Library·Suśruta-saṃhitā·1·1.46
तेषामप्यनिलघ्नत्वाच्चौण्ट्यकौप्यौ गुणोत्तरौ स्निग्धत्वात् स्वादुपाकत्वात्तयोर्वाप्यागुणाधिकाः
teṣāmapyanilaghnatvāccauṇṭyakaupyau guṇottarau snigdhatvāt svādupākatvāttayorvāpyāguṇādhikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नादेया गुरवो मध्ये यस्मात् पुच्छास्यचारिणः सरस्तडागजानां तु विशेषेण शिरो लघु
nādeyā guravo madhye yasmāt pucchāsyacāriṇaḥ sarastaḍāgajānāṃ tu viśeṣeṇa śiro laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदूरगोचरा यस्मात्तस्मादुत्सोदपानजाः किंचिन्मुक्त्वा शिरोदेशमत्यर्थं गुरवस्तु ते
adūragocarā yasmāttasmādutsodapānajāḥ kiṃcinmuktvā śirodeśamatyarthaṃ guravastu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधस्ताद्गुरवो ज्ञेया मत्स्याः सागरसंभवाः उरोविचरणात्तेषां पूर्वमङ्गं लघु स्मृतम्
adhastādguravo jñeyā matsyāḥ sāgarasaṃbhavāḥ urovicaraṇātteṣāṃ pūrvamaṅgaṃ laghu smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यानूपो महाष्यन्दी मांसवर्ग उदीरितः
ityānūpo mahāṣyandī māṃsavarga udīritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र शुष्कपूतिव्याधिविषसर्पहतदिग्धविद्धजीर्णकृशबा लानामसात्म्यचा-रिणां च मांसान्यभक्ष्याणि यस्माद्विगतव्यापन्ना पहतपरिणताल्पासंपूर्णवीर्यत्वाद्दोषकराणि भवन्ति एभ्योऽन्येषामुपादेयं मांसमिति
tatra śuṣkapūtivyādhiviṣasarpahatadigdhaviddhajīrṇakṛśabā lānāmasātmyacā-riṇāṃ ca māṃsānyabhakṣyāṇi yasmādvigatavyāpannā pahatapariṇatālpāsaṃpūrṇavīryatvāddoṣakarāṇi bhavanti ebhyo'nyeṣāmupādeyaṃ māṃsamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरोचकं प्रतिश्यायं गुरु शुष्कं प्रकीर्तितम् विषव्याधिहतं मृत्युं बालं छर्दिं च कोपयेत्
arocakaṃ pratiśyāyaṃ guru śuṣkaṃ prakīrtitam viṣavyādhihataṃ mṛtyuṃ bālaṃ chardiṃ ca kopayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कासश्वासकरं वृद्धं त्रिदोषं व्याधिदूषितम् क्लिन्नमुत्क्लेशजननं कृशं वातप्रकोपणम्
kāsaśvāsakaraṃ vṛddhaṃ tridoṣaṃ vyādhidūṣitam klinnamutkleśajananaṃ kṛśaṃ vātaprakopaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रियश्चतुष्पात्सु पुमांसो विहङ्गेषु महाशरीरेष्वल्पशरीराः अल्पशरीरेषु महा-शरीराः प्रधानतमाःएवमेकजातीयानां महाशरीरेभ्यः कृशशरीराः प्रधानतमाः १२९ स्थानादिकृतं मांसस्य गुरुलाघवमुपदेक्ष्यामः तथद्यारक्तादिषु शुक्रान्तेषु धातुषूत्तरोत्तरा गुरुतराः तथा सक्थिस्कन्धक्रोडशिरःपादकरकटीपृष्ठचर्मकलेयकयकृदन्त्राणि
striyaścatuṣpātsu pumāṃso vihaṅgeṣu mahāśarīreṣvalpaśarīrāḥ alpaśarīreṣu mahā-śarīrāḥ pradhānatamāḥevamekajātīyānāṃ mahāśarīrebhyaḥ kṛśaśarīrāḥ pradhānatamāḥ 129 sthānādikṛtaṃ māṃsasya gurulāghavamupadekṣyāmaḥ tathadyāraktādiṣu śukrānteṣu dhātuṣūttarottarā gurutarāḥ tathā sakthiskandhakroḍaśiraḥpādakarakaṭīpṛṣṭhacarmakaleyakayakṛdantrāṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरः स्कन्धं कटी पृष्ठं सक्थिनी चात्मपक्षयोः गुरु पूर्वं विजानीयाद्धातवस्तु यथोत्तरम्
śiraḥ skandhaṃ kaṭī pṛṣṭhaṃ sakthinī cātmapakṣayoḥ guru pūrvaṃ vijānīyāddhātavastu yathottaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वस्य प्राणिनो देहे मध्यो गुरुरुदाहृतः पूर्वभागो गुरुः पुंसामधोभागस्तु योषिताम्
sarvasya prāṇino dehe madhyo gururudāhṛtaḥ pūrvabhāgo guruḥ puṃsāmadhobhāgastu yoṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उरोग्रीवं विहङ्गानां विशेषेण गुरु स्मृतम् पक्षोत्क्षेपात्समो दृष्टो मध्यभागस्तु पक्षिणाम्
urogrīvaṃ vihaṅgānāṃ viśeṣeṇa guru smṛtam pakṣotkṣepātsamo dṛṣṭo madhyabhāgastu pakṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीव रूक्षं मांसं तु विहङ्गानां फलाशिनाम् बृंहणं मांसमत्यर्थं खगानां पिशिताशिनाम्
atīva rūkṣaṃ māṃsaṃ tu vihaṅgānāṃ phalāśinām bṛṃhaṇaṃ māṃsamatyarthaṃ khagānāṃ piśitāśinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्याशिनां पित्तकरं वातघ्नं धान्यचारिनाम् जलजानूपजा ग्राम्या क्रव्यादैकशफास्तथा
matsyāśināṃ pittakaraṃ vātaghnaṃ dhānyacārinām jalajānūpajā grāmyā kravyādaikaśaphāstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसहा बिलवासाश्च ये च जङ्घालसंज्ञिताः प्रतुदा विष्किराश्चैव लघवः स्युर्यथोत्तरम् अल्पाभिष्यन्दिनश्चैव यथापूर्वमतोऽन्यथा
prasahā bilavāsāśca ye ca jaṅghālasaṃjñitāḥ pratudā viṣkirāścaiva laghavaḥ syuryathottaram alpābhiṣyandinaścaiva yathāpūrvamato'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमाणाधिकास्तु स्वजातावल्पसारा गुरवश्च सर्वप्राणिनां सर्वशरीरेभ्यः प्र-धानतमा भवन्ति यकृत्प्रदेशवर्तिनस्तानाददीता प्रधानालाभे मध्यमवयस्कं सद्यस्कमक्लिष्टमुपादेयं मांसमिति
pramāṇādhikāstu svajātāvalpasārā guravaśca sarvaprāṇināṃ sarvaśarīrebhyaḥ pra-dhānatamā bhavanti yakṛtpradeśavartinastānādadītā pradhānālābhe madhyamavayaskaṃ sadyaskamakliṣṭamupādeyaṃ māṃsamiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवति चात्र चरः शरीरावयवाः स्वभावो धातवः क्रिया लिङ्गं प्रमाणं संस्कारो मात्रा चास्मिन् परीक्ष्यते
bhavati cātra caraḥ śarīrāvayavāḥ svabhāvo dhātavaḥ kriyā liṅgaṃ pramāṇaṃ saṃskāro mātrā cāsmin parīkṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मांसवर्गः अथ फलवर्गः अत ऊर्ध्वं फलान्युपदेक्ष्यामः तद्यथादाडिमामलकबदरकोलकर्कन्धुसौ-वीरसिञ्चितिकाफलकपित्थमातुलुङ्गाम्राम्रा तक करमर्द प्रियालनारङ्गजम्बी-रलकुचभव्यपारावतवेत्रफलप्राचीनामलकतिन्तिडीक नीपकोशाम्राम्ली काप्रभृतीनि
iti māṃsavargaḥ atha phalavargaḥ ata ūrdhvaṃ phalānyupadekṣyāmaḥ tadyathādāḍimāmalakabadarakolakarkandhusau-vīrasiñcitikāphalakapitthamātuluṅgāmrāmrā taka karamarda priyālanāraṅgajambī-ralakucabhavyapārāvatavetraphalaprācīnāmalakatintiḍīka nīpakośāmrāmlī kāprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लानि रसतः पाके गुरूण्युष्णानि वीर्यतः पित्तलान्यनिलघ्नानि कफोत्क्लेशकराणि च
amlāni rasataḥ pāke gurūṇyuṣṇāni vīryataḥ pittalānyanilaghnāni kaphotkleśakarāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायानुरसं तेषां दाडिमं नातिपित्तलम् दीपनीयं रुचिकरं हृद्यं वर्चोविबन्धनम्
kaṣāyānurasaṃ teṣāṃ dāḍimaṃ nātipittalam dīpanīyaṃ rucikaraṃ hṛdyaṃ varcovibandhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विविधं तत्तु विज्ञेयं मधुरं चाम्लमेव च त्रिदोषघ्नं तु मधुरमम्लं वातकफापहम्
dvividhaṃ tattu vijñeyaṃ madhuraṃ cāmlameva ca tridoṣaghnaṃ tu madhuramamlaṃ vātakaphāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लं समधुरं तिक्तं कषायं कटुकं सरम् चक्षुष्यं सर्वदोषघ्नं वृष्यमामलकीफलम्
amlaṃ samadhuraṃ tiktaṃ kaṣāyaṃ kaṭukaṃ saram cakṣuṣyaṃ sarvadoṣaghnaṃ vṛṣyamāmalakīphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्ति वातं तदम्लत्वात् पित्तं माधुर्यशैत्यतः कफं रूक्षकषायत्वात् फलेभ्योऽभ्यधिकं च तत्
hanti vātaṃ tadamlatvāt pittaṃ mādhuryaśaityataḥ kaphaṃ rūkṣakaṣāyatvāt phalebhyo'bhyadhikaṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्कन्धुकोलबदरमामं पित्तकफावहम् पक्वं पित्तानिलहरं स्निग्धं समधुरं सरम्
karkandhukolabadaramāmaṃ pittakaphāvaham pakvaṃ pittānilaharaṃ snigdhaṃ samadhuraṃ saram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरातनं तृट्शमनं श्रमघ्नं दीपनं लघु सौवीरं बदरं स्निग्धं मधुरं वातपित्तजित्
purātanaṃ tṛṭśamanaṃ śramaghnaṃ dīpanaṃ laghu sauvīraṃ badaraṃ snigdhaṃ madhuraṃ vātapittajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायं स्वादु संग्राहि शीतं सिञ्चितिकाफलम् आमं कपित्थमस्वर्यं कफघ्नं ग्राहि वातलम्
kaṣāyaṃ svādu saṃgrāhi śītaṃ siñcitikāphalam āmaṃ kapitthamasvaryaṃ kaphaghnaṃ grāhi vātalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफानिलहरं पक्वं मधुराम्लरसं गुरु श्वासकासारुचिहरं तृष्णाघ्नं कण्ठशोधनम्
kaphānilaharaṃ pakvaṃ madhurāmlarasaṃ guru śvāsakāsāruciharaṃ tṛṣṇāghnaṃ kaṇṭhaśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघ्वम्लं दीपनं हृद्यं मातुलुङ्गमुदाहृतम् त्वक् तिक्ता दुर्जरा तस्य वातक्रिमिकफापहा
laghvamlaṃ dīpanaṃ hṛdyaṃ mātuluṅgamudāhṛtam tvak tiktā durjarā tasya vātakrimikaphāpahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादु शीतं गुरु स्निग्धं मांसं मारुतपित्तजित् मेध्यं शूलानिलच्छर्दिकफारोचकनाशनम्
svādu śītaṃ guru snigdhaṃ māṃsaṃ mārutapittajit medhyaṃ śūlānilacchardikaphārocakanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपनं लघु संग्राहि गुल्मार्शोघ्नं तु केसरम् शूलाजीर्णविबन्धेषु मन्देऽग्नौ कफमारुते
dīpanaṃ laghu saṃgrāhi gulmārśoghnaṃ tu kesaram śūlājīrṇavibandheṣu mande'gnau kaphamārute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अरुचौ च विशेषेण रसस्तस्योपदिश्यते पित्तानिलकरं बालं पित्तलं बद्धकेसरम्
arucau ca viśeṣeṇa rasastasyopadiśyate pittānilakaraṃ bālaṃ pittalaṃ baddhakesaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्यं वर्णकरं रुच्यं रक्तमांसबलप्रदम् कषायानुरसं स्वादु वातघ्नं बृंहणं गुरु
hṛdyaṃ varṇakaraṃ rucyaṃ raktamāṃsabalapradam kaṣāyānurasaṃ svādu vātaghnaṃ bṛṃhaṇaṃ guru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्ताविरोधि संपक्वमाम्रं शुक्रविवर्धनम् बृंहणं मधुरं बल्यं गुरु विष्टभ्य जीर्यति
pittāvirodhi saṃpakvamāmraṃ śukravivardhanam bṛṃhaṇaṃ madhuraṃ balyaṃ guru viṣṭabhya jīryati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आम्रातकफलं वृष्यं सस्नेहं श्लेष्मवर्धनम् त्रिदोषविष्टम्भकरं लकुचं शुक्रनाशनम्
āmrātakaphalaṃ vṛṣyaṃ sasnehaṃ śleṣmavardhanam tridoṣaviṣṭambhakaraṃ lakucaṃ śukranāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लं तृषापहं रुच्यं पित्तकृत् करमर्दकम् वातपित्तहरं वृष्यं प्रियालं गुरु शीतलम्
amlaṃ tṛṣāpahaṃ rucyaṃ pittakṛt karamardakam vātapittaharaṃ vṛṣyaṃ priyālaṃ guru śītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्यं स्वादु कषायाम्लं भव्यमास्यविशोधनम् पित्तश्लेष्महरं ग्राहि गुरु विष्टम्भि शीतलम्
hṛdyaṃ svādu kaṣāyāmlaṃ bhavyamāsyaviśodhanam pittaśleṣmaharaṃ grāhi guru viṣṭambhi śītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारावतं समधुरं रुच्यमत्यग्निवातनुत् गरदोषहरं नीपं प्राचीनामलकं तथा
pārāvataṃ samadhuraṃ rucyamatyagnivātanut garadoṣaharaṃ nīpaṃ prācīnāmalakaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातापहं तिन्तिडीकमामं पित्तबलासकृत् ग्राह्युष्णं दीपनं रुच्यं संपक्वं कफवातनुत्
vātāpahaṃ tintiḍīkamāmaṃ pittabalāsakṛt grāhyuṣṇaṃ dīpanaṃ rucyaṃ saṃpakvaṃ kaphavātanut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादल्पान्तरगुणं कोशाम्रफलमुच्यते अम्लीकायाः फलं पक्वं तद्वद्भेदि तु केवलम्
tasmādalpāntaraguṇaṃ kośāmraphalamucyate amlīkāyāḥ phalaṃ pakvaṃ tadvadbhedi tu kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लं समधुरं हृद्यं विशदं भक्तरोचनम् वातघ्नं दुर्जरं प्रोक्तं नारङ्गस्य फलं गुरु
amlaṃ samadhuraṃ hṛdyaṃ viśadaṃ bhaktarocanam vātaghnaṃ durjaraṃ proktaṃ nāraṅgasya phalaṃ guru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णाशूलकफोत्क्लेशच्छर्दिश्वासनिवारणम् वातश्लेष्मविबन्धघ्नं जम्बीरं गुरु पित्तकृत् एरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत्
tṛṣṇāśūlakaphotkleśacchardiśvāsanivāraṇam vātaśleṣmavibandhaghnaṃ jambīraṃ guru pittakṛt erāvataṃ dantaśaṭhamamlaṃ śoṇitapittakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरवृक्षफलजाम्बवराजादनतोदनशीतफलतिन्दुकबकुलधन्वनाश्मन्तका श्वकर्णफल्गुपरूषकगाङ्गेरुकीपुष्करवर्तिबिल्वबिम्बीप्रभृतीनि
kṣīravṛkṣaphalajāmbavarājādanatodanaśītaphalatindukabakuladhanvanāśmantakā śvakarṇaphalguparūṣakagāṅgerukīpuṣkaravartibilvabimbīprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलान्येतानि शीतानि कफपित्तहराणि च स्रंगाहकाणि रूक्षाणि कषायमधुराणि च
phalānyetāni śītāni kaphapittaharāṇi ca sraṃgāhakāṇi rūkṣāṇi kaṣāyamadhurāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरवृक्षफलं तेषां गुरु विष्टम्भि शीतलम् कषायं मधुरं साम्लं नातिमारुतकोपनम्
kṣīravṛkṣaphalaṃ teṣāṃ guru viṣṭambhi śītalam kaṣāyaṃ madhuraṃ sāmlaṃ nātimārutakopanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यर्थं वातलं ग्राहि जाम्बवं कफपित्तजित् स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु
atyarthaṃ vātalaṃ grāhi jāmbavaṃ kaphapittajit snigdhaṃ svādu kaṣāyaṃ ca rājādanaphalaṃ guru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायं मधुरं रूक्षं तोदनं कफवातजित् अम्लोष्णं लघु संग्राहि स्निग्धं पित्ताग्निवर्धनम्
kaṣāyaṃ madhuraṃ rūkṣaṃ todanaṃ kaphavātajit amloṣṇaṃ laghu saṃgrāhi snigdhaṃ pittāgnivardhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमं कषायं संग्राहि तिन्दुकं वातकोपनम् विपाके गुरु संपक्वं मधुरं कफपित्तजित्
āmaṃ kaṣāyaṃ saṃgrāhi tindukaṃ vātakopanam vipāke guru saṃpakvaṃ madhuraṃ kaphapittajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरं च कषायं च स्निग्धं संग्राहि बाकुलम् स्थिरीकरं च दन्तानां विशदं फलमुच्यते
madhuraṃ ca kaṣāyaṃ ca snigdhaṃ saṃgrāhi bākulam sthirīkaraṃ ca dantānāṃ viśadaṃ phalamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकषायं हिमं स्वादु धान्वनं कफवातजित् तद्वद्गाङ्गेरुकं विद्यादश्मन्तकफलानि च
sakaṣāyaṃ himaṃ svādu dhānvanaṃ kaphavātajit tadvadgāṅgerukaṃ vidyādaśmantakaphalāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्टम्भि मधुरं स्निग्धं फल्गुजं तर्पणं गुरु अत्यम्लमीषन्मधुरं कषायानुरसं लघु
viṣṭambhi madhuraṃ snigdhaṃ phalgujaṃ tarpaṇaṃ guru atyamlamīṣanmadhuraṃ kaṣāyānurasaṃ laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातघ्नं पित्तजनमामं विद्यात् परुषकम् तदेव पक्वं मधुरं वातपित्तनिबर्हणम्
vātaghnaṃ pittajanamāmaṃ vidyāt paruṣakam tadeva pakvaṃ madhuraṃ vātapittanibarhaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपाके मधुरं शीतं रक्तपित्तप्रसादनम् पौष्करं स्वादु विष्टम्भि बल्यं कफकरं फलम्
vipāke madhuraṃ śītaṃ raktapittaprasādanam pauṣkaraṃ svādu viṣṭambhi balyaṃ kaphakaraṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफानिलहरं तीक्ष्णं स्निग्धं संग्राहि दीपनम् कटुतिक्तकषायोष्णं बालं बिल्वमुदाहृतम्
kaphānilaharaṃ tīkṣṇaṃ snigdhaṃ saṃgrāhi dīpanam kaṭutiktakaṣāyoṣṇaṃ bālaṃ bilvamudāhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यात्तदेव संपक्वं मधुरानुरसं गुरु विदाहि विष्टम्भकरं दोषकृत् पूतिमारुतम्
vidyāttadeva saṃpakvaṃ madhurānurasaṃ guru vidāhi viṣṭambhakaraṃ doṣakṛt pūtimārutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिम्बीफलं साश्वकर्णं स्तन्यकृत् कफपित्तजित् तृड्दाहज्वरपित्तासृक्कासश्वासक्षयापहम्
bimbīphalaṃ sāśvakarṇaṃ stanyakṛt kaphapittajit tṛḍdāhajvarapittāsṛkkāsaśvāsakṣayāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालनालिकेरपनसमोचप्रभृतीनि
tālanālikerapanasamocaprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुपाकरसान्याहुर्वातपित्तहाणि च बलप्रदानि स्निग्धानि बृंहणानि हिमानि च
svādupākarasānyāhurvātapittahāṇi ca balapradāni snigdhāni bṛṃhaṇāni himāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलं स्वादुरसं तेषां तालजं गुरु पित्तजित् तद्बीजं स्वादुपाकं तु मूत्रलं वातपित्तजित्
phalaṃ svādurasaṃ teṣāṃ tālajaṃ guru pittajit tadbījaṃ svādupākaṃ tu mūtralaṃ vātapittajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम् बलमांसप्रदं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम्
nālikeraṃ guru snigdhaṃ pittaghnaṃ svādu śītalam balamāṃsapradaṃ hṛdyaṃ bṛṃhaṇaṃ bastiśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पनसं सकषायं तु स्निग्धं स्वादुरसं गुरु मौचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम् रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु
panasaṃ sakaṣāyaṃ tu snigdhaṃ svādurasaṃ guru maucaṃ svādurasaṃ proktaṃ kaṣāyaṃ nātiśītalam raktapittaharaṃ vṛṣyaṃ rucyaṃ śleṣmakaraṃ guru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रा क्षाकाश्मर्यमधूकपुष्पखर्जूरप्रभृतीनि
drā kṣākāśmaryamadhūkapuṣpakharjūraprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तपित्तहराण्याहुर्गुरूणि मधुराणि च तेषां द्रा क्षा सरा स्वर्या मधुरा स्निग्धशीतला
raktapittaharāṇyāhurgurūṇi madhurāṇi ca teṣāṃ drā kṣā sarā svaryā madhurā snigdhaśītalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तपित्तज्वरश्वासतृष्णादाहक्षयापहा हृद्यं मूत्रविबन्धघ्नं पित्तासृग्वातनाशनम्
raktapittajvaraśvāsatṛṣṇādāhakṣayāpahā hṛdyaṃ mūtravibandhaghnaṃ pittāsṛgvātanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केश्यं रसायनं मेध्यं काश्मर्यं फलमुच्यते क्षतक्षयापहं हृद्यं शीतलं तर्पणं गुरु
keśyaṃ rasāyanaṃ medhyaṃ kāśmaryaṃ phalamucyate kṣatakṣayāpahaṃ hṛdyaṃ śītalaṃ tarpaṇaṃ guru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसे पाके च मधुरं खार्जूरं रक्तपित्तनुत् बृंहणीयमहृद्यं च मधूककुसुमं गुरु वातपित्तोपशमनं फलं तस्योपदिश्यते
rase pāke ca madhuraṃ khārjūraṃ raktapittanut bṛṃhaṇīyamahṛdyaṃ ca madhūkakusumaṃ guru vātapittopaśamanaṃ phalaṃ tasyopadiśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातामाक्षोडाभिषुकनिचुलपिचुनिकोचकोरुमाणप्रभृतीनि
vātāmākṣoḍābhiṣukaniculapicunikocakorumāṇaprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तश्लेष्महराण्याहुः स्निग्धोष्णानि गुरूणि च बृंहणान्यनिलघ्नानि बल्यानि मधुराणि च
pittaśleṣmaharāṇyāhuḥ snigdhoṣṇāni gurūṇi ca bṛṃhaṇānyanilaghnāni balyāni madhurāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायं कफपित्तघ्नं किंचित्तिक्तं रुचिप्रदम् हृद्यं सुगन्धि विशदं लवलीफलमुच्यते
kaṣāyaṃ kaphapittaghnaṃ kiṃcittiktaṃ rucipradam hṛdyaṃ sugandhi viśadaṃ lavalīphalamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिरं शीतपाक्यं च सारुष्करनिबन्धनम् विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं शीतलं वातकोपनम्
vasiraṃ śītapākyaṃ ca sāruṣkaranibandhanam viṣṭambhi durjaraṃ rūkṣaṃ śītalaṃ vātakopanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपाके मधुरं चापि रक्तपित्तप्रसादनन् एरावतं दन्तशठमम्लं शोणितपित्तकृत्
vipāke madhuraṃ cāpi raktapittaprasādanan erāvataṃ dantaśaṭhamamlaṃ śoṇitapittakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतं कषायं मधुरं टङ्कं मारुतकृद्गुरु स्निग्धोष्णं तिक्तमधुरं वातश्लेष्मघ्नमैङ्गुदम्
śītaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ ṭaṅkaṃ mārutakṛdguru snigdhoṣṇaṃ tiktamadhuraṃ vātaśleṣmaghnamaiṅgudam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शमीफलं गुरु स्वादु रूक्षोष्णं केशनाशनम् गुरु श्लेष्मातकफलं कफकृन्मधुरं हिमम्
śamīphalaṃ guru svādu rūkṣoṣṇaṃ keśanāśanam guru śleṣmātakaphalaṃ kaphakṛnmadhuraṃ himam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करीराक्षिकपीलूनि तृणशून्यफलानि च स्वादुतिक्तकटूष्णानि कफवातहराणि च
karīrākṣikapīlūni tṛṇaśūnyaphalāni ca svādutiktakaṭūṣṇāni kaphavātaharāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्तं पित्तकरं तेषां सरं कटुविपाकि च तीक्ष्णोष्णं कटुकं पीलु सस्नेहं कफवातजित्
tiktaṃ pittakaraṃ teṣāṃ saraṃ kaṭuvipāki ca tīkṣṇoṣṇaṃ kaṭukaṃ pīlu sasnehaṃ kaphavātajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुष्करं तौवरकं कषायं कटुपाकि च उष्णं कृमिज्वरानाहमेहोदावर्तनाशनम् कुष्ठगुल्मोदरार्शोघ्नं कटुपाकि तथैव च
āruṣkaraṃ tauvarakaṃ kaṣāyaṃ kaṭupāki ca uṣṇaṃ kṛmijvarānāhamehodāvartanāśanam kuṣṭhagulmodarārśoghnaṃ kaṭupāki tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करञ्जकिंशुकारिष्टफलं जन्तुप्रमेहनुत् अङ्कोलस्य फलं विस्रं गुरु श्लेष्महरं हिमम्
karañjakiṃśukāriṣṭaphalaṃ jantupramehanut aṅkolasya phalaṃ visraṃ guru śleṣmaharaṃ himam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षोष्णं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् तिक्तमीषद्विषहितं विडङ्गं कृमिनाशनम्
rūkṣoṣṇaṃ kaṭukaṃ pāke laghu vātakaphāpaham tiktamīṣadviṣahitaṃ viḍaṅgaṃ kṛmināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रण्यमुष्णं सरं मेध्यं दोषघ्नं शोफकुष्ठनुत् कषायं दीपनं चाम्लं चक्षुष्यं चाभयाफलम्
vraṇyamuṣṇaṃ saraṃ medhyaṃ doṣaghnaṃ śophakuṣṭhanut kaṣāyaṃ dīpanaṃ cāmlaṃ cakṣuṣyaṃ cābhayāphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेदनं लघु रूक्षोष्णं वैस्वर्यक्रिमिनाशनम् चक्षुष्यं स्वादुपाक्याक्षं कषायं कफपित्तजित्
bhedanaṃ laghu rūkṣoṣṇaṃ vaisvaryakrimināśanam cakṣuṣyaṃ svādupākyākṣaṃ kaṣāyaṃ kaphapittajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्तहरं रूक्षं वक्त्रक्लेदमलापहम् कषायमीषन्मधुरं किंचित् पूगफलं सरम्
kaphapittaharaṃ rūkṣaṃ vaktrakledamalāpaham kaṣāyamīṣanmadhuraṃ kiṃcit pūgaphalaṃ saram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातीकोशोऽथ कर्पूरं जातीकटुकयोः फलम् कक्कोलकं लवङ्गं च तिक्तं कटु कफापहम्
jātīkośo'tha karpūraṃ jātīkaṭukayoḥ phalam kakkolakaṃ lavaṅgaṃ ca tiktaṃ kaṭu kaphāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघु तृष्णापहं वक्त्रक्लेददौर्गन्ध्यनाशनम् सतिक्तः सुरभिः शीतः कर्पूरो लघु लेखनः
laghu tṛṣṇāpahaṃ vaktrakledadaurgandhyanāśanam satiktaḥ surabhiḥ śītaḥ karpūro laghu lekhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णायां मुखशोषे च वैरस्ये चापि पूजितः लताकस्तूरिका तद्वच्छीता बस्तिविशोधनी
tṛṣṇāyāṃ mukhaśoṣe ca vairasye cāpi pūjitaḥ latākastūrikā tadvacchītā bastiviśodhanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः बैभीतको मदकरः कफमारुतनाशनः
priyālamajjā madhuro vṛṣyaḥ pittānilāpahaḥ baibhītako madakaraḥ kaphamārutanāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायमधुरो मज्जा कोलानां पित्तनाशनः तृष्णाच्छर्द्यनिलघ्नश्च तद्वदामलकस्य च
kaṣāyamadhuro majjā kolānāṃ pittanāśanaḥ tṛṣṇācchardyanilaghnaśca tadvadāmalakasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बीजपूरकशम्याकमज्जा कोशाम्रसंभवः स्वादुपाकोऽग्निबलदः स्निग्धः पित्तानिलापहः
bījapūrakaśamyākamajjā kośāmrasaṃbhavaḥ svādupāko'gnibaladaḥ snigdhaḥ pittānilāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य यस्य फलस्येह वीर्यं भवति यादृशम् तस्य तस्यैव वीर्येण मज्जानमपि निर्दिशेत्
yasya yasya phalasyeha vīryaṃ bhavati yādṛśam tasya tasyaiva vīryeṇa majjānamapi nirdiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलेषु परिपक्वं यद्गुणवत्तदुदाहृतम् बिल्वादन्यत्र विज्ञेयमामं तद्धि गुणोत्तरम् ग्राह्युष्णं दीपनं तद्धि कषायकटुतिक्तकम्
phaleṣu paripakvaṃ yadguṇavattadudāhṛtam bilvādanyatra vijñeyamāmaṃ taddhi guṇottaram grāhyuṣṇaṃ dīpanaṃ taddhi kaṣāyakaṭutiktakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधितं कृमिजुष्टं च पाकातीतमकालजम् वर्जनीयं फलं सर्वमपर्यागतमेव च
vyādhitaṃ kṛmijuṣṭaṃ ca pākātītamakālajam varjanīyaṃ phalaṃ sarvamaparyāgatameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति फलवर्गः अथ शाकवर्गः शाकान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः तत्र पुष्पफलालाबुकालिन्दकप्रभृतीनि
iti phalavargaḥ atha śākavargaḥ śākānyata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ tatra puṣpaphalālābukālindakaprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तघ्नान्यनिलं कुर्युस्तथा मन्दकफानि च सृष्टमूत्रपुरीषाणि स्वादुपाकरसानि च
pittaghnānyanilaṃ kuryustathā mandakaphāni ca sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi svādupākarasāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तघ्नं तेषु कूष्माण्डं बालं मध्यं कफावहम् शुक्लं लघूष्णं सक्षारं दीपनं बस्तिशोधनम्
pittaghnaṃ teṣu kūṣmāṇḍaṃ bālaṃ madhyaṃ kaphāvaham śuklaṃ laghūṣṇaṃ sakṣāraṃ dīpanaṃ bastiśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदोषहरं हृद्यं पथ्यं चेतोविकारिणाम् दृष्टिशुक्रक्षयकरं कालिन्दं कफवातकृत्
sarvadoṣaharaṃ hṛdyaṃ pathyaṃ cetovikāriṇām dṛṣṭiśukrakṣayakaraṃ kālindaṃ kaphavātakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलाबुर्भिन्नविट्का तु रूक्षा गुर्व्यतिशीतला तिक्तालाबुरहृद्या तु वामिनी वातपित्तजित्
alāburbhinnaviṭkā tu rūkṣā gurvyatiśītalā tiktālāburahṛdyā tu vāminī vātapittajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रपुसैर्वारुकर्कारुकशीर्णवृन्तप्रभृतीनि
trapusairvārukarkārukaśīrṇavṛntaprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुतिक्तरसान्याहुः कफवातकराणि च सृष्टमूत्रपुरीषाणि रक्तपित्तहराणि च
svādutiktarasānyāhuḥ kaphavātakarāṇi ca sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi raktapittaharāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालं सनीलं त्रपुसं तेषां पित्तहरं स्मृतम् तत्पाण्डु कफकृज्जीर्णमम्लं वातकफापहम्
bālaṃ sanīlaṃ trapusaṃ teṣāṃ pittaharaṃ smṛtam tatpāṇḍu kaphakṛjjīrṇamamlaṃ vātakaphāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एर्वारुकं सकर्कारु संपक्वं कफवातकृत् सक्षारं मधुरं रुच्यं दीपनं नातिपित्तलम्
ervārukaṃ sakarkāru saṃpakvaṃ kaphavātakṛt sakṣāraṃ madhuraṃ rucyaṃ dīpanaṃ nātipittalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षारं मधुरं चैव शीर्णवृन्तं कफापहम् भेदनं दीपनं हृद्यमानाहाष्ठीलनुल्लघु
sakṣāraṃ madhuraṃ caiva śīrṇavṛntaṃ kaphāpaham bhedanaṃ dīpanaṃ hṛdyamānāhāṣṭhīlanullaghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिप्पलीमरिचशृङ्गवेरार्द्र कहिङ्गुजीरककुस्तुम्बुरुजम्बीरसुमुखसुरसार्जकभू-स्तृणसुगन्धककासमर्दककालमालकुठेरकक्षवकखरपुष्पशिग्रुमधुशिग्रुफ-णिज्झकसर्षपराजिकाकुलाहलावगुत्थगण्डीरतिलपर्णिकावर्षाभूचित्रकमूलकलशुनकलायपलाण्डुप्रभृतीनि
pippalīmaricaśṛṅgaverārdra kahiṅgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasārjakabhū-stṛṇasugandhakakāsamardakakālamālakuṭherakakṣavakakharapuṣpaśigrumadhuśigrupha-ṇijjhakasarṣaparājikākulāhalāvagutthagaṇḍīratilaparṇikāvarṣābhūcitrakamūlakalaśunakalāyapalāṇḍuprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटून्युष्णानि रुच्यानि वातश्लेष्महराणि च कृतान्नेषूपयुज्यन्ते संस्कारार्थमनेकधा
kaṭūnyuṣṇāni rucyāni vātaśleṣmaharāṇi ca kṛtānneṣūpayujyante saṃskārārthamanekadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां गुर्वी स्वादुशीता पिप्पल्याद्रा र्! कफावहा शुष्का कफानिलघ्नी सा वृष्या पित्ताविरोधिनी
teṣāṃ gurvī svāduśītā pippalyādrā r! kaphāvahā śuṣkā kaphānilaghnī sā vṛṣyā pittāvirodhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुपाक्यार्द्र मरिचं गुरु श्लेष्मप्रसेकि च कटूष्णं लघु तच्छुष्कमवृष्यं कफवातजित्
svādupākyārdra maricaṃ guru śleṣmapraseki ca kaṭūṣṇaṃ laghu tacchuṣkamavṛṣyaṃ kaphavātajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्युष्णं नातिशीतं च वीर्यतो मरिचं सितम् गुणवन्मरिचेभ्यश्च चक्षुष्यं च विशेषतः
nātyuṣṇaṃ nātiśītaṃ ca vīryato maricaṃ sitam guṇavanmaricebhyaśca cakṣuṣyaṃ ca viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागरं कफवातघ्नं विपाके मधुरं कटु वृष्योष्णं रोचनं हृद्यं सस्नेहं लघु दीपनम्
nāgaraṃ kaphavātaghnaṃ vipāke madhuraṃ kaṭu vṛṣyoṣṇaṃ rocanaṃ hṛdyaṃ sasnehaṃ laghu dīpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफानिलहरं स्वर्यं विबन्धानाहशूलनुत् कटूष्णं रोचनं हृद्यं वृष्यं चैवार्द्र कं स्मृतम्
kaphānilaharaṃ svaryaṃ vibandhānāhaśūlanut kaṭūṣṇaṃ rocanaṃ hṛdyaṃ vṛṣyaṃ caivārdra kaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघूष्णं पाचनं हिङ्गु दीपनं कफवातजित् कटु स्निग्धं सरं तीक्ष्णं शूलाजीर्णविबन्धनुत्
laghūṣṇaṃ pācanaṃ hiṅgu dīpanaṃ kaphavātajit kaṭu snigdhaṃ saraṃ tīkṣṇaṃ śūlājīrṇavibandhanut
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीक्ष्णोष्णं कटुकं पाके रुच्यं पित्ताग्निवर्धनम् कटु श्लेष्मानिलहरं गन्धाढ्यं जीरकद्वयम्
tīkṣṇoṣṇaṃ kaṭukaṃ pāke rucyaṃ pittāgnivardhanam kaṭu śleṣmānilaharaṃ gandhāḍhyaṃ jīrakadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारवी करवी तद्वद्विज्ञेया सोपकुञ्चिका भक्ष्यव्यञ्जनभोज्येषु विविधेष्ववचारिता
kāravī karavī tadvadvijñeyā sopakuñcikā bhakṣyavyañjanabhojyeṣu vividheṣvavacāritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्रा र्! कुस्तुम्बरी कुर्यात् स्वादुसौगन्ध्यहृद्यताम् सा शुष्का मधुरा पाके स्निग्धा तृड्दाहनाशनी
ādrā r! kustumbarī kuryāt svādusaugandhyahṛdyatām sā śuṣkā madhurā pāke snigdhā tṛḍdāhanāśanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोषघ्नी कटुका किंचित् तिक्ता स्रोतोविशोधनी जम्बीरः पाचनस्तीक्ष्णः कृमिवातकफापहः
doṣaghnī kaṭukā kiṃcit tiktā srotoviśodhanī jambīraḥ pācanastīkṣṇaḥ kṛmivātakaphāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरभिर्दीपनो रुच्यो मुखवैशद्यकारकः कफानिलविषश्वासकासदौर्गन्ध्यनाशनः
surabhirdīpano rucyo mukhavaiśadyakārakaḥ kaphānilaviṣaśvāsakāsadaurgandhyanāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तकृत् पार्श्वशूलघ्नः सुरसः समुदाहृतः तद्वत्तु सुमुखो ज्ञेयो विशेषाद्गरनाशनः
pittakṛt pārśvaśūlaghnaḥ surasaḥ samudāhṛtaḥ tadvattu sumukho jñeyo viśeṣādgaranāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफघ्ना लघवो रूक्षास्तीक्ष्णोष्णाः पित्तवर्धनाः कटुपाकरसाश्चैव सुरसार्जकभूस्तृणाः
kaphaghnā laghavo rūkṣāstīkṣṇoṣṇāḥ pittavardhanāḥ kaṭupākarasāścaiva surasārjakabhūstṛṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरः कफवातघ्नः पाचनः कण्ठशोधनः विशेषतः पित्तहरः सतिक्तः कासमर्दकः
madhuraḥ kaphavātaghnaḥ pācanaḥ kaṇṭhaśodhanaḥ viśeṣataḥ pittaharaḥ satiktaḥ kāsamardakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुः सक्षारमधुरः शिग्रुस्तिक्तोऽथ पिच्छिलः मधुशिग्रुः सरस्तिक्तः शोफघ्नो दीपनः कटुः
kaṭuḥ sakṣāramadhuraḥ śigrustikto'tha picchilaḥ madhuśigruḥ sarastiktaḥ śophaghno dīpanaḥ kaṭuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदाहि बद्धविण्मूत्रं रूक्षं तीक्ष्णोष्णमेव च त्रिदोषं सार्षपं शाकं गाण्डीरं वेगनाम च
vidāhi baddhaviṇmūtraṃ rūkṣaṃ tīkṣṇoṣṇameva ca tridoṣaṃ sārṣapaṃ śākaṃ gāṇḍīraṃ veganāma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रकस्तिलपर्णी च कफशोफहरे लघू वर्षाभूः कफवातघ्नी हिता शोफोदरार्शसाम्
citrakastilaparṇī ca kaphaśophahare laghū varṣābhūḥ kaphavātaghnī hitā śophodarārśasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुतिक्तरसा हृद्या रोचनी वह्निदीपनी सर्वदोषहरा लघ्वी कण्ठ्या मूलकपोतिका
kaṭutiktarasā hṛdyā rocanī vahnidīpanī sarvadoṣaharā laghvī kaṇṭhyā mūlakapotikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महत्तद्गुरु विष्टम्भि तीक्ष्णमामं त्रिदोषकृत् तदेव स्नेहसिद्धं तु पित्तनुत् कफवातजित्
mahattadguru viṣṭambhi tīkṣṇamāmaṃ tridoṣakṛt tadeva snehasiddhaṃ tu pittanut kaphavātajit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.