त्रिदोषशमनं शुष्कं विषदोषहरं लघु विष्टम्भि वातलं शाकं शुष्कमन्यत्र मूलकात्
tridoṣaśamanaṃ śuṣkaṃ viṣadoṣaharaṃ laghu viṣṭambhi vātalaṃ śākaṃ śuṣkamanyatra mūlakāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Suśruta-saṃhitā·1·1.46
Suśruta-saṃhitā 1.46
पुष्पं च पत्रं च फलं तथैव यथोत्तरं ते गुरवः प्रदिष्टाः तेषां तु पुष्पं कफपित्तहन्तृ फलं निहन्यात् कफमारुतौ तु
puṣpaṃ ca patraṃ ca phalaṃ tathaiva yathottaraṃ te guravaḥ pradiṣṭāḥ teṣāṃ tu puṣpaṃ kaphapittahantṛ phalaṃ nihanyāt kaphamārutau tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धोष्णतीक्ष्णः कटुपिच्छिलश्च गुरुः सरः स्वादुरसश्च बल्यः वृष्यश्च मेधास्वरवर्णचक्षुर्भग्नास्थिसन्धानकरो रसोनः
snigdhoṣṇatīkṣṇaḥ kaṭupicchilaśca guruḥ saraḥ svādurasaśca balyaḥ vṛṣyaśca medhāsvaravarṇacakṣurbhagnāsthisandhānakaro rasonaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृद्रो गजीर्णज्वरकुक्षिशूलविबन्धगुल्मारुचिकासशोफान् दुर्नामकुष्ठानलसादजन्तुसमीरणश्वासकफांश्च हन्ति
hṛdro gajīrṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikāsaśophān durnāmakuṣṭhānalasādajantusamīraṇaśvāsakaphāṃśca hanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्युष्णवीर्योऽनिलहा कटुश्च तीक्ष्णो गुरुर्नातिकफावहश्च बलावहः पित्तकरोऽथ किंचित् पलाण्डुरग्निं च विवर्धयेत्तु
nātyuṣṇavīryo'nilahā kaṭuśca tīkṣṇo gururnātikaphāvahaśca balāvahaḥ pittakaro'tha kiṃcit palāṇḍuragniṃ ca vivardhayettu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धो रुचिष्यः स्थिरधातुकारी बल्योऽथ मेधाकफपुष्टिदश्च स्वादुर्गुरुः शोणितपित्तशस्तः सपिच्छिलः क्षीरपलाण्डुरुक्तः
snigdho ruciṣyaḥ sthiradhātukārī balyo'tha medhākaphapuṣṭidaśca svādurguruḥ śoṇitapittaśastaḥ sapicchilaḥ kṣīrapalāṇḍuruktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलायशाकं पितघ्नं कफघ्नं वातलं गुरु कषायानुरसं चैव विपाके मधुरं च तत्
kalāyaśākaṃ pitaghnaṃ kaphaghnaṃ vātalaṃ guru kaṣāyānurasaṃ caiva vipāke madhuraṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायस्वादुतिक्तानि रक्तपित्तहराणि च कफघ्नान्यनिलं कुर्युः स्रंगाहीणि लघूनि च
kaṣāyasvādutiktāni raktapittaharāṇi ca kaphaghnānyanilaṃ kuryuḥ sraṃgāhīṇi laghūni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघुः पाके च जन्तुघ्नः पिच्छिलो व्रणिनां हितः कषायमधुरो ग्राही चुच्चूस्तेषां त्रिदोषहा
laghuḥ pāke ca jantughnaḥ picchilo vraṇināṃ hitaḥ kaṣāyamadhuro grāhī cuccūsteṣāṃ tridoṣahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती समुदाहृता वृक्षादनी वातहरा फञ्जी त्वल्पबला मता
cakṣuṣyā sarvadoṣaghnī jīvantī samudāhṛtā vṛkṣādanī vātaharā phañjī tvalpabalā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरवृक्षोत्पलादीनां कषायाः पल्लवाः स्मृताः शीताः संग्राहिणः शस्ता रक्तपित्तातिसारिणाम्
kṣīravṛkṣotpalādīnāṃ kaṣāyāḥ pallavāḥ smṛtāḥ śītāḥ saṃgrāhiṇaḥ śastā raktapittātisāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्नवावरुणतर्कार्युरुबूकवत्सादनीबिल्वशाकप्रभृतीनि
punarnavāvaruṇatarkāryurubūkavatsādanībilvaśākaprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णानि स्वादुतिक्तानि वातप्रशमनानि च तेषु पौनर्नवं शाकं विशेषाच्छोफनाशनम्
uṣṇāni svādutiktāni vātapraśamanāni ca teṣu paunarnavaṃ śākaṃ viśeṣācchophanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तण्डुलीयकोपोदकाऽश्वबलाचिल्लीपालङ्क्यावास्तूकप्रभृतीनि
taṇḍulīyakopodakā'śvabalācillīpālaṅkyāvāstūkaprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टमूत्रपुरीषाणि सक्षारमधुराणि च मन्दवातकफान्याहू रक्तपित्तहराणि च
sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi sakṣāramadhurāṇi ca mandavātakaphānyāhū raktapittaharāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरो रसपाकाभ्यां रक्तपित्तमदापहः तेषां शीततमो रूक्षस्तण्डुलीयो विषापहः
madhuro rasapākābhyāṃ raktapittamadāpahaḥ teṣāṃ śītatamo rūkṣastaṇḍulīyo viṣāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुपाकरसा वृष्या वातपित्तमदापहा उपोदका सरा स्निग्धा बल्या श्लेष्मकरी हिमा
svādupākarasā vṛṣyā vātapittamadāpahā upodakā sarā snigdhā balyā śleṣmakarī himā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटुर्विपाके कृमिहा मेधाग्निबलवर्धनः सक्षारः सर्वदोषघ्नो वास्तूको रोचनः सरः
kaṭurvipāke kṛmihā medhāgnibalavardhanaḥ sakṣāraḥ sarvadoṣaghno vāstūko rocanaḥ saraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिल्ली वास्तूकवज्ज्ञेया पालङ्क्या तण्डुलीयवत् वातकृद्बद्धविण्मूत्रा रूक्षा पित्तकफे हिता शाकमाश्वबलं रूक्षं बद्धविण्मूत्रमारुतम्
cillī vāstūkavajjñeyā pālaṅkyā taṇḍulīyavat vātakṛdbaddhaviṇmūtrā rūkṣā pittakaphe hitā śākamāśvabalaṃ rūkṣaṃ baddhaviṇmūtramārutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डूकपर्णीसप्तलासुनिषण्णकसुवर्चलापिप्पलीगुडूचीगोजिह्वा काकमाची-पपुन्नाडावल्गुजसतीनबृहतीकण्टकारिका फलपटोलवार्ताककारवेल्लक-कटुकिकाकेबुकोरुबूकपर्पटककिराततिक्तकर्कोटकारिष्टकोशातकीवेत्रकरी-राटरूषकार्कपुष्पीप्रभृतीनि
maṇḍūkaparṇīsaptalāsuniṣaṇṇakasuvarcalāpippalīguḍūcīgojihvā kākamācī-papunnāḍāvalgujasatīnabṛhatīkaṇṭakārikā phalapaṭolavārtākakāravellaka-kaṭukikākebukorubūkaparpaṭakakirātatiktakarkoṭakāriṣṭakośātakīvetrakarī-rāṭarūṣakārkapuṣpīprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तपित्तहराण्याहुर्हृद्यानि सुलघूनि च कुष्ठमेहज्वरश्वासकासारुचिहराणि च
raktapittaharāṇyāhurhṛdyāni sulaghūni ca kuṣṭhamehajvaraśvāsakāsāruciharāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषाया तु हिता पित्ते स्वादुपाकरसा हिमा लघ्वी मण्डूकपर्णी तु तद्वद्गोजिह्विका मता
kaṣāyā tu hitā pitte svādupākarasā himā laghvī maṇḍūkaparṇī tu tadvadgojihvikā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविदाही त्रिदोषघ्नः संग्राही सुनिषण्णकः अवल्गुजः कटुः पाके तिक्तः पित्तकफापहः
avidāhī tridoṣaghnaḥ saṃgrāhī suniṣaṇṇakaḥ avalgujaḥ kaṭuḥ pāke tiktaḥ pittakaphāpahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषत्तिक्तं त्रिदोषघ्नं शाकं कटु सतीनजम् नात्युष्णशीतं कुष्ठघ्नं काकमाच्यास्तु तद्विधम्
īṣattiktaṃ tridoṣaghnaṃ śākaṃ kaṭu satīnajam nātyuṣṇaśītaṃ kuṣṭhaghnaṃ kākamācyāstu tadvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कण्डूकुष्ठकृमिघ्नानि कफवातहराणि च फलानि बृहतीनां तु कटुतिक्तलघूनि च
kaṇḍūkuṣṭhakṛmighnāni kaphavātaharāṇi ca phalāni bṛhatīnāṃ tu kaṭutiktalaghūni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्तहरं व्रण्यमुष्णं तिक्तमवातलम् पटोलं कटुकं पाके वृष्यं रोचनदीपनम्
kaphapittaharaṃ vraṇyamuṣṇaṃ tiktamavātalam paṭolaṃ kaṭukaṃ pāke vṛṣyaṃ rocanadīpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफवातहरं तिक्तं रोचनं कटुकं लघु वार्ताकं दीपनं प्रोक्तं जीर्णं सक्षारपित्तलम् तद्वत् कर्कोटकं विद्यात् कारवेल्लकमेव च
kaphavātaharaṃ tiktaṃ rocanaṃ kaṭukaṃ laghu vārtākaṃ dīpanaṃ proktaṃ jīrṇaṃ sakṣārapittalam tadvat karkoṭakaṃ vidyāt kāravellakameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आटरूषकवेत्राग्रगुडूचीनिम्बपर्पटाः किराततिक्तसहितास्तिक्ताः पित्तकफापहाः
āṭarūṣakavetrāgraguḍūcīnimbaparpaṭāḥ kirātatiktasahitāstiktāḥ pittakaphāpahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफापहं शाकमुक्तं वरुणप्रपुनाडयोः रूक्षं लघु च शीतं च वातपित्तप्रकोपणम्
kaphāpahaṃ śākamuktaṃ varuṇaprapunāḍayoḥ rūkṣaṃ laghu ca śītaṃ ca vātapittaprakopaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीपनं कालशाकं तु गरदोषहरं कटु कौसुम्भं मधुरं रूक्षमुष्णं श्लेष्महरं लघु
dīpanaṃ kālaśākaṃ tu garadoṣaharaṃ kaṭu kausumbhaṃ madhuraṃ rūkṣamuṣṇaṃ śleṣmaharaṃ laghu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातलं नालिकाशाकं पित्तघ्नं मधुरं च तत् ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी साम्ला वातकफे हिता उष्णा कषायमधुरा चाङ्गेरी चाग्निदीपनी
vātalaṃ nālikāśākaṃ pittaghnaṃ madhuraṃ ca tat grahaṇyarśovikāraghnī sāmlā vātakaphe hitā uṣṇā kaṣāyamadhurā cāṅgerī cāgnidīpanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोणिकाजातुकत्रिपर्णिकापत्तूरजीवकसुवर्चलाडुडुरककु तुम्बककुठिञ्जरकुन्तलिकाकुरण्टिकाप्रभृतयः
loṇikājātukatriparṇikāpattūrajīvakasuvarcalāḍuḍurakaku tumbakakuṭhiñjarakuntalikākuraṇṭikāprabhṛtayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुपाकरसाः शीताः कफघ्ना नातिपित्तलाः लवणानुरसा रूक्षाः सक्षारा वातलाः सराः
svādupākarasāḥ śītāḥ kaphaghnā nātipittalāḥ lavaṇānurasā rūkṣāḥ sakṣārā vātalāḥ sarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुतिक्ता कुन्तलिका कषाया सकुरण्टिका संग्राहि शीतलं चापि लघु दोषापहं तथा राजक्षवकशाकं तु शटीशाकं च तद्विधम्
svādutiktā kuntalikā kaṣāyā sakuraṇṭikā saṃgrāhi śītalaṃ cāpi laghu doṣāpahaṃ tathā rājakṣavakaśākaṃ tu śaṭīśākaṃ ca tadvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुपाकरसं शाकं दुर्जरं हरिमन्थजम् भेदनं मधुरं रूक्षं कालायमतिवातलम्
svādupākarasaṃ śākaṃ durjaraṃ harimanthajam bhedanaṃ madhuraṃ rūkṣaṃ kālāyamativātalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रंसनं कटुकं पाके लघु वातकफापहम् शोफघ्नमुष्णवीर्यं च पत्रं पूतिकरञ्जजम्
sraṃsanaṃ kaṭukaṃ pāke laghu vātakaphāpaham śophaghnamuṣṇavīryaṃ ca patraṃ pūtikarañjajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्बूलपत्रं तीक्ष्णोष्णं कटु पित्तप्रकोपणम् सुगन्धि विशदं तिक्तं स्वर्यं वातकफापहम्
tāmbūlapatraṃ tīkṣṇoṣṇaṃ kaṭu pittaprakopaṇam sugandhi viśadaṃ tiktaṃ svaryaṃ vātakaphāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रंसनं कटुकं पाके कषायं वह्निदीपनम् वक्त्रकण्डूमलक्लेददौर्गन्ध्यादिविशोधनम्
sraṃsanaṃ kaṭukaṃ pāke kaṣāyaṃ vahnidīpanam vaktrakaṇḍūmalakledadaurgandhyādiviśodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पुष्पवर्गः कोविदारशणशाल्मलीपुष्पाणि मधुराणि मधुर विपाकानि रक्तपित्तहराणि च वृषागस्त्ययोः पुष्पाणि तिक्तानि कटुविपाकानि क्षयकासापहानि च
atha puṣpavargaḥ kovidāraśaṇaśālmalīpuṣpāṇi madhurāṇi madhura vipākāni raktapittaharāṇi ca vṛṣāgastyayoḥ puṣpāṇi tiktāni kaṭuvipākāni kṣayakāsāpahāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगस्त्यं नातिशीतोष्णं नक्तान्धानां प्रशस्यते
āgastyaṃ nātiśītoṣṇaṃ naktāndhānāṃ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करीरकुसुमानि कटुविपाकानि वातहराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च
karīrakusumāni kaṭuvipākāni vātaharāṇi sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तवृक्षस्य निम्बस्य मुष्ककार्कासनस्य च कफपित्तहरं पुष्पं कुष्ठघ्नं कुटजस्य च
raktavṛkṣasya nimbasya muṣkakārkāsanasya ca kaphapittaharaṃ puṣpaṃ kuṣṭhaghnaṃ kuṭajasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतिक्तं मधुरं शीतं पद्मं पित्तकफापहम् मधुरं पिच्छिलं स्निग्धं कुमुदं ह्लादि शीतलम् तस्मादल्पान्तरगुणे विद्यात् कुवलयोत्पले
satiktaṃ madhuraṃ śītaṃ padmaṃ pittakaphāpaham madhuraṃ picchilaṃ snigdhaṃ kumudaṃ hlādi śītalam tasmādalpāntaraguṇe vidyāt kuvalayotpale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिन्धुवारं विजानीयाद्धिमं पित्तविनाशनम् मालतीमल्लिके तिक्ते सौरभ्यात् पित्तनाशने
sindhuvāraṃ vijānīyāddhimaṃ pittavināśanam mālatīmallike tikte saurabhyāt pittanāśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुगन्धि विशदं हृद्यं बाकुलं पाटलानि च श्लेष्मपित्तविषघ्नं तु नागं तद्वच्च कुङ्कुमम्
sugandhi viśadaṃ hṛdyaṃ bākulaṃ pāṭalāni ca śleṣmapittaviṣaghnaṃ tu nāgaṃ tadvacca kuṅkumam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चम्पकं रक्तपित्तघ्नं शीतोष्णं कफनाशनम् किंशुकं कफपित्तघ्नं तद्वदेव कुरण्टकम्
campakaṃ raktapittaghnaṃ śītoṣṇaṃ kaphanāśanam kiṃśukaṃ kaphapittaghnaṃ tadvadeva kuraṇṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावृक्षं विजानीयात् पुष्पं वृक्षोचितं तथा मधुशिग्रुकरीराणि कटूनि श्लेष्महराणि च
yathāvṛkṣaṃ vijānīyāt puṣpaṃ vṛkṣocitaṃ tathā madhuśigrukarīrāṇi kaṭūni śleṣmaharāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षवककुलेवरवंशकरीरप्रभृतीनि कफकराणि सृष्टमूत्रपुरीषाणि च
kṣavakakulevaravaṃśakarīraprabhṛtīni kaphakarāṇi sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षवकं कृमिलं तेषु स्वादुपाकं सपिच्छलम् विस्यन्दि वातलं नातिपित्तश्लेष्मकरं च तत्
kṣavakaṃ kṛmilaṃ teṣu svādupākaṃ sapicchalam visyandi vātalaṃ nātipittaśleṣmakaraṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेणोः करीराः कफला मधुरा रसपाकतः विदाहिनो वातकराः सकषाया विरूक्षणाः
veṇoḥ karīrāḥ kaphalā madhurā rasapākataḥ vidāhino vātakarāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्भिदानि पलालेक्षुकरीषवेणुक्षितिजानि तत्र पलालजातं मधुरं मधुरवि-पाकं रूक्षं दोषप्रशमनं च इक्षुजं मधुरं कषायानुरसं कटुपाकं शीतलं च त-द्वदेवोष्णं कारीषं कषायं वातकोपनं च वेणुजातं कषायं वातकोपनं च भूमिजं गुरु नातिवातलं भूमितश्चास्यानुरसः
udbhidāni palālekṣukarīṣaveṇukṣitijāni tatra palālajātaṃ madhuraṃ madhuravi-pākaṃ rūkṣaṃ doṣapraśamanaṃ ca ikṣujaṃ madhuraṃ kaṣāyānurasaṃ kaṭupākaṃ śītalaṃ ca ta-dvadevoṣṇaṃ kārīṣaṃ kaṣāyaṃ vātakopanaṃ ca veṇujātaṃ kaṣāyaṃ vātakopanaṃ ca bhūmijaṃ guru nātivātalaṃ bhūmitaścāsyānurasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिण्याकतिलकल्कस्थूणिकाशुष्कशाकानि सर्वदोषप्रकोपणानि
piṇyākatilakalkasthūṇikāśuṣkaśākāni sarvadoṣaprakopaṇāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्टम्भिनः स्मृताः सर्वे वटका वातकोपनाः सिण्डाकी वातला साद्रा र्! रुचिष्याऽनलदीपनी
viṣṭambhinaḥ smṛtāḥ sarve vaṭakā vātakopanāḥ siṇḍākī vātalā sādrā r! ruciṣyā'naladīpanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विड्भेदि गुरु रूक्षं च प्रायो विष्टम्भि दुर्जरम् सकषायं च सर्वं हि स्वादु शाकमुदाहृतम् पुष्पं पत्रं फलं नालं कन्दाश्च गुरवः क्रमात्
viḍbhedi guru rūkṣaṃ ca prāyo viṣṭambhi durjaram sakaṣāyaṃ ca sarvaṃ hi svādu śākamudāhṛtam puṣpaṃ patraṃ phalaṃ nālaṃ kandāśca guravaḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्कशं परिजीर्णं च कृमिजुष्टमदेशजम् वर्जयेत् पत्रशाकं तद्यदकालविरोहि च
karkaśaṃ parijīrṇaṃ ca kṛmijuṣṭamadeśajam varjayet patraśākaṃ tadyadakālavirohi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कन्दवर्गः कन्दानत ऊर्ध्वं वक्ष्यामःविदारीकन्द शतावरीबिसमृणाल शृङ्गाटक कशे-रुकपिण्डालुकमध्वालुकहस्त्यालुककाष्ठालु कशङ्खा लुकरक्तालुकेन्दीवरोत्पलकन्दप्रभृतीनि
atha kandavargaḥ kandānata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥvidārīkanda śatāvarībisamṛṇāla śṛṅgāṭaka kaśe-rukapiṇḍālukamadhvālukahastyālukakāṣṭhālu kaśaṅkhā lukaraktālukendīvarotpalakandaprabhṛtīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तपित्तहराण्याहुः शीतानि मधुराणि च गुरूणि बहुशुक्राणि स्तन्यवृद्धिकराणि च
raktapittaharāṇyāhuḥ śītāni madhurāṇi ca gurūṇi bahuśukrāṇi stanyavṛddhikarāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरो बृंहणो वृष्यः शीतः स्वर्योऽतिमूत्रलः विदारीकन्दो बल्यश्च पित्तवातहरश्च सः
madhuro bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ śītaḥ svaryo'timūtralaḥ vidārīkando balyaśca pittavātaharaśca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातपित्तहरी वृष्या स्वादुतिक्ता शतावरी महती चैव हृद्या च मेधाग्निबलवर्धिनी
vātapittaharī vṛṣyā svādutiktā śatāvarī mahatī caiva hṛdyā ca medhāgnibalavardhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रहण्यर्शोविकारघ्नी वृष्या शीता रसायनी कफपित्तहरास्तिक्तास्तस्या एवाङ्कुराः स्मृताः
grahaṇyarśovikāraghnī vṛṣyā śītā rasāyanī kaphapittaharāstiktāstasyā evāṅkurāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविदाहि बिसं प्रोक्तं रक्तपित्तप्रसादनम् विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं विरसं मारुतावहम्
avidāhi bisaṃ proktaṃ raktapittaprasādanam viṣṭambhi durjaraṃ rūkṣaṃ virasaṃ mārutāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरू विष्टम्भिशीतौ च शृङ्गाटककशेरुकौ पिण्डालुकं कफकरं गुरु वातप्रकोपणम्
gurū viṣṭambhiśītau ca śṛṅgāṭakakaśerukau piṇḍālukaṃ kaphakaraṃ guru vātaprakopaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरेन्द्र कन्दः श्लेष्मघ्नो विपाके कटु पित्तकृत् वेणोः करीरा गुरवः कफमारुतकोपनाः
surendra kandaḥ śleṣmaghno vipāke kaṭu pittakṛt veṇoḥ karīrā guravaḥ kaphamārutakopanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थूलसूरणमाणकप्रभृतयः कन्दा ईषत्कषायाः कटुका रूक्षा विष्टम्भिनो गुरवः कफवातलाः पित्तहराश्च
sthūlasūraṇamāṇakaprabhṛtayaḥ kandā īṣatkaṣāyāḥ kaṭukā rūkṣā viṣṭambhino guravaḥ kaphavātalāḥ pittaharāśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानणिकिं स्वादु शीतं च गुरु चापि प्रकीर्तितम् स्थूलकन्दस्तु नात्युष्णः सूरणो गुदकीलहा
mānaṇikiṃ svādu śītaṃ ca guru cāpi prakīrtitam sthūlakandastu nātyuṣṇaḥ sūraṇo gudakīlahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमुदोत्पलपद्मानां कन्दा मारुतकोपनाः कषायाः पित्तशमना विपाके मधुरा हिमाः
kumudotpalapadmānāṃ kandā mārutakopanāḥ kaṣāyāḥ pittaśamanā vipāke madhurā himāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वराहकन्दः श्लेष्मघ्नः कटुको रसपाकतः मेहकुष्ठकृमिहरो बल्यो वृष्यो रसायनः
varāhakandaḥ śleṣmaghnaḥ kaṭuko rasapākataḥ mehakuṣṭhakṛmiharo balyo vṛṣyo rasāyanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तालनारिकेलखर्जूरप्रभृतीनां मस्तकमज्जानः
tālanārikelakharjūraprabhṛtīnāṃ mastakamajjānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वादुपाकरसानाहू रक्तपित्तहरांस्तथा शुक्रलाननिलघ्नांश्च कफवृद्धिकरानपि
svādupākarasānāhū raktapittaharāṃstathā śukralānanilaghnāṃśca kaphavṛddhikarānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालं ह्यनार्तवं जीर्णं व्याधितं क्रिमिभक्षितम् कन्दं विवर्जयेत् सर्वं यो वा सम्यङ्न रोहति
bālaṃ hyanārtavaṃ jīrṇaṃ vyādhitaṃ krimibhakṣitam kandaṃ vivarjayet sarvaṃ yo vā samyaṅna rohati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ लवणवर्गः अथ लवणानिसैन्धवसामुद्र विडसौवर्चलरोमकौद्भिदप्रभृतीनि यथोत्तरमु-ष्णानि वातहराणि कफपित्तकराणिकटुपाकीनि यथापूर्वं स्निग्धानि स्वादूनि सृष्टमूत्रपुरीषाणि चेति
atha lavaṇavargaḥ atha lavaṇānisaindhavasāmudra viḍasauvarcalaromakaudbhidaprabhṛtīni yathottaramu-ṣṇāni vātaharāṇi kaphapittakarāṇikaṭupākīni yathāpūrvaṃ snigdhāni svādūni sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ceti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुष्यं सैन्धवं हृद्यं रुच्यं लघ्वग्निदीपनम् स्निग्धं समधुरं वृष्यं शीतं दोषघ्नमुत्तमम्
cakṣuṣyaṃ saindhavaṃ hṛdyaṃ rucyaṃ laghvagnidīpanam snigdhaṃ samadhuraṃ vṛṣyaṃ śītaṃ doṣaghnamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामुद्रं मधुरं पाके नात्युष्णमविदाहि च भेदनं स्निग्धमीषच्च शूलघ्नं नातिपित्तलम्
sāmudraṃ madhuraṃ pāke nātyuṣṇamavidāhi ca bhedanaṃ snigdhamīṣacca śūlaghnaṃ nātipittalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सक्षारं दीपनं सूक्ष्मं शूलहृद्रो गनाशनम् रोचनं तीक्ष्णमुष्णं च विडं वातानुलोमनम्
sakṣāraṃ dīpanaṃ sūkṣmaṃ śūlahṛdro ganāśanam rocanaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ ca viḍaṃ vātānulomanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघु सौवर्चलं पाके वीर्योष्णं विशदं कटु गुल्मशूलविबन्धघ्नं हृद्यं सुरभि रोचनम्
laghu sauvarcalaṃ pāke vīryoṣṇaṃ viśadaṃ kaṭu gulmaśūlavibandhaghnaṃ hṛdyaṃ surabhi rocanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोमकं तीक्ष्णमत्युष्णं व्यवायि कटुपाकि च वातघ्नं लघुविस्यन्दि सूक्ष्मं विड्भेदि मूत्रलम्
romakaṃ tīkṣṇamatyuṣṇaṃ vyavāyi kaṭupāki ca vātaghnaṃ laghuvisyandi sūkṣmaṃ viḍbhedi mūtralam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघु तीक्ष्णोष्णमुत्क्लेदि सूक्ष्मं वातानुलोमनम् सतिक्तं कटु सक्षारं विद्याल्लवणमौद्भिदम्
laghu tīkṣṇoṣṇamutkledi sūkṣmaṃ vātānulomanam satiktaṃ kaṭu sakṣāraṃ vidyāllavaṇamaudbhidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफवातक्रिमिघ्नं च लेखनं पित्तकोपनम् दीपनं पाचनं भेदि लवणं गुटिकाह्वयम्
kaphavātakrimighnaṃ ca lekhanaṃ pittakopanam dīpanaṃ pācanaṃ bhedi lavaṇaṃ guṭikāhvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊषसूतं वालुकैलं शैलमूलाकरोद्भवम् लवणं कटुकं छेदि विहितं कटु चोच्यते
ūṣasūtaṃ vālukailaṃ śailamūlākarodbhavam lavaṇaṃ kaṭukaṃ chedi vihitaṃ kaṭu cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यवक्षारस्वर्जिकाक्षारोषक्षारपाकिमटङ्कणक्षारप्रभृतयः गुल्मार्शोग्रहणीदोषशर्कराश्मरिनाशनाः क्षारास्तु पाचनाः सर्वे रक्तपित्तकराः सराः
yavakṣārasvarjikākṣāroṣakṣārapākimaṭaṅkaṇakṣāraprabhṛtayaḥ gulmārśograhaṇīdoṣaśarkarāśmarināśanāḥ kṣārāstu pācanāḥ sarve raktapittakarāḥ sarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयौ वह्निसमौ क्षारौ स्वर्जिकायावशूकजौ शुक्रश्लेष्मविबन्धार्शोगुल्मप्लीहविनाशनौ
jñeyau vahnisamau kṣārau svarjikāyāvaśūkajau śukraśleṣmavibandhārśogulmaplīhavināśanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णोऽनिलघ्नः प्रक्लेदी चोषक्षारो बलापहः मेदोघ्नः पाकिमः क्षारस्तेषां बस्तिविशोधनः
uṣṇo'nilaghnaḥ prakledī coṣakṣāro balāpahaḥ medoghnaḥ pākimaḥ kṣārasteṣāṃ bastiviśodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरूक्षणोऽनिलकरः श्लेष्मघ्नः पित्तदूषणः अग्निदीप्तिकरस्तीक्ष्णष्टङ्कणः क्षार उच्यते
virūkṣaṇo'nilakaraḥ śleṣmaghnaḥ pittadūṣaṇaḥ agnidīptikarastīkṣṇaṣṭaṅkaṇaḥ kṣāra ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवर्णं स्वादु हृद्यं च बृंहणीयं रसायनम् दोषत्रयापहं शीतं चक्षुष्यं विषसूदनम्
suvarṇaṃ svādu hṛdyaṃ ca bṛṃhaṇīyaṃ rasāyanam doṣatrayāpahaṃ śītaṃ cakṣuṣyaṃ viṣasūdanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूप्यमम्लं सरं शीतं सस्नेहं पित्तवातनुत् ताम्रं कषायं मधुरं लेखनं शीतलं सरम्
rūpyamamlaṃ saraṃ śītaṃ sasnehaṃ pittavātanut tāmraṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ lekhanaṃ śītalaṃ saram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतिक्तं लेखनं कांस्यं चक्षुष्यं कफवातजित् वातकृच्छीतलं लोहं तृष्णापित्तकफापहम्
satiktaṃ lekhanaṃ kāṃsyaṃ cakṣuṣyaṃ kaphavātajit vātakṛcchītalaṃ lohaṃ tṛṣṇāpittakaphāpaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटु क्रिमिघ्नं लवणं त्रपु सीसं च लेखनम् मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्र वैदूर्यस्फटिकादयः
kaṭu krimighnaṃ lavaṇaṃ trapu sīsaṃ ca lekhanam muktāvidrumavajrendra vaidūryasphaṭikādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुष्या मणयः शीता लेखना विषसूदनाः पवित्रा धारणीयाश्च पाप्मालक्ष्मीमलापहाः
cakṣuṣyā maṇayaḥ śītā lekhanā viṣasūdanāḥ pavitrā dhāraṇīyāśca pāpmālakṣmīmalāpahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति लवणादिवर्गः धान्येषु मांसेषु फलेषु चैव शाकेषु चानुक्तमिहाप्रमेयात् आस्वादतो भूतगुणैश्च मत्वा तदादिशेद्द्र व्यमनल्पबुद्धिः
iti lavaṇādivargaḥ dhānyeṣu māṃseṣu phaleṣu caiva śākeṣu cānuktamihāprameyāt āsvādato bhūtaguṇaiśca matvā tadādiśeddra vyamanalpabuddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिका यवगोधूमा लोहिता ये च शालयः मुद्गाढकीमसूराश्च धान्येषु प्रवराः स्मृताः
ṣaṣṭikā yavagodhūmā lohitā ye ca śālayaḥ mudgāḍhakīmasūrāśca dhānyeṣu pravarāḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लावतित्तिरिसारङ्गकुरङ्गैणकपिञ्जलाः मयूरवर्मिकूर्माश्च श्रेष्ठा मांसगणेष्विह
lāvatittirisāraṅgakuraṅgaiṇakapiñjalāḥ mayūravarmikūrmāśca śreṣṭhā māṃsagaṇeṣviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दाडिमामलकं द्रा क्षा खर्जूरं सपरूषकम् राजादनं मातुलुङ्गं फलवर्गे प्रशस्यते
dāḍimāmalakaṃ drā kṣā kharjūraṃ saparūṣakam rājādanaṃ mātuluṅgaṃ phalavarge praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतीनो वास्तुकश्चुच्चूचिल्लीमूलकपोतिकाः मण्डूकपर्णी जीवन्ती शाकवर्गे प्रशस्यते
satīno vāstukaścuccūcillīmūlakapotikāḥ maṇḍūkaparṇī jīvantī śākavarge praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गव्यं क्षीरं घृतं श्रेष्ठं सैन्धवं लवणेषु च धात्रीदाडिममम्लेषु पिप्पली नागरं कटौ
gavyaṃ kṣīraṃ ghṛtaṃ śreṣṭhaṃ saindhavaṃ lavaṇeṣu ca dhātrīdāḍimamamleṣu pippalī nāgaraṃ kaṭau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिक्ते पटोलवार्ताकं मधुरे घृतमुच्यते क्षौद्रं पूगफलं श्रेष्ठं कषाये सपरूषकम्
tikte paṭolavārtākaṃ madhure ghṛtamucyate kṣaudraṃ pūgaphalaṃ śreṣṭhaṃ kaṣāye saparūṣakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शर्करेक्षुविकारेषु पाने मध्वासवौ तथा परिसंवत्सरं धान्यं मांसं वयसि मध्यमे
śarkarekṣuvikāreṣu pāne madhvāsavau tathā parisaṃvatsaraṃ dhānyaṃ māṃsaṃ vayasi madhyame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपर्युषितमन्नं तु संस्कृतं मात्रया शुभम् फलं पर्यागतं शाकमशुष्कं तरुणं नवम्
aparyuṣitamannaṃ tu saṃskṛtaṃ mātrayā śubham phalaṃ paryāgataṃ śākamaśuṣkaṃ taruṇaṃ navam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कृतान्नवर्गः अतः परं प्रवक्ष्यामि कृतान्नगुणविस्तरम् लाजमण्डो विशुद्धानां पथ्यः पाचनदीपनः
atha kṛtānnavargaḥ ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kṛtānnaguṇavistaram lājamaṇḍo viśuddhānāṃ pathyaḥ pācanadīpanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातानुलोमनो हृद्यः पिप्पलीनागरायुतः स्वेदाग्निजननी लघ्वी दीपनी बस्तिशोधनी
vātānulomano hṛdyaḥ pippalīnāgarāyutaḥ svedāgnijananī laghvī dīpanī bastiśodhanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुत्तृट्श्रमग्लानिहरी पेया वातानुलोमनी विलेपी तर्पणी हृद्या ग्राहिणी बलवर्धनी
kṣuttṛṭśramaglāniharī peyā vātānulomanī vilepī tarpaṇī hṛdyā grāhiṇī balavardhanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथ्या स्वादुरसा लघ्वी दीपनी क्षुत्तृषापहा हृद्या संतर्पणी वृष्या बृंहणी बलवर्धनी
pathyā svādurasā laghvī dīpanī kṣuttṛṣāpahā hṛdyā saṃtarpaṇī vṛṣyā bṛṃhaṇī balavardhanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाकमांसफलैर्युक्ता विलेप्यम्ला च दुर्जरा सिक्थैर्विरहितो मण्डः पेया सिक्थसमन्विता
śākamāṃsaphalairyuktā vilepyamlā ca durjarā sikthairvirahito maṇḍaḥ peyā sikthasamanvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलेपी बहुसिक्था स्याद्यवागूर्विरलद्र वा विष्टम्भी पायसो बल्यो मेदःकफकरो गुरुः
vilepī bahusikthā syādyavāgūrviraladra vā viṣṭambhī pāyaso balyo medaḥkaphakaro guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्तकरी बल्या कृशराऽनिलनाशना धौतस्तु विमलः शुद्धो मनोज्ञः सुरभिः समः
kaphapittakarī balyā kṛśarā'nilanāśanā dhautastu vimalaḥ śuddho manojñaḥ surabhiḥ samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्विन्नः सुप्रस्रुतस्तूष्णो विशदस्त्वोदनो लघुः अधौतोऽप्रस्रुतोऽस्विन्नः शीतश्चाप्योदनो गुरुः
svinnaḥ suprasrutastūṣṇo viśadastvodano laghuḥ adhauto'prasruto'svinnaḥ śītaścāpyodano guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघुः सुगन्धिः कफहा विज्ञेयो भृष्टतण्डुलः स्नेहैर्मांसैः फलैः कन्दैर्विदलाम्लैश्च संयुताः
laghuḥ sugandhiḥ kaphahā vijñeyo bhṛṣṭataṇḍulaḥ snehairmāṃsaiḥ phalaiḥ kandairvidalāmlaiśca saṃyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरवो बृंहणा बल्या ये च क्षीरोपसाधिताः सुस्विन्नो निस्तुषो भृष्ट ईषत् सूपो लघुर्हितः
guravo bṛṃhaṇā balyā ye ca kṣīropasādhitāḥ susvinno nistuṣo bhṛṣṭa īṣat sūpo laghurhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्विन्नं निष्पीडितं शाकं हितं स्यात् स्नेहसंस्कृतम् अस्विन्नं स्नेहरहितमपीडितमतोऽन्यथा
svinnaṃ niṣpīḍitaṃ śākaṃ hitaṃ syāt snehasaṃskṛtam asvinnaṃ sneharahitamapīḍitamato'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसं स्वभावतो वृष्यं स्नेहनं बलवर्धनम् स्नेहगोरसधान्याम्लफलाम्लकटुकैः सह
māṃsaṃ svabhāvato vṛṣyaṃ snehanaṃ balavardhanam snehagorasadhānyāmlaphalāmlakaṭukaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धं मांसं हितं बल्यं रोचनं बृंहणं गुरु तदेव गोरसादानं सुरभिद्र व्यसंस्कृतम्
siddhaṃ māṃsaṃ hitaṃ balyaṃ rocanaṃ bṛṃhaṇaṃ guru tadeva gorasādānaṃ surabhidra vyasaṃskṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यात्पित्तकफोद्रे की बलमांसाग्निवर्धनम् परिशुष्कं स्थिरं स्निग्धं हर्षणं प्रीणनं गुरु
vidyātpittakaphodre kī balamāṃsāgnivardhanam pariśuṣkaṃ sthiraṃ snigdhaṃ harṣaṇaṃ prīṇanaṃ guru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोचनं बलमेधाग्निमांसौजःशुक्रवर्धनम् तदेवोल्लुप्तपिष्टत्वादुल्लुप्तमिति पाचकाः
rocanaṃ balamedhāgnimāṃsaujaḥśukravardhanam tadevolluptapiṣṭatvādulluptamiti pācakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिशुष्कगुणैर्युक्तं वह्नौ पक्वमतो लघु तदेव शूलिकाप्रोतमङ्गारपरिपाचितम्
pariśuṣkaguṇairyuktaṃ vahnau pakvamato laghu tadeva śūlikāprotamaṅgāraparipācitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञेयं गुरुतरं किंचित् प्रदिग्धं गुरुपाकतः उल्लुप्तं भर्जितं पिष्टं प्रतप्तं कन्दुपाचितम्
jñeyaṃ gurutaraṃ kiṃcit pradigdhaṃ gurupākataḥ ulluptaṃ bharjitaṃ piṣṭaṃ prataptaṃ kandupācitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिशुष्कं प्रदिग्धं च शूल्यं यच्चान्यदीदृशम् मांसं यत्तैलसिद्धं तद्वीर्योष्णं पित्तकृद्गुरु
pariśuṣkaṃ pradigdhaṃ ca śūlyaṃ yaccānyadīdṛśam māṃsaṃ yattailasiddhaṃ tadvīryoṣṇaṃ pittakṛdguru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघ्वग्निदीपनं हृद्यं रुच्यं दृष्टिप्रसादनम् अनुष्णवीर्यं पित्तघ्नं मनोज्ञं घृतसाधितम्
laghvagnidīpanaṃ hṛdyaṃ rucyaṃ dṛṣṭiprasādanam anuṣṇavīryaṃ pittaghnaṃ manojñaṃ ghṛtasādhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीणनः प्राणजननः श्वासकासक्षयापहः वातपित्तश्रमहरो हृद्यो मांसरसः स्मृतः
prīṇanaḥ prāṇajananaḥ śvāsakāsakṣayāpahaḥ vātapittaśramaharo hṛdyo māṃsarasaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृत्योजःस्वरहीनानां ज्वरक्षीणक्षतोरसाम् भग्नविश्लिष्टसन्धीनां कृशानामल्परेतसाम्
smṛtyojaḥsvarahīnānāṃ jvarakṣīṇakṣatorasām bhagnaviśliṣṭasandhīnāṃ kṛśānāmalparetasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्यायनः संहननः शुक्रदो बलवर्धनः स दाडिमयुतो वृष्यः संस्कृतो दोषनाशनः
āpyāyanaḥ saṃhananaḥ śukrado balavardhanaḥ sa dāḍimayuto vṛṣyaḥ saṃskṛto doṣanāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीणनः सर्वभूतानां विशेषान्मुखशोषिणाम् क्षुत्तृष्णापहरः श्रेष्ठः सौरावः स्वादुशीतलः
prīṇanaḥ sarvabhūtānāṃ viśeṣānmukhaśoṣiṇām kṣuttṛṣṇāpaharaḥ śreṣṭhaḥ saurāvaḥ svāduśītalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.