Somadeva: Kathasaritsagara 9.6

निमन्त्रितो ऽथ स श्रुत्वा तत्र पापहरं सरः । चन्द्रस्वामी ययौ स्नातुमनन्तहृदसंज्ञकम्

nimantrito 'tha sa śrutvā tatra pāpaharaṃ saraḥ / candrasvāmī yayau snātumanantahṛdasaṃjñakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छति ततः स्नात्वा यावत्तावत् समन्ततः । हाकष्टशब्दं शुश्राव नगरे तत्र स द्विजः

āgacchati tataḥ snātvā yāvattāvat samantataḥ / hākaṣṭaśabdaṃ śuśrāva nagare tatra sa dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कारणं च पृच्छन्तं तम् एवमवदज्जनः । इह स्थितो महीपालो नाम ब्राह्मणपुत्रकः

tatkāraṇaṃ ca pṛcchantaṃ tam evamavadajjanaḥ / iha sthito mahīpālo nāma brāhmaṇaputrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अटव्याः सार्थवाहेन प्राप्तः सार्थधरेण सः । तस्मात्सुलक्षणो दृष्ट्वा याचित्वा भगिनीसखः

aṭavyāḥ sārthavāhena prāptaḥ sārthadhareṇa saḥ / tasmātsulakṣaṇo dṛṣṭvā yācitvā bhaginīsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तस्वामिना यत्नादिहानीतः स मन्त्रिणा । पुत्रीकृतश् चापुत्रेण स तेन प्रियतां गतः

anantasvāminā yatnādihānītaḥ sa mantriṇā / putrīkṛtaś cāputreṇa sa tena priyatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारावर्मनृपस्येह राष्ट्रस्यास्य च सद्गुणः । सो ऽद्य कृष्णाहिना दष्टस्तेन हाहारवः पुरे

tārāvarmanṛpasyeha rāṣṭrasyāsya ca sadguṇaḥ / so 'dya kṛṣṇāhinā daṣṭastena hāhāravaḥ pure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा स एवैष मत्पुत्र इति चिन्तयन् । आययौ त्वरितश्चन्द्रस्वामी मन्त्रिगृहं स तत्

etac chrutvā sa evaiṣa matputra iti cintayan / āyayau tvaritaścandrasvāmī mantrigṛhaṃ sa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सर्वैर् वृतं दृष्ट्वा परिज्ञाय च तं सुतम् । नन्दति स्म स हस्तस्थदेवीदत्तागदोत्पलः

tatra sarvair vṛtaṃ dṛṣṭvā parijñāya ca taṃ sutam / nandati sma sa hastasthadevīdattāgadotpalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अढौकयच् च नासायां महीपालस्य तस्य तत् । नीलोत्पलं तदैवाभूत्तद्गन्धेन स निर्विषः

aḍhaukayac ca nāsāyāṃ mahīpālasya tasya tat / nīlotpalaṃ tadaivābhūttadgandhena sa nirviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तस्थौ च महीपालो निद्रायुक्त इवास्त सः । पुरे चात्रोत्सवं चक्रे जनः सर्वः सराजकः

uttasthau ca mahīpālo nidrāyukta ivāsta saḥ / pure cātrotsavaṃ cakre janaḥ sarvaḥ sarājakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रस्वामी च स तदा देवांशः को ऽप्य् असाव् इति । अनन्तस्वामिना पौरै राज्ञा चार्थैर् अपूज्यत

candrasvāmī ca sa tadā devāṃśaḥ ko 'py asāv iti / anantasvāminā paurai rājñā cārthair apūjyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्थौ च तत्रैव सुखं मन्त्रिवेश्मनि सो ऽर्चितः । पश्यन् पुत्रं महीपालं सुतां चन्द्रवतीं च ताम्

tasthau ca tatraiva sukhaṃ mantriveśmani so 'rcitaḥ / paśyan putraṃ mahīpālaṃ sutāṃ candravatīṃ ca tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिज्ञायापि चान्योन्यं तूष्णीं तस्थुस्त्रयो ऽपि ते । कुर्वन्त्यकाले ऽभिव्यक्तिं न कार्यापेक्षिणो बुधाः

parijñāyāpi cānyonyaṃ tūṣṇīṃ tasthustrayo 'pi te / kurvantyakāle 'bhivyaktiṃ na kāryāpekṣiṇo budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्मै महीपालायान्तः संतोषितो गुणैः । राजा बन्धुमतीं नाम तारावर्मा ददौ सुताम्

atha tasmai mahīpālāyāntaḥ saṃtoṣito guṇaiḥ / rājā bandhumatīṃ nāma tārāvarmā dadau sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदत्तनिजराज्यार्धे तस्मिन्नेव व्यधात्तदा । सुखी राज्यभरं कृत्स्नं स नृपो ऽनन्यपुत्रकः

pradattanijarājyārdhe tasminneva vyadhāttadā / sukhī rājyabharaṃ kṛtsnaṃ sa nṛpo 'nanyaputrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महीपालो ऽपि स प्राप्तराज्यः प्रख्याप्य तं निजम् । पितरं स्वानुजां स्थाने दत्त्वा तस्थौ यथासुखम्

mahīpālo 'pi sa prāptarājyaḥ prakhyāpya taṃ nijam / pitaraṃ svānujāṃ sthāne dattvā tasthau yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा तं पिता चन्द्रस्वामी स्वैर् अम् अभाषत । एहि स्वदेशं गच्छावो मातुरानयनाय ते

ekadā taṃ pitā candrasvāmī svair am abhāṣata / ehi svadeśaṃ gacchāvo māturānayanāya te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यस्थं त्वां हि बुद्ध्वा सा कथं तेनास्मि विस्मृता । इति क्रुद्धा शपेज्जातु पुत्रातिचिरदुःखिता

rājyasthaṃ tvāṃ hi buddhvā sā kathaṃ tenāsmi vismṛtā / iti kruddhā śapejjātu putrāticiraduḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतापितृभ्यां शप्तः सन्न जातु सुखमश्नुते । तथा चैतां पुरावृत्तां वणिक्पुत्रकथां शृणु

matāpitṛbhyāṃ śaptaḥ sanna jātu sukhamaśnute / tathā caitāṃ purāvṛttāṃ vaṇikputrakathāṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रो नाम वणिक्पुत्रो धवलाख्ये ऽभवत्पुरे । सो ऽनिच्छतोरगात्पित्रोः स्वर्णद्वीपं वणिज्यया

cakro nāma vaṇikputro dhavalākhye 'bhavatpure / so 'nicchatoragātpitroḥ svarṇadvīpaṃ vaṇijyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स पञ्चभिर् वर्षैर् उपार्जितमहाधनः । आगच्छन्नारुरोहाब्धौ वहनं रत्नपूरितम्

tataḥ sa pañcabhir varṣair upārjitamahādhanaḥ / āgacchannārurohābdhau vahanaṃ ratnapūritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पावशेषे गन्तव्ये वारिधौ तस्य चोन्नदन् । उदतिष्ठन्महावातवर्षवेगाकुलो ऽम्बुदः

alpāvaśeṣe gantavye vāridhau tasya connadan / udatiṣṭhanmahāvātavarṣavegākulo 'mbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितराववमन्यैष किमायात इतीव तत् । क्रोधात्प्रवहणं तस्य निर्बभञ्जुर्महोर्मयः

pitarāvavamanyaiṣa kimāyāta itīva tat / krodhātpravahaṇaṃ tasya nirbabhañjurmahormayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्स्थाः के ऽपि हृतास्तोयैर् मकरैः के ऽपि भक्षिताः । चक्रस्त्वायुर्बलान्नीत्वा तीरे क्षिप्तश् च वीचिभिः

tatsthāḥ ke 'pi hṛtāstoyair makaraiḥ ke 'pi bhakṣitāḥ / cakrastvāyurbalānnītvā tīre kṣiptaś ca vīcibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रस्थो निःसहः स्वप्न इव रौद्रासिताकृतिम् । पाशहस्तं ददर्शैकं पुरुषं स वणिक्सुतः

tatrastho niḥsahaḥ svapna iva raudrāsitākṛtim / pāśahastaṃ dadarśaikaṃ puruṣaṃ sa vaṇiksutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोत्क्षिप्य च नीतो ऽभूत्स चक्रः पाशवेष्टितः । दूरं सिंहासनस्थेन पुरुषेणास्थितां सभाम्

tenotkṣipya ca nīto 'bhūtsa cakraḥ pāśaveṣṭitaḥ / dūraṃ siṃhāsanasthena puruṣeṇāsthitāṃ sabhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याज्ञयासनस्थस्य तेनैव स वणिग्युवा । नीत्वा पाशभृता लोहमये गेहे न्यवेश्यत

tasyājñayāsanasthasya tenaiva sa vaṇigyuvā / nītvā pāśabhṛtā lohamaye gehe nyaveśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रान्तः पीड्यमानं स चक्रः पुरुषमैक्षत । मूर्ध्नि तप्तेन लौहेन चक्रेण भ्रमतानिशम्

tatrāntaḥ pīḍyamānaṃ sa cakraḥ puruṣamaikṣata / mūrdhni taptena lauhena cakreṇa bhramatāniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्त्वं केनाशुभेनेदं तव जीवस्यहो कथम् । इत्यपृच्छत्स चक्रस्तं सो ऽप्येवं प्रत्युवाच तम्

kastvaṃ kenāśubhenedaṃ tava jīvasyaho katham / ityapṛcchatsa cakrastaṃ so 'pyevaṃ pratyuvāca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गाख्यो ऽहं वणिक्पुत्रः पित्रोर्यच् च वचो मया । न कृतं तेन संक्रुद्धौ तौ मामशपतां क्रुधा

khaḍgākhyo 'haṃ vaṇikputraḥ pitroryac ca vaco mayā / na kṛtaṃ tena saṃkruddhau tau māmaśapatāṃ krudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरःस्थायससंतप्तचक्राभौ नौ दुनोषि यत् । तदीदृश्येव ते पीडा दुराचार भविष्यति

śiraḥsthāyasasaṃtaptacakrābhau nau dunoṣi yat / tadīdṛśyeva te pīḍā durācāra bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तौ विरम्योभौ रुदन्तं मामवोचताम् । मा रोदीरेकमेवास्तु मासं पीडा तवेदृशी

ity uktvā tau viramyobhau rudantaṃ māmavocatām / mā rodīrekamevāstu māsaṃ pīḍā tavedṛśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुवाहं शुचा नीत्वा तद्दिनं शयनाश्रितः । निशि स्वप्न इवाद्राक्षं भीमं पुरुषमागतम्

tacchruvāhaṃ śucā nītvā taddinaṃ śayanāśritaḥ / niśi svapna ivādrākṣaṃ bhīmaṃ puruṣamāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनादाय बलेनाहमस्मिंल्लोहमये गृहे । क्षिप्तो न्यस्तं च मे मूर्ध्नि ज्वलच्चक्रमिदं भ्रमत्

tenādāya balenāhamasmiṃllohamaye gṛhe / kṣipto nyastaṃ ca me mūrdhni jvalaccakramidaṃ bhramat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मे पितृशापो ऽयं तेन प्राण न यान्ति मे । स च मासो ऽद्य संपूर्णो न च मुच्ये तथाप्य् अहम्

iti me pitṛśāpo 'yaṃ tena prāṇa na yānti me / sa ca māso 'dya saṃpūrṇo na ca mucye tathāpy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं तं खड्गं स चक्रः सकृपो ऽब्रवीत् । पित्रोः प्रवसतार्थार्थं मयापि न कृतं वचः

ity uktavantaṃ taṃ khaḍgaṃ sa cakraḥ sakṛpo 'bravīt / pitroḥ pravasatārthārthaṃ mayāpi na kṛtaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं नङ्क्ष्यति ते वित्तमिति मां शपतः स्म तौ । तेनाब्धौ मे धनं नष्टं कृत्स्नं द्वीपान्तरार्जितम्

prāptaṃ naṅkṣyati te vittamiti māṃ śapataḥ sma tau / tenābdhau me dhanaṃ naṣṭaṃ kṛtsnaṃ dvīpāntarārjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषैव वार्ता चान्यत्र तत्को ऽर्थो जीवितेन मे । देह्येतन्मूर्ध्नि मे चक्रं खड्ग शापो ऽपयातु ते

eṣaiva vārtā cānyatra tatko 'rtho jīvitena me / dehyetanmūrdhni me cakraṃ khaḍga śāpo 'payātu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चक्रे वदत्य् एव वाणी दिव्यात्र शुश्रुवे । खड्ग मुक्तो ऽसि चक्रस्य मूर्ध्न्य् एतच् चक्रमर्पय

iti cakre vadaty eva vāṇī divyātra śuśruve / khaḍga mukto 'si cakrasya mūrdhny etac cakramarpaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा चक्रशिरसि न्यस्तचक्रस्तदैव सः । खड्गः केनाप्यदृश्येन निन्ये पितृहृहं ततः

tac chrutvā cakraśirasi nyastacakrastadaiva saḥ / khaḍgaḥ kenāpyadṛśyena ninye pitṛhṛhaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रासीत्स पुनः पित्रोरनुल्लङ्घितशासनः । चक्रस्त्वादाय तन्मूर्ध्नि चक्रं तत्रैवम् अभ्यधात्

tatrāsītsa punaḥ pitroranullaṅghitaśāsanaḥ / cakrastvādāya tanmūrdhni cakraṃ tatraivam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पपिनो ऽन्ये ऽपि मुच्यन्तां पृथ्व्यां तत्पातकैर् अपि । आ पपक्षयमेतन्मे चक्रं भ्राम्यतु मूर्धनि

papino 'nye 'pi mucyantāṃ pṛthvyāṃ tatpātakair api / ā papakṣayametanme cakraṃ bhrāmyatu mūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं तं चक्रं धीरसत्त्वं नभःस्थिताः । पुष्पवृष्टिमुचो देवाः परितुष्यैवम् अब्रुवन्

ity uktavantaṃ taṃ cakraṃ dhīrasattvaṃ nabhaḥsthitāḥ / puṣpavṛṣṭimuco devāḥ parituṣyaivam abruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु साधु महासत्त्व शान्तं करुणयानया । पापं ते व्रज वित्तं च तवाक्षय्यं भविष्यति

sādhu sādhu mahāsattva śāntaṃ karuṇayānayā / pāpaṃ te vraja vittaṃ ca tavākṣayyaṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवत्सु देवेषु चक्रस्य शिरसः क्षणात् । आयसं तस्य तच्चक्रं जगाम क्वाप्य् अदर्शनम्

ity uktavatsu deveṣu cakrasya śirasaḥ kṣaṇāt / āyasaṃ tasya taccakraṃ jagāma kvāpy adarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथोपेत्याम्बरादेको विद्याधरकुमारकः । तुष्टेन्द्रप्रेषितं दत्त्वा महार्घं रत्नसंचयम्

tathopetyāmbarādeko vidyādharakumārakaḥ / tuṣṭendrapreṣitaṃ dattvā mahārghaṃ ratnasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्के कृत्वैव तं चक्रं नगरं धवलाभिधम् । निजं तत्प्रापयाम् आस जगाम च यथागतम्

aṅke kṛtvaiva taṃ cakraṃ nagaraṃ dhavalābhidham / nijaṃ tatprāpayām āsa jagāma ca yathāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ चक्रो ऽन्तिकं पित्रोः प्राप्यानन्दितबान्धवः । तस्थावाख्यातवृत्तान्तस् तत्र धर्मापरिच्युतः

so 'tha cakro 'ntikaṃ pitroḥ prāpyānanditabāndhavaḥ / tasthāvākhyātavṛttāntas tatra dharmāparicyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याख्याय महीपालं चन्द्रस्वाम्यवदत्पुनः । ईदृक्पापफलं पुत्र मातापित्रोर्विरोधनम्

ityākhyāya mahīpālaṃ candrasvāmyavadatpunaḥ / īdṛkpāpaphalaṃ putra mātāpitrorvirodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामधेनुस् तु तद्भक्तिस् तत्राप्येतां कथां शृणु । आसीत् कोऽपि मुनिः पूर्वं वनचारी महातपाः

kāmadhenus tu tadbhaktis tatrāpyetāṃ kathāṃ śṛṇu / āsīt ko'pi muniḥ pūrvaṃ vanacārī mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुच्छायोपविष्टस्य तस्योपरि बलाकया । विष्ठा कदाचिन् मुक्ताभूत् सो ऽथ क्रुद्धो ददर्श ताम्

tarucchāyopaviṣṭasya tasyopari balākayā / viṣṭhā kadācin muktābhūt so 'tha kruddho dadarśa tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टम् अत्रैव सा तेन बलाका भस्मसादभूत् । तपः प्रभावाहंकारं स च भेजे ततो मुनिः

dṛṣṭam atraiva sā tena balākā bhasmasādabhūt / tapaḥ prabhāvāhaṃkāraṃ sa ca bheje tato muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा नगरे क्वापि स ब्राह्मणगृहं मुनिः । एकं प्रविश्य गृहिणीं तत्र भिक्षामयाचत

ekadā nagare kvāpi sa brāhmaṇagṛhaṃ muniḥ / ekaṃ praviśya gṛhiṇīṃ tatra bhikṣāmayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतीक्षस्व मनाग्भर्तुः परिचर्यां समापये । इति तं सा च गृहिणी निजगाद पतिव्रता

pratīkṣasva manāgbhartuḥ paricaryāṃ samāpaye / iti taṃ sā ca gṛhiṇī nijagāda pativratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं क्रुद्धया दृष्ट्या वीक्षमाणं विहस्य सा । अभाषत मुने नाहं बलाका मृष्यताम् इति

tatas taṃ kruddhayā dṛṣṭyā vīkṣamāṇaṃ vihasya sā / abhāṣata mune nāhaṃ balākā mṛṣyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतत्स मुनिस्तस्थवुपविश्यात्र साद्भुतः । एतत्कथम् इव ज्ञातमनयेति विचिन्तयन्

śrutvaitatsa munistasthavupaviśyātra sādbhutaḥ / etatkatham iva jñātamanayeti vicintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृत्वाग्निकार्यादेः शुश्रूषां भर्तुरत्र सा । साध्वी भिक्षां समादाय तस्यागादन्तिकं मुनेः

tataḥ kṛtvāgnikāryādeḥ śuśrūṣāṃ bharturatra sā / sādhvī bhikṣāṃ samādāya tasyāgādantikaṃ muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ बद्धाञ्जलिर्भूत्वा मुनिस्तामवदत्सतीम् । कथं बलाकावृत्तान्तः परोक्षो ऽपि मम त्वया

so 'tha baddhāñjalirbhūtvā munistāmavadatsatīm / kathaṃ balākāvṛttāntaḥ parokṣo 'pi mama tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात इत्यादितो ब्रूहि भिक्षां गृह्णाम्यहं ततः । इत्य् उक्तवन्तं तमृषिं सावोचत्पतिदेवता

jñāta ityādito brūhi bhikṣāṃ gṛhṇāmyahaṃ tataḥ / ity uktavantaṃ tamṛṣiṃ sāvocatpatidevatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भर्तृभक्तेर् अपरं धर्मं कंचन वेद्म्य् अहम् । तेन मे तत्प्रसादेन विज्ञानबलमीदृशम्

na bhartṛbhakter aparaṃ dharmaṃ kaṃcana vedmy aham / tena me tatprasādena vijñānabalamīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं चेह धर्मव्याधाख्यं मांसविक्रयजीविनस्म् । गत्वा पश्य ततः श्रेयो निरहंकारमाप्स्यसि

kiṃ ceha dharmavyādhākhyaṃ māṃsavikrayajīvinasm / gatvā paśya tataḥ śreyo nirahaṃkāramāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सर्वविदा प्रोक्तः स पतिव्रतया मुनिः । गृहीताथितिभागस्तां प्रणम्य निरगात्ततः

evaṃ sarvavidā proktaḥ sa pativratayā muniḥ / gṛhītāthitibhāgastāṃ praṇamya niragāttataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युः स मुनिर्धर्मव्याधमन्विष्य तत्र तम् । विपणिस्थम् उपागच्छत्कुर्वाणं मांसविक्रयम्

anyedyuḥ sa munirdharmavyādhamanviṣya tatra tam / vipaṇistham upāgacchatkurvāṇaṃ māṃsavikrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मव्याधश् च दृष्ट्वैव स तं मुनिम् अभाषत । किं पतिव्रतया ब्रह्मन्निह त्वं प्रेषितस्तया

dharmavyādhaś ca dṛṣṭvaiva sa taṃ munim abhāṣata / kiṃ pativratayā brahmanniha tvaṃ preṣitastayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा विस्मितो ऽवादीद्धर्मस्व्याधमृषिः स तम् । ईदृशं ते कथं ज्ञानं मांसविक्रयिणः सतः

tac chrutvā vismito 'vādīddharmasvyādhamṛṣiḥ sa tam / īdṛśaṃ te kathaṃ jñānaṃ māṃsavikrayiṇaḥ sataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं तमृषिं धर्मव्याधो जगाद सः । मातापित्रोरहं भक्तस्तौ ममैकं परायणम्

ity uktavantaṃ tamṛṣiṃ dharmavyādho jagāda saḥ / mātāpitrorahaṃ bhaktastau mamaikaṃ parāyaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः स्नपितयोः स्नामि भुञ्जे भोजितयोस्तयोः । शये शयितयोस्तेन ज्ञानम् ईदृग्विधं मम

tayoḥ snapitayoḥ snāmi bhuñje bhojitayostayoḥ / śaye śayitayostena jñānam īdṛgvidhaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसं चान्यहतस्याहं मृगादेर्वृत्तये परम् । स्वधर्मनिरतो भूत्वा विक्रीणे नार्थगर्धतः

māṃsaṃ cānyahatasyāhaṃ mṛgādervṛttaye param / svadharmanirato bhūtvā vikrīṇe nārthagardhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानविघ्नमहंकारमहं सा च पतिव्रता । नैव कुर्वो मुने तेन निर्बाधज्ञानमावयोः

jñānavighnamahaṃkāramahaṃ sā ca pativratā / naiva kurvo mune tena nirbādhajñānamāvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्त्वम् अप्य् अहंकारं मुक्त्वा शुद्ध्यै मुनिव्रतः । स्वधर्मं चर येनाशु परं ज्योतिरवाप्स्यसि

tasmāttvam apy ahaṃkāraṃ muktvā śuddhyai munivrataḥ / svadharmaṃ cara yenāśu paraṃ jyotiravāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेस्नानुशिष्टश् च धर्मव्याधेन तद्गृहान् । गत्वा दृष्ट्वा च तच्चर्यां मुनिस्तुष्टो वनं ययौ

iti tesnānuśiṣṭaś ca dharmavyādhena tadgṛhān / gatvā dṛṣṭvā ca taccaryāṃ munistuṣṭo vanaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धस्तदुपदेशाच् च सो ऽभूत्तावपि जग्मतुः । सिद्धिं पतिव्रताधर्मव्याधौ तद्धर्मचर्यया

siddhastadupadeśāc ca so 'bhūttāvapi jagmatuḥ / siddhiṃ pativratādharmavyādhau taddharmacaryayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष प्रभावो भक्तानां पत्यौ पितरि मातरि । तदेहि संभावय तां मातरं दर्शनोत्सुकाम्

eṣa prabhāvo bhaktānāṃ patyau pitari mātari / tadehi saṃbhāvaya tāṃ mātaraṃ darśanotsukām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पित्रा महीपालः स चन्द्रस्वामिनोदितः । प्रतिपेदे स्वदेशाय गन्तुं मात्रनुरोधतः

evaṃ pitrā mahīpālaḥ sa candrasvāminoditaḥ / pratipede svadeśāya gantuṃ mātranurodhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तस्वामिने सर्वं धर्मपित्रे निवेद्य तत् । तेनात्तभारः स ततः प्रायात्पितृसखो निशि

anantasvāmine sarvaṃ dharmapitre nivedya tat / tenāttabhāraḥ sa tataḥ prāyātpitṛsakho niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमात्प्राप्य स्वदेशं च जननीं दर्शनेन ताम् । अनन्दयद्देवमतिं मधुः पिकवधूमिव

kramātprāpya svadeśaṃ ca jananīṃ darśanena tām / anandayaddevamatiṃ madhuḥ pikavadhūmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कंचित्कालं महीपालस्तस्थौ बान्धवसत्कृतः । तत्र मातृयुतः पित्रा वृत्तान्ताख्यायिना सह

kaṃcitkālaṃ mahīpālastasthau bāndhavasatkṛtaḥ / tatra mātṛyutaḥ pitrā vṛttāntākhyāyinā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्तारापुरे तत्र तद्भार्या तु नृपात्मजा । निशाक्षये बन्धुमती सान्तः सुप्ता व्यबुध्यत

tāvattārāpure tatra tadbhāryā tu nṛpātmajā / niśākṣaye bandhumatī sāntaḥ suptā vyabudhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वा च तं पतिं क्वापि गतं विरहविक्लवा । न लेभे सा रतिं क्वापि प्रासादोपवनादिषु

buddhvā ca taṃ patiṃ kvāpi gataṃ virahaviklavā / na lebhe sā ratiṃ kvāpi prāsādopavanādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणीकृतहारेण बाष्पेण रुदती परम् । आसीत्प्रलापैकमयी वाञ्छन्ती मृत्युना सुखम्

dviguṇīkṛtahāreṇa bāṣpeṇa rudatī param / āsītpralāpaikamayī vāñchantī mṛtyunā sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामि कार्येण केनापि शीघ्रमेष्यामि चेति मे । स्वैर् अमुक्त्वैव स गतस्तन्मा पुत्रि शुचं कृथाः

yāmi kāryeṇa kenāpi śīghrameṣyāmi ceti me / svair amuktvaiva sa gatastanmā putri śucaṃ kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याशादर्शिभिर् वाक्यैर् अनन्तस्वामिना ततः । मन्त्रिणाश्वासिताभ्येत्य कृच्छ्रात्सा धृतिमाददे

ityāśādarśibhir vākyair anantasvāminā tataḥ / mantriṇāśvāsitābhyetya kṛcchrātsā dhṛtimādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रवृत्तिज्ञानार्थं भर्तुर् देशान्तरागतान् । पूजयन्ती सदैवासीद् दानैः सा द्विजपुंगवान्

tataḥ pravṛttijñānārthaṃ bhartur deśāntarāgatān / pūjayantī sadaivāsīd dānaiḥ sā dvijapuṃgavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन संगमदत्ताख्यं दीनं दानागतं द्विजम् । भर्तुः पप्रच्छ सा वार्तामुक्त्वाभिज्ञाननामनी

tena saṃgamadattākhyaṃ dīnaṃ dānāgataṃ dvijam / bhartuḥ papraccha sā vārtāmuktvābhijñānanāmanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तां स द्विजो ऽवादीदृष्टो नैवंविधो मया । कश् चित्तथापि देव्यत्र कार्या नैवाधृतिस्त्वया

tatastāṃ sa dvijo 'vādīdṛṣṭo naivaṃvidho mayā / kaś cittathāpi devyatra kāryā naivādhṛtistvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरादवाप्यते ऽभीष्टसंयोगः शुभकर्मभिः । तथा च यन्मया दृष्टमाश्चर्यं वच्मि तच्छृणु

cirādavāpyate 'bhīṣṭasaṃyogaḥ śubhakarmabhiḥ / tathā ca yanmayā dṛṣṭamāścaryaṃ vacmi tacchṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थान्यटन्नहं प्रापं हिमाद्रौ मानसं सरः । तत्रादर्शमिवापश्यमन्तर्मणिमयं गृहम्

tīrthānyaṭannahaṃ prāpaṃ himādrau mānasaṃ saraḥ / tatrādarśamivāpaśyamantarmaṇimayaṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽकस्माच् च निर्गत्य खड्गपाणिः पुमान् गृहात् । अध्यारोहत् सरस्तीरं दिव्यनारीगणान्वितः

tato 'kasmāc ca nirgatya khaḍgapāṇiḥ pumān gṛhāt / adhyārohat sarastīraṃ divyanārīgaṇānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोद्याने सह स्त्रीभिः सो ऽक्रीडत् पानलीलया । दूरात् सकौतुकश् चाहं पश्यन् नासमलक्षितः

tatrodyāne saha strībhiḥ so 'krīḍat pānalīlayā / dūrāt sakautukaś cāhaṃ paśyan nāsamalakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्कुतो ऽपि तत्रागात्सुभगः पुरुषो ऽपरः । मिलिताय च तत्तस्मै यथादृष्टं मयोदितम्

tāvatkuto 'pi tatrāgātsubhagaḥ puruṣo 'paraḥ / militāya ca tattasmai yathādṛṣṭaṃ mayoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शितश् च स सस्त्रीकः पुमान्दूरात्कुतूहलात् । तद्दृष्ट्वैव स्ववृत्तान्तम् एवमाख्यातवान्मम

darśitaś ca sa sastrīkaḥ pumāndūrātkutūhalāt / taddṛṣṭvaiva svavṛttāntam evamākhyātavānmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरे त्रिभुवनाख्ये ऽहं राजा त्रिभुवनाभिधः । तत्र मे सुचिरं सेवामेकः पाशुपतो व्यधात्

pure tribhuvanākhye 'haṃ rājā tribhuvanābhidhaḥ / tatra me suciraṃ sevāmekaḥ pāśupato vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥। । ॥।

... / ...

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पृष्टः कारणं स्वैर् अं बिलखड्गप्रसाधने । सहायं प्रार्थयत मां प्रतिपन्नं मया च तत्

sa pṛṣṭaḥ kāraṇaṃ svair aṃ bilakhaḍgaprasādhane / sahāyaṃ prārthayata māṃ pratipannaṃ mayā ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मया सहारण्यं गत्वा होमादिना निशि । प्रकटीकृत्य विवरं स मां पाशुपतो ऽभ्यधात्

tato mayā sahāraṇyaṃ gatvā homādinā niśi / prakaṭīkṛtya vivaraṃ sa māṃ pāśupato 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीर प्रविश पूर्वं त्वं खड्गं प्राप्य च मामपि । प्रवेशयेस्त्वं निर्गत्य समयं चात्र मे कुरु

vīra praviśa pūrvaṃ tvaṃ khaḍgaṃ prāpya ca māmapi / praveśayestvaṃ nirgatya samayaṃ cātra me kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तस्तेन तस्याहं कृत्वा समयमाशु तत् । प्रविश्य विवरं प्रापमेकं रत्नमयं गृहम्

ity uktastena tasyāhaṃ kṛtvā samayamāśu tat / praviśya vivaraṃ prāpamekaṃ ratnamayaṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निर्गत्य मां चैका प्रधानासुरकन्यका । अन्तः प्रावेशयत्प्रेम्णा प्रादात् खड्गं च सात्र मे

tato nirgatya māṃ caikā pradhānāsurakanyakā / antaḥ prāveśayatpremṇā prādāt khaḍgaṃ ca sātra me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसिद्धिप्रदिमिमं खड्गं खगतिदायिनम् । रक्षेरित्य् उक्तवत्याहं तया तत्रावसं सह

sarvasiddhipradimimaṃ khaḍgaṃ khagatidāyinam / rakṣerity uktavatyāhaṃ tayā tatrāvasaṃ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृत्वाथ खड्गहस्तो ऽहं निर्गत्य विवरेण तम् । प्रावेशयं पाशुपतं तस्मिन्नसुरमन्दिरे

smṛtvātha khaḍgahasto 'haṃ nirgatya vivareṇa tam / prāveśayaṃ pāśupataṃ tasminnasuramandire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राहमाद्यया साकं तया सपरिवारया । सो ऽपि द्वितीयया साकमासीदसुरकन्यया

tatrāhamādyayā sākaṃ tayā saparivārayā / so 'pi dvitīyayā sākamāsīdasurakanyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा पानमात्तस्य स मे पाशुपतश्छलात् । हृत्वा पार्श्वस्थितं खड्गमकरोन्निजहस्तगम्

ekadā pānamāttasya sa me pāśupataśchalāt / hṛtvā pārśvasthitaṃ khaḍgamakaronnijahastagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् हस्तस्थिते लब्धमहासिद्धिः स पाणितः । माम् आदायैव निष्काल्य विवरात् प्राक्षिपद्बहिः

tasmin hastasthite labdhamahāsiddhiḥ sa pāṇitaḥ / mām ādāyaiva niṣkālya vivarāt prākṣipadbahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो द्वादशवर्षाणि मस्या बिलमुखेषु सः । गवेषितः कदाचित्तं निर्गतं प्राप्नुयामिति

tato dvādaśavarṣāṇi masyā bilamukheṣu saḥ / gaveṣitaḥ kadācittaṃ nirgataṃ prāpnuyāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयमद्येह मे दृष्टिपथे निपतितः शठः । मदीययैतया साकं क्रीडन्नसुरकन्यया

so 'yamadyeha me dṛṣṭipathe nipatitaḥ śaṭhaḥ / madīyayaitayā sākaṃ krīḍannasurakanyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति यावत्त्रिभुवनः स राजा देवि वक्ति माम् । तावत् पानमदान्निद्रामगात्पाशुपतो ऽत्र सः

iti yāvattribhuvanaḥ sa rājā devi vakti mām / tāvat pānamadānnidrāmagātpāśupato 'tra saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तस्य तस्य गत्वैव पार्श्वात्खड्गं तमग्रहीत् । स राजा तेन भूयश् च प्रभावं दिव्यमाप्तवान्

suptasya tasya gatvaiva pārśvātkhaḍgaṃ tamagrahīt / sa rājā tena bhūyaś ca prabhāvaṃ divyamāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पाशुपतं पादप्रहारेण प्रबोध्य तम् । निरभर्त्सयदापन्नं स वीरो नावधीत्पुनः

tataḥ pāśupataṃ pādaprahāreṇa prabodhya tam / nirabhartsayadāpannaṃ sa vīro nāvadhītpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राविशच्चासुरपुरं सपरिच्छदया तया । प्राप्तया स स्वया साकं सिद्ध्यैवासुरकन्यया

prāviśaccāsurapuraṃ saparicchadayā tayā / prāptayā sa svayā sākaṃ siddhyaivāsurakanyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च पाशुपतः सिद्दिभ्रष्टः कष्टमगात्परम् । कृतघ्नाश्चिरसिद्धार्था अपि भ्रश्यन्ति हि ध्रुवम्

sa ca pāśupataḥ siddibhraṣṭaḥ kaṣṭamagātparam / kṛtaghnāścirasiddhārthā api bhraśyanti hi dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्साक्षाद्विलोक्याहमिह प्राप्तः परिभ्रमन् । तद्देवि प्रियसंयोगस्तव भावी चिरादपि

etatsākṣādvilokyāhamiha prāptaḥ paribhraman / taddevi priyasaṃyogastava bhāvī cirādapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा त्रिभुवनस्याभूच्छुभकृन्नहि सीदति । इति तस्माद्द्विजाच् छ्रुत्वा तोषं बन्धुमती ययौ

yathā tribhuvanasyābhūcchubhakṛnnahi sīdati / iti tasmāddvijāc chrutvā toṣaṃ bandhumatī yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चकार च कृतार्थं तं विप्रं दत्त्वा धनं बहु । अन्येद्युश् च द्विजो ऽपूर्वस्तत्रागाद्दूरदेशजः

cakāra ca kṛtārthaṃ taṃ vipraṃ dattvā dhanaṃ bahu / anyedyuś ca dvijo 'pūrvastatrāgāddūradeśajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च बन्धुमती सोत्का प्रोक्ताभिज्ञाननामका । भर्तुर्वार्तामपृच्छत्सा सो ऽथ तां ब्राह्मणो ऽभ्यधात्

taṃ ca bandhumatī sotkā proktābhijñānanāmakā / bharturvārtāmapṛcchatsā so 'tha tāṃ brāhmaṇo 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स देवि मया दृष्टस्त्वद्भर्ता क्वापि किं त्वहम् । अन्वर्थः सुमनोनामा तवाद्य गृहमागतः

na sa devi mayā dṛṣṭastvadbhartā kvāpi kiṃ tvaham / anvarthaḥ sumanonāmā tavādya gṛhamāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदासु सौमनस्यं ते भावीत्याख्याति मे मनः । भवत्येव च संयोगश्चिरविश्लेषिणामपि

tadāsu saumanasyaṃ te bhāvītyākhyāti me manaḥ / bhavatyeva ca saṃyogaściraviśleṣiṇāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च कथयाम्येतामत्र देवि कथां शृणु । निषधाधिपती राजा नलो नामाभवत्पुरा

tathā ca kathayāmyetāmatra devi kathāṃ śṛṇu / niṣadhādhipatī rājā nalo nāmābhavatpurā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य रूपेण विजितः कामो मन्ये ऽवमानतः । कोपितत्रिपुरारातिनेत्राग्नावजुहोत्तनुम्

yasya rūpeṇa vijitaḥ kāmo manye 'vamānataḥ / kopitatripurārātinetrāgnāvajuhottanum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाभार्येण सदृशी भार्याश्रावि विचिन्वता । दमयन्तीति भीमस्य विदर्भाधिपतेः सुता

tenābhāryeṇa sadṛśī bhāryāśrāvi vicinvatā / damayantīti bhīmasya vidarbhādhipateḥ sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमेनापि विचित्य क्ष्मां ददृशे तेन राजसु । न नलादपरो राजा तुल्यः स्वदुहितुः पतिः

bhīmenāpi vicitya kṣmāṃ dadṛśe tena rājasu / na nalādaparo rājā tulyaḥ svaduhituḥ patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.