāpaghnair aṣṭaṣaṣṭibhiḥ / tatsaṃkhyasthānaniyatair nāmabhistvāṃ surottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मरतः स्तुवतश् च त्वां विनश्यति भयं प्रभो । रणराजकुलद्यूतचौराग्निश्वापदादिजम्
smarataḥ stuvataś ca tvāṃ vinaśyati bhayaṃ prabho / raṇarājakuladyūtacaurāgniśvāpadādijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति स्तुतिपदैर् एतैर् अन्यैर् बहुविधैश् च सः । नृपः कनकवर्षस्तं विघ्नेश्वरमपूजयत्
iti stutipadair etair anyair bahuvidhaiś ca saḥ / nṛpaḥ kanakavarṣastaṃ vighneśvaramapūjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टो ऽस्मि न करिष्यामि विघ्नं ते पुत्रमाप्नुहि । इत्य् उक्त्वान्तर्दधे तत्र राज्ञस् तस्य स विघ्नजित्
tuṣṭo 'smi na kariṣyāmi vighnaṃ te putramāpnuhi / ity uktvāntardadhe tatra rājñas tasya sa vighnajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वामिकुमारस्तं तद्धाराधारिणं नृपम् । उवाच धीर तुष्टो ऽस्मि तव याचस्व तद्वरम्
tataḥ svāmikumārastaṃ taddhārādhāriṇaṃ nṛpam / uvāca dhīra tuṣṭo 'smi tava yācasva tadvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स प्रहृष्टस्तं देवं राजा व्यजिज्ञपत् । त्वत्प्रसादेन मे नाथ सूनुरुत्पद्यतामिति
tac chrutvā sa prahṛṣṭastaṃ devaṃ rājā vyajijñapat / tvatprasādena me nātha sūnurutpadyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमस्तु सुतो भावी भवतो मद्गणांशजः । नाम्ना हिरण्यवर्षश् च भविष्यति स भूपते
evamastu suto bhāvī bhavato madgaṇāṃśajaḥ / nāmnā hiraṇyavarṣaś ca bhaviṣyati sa bhūpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा गर्भगेहान्तः प्रवेशाय तमाह्वयत् । सविशेषप्रसादेप्सुर् नृपतिं बर्हिवाहनः
ity uktvā garbhagehāntaḥ praveśāya tamāhvayat / saviśeṣaprasādepsur nṛpatiṃ barhivāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनादृश्यास्य निरगान्नागी देहान्नृपस्य सा । विशन्ति शापभीता हि न कुमारगृहं स्त्रियः
tenādṛśyāsya niragānnāgī dehānnṛpasya sā / viśanti śāpabhītā hi na kumāragṛhaṃ striyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कनकवर्षो ऽसौ स्वेन मानुषतेजसा । विवेश गर्भभवनं तस्य देवस्य पावकेः
tataḥ kanakavarṣo 'sau svena mānuṣatejasā / viveśa garbhabhavanaṃ tasya devasya pāvakeḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं नाग्यनधिष्ठानात्पूर्वतेजोविनाकृतम् । दृष्ट्वा नृपं किम् एतत् स्याद् इति देवो ऽप्य् अचिन्तयत्
sa taṃ nāgyanadhiṣṭhānātpūrvatejovinākṛtam / dṛṣṭvā nṛpaṃ kim etat syād iti devo 'py acintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वा नागीबलव्याजनिर्व्यूढविषमव्रतम् । प्रणिधानाच् च तं क्रुद्धः शशाप स नृपं गुहः
jñātvā nāgībalavyājanirvyūḍhaviṣamavratam / praṇidhānāc ca taṃ kruddhaḥ śaśāpa sa nṛpaṃ guhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याजस्त्वया कृतो यस्मादतो जातेन सूनुना । महादेव्या च दुर्दान्त वियोगस् ते भविष्यति
vyājastvayā kṛto yasmādato jātena sūnunā / mahādevyā ca durdānta viyogas te bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्घातदारुणं श्रुत्वा शापमेतं स भूपतिः । सूक्तैस्तुष्टाव तं देवं मोहं मुक्त्वा महाकविः
nirghātadāruṇaṃ śrutvā śāpametaṃ sa bhūpatiḥ / sūktaistuṣṭāva taṃ devaṃ mohaṃ muktvā mahākaviḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सुभाषिततुष्टो ऽथ षण्मुखस्तम् अभाषत । राजंस्तुष्टो ऽस्मि सूक्तैस्ते शापान्तं तव वच्मि तत्
sa subhāṣitatuṣṭo 'tha ṣaṇmukhastam abhāṣata / rājaṃstuṣṭo 'smi sūktaiste śāpāntaṃ tava vacmi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यत्यब्दमेकं ते पत्नीपुत्रवियुक्तता । मुक्तो ऽपमृत्युत्रितयात्तौ च प्राप्स्यस्यतः परम्
bhaviṣyatyabdamekaṃ te patnīputraviyuktatā / mukto 'pamṛtyutritayāttau ca prāpsyasyataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा विरतालापे षण्मुखे स प्रणम्य तम् । तत्प्रसादसुधातृप्तो राजा स्वपुरमाययौ
ity uktvā viratālāpe ṣaṇmukhe sa praṇamya tam / tatprasādasudhātṛpto rājā svapuramāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्यामृतस्यन्दो ज्योत्स्नायाम् इव शीतगोः । देव्यां मदनसुन्दर्यां क्रमात्सूनुरजायत
tatra tasyāmṛtasyando jyotsnāyām iva śītagoḥ / devyāṃ madanasundaryāṃ kramātsūnurajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा सुतमुखं सो ऽथ राजा राज्ञी च सा मुहुः । अत्यानन्दसमायुक्ते नावर्तेतां तदात्मनि
dṛṣṭvā sutamukhaṃ so 'tha rājā rājñī ca sā muhuḥ / atyānandasamāyukte nāvartetāṃ tadātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालं चोत्सवं चक्रे वसु वर्षन् स भूपतिः । निजां कनकवर्षाख्यां नयन् भुवि यथार्थताम्
tatkālaṃ cotsavaṃ cakre vasu varṣan sa bhūpatiḥ / nijāṃ kanakavarṣākhyāṃ nayan bhuvi yathārthatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चरात्रे गते षष्ठ्यां रजनौ जातवेश्मनि । कृते रक्षाविधौ तत्र मेघो ऽशङ्कितमागतः
pañcarātre gate ṣaṣṭhyāṃ rajanau jātaveśmani / kṛte rakṣāvidhau tatra megho 'śaṅkitamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन वृद्धिमवाप्तेन तत्रावव्रे नभः क्रमात् । शत्रुणोपेक्षितेनेव राज्यं राज्ञः प्रमादिनः
tena vṛddhimavāptena tatrāvavre nabhaḥ kramāt / śatruṇopekṣiteneva rājyaṃ rājñaḥ pramādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदस्येव क्षिपन्धारा वर्षस्योन्मूलितद्रुमः । ततो धावितुमारेभे वातमत्तमतङ्गजः
madasyeva kṣipandhārā varṣasyonmūlitadrumaḥ / tato dhāvitumārebhe vātamattamataṅgajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं सार्गलम् अपिद्वारमुद्घाट्य भीषणा । स्त्री कापि क्षुरिकाहस्ता जातवेश्म विवेश तत्
tatkṣaṇaṃ sārgalam apidvāramudghāṭya bhīṣaṇā / strī kāpi kṣurikāhastā jātaveśma viveśa tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं मदनसुन्दर्याः स्तनासक्तमुखं सुतम् । हृत्वा देव्याः प्रदुद्राव संमोह्यैव परिच्छदम्
sā taṃ madanasundaryāḥ stanāsaktamukhaṃ sutam / hṛtvā devyāḥ pradudrāva saṃmohyaiva paricchadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा हा हृतो मे राक्षस्या सुत इत्यथ विह्वला । क्रन्दन्ती चान्वधावत्तां राज्ञी सा स्त्रीं तमस्यपि
hā hā hṛto me rākṣasyā suta ityatha vihvalā / krandantī cānvadhāvattāṃ rājñī sā strīṃ tamasyapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च गत्वा पपात स्त्री सरस्यन्तः सबालका । राज्ञी चान्वपतत्सापि तत्रैवापत्यतृष्णया
sā ca gatvā papāta strī sarasyantaḥ sabālakā / rājñī cānvapatatsāpi tatraivāpatyatṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणान्मेघो निववृते जगामान्तं च यामिनी । जातवेश्मनि चाक्रन्दः परिवारस्य शुश्रुवे
kṣaṇānmegho nivavṛte jagāmāntaṃ ca yāminī / jātaveśmani cākrandaḥ parivārasya śuśruve
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा कनकवर्षो ऽथ तच् छ्रुत्वा जातवासकम् । एत्य पुत्रप्रियाशून्यं दृष्ट्वा मोहं जगाम सः
rājā kanakavarṣo 'tha tac chrutvā jātavāsakam / etya putrapriyāśūnyaṃ dṛṣṭvā mohaṃ jagāma saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाश्वस्य च हा देवि हा पुत्रक शिशो इति । विलपन्नथ सस्मार शापं तं वत्सरावधिम्
samāśvasya ca hā devi hā putraka śiśo iti / vilapannatha sasmāra śāpaṃ taṃ vatsarāvadhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवञ् शापसंपृक्तो मन्दपुण्यस्य मे वरः । कथं स्कन्द त्वया दत्तः सविषामृतसंनिभः
bhagavañ śāpasaṃpṛkto mandapuṇyasya me varaḥ / kathaṃ skanda tvayā dattaḥ saviṣāmṛtasaṃnibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हाहा युगसहस्राभं कथं नेष्यामि वत्सरम् । देव्या मदनसुन्दर्या जीविताधिकया विना
hāhā yugasahasrābhaṃ kathaṃ neṣyāmi vatsaram / devyā madanasundaryā jīvitādhikayā vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याक्रन्दंश् च स ज्ञातवृत्तान्तैर् मन्त्रिभिर् नृपः । बोध्यमानो ऽपि न प्राप देव्या सह गतां धृतिम्
ityākrandaṃś ca sa jñātavṛttāntair mantribhir nṛpaḥ / bodhyamāno 'pi na prāpa devyā saha gatāṃ dhṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाच् च मदनावेगविवशो निर्गतः पुरात् । विवेश विन्ध्यकान्तारमुन्मनीभूय स भ्रमन्
kramāc ca madanāvegavivaśo nirgataḥ purāt / viveśa vindhyakāntāramunmanībhūya sa bhraman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र बालमृगीनेत्रैः प्रियाया लोचनश्रियम् । कबरीभारसौन्दर्यं चमरीवालसंचयैः
tatra bālamṛgīnetraiḥ priyāyā locanaśriyam / kabarībhārasaundaryaṃ camarīvālasaṃcayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टैः करिकरेणूनां गतैर् मन्थरतां गतेः । स्मरतस् तस्य जज्वाल सुतरां मदनानलः
dṛṣṭaiḥ karikareṇūnāṃ gatair mantharatāṃ gateḥ / smaratas tasya jajvāla sutarāṃ madanānalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्राम्यंस्तृष्णातपक्लान्तो विन्ध्यपादमवाप्य सः । पीतनिर्झरपानीयस्तरुमूल उपाविशत्
bhrāmyaṃstṛṣṇātapaklānto vindhyapādamavāpya saḥ / pītanirjharapānīyastarumūla upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्गुहामुखाद्विन्ध्यस्याट्टहास इवोन्नदन् । सिंहः सटालो निर्गत्य हन्तुमभ्युत्पपात तम्
tāvadguhāmukhādvindhyasyāṭṭahāsa ivonnadan / siṃhaḥ saṭālo nirgatya hantumabhyutpapāta tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं गगनायातः कोऽपि विद्याधरो जवात् । निपत्यासिप्रहारेण सिंहं तमकरोद्द्विधा
tatkṣaṇaṃ gaganāyātaḥ ko'pi vidyādharo javāt / nipatyāsiprahāreṇa siṃhaṃ tamakaroddvidhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समीपम् एत्य चापृच्छद् राजानं तं स खेचरः । राजन् कनकवर्षैवं प्राप्तो ऽस्येतां कथं भुवम्
samīpam etya cāpṛcchad rājānaṃ taṃ sa khecaraḥ / rājan kanakavarṣaivaṃ prāpto 'syetāṃ kathaṃ bhuvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा संस्मृतिं लब्धा स राजा प्रत्युवाच तम् । विरहानलविक्षिप्तं कुतस्त्वं वेत्सि मामिति
tac chrutvā saṃsmṛtiṃ labdhā sa rājā pratyuvāca tam / virahānalavikṣiptaṃ kutastvaṃ vetsi māmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विद्याधरो ऽवादीदहं प्रव्राजको भवन् । मानुषो बन्धुमित्त्राख्यस् त्वत्पुरे न्यवसं पुरा
tato vidyādharo 'vādīdahaṃ pravrājako bhavan / mānuṣo bandhumittrākhyas tvatpure nyavasaṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवया प्रार्थितेनात्र त्वया साहायके कृते । विद्याधरत्वं प्राप्तो ऽस्मि वीरवेतालसाधनात्
sevayā prārthitenātra tvayā sāhāyake kṛte / vidyādharatvaṃ prāpto 'smi vīravetālasādhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन त्वं प्रत्यभिज्ञाय कर्तुं ते प्रत्युपक्रियाम् । त्वज्जिघांसुरयं दृष्ट्वा सिंहो व्यपदितो मया
tena tvaṃ pratyabhijñāya kartuṃ te pratyupakriyām / tvajjighāṃsurayaṃ dṛṣṭvā siṃho vyapadito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम्ना बन्धुप्रभश्चाद्य संवृत्तो ऽस्मीति वादिनम् । राजा कनकवर्षस्तं जातप्रीतिरभाषत
nāmnā bandhuprabhaścādya saṃvṛtto 'smīti vādinam / rājā kanakavarṣastaṃ jātaprītirabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्त स्मरामि सा चेह मैत्त्री निर्वाहिता त्वया । तद्ब्रूहि मे कदा भावी भार्यापुत्रसमागमः
hanta smarāmi sā ceha maittrī nirvāhitā tvayā / tadbrūhi me kadā bhāvī bhāryāputrasamāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्य वचः श्रुत्वा बुद्ध्वा विद्याप्रभावतः । विद्याधरो ऽब्रवीद्बन्धुप्रभस्तं स महीभृतम्
iti tasya vacaḥ śrutvā buddhvā vidyāprabhāvataḥ / vidyādharo 'bravīdbandhuprabhastaṃ sa mahībhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टया विन्ध्यवासिन्या पत्नीपुत्रौ त्वमाप्स्यसि । तत्तत्र गच्छ सिद्ध्यै त्वं स्वलोकं च व्रजाम्य् अहम्
dṛṣṭayā vindhyavāsinyā patnīputrau tvamāpsyasi / tattatra gaccha siddhyai tvaṃ svalokaṃ ca vrajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा खं गते तस्मिन्राजा लब्धधृतिः शनैः । प्रायात्कनकवर्षो ऽसौ द्रष्टुं तां विन्ध्यवासिनीम्
ity uktvā khaṃ gate tasminrājā labdhadhṛtiḥ śanaiḥ / prāyātkanakavarṣo 'sau draṣṭuṃ tāṃ vindhyavāsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन्तम् अभ्यधावत् तं नृपं वन्यो महान् पथि । अधूतमस्तको मत्तः प्रसारितकरः करी
gacchantam abhyadhāvat taṃ nṛpaṃ vanyo mahān pathi / adhūtamastako mattaḥ prasāritakaraḥ karī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा श्वभ्रमार्गेण स राजापासरत् तथा । यथानुधावन्स गजो विपेदे श्वभ्रपाततः
taṃ dṛṣṭvā śvabhramārgeṇa sa rājāpāsarat tathā / yathānudhāvansa gajo vipede śvabhrapātataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सो ऽध्वश्रमायासक्लान्तो राजा व्रजन् क्रमात् । उद्दण्डपुण्डरीकाढ्यं प्रापद् एकं महत्सरः
tataḥ so 'dhvaśramāyāsaklānto rājā vrajan kramāt / uddaṇḍapuṇḍarīkāḍhyaṃ prāpad ekaṃ mahatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च जलं जग्धमृणालकः । विश्रान्तः पादपतले क्षणं जह्रे स निद्रया
tatra snātvā ca pītvā ca jalaṃ jagdhamṛṇālakaḥ / viśrāntaḥ pādapatale kṣaṇaṃ jahre sa nidrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च तेन मृगयानिवृत्ताः शबराः पथा । आगता ददृशुः सुप्तं तं राजानं सुलक्षणम्
tāvac ca tena mṛgayānivṛttāḥ śabarāḥ pathā / āgatā dadṛśuḥ suptaṃ taṃ rājānaṃ sulakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च देव्युपहारार्यं बद्ध्वा निन्युस्तदैव तम् । स्वस्य मुक्ताफलाख्यस्य पार्श्वं शबरभूभृतः
te ca devyupahārāryaṃ baddhvā ninyustadaiva tam / svasya muktāphalākhyasya pārśvaṃ śabarabhūbhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्येनं शबराधीशः प्रशस्तं वीक्ष्य नीतवान् । केतनं विन्ध्यवासिन्याः पशूकर्तुं नराधिपम्
so 'pyenaṃ śabarādhīśaḥ praśastaṃ vīkṣya nītavān / ketanaṃ vindhyavāsinyāḥ paśūkartuṃ narādhipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वैव च स देवीं तां प्रणमंस्तदनुग्रहात् । राजा स्कन्दप्रसादाच्च बभूव स्रस्तबन्धनः
dṛṣṭvaiva ca sa devīṃ tāṃ praṇamaṃstadanugrahāt / rājā skandaprasādācca babhūva srastabandhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदालोक्याद्भुतं मत्वा तस्य तं देव्यनुग्रहम् । मुमोच तं स राजानं शबराधिपतिर्वधात्
tadālokyādbhutaṃ matvā tasya taṃ devyanugraham / mumoca taṃ sa rājānaṃ śabarādhipatirvadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कनकवर्षस्य तृतीयादपमृत्युतः । अतिक्रान्तस्य तस्याभूत्पूर्णं तच्छापवत्सरम्
evaṃ kanakavarṣasya tṛtīyādapamṛtyutaḥ / atikrāntasya tasyābhūtpūrṇaṃ tacchāpavatsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च तस्य सा नागी राज्ञो मदनसुन्दरीम् । देवीं सपुत्राम् आदाय तत्रैवागात् पितृष्वसा
tāvac ca tasya sā nāgī rājño madanasundarīm / devīṃ saputrām ādāya tatraivāgāt pitṛṣvasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाद तं च भो राजञ् ज्ञातकौमारशापया । एतौ ते रक्षितौ युक्त्वा नीत्वा स्वभवनं मया
jagāda taṃ ca bho rājañ jñātakaumāraśāpayā / etau te rakṣitau yuktvā nītvā svabhavanaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् कनकवर्ष स्वौ गृहाणैतौ प्रियासुतौ । भुङ्क्ष्वेदं पृथिवीराज्यं क्षीणशापो ऽधुना ह्य् असि
tasmāt kanakavarṣa svau gṛhāṇaitau priyāsutau / bhuṅkṣvedaṃ pṛthivīrājyaṃ kṣīṇaśāpo 'dhunā hy asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा प्रणतं सा तं नृपं नागी तिरोदधे । नृपो ऽपि स्वप्नम् इव तन्मेने भार्यासुतागमम्
ity uktvā praṇataṃ sā taṃ nṛpaṃ nāgī tirodadhe / nṛpo 'pi svapnam iva tanmene bhāryāsutāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्य राज्ञो राज्ञ्याश् च चिराद् आश्लिष्टयोर् मिथः । अगलद्विरहक्लेशो हर्षबाष्पाम्बुभिः सह
tato 'sya rājño rājñyāś ca cirād āśliṣṭayor mithaḥ / agaladvirahakleśo harṣabāṣpāmbubhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कनकवर्षं तं बुद्ध्वा पृथ्वीपतिं प्रभुम् । मुक्ताफलो ऽपतत्तस्य शबरेन्द्रः स पादयोः
tataḥ kanakavarṣaṃ taṃ buddhvā pṛthvīpatiṃ prabhum / muktāphalo 'patattasya śabarendraḥ sa pādayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमयित्वा च पल्लीं स्वां प्रवेश्य च निजोचितैः । तैस्तैः ससुतदारं तम् उपचारैर् उपाचरत्
kṣamayitvā ca pallīṃ svāṃ praveśya ca nijocitaiḥ / taistaiḥ sasutadāraṃ tam upacārair upācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽथ तत्र स्थितो राजा दूतैर् आनाययन्नृपम् । श्वशुरं देवशक्तिं तं स्वसैन्यं च निजात्पुरात्
so 'tha tatra sthito rājā dūtair ānāyayannṛpam / śvaśuraṃ devaśaktiṃ taṃ svasainyaṃ ca nijātpurāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्थितकरेणुका मदनसुन्दरी तां प्रियां सुतं च शरजन्मनोदितहिरण्यवर्षाभिधम् । विधाय पुरतस् ततः श्वशुरवेश्मवासादितश् चचाल स तदन्वितः कनकवर्षपृथ्वीपतिः
athāsthitakareṇukā madanasundarī tāṃ priyāṃ sutaṃ ca śarajanmanoditahiraṇyavarṣābhidham / vidhāya puratas tataḥ śvaśuraveśmavāsāditaś cacāla sa tadanvitaḥ kanakavarṣapṛthvīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवाप च स वासरैः कतिपयैर् गृहं श्वाशुरं विदर्भविषयाश्रितं तदथ कुण्डिनाख्यं पुरम् । समृद्धिमति तत्र च श्वशुरसत्कृतः कानिचिद् दिनान्यभजत स्थितिं तनयदारसेनायुतः
avāpa ca sa vāsaraiḥ katipayair gṛhaṃ śvāśuraṃ vidarbhaviṣayāśritaṃ tadatha kuṇḍinākhyaṃ puram / samṛddhimati tatra ca śvaśurasatkṛtaḥ kānicid dinānyabhajata sthitiṃ tanayadārasenāyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रस्थाय ततश् च शनैः कनकपुरं प्राप्तवान्निजं नगरम् । पौरवधूजननयनैश्चिरोत्सुकैः पीयमान इव
prasthāya tataś ca śanaiḥ kanakapuraṃ prāptavānnijaṃ nagaram / pauravadhūjananayanaiścirotsukaiḥ pīyamāna iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविशच् च राजधानीं सुतसहितो मदनसुन्दरीयुक्तः । उत्सव इव विग्रहवान् प्रमोदशोभान्वितः स नृपः
aviśac ca rājadhānīṃ sutasahito madanasundarīyuktaḥ / utsava iva vigrahavān pramodaśobhānvitaḥ sa nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिषिच्य बद्धपट्टां तत्र च तां मदनसुन्दरीमकरोत् । सर्वान्तःपुरमुख्यामभ्युदये मानितप्रकृतिः
abhiṣicya baddhapaṭṭāṃ tatra ca tāṃ madanasundarīmakarot / sarvāntaḥpuramukhyāmabhyudaye mānitaprakṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव्या तया सह सुतेन च तेन बद्धनित्योत्सवः पुनर् अदृष्टवियोगदुःखः । निष्कण्टकं कनकवर्षनरेश्वरो ऽथ भूमण्डलं सचतुरन्तमिदं शशास
devyā tayā saha sutena ca tena baddhanityotsavaḥ punar adṛṣṭaviyogaduḥkhaḥ / niṣkaṇṭakaṃ kanakavarṣanareśvaro 'tha bhūmaṇḍalaṃ sacaturantamidaṃ śaśāsa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति गोमुखतः स्वमन्त्रिमुख्याद् रुचिरां तत्र कथामिमां निशम्य । नरवाहनदत्तराजपुत्रः सदलंकारवतीयुतस्तुतोष
iti gomukhataḥ svamantrimukhyād rucirāṃ tatra kathāmimāṃ niśamya / naravāhanadattarājaputraḥ sadalaṃkāravatīyutastutoṣa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.