Somadeva: Kathasaritsagara 9.6

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे ऽलंकारवतीलम्बके पञ्चमस् तरङ्गः । षष्ठस् तरङ्गः । ततः स गोमुखाख्यातकथातुष्टः प्रियासखः । दृष्ट्वा सकोपविकृतिं मरुभूतिं तदीर्ष्यया

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare 'laṃkāravatīlambake pañcamas taraṅgaḥ / ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / tataḥ sa gomukhākhyātakathātuṣṭaḥ priyāsakhaḥ / dṛṣṭvā sakopavikṛtiṃ marubhūtiṃ tadīrṣyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तस् तं निजगादानुरञ्जयन् । मरुभूते त्वम् अप्य् एकां किं नाख्यासि कथाम् इति

naravāhanadattas taṃ nijagādānurañjayan / marubhūte tvam apy ekāṃ kiṃ nākhyāsi kathām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स बाढमाख्यामीत्य् उक्त्वा तुष्टेन चेतसा । समाख्यातुं कथामेतां मरुभूतिः प्रचक्रमे

tataḥ sa bāḍhamākhyāmīty uktvā tuṣṭena cetasā / samākhyātuṃ kathāmetāṃ marubhūtiḥ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रस्वामीत्यभूत्पूर्वं राज्ञः कमलवर्मणः । नगरे देव कमलपुराख्ये ब्रह्मणोत्तमः

candrasvāmītyabhūtpūrvaṃ rājñaḥ kamalavarmaṇaḥ / nagare deva kamalapurākhye brahmaṇottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य लक्ष्मीसरस्वत्योस्तृतीया विनयोज्ज्वला । भार्या देवमतिर् नाम समाना सुमतेरभूत्

tasya lakṣmīsarasvatyostṛtīyā vinayojjvalā / bhāryā devamatir nāma samānā sumaterabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां तस्य च विप्रस्य पत्न्यां जज्ञे सुलक्षणः । पुत्रः स यस्य जातस्य वागेवमुदगाद्दिवः

tasyāṃ tasya ca viprasya patnyāṃ jajñe sulakṣaṇaḥ / putraḥ sa yasya jātasya vāgevamudagāddivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रस्वामीन्महीपालो नाम्ना कार्यः सुतस्त्वया । राजा भूत्वा चिरं यस्मात्पालयिष्यत्ययं महीम्

candrasvāmīnmahīpālo nāmnā kāryaḥ sutastvayā / rājā bhūtvā ciraṃ yasmātpālayiṣyatyayaṃ mahīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्दिव्यं वचः श्रुत्वा स महीपालम् एव तम् । चन्द्रस्वामिसुतं नाम्न चकार रचितोत्सवः

etaddivyaṃ vacaḥ śrutvā sa mahīpālam eva tam / candrasvāmisutaṃ nāmna cakāra racitotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाच् च स महीपालो विवृद्धो ग्राहितो ऽभवत् । शस्त्रास्त्रवेदं विद्यासु समं सर्वासु शिक्षितः

kramāc ca sa mahīpālo vivṛddho grāhito 'bhavat / śastrāstravedaṃ vidyāsu samaṃ sarvāsu śikṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च सुषुवे तस्य सा चन्द्रस्वामिनः पुनः । भार्या देवमतिः कन्यां सर्वावयवसुन्दरीम्

tāvac ca suṣuve tasya sā candrasvāminaḥ punaḥ / bhāryā devamatiḥ kanyāṃ sarvāvayavasundarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च चन्द्रवती नाम महीपालः स च क्रमात् । भ्रातरौ ववृधाते तौ स्वपितुस् तस्य वेश्मनि

sā ca candravatī nāma mahīpālaḥ sa ca kramāt / bhrātarau vavṛdhāte tau svapitus tasya veśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावृष्टिकृतस् तत्र देशे दुर्भिक्षविप्लवः । उदपद्यत दग्धेषु सस्येषु रविरश्मिभिः

athāvṛṣṭikṛtas tatra deśe durbhikṣaviplavaḥ / udapadyata dagdheṣu sasyeṣu raviraśmibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दोषेण च राजात्र प्रारेभे तस्करायितुम् । अधर्मेण प्रजाभ्यो ऽर्थमाकर्षन्मुक्तसत्पथः

taddoṣeṇa ca rājātra prārebhe taskarāyitum / adharmeṇa prajābhyo 'rthamākarṣanmuktasatpathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽवसीद् अत्यत्यर्थं देशे तस्मिन्न् उवाच सा । भार्या देवमतिर् विप्रं चन्द्रस्वामिनम् अत्र तम्

tato 'vasīd atyatyarthaṃ deśe tasminn uvāca sā / bhāryā devamatir vipraṃ candrasvāminam atra tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छ मत्पितृगृहं व्रजामो नगरादितः । एते ह्य् अपत्ये नश्येतामावयोर् इह जातुचित्

āgaccha matpitṛgṛhaṃ vrajāmo nagarāditaḥ / ete hy apatye naśyetāmāvayor iha jātucit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तां स वक्ति स्म चन्द्रस्वामी स्वगेहिनीम् । मैवं पापं महद्गेहाद्दुर्भिक्षे हि पलायनम्

tac chrutvā tāṃ sa vakti sma candrasvāmī svagehinīm / maivaṃ pāpaṃ mahadgehāddurbhikṣe hi palāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदहं बालकावेतौ नीत्वा तत्पितृवेश्मनि । स्थापयामि त्वमास्वेह शीघ्रं चैष्याम्यहं पुनः

tadahaṃ bālakāvetau nītvā tatpitṛveśmani / sthāpayāmi tvamāsveha śīghraṃ caiṣyāmyahaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स्थापयित्वा तां तथेत्य् उक्तवतीं गृहे । भार्यां च चन्द्रस्वामी तौ गृहीत्वा दारकौ निजौ

ity uktvā sthāpayitvā tāṃ tathety uktavatīṃ gṛhe / bhāryāṃ ca candrasvāmī tau gṛhītvā dārakau nijau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महीपालं च तं तां च कन्यां चन्द्रवतीमुभौ । ततः प्रतस्थे नगरात्पत्नीं पितृगृहं प्रति

mahīpālaṃ ca taṃ tāṃ ca kanyāṃ candravatīmubhau / tataḥ pratasthe nagarātpatnīṃ pitṛgṛhaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन् क्रमात् त्रिचतुरैर् दिनैः प्राप महाटवीम् । अर्कांशुतप्तसिकतां विशुष्कविरलद्रुमाम्

gacchan kramāt tricaturair dinaiḥ prāpa mahāṭavīm / arkāṃśutaptasikatāṃ viśuṣkaviraladrumām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां तृषाभिभूतौ तौ स्थापयित्वा स दारकौ । चन्द्रस्वामी ययौ दूरमन्वेष्टुं वारि तत्कृते

tasyāṃ tṛṣābhibhūtau tau sthāpayitvā sa dārakau / candrasvāmī yayau dūramanveṣṭuṃ vāri tatkṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्याययावग्रे सानुगः शबराधिपः । अकस्मात्सिंहदंष्ट्राख्यः कार्याय प्रस्थितः क्व चित्

tatra tasyāyayāvagre sānugaḥ śabarādhipaḥ / akasmātsiṃhadaṃṣṭrākhyaḥ kāryāya prasthitaḥ kva cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तं दृष्ट्वान्न पृष्ट्वा च बुद्ध्वा भिल्लो जलार्थिनम् । संज्ञां कृत्वाब्रवीद्भृत्यान्नीत्वाम्भः प्राप्यतामयम्

sa taṃ dṛṣṭvānna pṛṣṭvā ca buddhvā bhillo jalārthinam / saṃjñāṃ kṛtvābravīdbhṛtyānnītvāmbhaḥ prāpyatāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तस्य भृत्यास्ते द्वित्रा लब्धाशया ऋजुम् । ते चन्द्रस्वामिनं पल्लीं नीत्वा बद्धमकुर्वत

tac chrutvā tasya bhṛtyāste dvitrā labdhāśayā ṛjum / te candrasvāminaṃ pallīṃ nītvā baddhamakurvata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरोपहारायात्मानं तेभ्यो बुद्ध्वा स संयतम् । चन्द्रस्वामी शुशोच स्वौ दारकावटवीगतौ

naropahārāyātmānaṃ tebhyo buddhvā sa saṃyatam / candrasvāmī śuśoca svau dārakāvaṭavīgatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा महीपाल हा वत्से चन्द्रवत्यपदे कथम् । मयारण्ये युवां त्यक्त्वा सिंहव्यघ्रामिषीकृतौ

hā mahīpāla hā vatse candravatyapade katham / mayāraṇye yuvāṃ tyaktvā siṃhavyaghrāmiṣīkṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मा च घातितश्चौरैर् न चास्ति शरणं मम । इत्याक्रन्दन्स विप्रो ऽर्कं व्योम्न्यपश्यदसंमदात्

ātmā ca ghātitaścaurair na cāsti śaraṇaṃ mama / ityākrandansa vipro 'rkaṃ vyomnyapaśyadasaṃmadāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्त मोहं विहायैतं स्वं प्रभुं शरणं श्रये । इत्यालोच्य द्विजः सूर्यं स स्तोतुम् उपचक्रमे

hanta mohaṃ vihāyaitaṃ svaṃ prabhuṃ śaraṇaṃ śraye / ityālocya dvijaḥ sūryaṃ sa stotum upacakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुभ्यं परपराकाशशायिने ज्योतिषे विभो । आभ्यन्तरं च बाह्यं च तमः प्रणुदते नमः

tubhyaṃ paraparākāśaśāyine jyotiṣe vibho / ābhyantaraṃ ca bāhyaṃ ca tamaḥ praṇudate namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं विष्णुस्त्रिजगद्व्यापी त्वं शिवः श्रेयसां निधिः । सुप्तं विचेष्टयन्विश्वं परमस्त्वं प्रजापतिः

tvaṃ viṣṇustrijagadvyāpī tvaṃ śivaḥ śreyasāṃ nidhiḥ / suptaṃ viceṣṭayanviśvaṃ paramastvaṃ prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रकाशौ प्रकाशेतामेतास्वित्यग्निचन्द्रयोः । न्यस्तात्मतेजा दययेवान्तर्धिं यासि यामिनीम्

aprakāśau prakāśetāmetāsvityagnicandrayoḥ / nyastātmatejā dayayevāntardhiṃ yāsi yāminīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्रवन्त्य् अपि रक्षांसि प्रभवन्ति न दस्यवः । प्रमोदन्ते च गुणिनो भास्वन्नभ्युदिते त्वयि

vidravanty api rakṣāṃsi prabhavanti na dasyavaḥ / pramodante ca guṇino bhāsvannabhyudite tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्रक्ष शरणापन्नं त्रैलोक्यैकप्रदीप माम् । इदं दुःखान्धकारं मे विदारय दयां कुरु

tadrakṣa śaraṇāpannaṃ trailokyaikapradīpa mām / idaṃ duḥkhāndhakāraṃ me vidāraya dayāṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिभिस्तदा वाक्यैर् भक्त्या स्तुतवतो रविम् । चन्द्रस्वामिद्विजस्यास्य गगनादुच्चचार वाक्

ityādibhistadā vākyair bhaktyā stutavato ravim / candrasvāmidvijasyāsya gaganāduccacāra vāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुष्टो ऽस्मि चन्द्रस्वामिंस् ते न त्वं वधमवाप्स्यसि । मत्प्रसादाच् च पुत्रादिसंगमस् ते भविष्यति

tuṣṭo 'smi candrasvāmiṃs te na tvaṃ vadhamavāpsyasi / matprasādāc ca putrādisaṃgamas te bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो दिव्यया वाचा जातस्थस् तत्र तस्थिवान् । चन्द्रस्वामी स शबरोपाहृतस्नानभोजनः

ity ukto divyayā vācā jātasthas tatra tasthivān / candrasvāmī sa śabaropāhṛtasnānabhojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च तं महीपालं स्वस्रा युक्तमरण्यगम् । पितर्य् अनायत्य् आक्रन्दविधुरं शङ्किताशुभम्

tāvac ca taṃ mahīpālaṃ svasrā yuktamaraṇyagam / pitary anāyaty ākrandavidhuraṃ śaṅkitāśubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श तेन मार्गेण सार्थवाहः समागतः । महान्सार्थधरो नाम वृत्तान्तं पृच्छति स्म च

dadarśa tena mārgeṇa sārthavāhaḥ samāgataḥ / mahānsārthadharo nāma vṛttāntaṃ pṛcchati sma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तमाश्वास्य कृपया शिशुं दृष्ट्वा सुलक्षणम् । सार्थवाहो निनाय स्वं देशं स्वसृसखं ततः

sa tamāśvāsya kṛpayā śiśuṃ dṛṣṭvā sulakṣaṇam / sārthavāho nināya svaṃ deśaṃ svasṛsakhaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रासीत्स महीपालो बाल्ये ऽप्य् अग्निक्रियारतः । सदने तस्य वणिजः पुत्रस्नेहेन पश्यतः

tatrāsītsa mahīpālo bālye 'py agnikriyārataḥ / sadane tasya vaṇijaḥ putrasnehena paśyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा नृपतेर्मन्त्री तारापुरनिवासिनः । ताराधर्माभिधानस्य कार्यात्तेनागतः पथा

ekadā nṛpatermantrī tārāpuranivāsinaḥ / tārādharmābhidhānasya kāryāttenāgataḥ pathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेश सार्थवाहस्य तस्य मित्त्रं द्विजोत्तमः । गृहान् अनन्तस्वामीति सहस्त्यश्वपदातिकः

viveśa sārthavāhasya tasya mittraṃ dvijottamaḥ / gṛhān anantasvāmīti sahastyaśvapadātikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विश्रान्तो ऽत्र तं दृष्ट्वा महीपालं शुभाकृतिम् । जपाग्निकार्यादिरतं वृत्तान्तं परिपृच्छ्य च

sa viśrānto 'tra taṃ dṛṣṭvā mahīpālaṃ śubhākṛtim / japāgnikāryādirataṃ vṛttāntaṃ paripṛcchya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनपत्यो विदित्वा च सवर्णं सार्थवाहतः । तस्माद्ययाचे ऽपत्यार्थी मन्त्री तद्भगिनीं च ताम्

anapatyo viditvā ca savarṇaṃ sārthavāhataḥ / tasmādyayāce 'patyārthī mantrī tadbhaginīṃ ca tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तौ तेन वैश्येन दत्तावादाय दारकौ । सार्थवाहेन सो ऽनन्तस्वामी तारापुरं ययौ

tatas tau tena vaiśyena dattāvādāya dārakau / sārthavāhena so 'nantasvāmī tārāpuraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पुत्रीकृतस्तेन महीपालः स मन्त्रिणा । तस्थौ तद्भवने ऽप्य् अस्य विद्याविपुलसंपदि

tatra putrīkṛtastena mahīpālaḥ sa mantriṇā / tasthau tadbhavane 'py asya vidyāvipulasaṃpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे च बद्धं तं चन्द्रस्वामिनमेत्य सः । भिल्लाधिपः सिंहदंष्ट्रः पल्ल्यां तस्याम् अभाषत

atrāntare ca baddhaṃ taṃ candrasvāminametya saḥ / bhillādhipaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ pallyāṃ tasyām abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन्स्वप्ने ऽहमादिष्टस् तथा देवेन भानुना । यथा संपूज्य मोक्तव्यो न हन्तव्यो मया भवान्

brahmansvapne 'hamādiṣṭas tathā devena bhānunā / yathā saṃpūjya moktavyo na hantavyo mayā bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदुत्तिष्ठ व्रज स्वेच्छमित्य् उक्त्वा स मुमोच तम् । प्रत्तमुक्तामृगमदं कॢप्तारण्यानुयात्रिकम्

taduttiṣṭha vraja svecchamity uktvā sa mumoca tam / prattamuktāmṛgamadaṃ kḷptāraṇyānuyātrikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ मुक्तस्ततश्चन्द्रस्वामी तमनुजायुतम् । अप्राप्यारण्यतः पुत्रं महीपालं गवेषयन्

so 'tha muktastataścandrasvāmī tamanujāyutam / aprāpyāraṇyataḥ putraṃ mahīpālaṃ gaveṣayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमन्नब्धेस्तटे प्राप्य नाम्ना जलपुरं पुरम् । प्रविवेशातिथिर्भूत्वा गृहं विप्रस्य कस्यचित्

bhramannabdhestaṭe prāpya nāmnā jalapuraṃ puram / praviveśātithirbhūtvā gṛhaṃ viprasya kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र भुक्तोत्तराख्यातस्ववृत्तान्तं प्रसङ्गतः । तं स विप्रो गृहपतिश्चन्द्रस्वामिनम् अभ्यधात्

tatra bhuktottarākhyātasvavṛttāntaṃ prasaṅgataḥ / taṃ sa vipro gṛhapatiścandrasvāminam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वणिक्कनकवर्माख्यो ऽतीतेष्वागाद्दिनेष्विह । तेनाटव्यां स्वसृसखः प्राप्तो ब्राह्मणदारकः

vaṇikkanakavarmākhyo 'tīteṣvāgāddineṣviha / tenāṭavyāṃ svasṛsakhaḥ prāpto brāhmaṇadārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ चादायातिभव्यौ द्वौ दारकौ स इतो गतः । नारिकेलमहाद्वीपे नोक्तं तन्नाम तेन तु

tau cādāyātibhavyau dvau dārakau sa ito gataḥ / nārikelamahādvīpe noktaṃ tannāma tena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा मामकावेव नूनं ताविति चिन्तयन् । चन्द्रस्वामी मतिं चक्रे गन्तुं द्वीपवरं स तम्

tac chrutvā māmakāveva nūnaṃ tāviti cintayan / candrasvāmī matiṃ cakre gantuṃ dvīpavaraṃ sa tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीत्वा च रात्रिमन्विष्य वणिजा विष्णुवर्मणा । स व्यधात्संगतिं द्वीपं नारिकेलं प्रयास्यता

nītvā ca rātrimanviṣya vaṇijā viṣṇuvarmaṇā / sa vyadhātsaṃgatiṃ dvīpaṃ nārikelaṃ prayāsyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव च सहारुह्य यानपात्रं जगाम सः । चन्द्रस्वामी सुतस्नेहाद् द्वीपम् अब्धिपथेन तम्

tenaiva ca sahāruhya yānapātraṃ jagāma saḥ / candrasvāmī sutasnehād dvīpam abdhipathena tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पृच्छन्तमूचुस्तं वणिजस्तन्निवासिनः । वणिक्कनकवर्माख्यः काममासीदिहागतः

tatra pṛcchantamūcustaṃ vaṇijastannivāsinaḥ / vaṇikkanakavarmākhyaḥ kāmamāsīdihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरूपावटवीप्राप्तावादाय द्विजदारकौ । गतः कटाहद्वीपं तु तद्युक्तः स इतो ऽधुना

surūpāvaṭavīprāptāvādāya dvijadārakau / gataḥ kaṭāhadvīpaṃ tu tadyuktaḥ sa ito 'dhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स ततो विप्रो वणिजा दानवर्मणा । पोतेन गच्छता साकं कटाहद्वीपमभ्यगात्

tac chrutvā sa tato vipro vaṇijā dānavarmaṇā / potena gacchatā sākaṃ kaṭāhadvīpamabhyagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि स द्विजो ऽश्रौषीद् गतं तं वणिजं ततः । द्वीपात् कनकवर्माणं द्वीपं कर्पूरसंज्ञकम्

tatrāpi sa dvijo 'śrauṣīd gataṃ taṃ vaṇijaṃ tataḥ / dvīpāt kanakavarmāṇaṃ dvīpaṃ karpūrasaṃjñakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं क्रमेण कर्पूरसुवर्णद्वीपसिंहलान् । वणिग्भिः सह गत्वापि तं प्राप वणिजं न सः

evaṃ krameṇa karpūrasuvarṇadvīpasiṃhalān / vaṇigbhiḥ saha gatvāpi taṃ prāpa vaṇijaṃ na saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहलेभ्यस्तु शुश्राव गतं तं वणिजं निजम् । देशं कनकवर्माणं चित्रकूटाभिधं पुरम्

siṃhalebhyastu śuśrāva gataṃ taṃ vaṇijaṃ nijam / deśaṃ kanakavarmāṇaṃ citrakūṭābhidhaṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कोटीश्वराख्येन वणिजा स समं ययौ । चन्द्रस्वामी चित्रकूटं तत्पोतोत्तीर्णवारिधिः

tataḥ koṭīśvarākhyena vaṇijā sa samaṃ yayau / candrasvāmī citrakūṭaṃ tatpotottīrṇavāridhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् कनकवर्माणं वणिजं तम् अवाप सः । आचख्यौ चाखिलं तस्मै स्वोदन्तं दारकोत्सुकः

tasmin kanakavarmāṇaṃ vaṇijaṃ tam avāpa saḥ / ācakhyau cākhilaṃ tasmai svodantaṃ dārakotsukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कनकवर्मा तौ ज्ञातार्तिः सो ऽस्य दारकौ । दर्शयाम् आस यौ तेन लब्धा नीतवरण्यतः

tataḥ kanakavarmā tau jñātārtiḥ so 'sya dārakau / darśayām āsa yau tena labdhā nītavaraṇyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रस्वामी च तौ यावद्वीक्षते दारकावुभौ । तावन्नैव तदीयौ तौ तावन्यावेव कौचन

candrasvāmī ca tau yāvadvīkṣate dārakāvubhau / tāvannaiva tadīyau tau tāvanyāveva kaucana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सबाष्पं शोकार्तो निराशो विललाप सः । इयद्भ्रान्त्वापि हा प्राप्तो न पुत्रो न सुता मया

tataḥ sabāṣpaṃ śokārto nirāśo vilalāpa saḥ / iyadbhrāntvāpi hā prāpto na putro na sutā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्रा कुप्रभुणेवाशा दर्शिता मे न पूरिता । भ्रामितो ऽस्मि च मिथ्यैव दूराद्दूरं दुरात्मना

dhātrā kuprabhuṇevāśā darśitā me na pūritā / bhrāmito 'smi ca mithyaiva dūrāddūraṃ durātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि शोचन्वणिजा क्रमात्कनकवर्मणा । आश्वासितः स तेनाथ चन्द्रस्वामी शुचाब्रवीत्

ityādi śocanvaṇijā kramātkanakavarmaṇā / āśvāsitaḥ sa tenātha candrasvāmī śucābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्सरेणात्मजौ तौ चेन्न प्राप्स्यामि भुवं भ्रमन् । ततस्त्यक्ष्यामि तपसा गङ्गातीरे शरीरकम्

vatsareṇātmajau tau cenna prāpsyāmi bhuvaṃ bhraman / tatastyakṣyāmi tapasā gaṅgātīre śarīrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं तत्रस्थो ज्ञानी कोऽपि तम् अभ्यधत् । नारायण्याः प्रसादात्तौ प्राप्स्यस्येवात्मजौ व्रज

ity uktavantaṃ tatrastho jñānī ko'pi tam abhyadhat / nārāyaṇyāḥ prasādāttau prāpsyasyevātmajau vraja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स प्रहृष्टात्मा भास्करानुग्रहं स्मरन् । वणिग्भिः पूजितः प्रायाच्चन्द्रस्वामी पुरात्ततः

tac chrutvā sa prahṛṣṭātmā bhāskarānugrahaṃ smaran / vaṇigbhiḥ pūjitaḥ prāyāccandrasvāmī purāttataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽग्रहारान् ग्रामांश् च चिन्वन् स नगराणि च । भ्रमन् प्रापैकदा सायं वनं प्रांशुबहुद्रुमम्

tato 'grahārān grāmāṃś ca cinvan sa nagarāṇi ca / bhraman prāpaikadā sāyaṃ vanaṃ prāṃśubahudrumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र क्षपयितुं रात्रिं कृत्वा वृत्तिं फलाम्बुभिः । स तस्थौ तरुमारुह्य सिंहव्याघ्रादिशङ्कया

tatra kṣapayituṃ rātriṃ kṛtvā vṛttiṃ phalāmbubhiḥ / sa tasthau tarumāruhya siṃhavyāghrādiśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिद्रश् च निशीथे ऽत्र ददर्श स तरोरधः । महन्नारायणीमुख्यं मातृचक्रं समागतम्

anidraś ca niśīthe 'tra dadarśa sa taroradhaḥ / mahannārāyaṇīmukhyaṃ mātṛcakraṃ samāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपहारान्समाहृत्य नानारूपान्निजोचितान् । प्रतीक्षमाणं देवस्य भैर् अवस्य किलागमम्

upahārānsamāhṛtya nānārūpānnijocitān / pratīkṣamāṇaṃ devasya bhair avasya kilāgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरयत्य् अद्य किं देव इति तत्र च मातरः । नारायणीम् अथापृच्छन् सा जहास तु नाब्रवीत्

cirayaty adya kiṃ deva iti tatra ca mātaraḥ / nārāyaṇīm athāpṛcchan sā jahāsa tu nābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिनिर्बन्धपृष्टा च ताभिस्ताः प्रत्युवाच सा । लज्जावहं यदप्येतत्सख्यस्तदपि वच्म्य् अहम्

atinirbandhapṛṣṭā ca tābhistāḥ pratyuvāca sā / lajjāvahaṃ yadapyetatsakhyastadapi vacmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तीह सुरसेनाख्यो राजा सुरपुरे पुरे । तस्य विद्याधरी नाम ख्यातरूपास्ति चात्मजा

astīha surasenākhyo rājā surapure pure / tasya vidyādharī nāma khyātarūpāsti cātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदेयायाश् च तेनास्या राज्ञा रूपसमः श्रुतः । विमलाख्यस्य तनयो राज्ञो नाम्ना प्रभाकरः

pradeyāyāś ca tenāsyā rājñā rūpasamaḥ śrutaḥ / vimalākhyasya tanayo rājño nāmnā prabhākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै दित्सति तां तस्मिन्राज्ञि तेनापि सा श्रुता । विमलेन सुता अस्य निजपुत्रानुरूपिका

tasmai ditsati tāṃ tasminrājñi tenāpi sā śrutā / vimalena sutā asya nijaputrānurūpikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स विमलस्तस्मात्सुरसेनादयाचत । विद्याधरीं दूतमुखात्पुत्रार्थे तां तदात्मजाम्

tataḥ sa vimalastasmātsurasenādayācata / vidyādharīṃ dūtamukhātputrārthe tāṃ tadātmajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् अपेक्षितसंपत्त्या तत्सुताय सुतामदात् । प्रभाकराय तस्मै तां सुरसेनो यथाविधि

so 'py apekṣitasaṃpattyā tatsutāya sutāmadāt / prabhākarāya tasmai tāṃ suraseno yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा प्रप्य विमलपुराख्यं श्वाशुरं पुरम् । विद्याधरी समं भर्त्रा शयनीयम् अगान् निशि

tataḥ sā prapya vimalapurākhyaṃ śvāśuraṃ puram / vidyādharī samaṃ bhartrā śayanīyam agān niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रासंभोगसुप्तं सा पतिं सोत्का प्रभाकरम् । यावन्निरीक्षते तावत्तमपश्यन्नपुंसकम्

tatrāsaṃbhogasuptaṃ sā patiṃ sotkā prabhākaram / yāvannirīkṣate tāvattamapaśyannapuṃsakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा हतास्मिः कथं षण्ढः पतिः प्राप्तो मयेति सा । शोचन्ती चेतसा रात्रिं राजपुत्री निनाय ताम्

hā hatāsmiḥ kathaṃ ṣaṇḍhaḥ patiḥ prāpto mayeti sā / śocantī cetasā rātriṃ rājaputrī nināya tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नपुंसकाय दत्ताहमनन्विष्य कथं त्वया । इति लेखं लिखित्वा च पित्रे सा प्राहिणोत्ततः

napuṃsakāya dattāhamananviṣya kathaṃ tvayā / iti lekhaṃ likhitvā ca pitre sā prāhiṇottataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लेखं वाचयित्वैव विमलेनास्मि वञ्चितः । छद्मनेत्यगमत्क्रोधं तत्पिता विमलं प्रति

sa lekhaṃ vācayitvaiva vimalenāsmi vañcitaḥ / chadmanetyagamatkrodhaṃ tatpitā vimalaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुतां नपुंसकायाहं यद्व्याजाद् दापितस् त्वया । पुत्राय तत्फलं भुङ्क्ष्व पश्य त्वाम् एत्य हन्म्य् अहम्

sutāṃ napuṃsakāyāhaṃ yadvyājād dāpitas tvayā / putrāya tatphalaṃ bhuṅkṣva paśya tvām etya hanmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्मै स्वलेखेन संदिदेश स भूपतिः । सुरसेनो बलोद्रिक्तो विमलाय महीक्षिते

iti tasmai svalekhena saṃdideśa sa bhūpatiḥ / suraseno balodrikto vimalāya mahīkṣite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमलश्चाधिगत्यैतं तल्लेखार्थं समन्त्रिकः । विमृशन्दुर्जये तस्मिन्नोपायं कंचिदैक्षत

vimalaścādhigatyaitaṃ tallekhārthaṃ samantrikaḥ / vimṛśandurjaye tasminnopāyaṃ kaṃcidaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं पिङ्गदत्ताख्यो मन्त्री विमलम् अभ्यधात् । एक एवास्त्युपायो ऽत्र तं देव श्रेयसे कुरु

tatas taṃ piṅgadattākhyo mantrī vimalam abhyadhāt / eka evāstyupāyo 'tra taṃ deva śreyase kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति स्थूलशिरा नाम यक्षस् तस्य च वेद्म्य् अहम् । मन्त्रमाराधनं येन वरमिष्टं ददाति सः

asti sthūlaśirā nāma yakṣas tasya ca vedmy aham / mantramārādhanaṃ yena varamiṣṭaṃ dadāti saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोपात्तेन मन्त्रेण यक्षमाराध्य संप्रति । लिङ्गं याचस्व पुत्रार्थं सद्यः शाम्यतु विग्रहः

tenopāttena mantreṇa yakṣamārādhya saṃprati / liṅgaṃ yācasva putrārthaṃ sadyaḥ śāmyatu vigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो मन्त्रिणा तस्मान् मन्त्रम् आदाय तं नृपः । सुतार्थं यक्षमाराध्य स तं लिङ्गमयाचत

ity ukto mantriṇā tasmān mantram ādāya taṃ nṛpaḥ / sutārthaṃ yakṣamārādhya sa taṃ liṅgamayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन संप्रति दत्ते च लिङ्गे यक्षेण तत्सुतः । पुमान् प्रभाकरः सो ऽभूद् यक्षस् त्वासीन् नपुंसकः

tena saṃprati datte ca liṅge yakṣeṇa tatsutaḥ / pumān prabhākaraḥ so 'bhūd yakṣas tvāsīn napuṃsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु विद्याधरी दृष्ट्वा पुमांसं तं प्रभाकरम् । तेन पत्या सहावाप्तरतसौख्या व्यचिन्तयत्

sā tu vidyādharī dṛṣṭvā pumāṃsaṃ taṃ prabhākaram / tena patyā sahāvāptaratasaukhyā vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्ताहं मददोषेण न मे भर्ता नपुंसकः । पुमानेवैष सुभगो नात्र कार्यान्यथा मतिः

bhrāntāhaṃ madadoṣeṇa na me bhartā napuṃsakaḥ / pumānevaiṣa subhago nātra kāryānyathā matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्यैनमेवार्थं लिखित्वा लज्जिता पुनः । पित्रे सा प्राहिणोल्लेखं शमं भेजे च तेन सः

ityālocyainamevārthaṃ likhitvā lajjitā punaḥ / pitre sā prāhiṇollekhaṃ śamaṃ bheje ca tena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतं ज्ञात्वा च वृत्तान्तं भैर् अवेणाद्य कुप्यता । आनाय्य स स्थुलशिराः शप्तो देवेन गुह्यकः

etaṃ jñātvā ca vṛttāntaṃ bhair aveṇādya kupyatā / ānāyya sa sthulaśirāḥ śapto devena guhyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिङ्गत्यागेन षण्ढत्वमाश्रितं यत्त्वया ततः । षण्ढ एव भवाजीवं पुमान् सो ऽस्तु प्रभाकरः

liṅgatyāgena ṣaṇḍhatvamāśritaṃ yattvayā tataḥ / ṣaṇḍha eva bhavājīvaṃ pumān so 'stu prabhākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं नपुंसकीभूतो गुह्यकः सो ऽद्य दुःखभाक् । प्रभाकरश् च पुरुषीभूतो भोगसुखाय सः

evaṃ napuṃsakībhūto guhyakaḥ so 'dya duḥkhabhāk / prabhākaraś ca puruṣībhūto bhogasukhāya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेतेनाद्य कार्येण देवस्यागमने मनाक् । जातो विलम्बः क्षिप्राच् च जानीतागतम् एव तम्

tadetenādya kāryeṇa devasyāgamane manāk / jāto vilambaḥ kṣiprāc ca jānītāgatam eva tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नारायणी देवी मातृर्यावद्ब्रवीति सा । देवश्चक्रेश्वरस्तावदाययौ सो ऽत्र भैर् अव

iti nārāyaṇī devī mātṛryāvadbravīti sā / devaścakreśvarastāvadāyayau so 'tra bhair ava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपूजितश् च सर्वाभिर् उपहारैः स मातृभिः । ताण्डवेन क्षणं नृत्यन्नक्रीडद्योगिनीसखः

saṃpūjitaś ca sarvābhir upahāraiḥ sa mātṛbhiḥ / tāṇḍavena kṣaṇaṃ nṛtyannakrīḍadyoginīsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च सर्वं तरोः पृष्ठाच्चन्द्रस्वामी विलोकयन् । नारायण्या ददर्शैकां दासीं सापि तमैक्षत

tac ca sarvaṃ taroḥ pṛṣṭhāccandrasvāmī vilokayan / nārāyaṇyā dadarśaikāṃ dāsīṃ sāpi tamaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यसाभिलाषौ च दैवाद्द्वौ तौ बभूवतुः । सा च नारायणी देवी तथाभूतौ विवेद तौ

anyonyasābhilāṣau ca daivāddvau tau babhūvatuḥ / sā ca nārāyaṇī devī tathābhūtau viveda tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते ऽथ मातृसहिते भैर् अवे सा विलम्ब्य तम् । नारायणी पादपस्थं चन्द्रस्वामिनमाह्वयत्

gate 'tha mātṛsahite bhair ave sā vilambya tam / nārāyaṇī pādapasthaṃ candrasvāminamāhvayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवरुह्यागतं तं च स्वदासीं तां च सा ततः । पप्रच्छ कच्चिदन्योन्यमभिलाषो ऽस्ति वामिति

avaruhyāgataṃ taṃ ca svadāsīṃ tāṃ ca sā tataḥ / papraccha kaccidanyonyamabhilāṣo 'sti vāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति देवीति विज्ञप्ता ताभ्यां तथ्यं ततश् च सा । देवी विमुक्तकोपा तं चन्द्रस्वामिनम् अभ्यधात्

asti devīti vijñaptā tābhyāṃ tathyaṃ tataś ca sā / devī vimuktakopā taṃ candrasvāminam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्येनोक्तेन तुष्टाहं युवयोर् न शपामि वाम् । ददाम्येतां तु दासीं ते भवतं निर्वृतौ युवाम्

satyenoktena tuṣṭāhaṃ yuvayor na śapāmi vām / dadāmyetāṃ tu dāsīṃ te bhavataṃ nirvṛtau yuvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सो ऽब्रवीद्विप्रो देवि यद्य् अपि चञ्चलम् । मनो रुणध्मि तदपि स्पृशामि न परस्त्रियम्

tac chrutvā so 'bravīdvipro devi yady api cañcalam / mano ruṇadhmi tadapi spṛśāmi na parastriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसः प्रकृतिर्ह्येषा रक्ष्यं पापं तु कायिकम् । इत्यूचिवांसं तं धीरं विप्रं देवी जगाद सा

manasaḥ prakṛtirhyeṣā rakṣyaṃ pāpaṃ tu kāyikam / ityūcivāṃsaṃ taṃ dhīraṃ vipraṃ devī jagāda sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीतास्मि ते वरश् चायं पुत्रादीञ् शीघ्रम् अप्स्यसि । इदं चोत्पलम् अम्लायि विषादिघ्नं गृहाण मे

prītāsmi te varaś cāyaṃ putrādīñ śīghram apsyasi / idaṃ cotpalam amlāyi viṣādighnaṃ gṛhāṇa me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा नीरजं दत्त्वा चन्द्रस्वामिद्विजस्य सा । नारायणी सदासीका देवी तस्य तिरोदधे

ity uktvā nīrajaṃ dattvā candrasvāmidvijasya sā / nārāyaṇī sadāsīkā devī tasya tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च प्राप्तोत्पलो रात्रौ क्षीणायां प्रस्थितस् ततः । तारापुरं तन् नगरं प्राप विप्रः परिभ्रमन्

sa ca prāptotpalo rātrau kṣīṇāyāṃ prasthitas tataḥ / tārāpuraṃ tan nagaraṃ prāpa vipraḥ paribhraman

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रास्य स स्थितः पुत्रो महीपालः सुता च सा । अनन्तस्वामिनस् तस्य गृहे विप्रस्य मन्त्रिणः

yatrāsya sa sthitaḥ putro mahīpālaḥ sutā ca sā / anantasvāminas tasya gṛhe viprasya mantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र गत्वा स तस्यैव मन्त्रिणो भोजनेप्सया । द्वारे प्राध्ययनं चक्रे श्रुत्वा तमतिथिं प्रियम्

tatra gatvā sa tasyaiva mantriṇo bhojanepsayā / dvāre prādhyayanaṃ cakre śrutvā tamatithiṃ priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च मन्त्री प्रतीहारैर् आवेद्यान्तः प्रवेशितम् । न्यमन्त्रयत दृष्ट्वैव विद्वांसं भोजनाय तम्

sa ca mantrī pratīhārair āvedyāntaḥ praveśitam / nyamantrayata dṛṣṭvaiva vidvāṃsaṃ bhojanāya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.