Suśruta-saṃhitā 4.1

अथातो द्विव्रणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athāto dvivraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ व्रणौ भवतःशारीर आगन्तुश्च तयोः शारीरः पवनपित्तकफशोणितसन्नि-पातनिमित्तः आगन्तुरपि पुरुषपशुप क्षि व्यालसरी सृपप्रपतनपीडनप्रहारा-र्निगक्षारविषतीक्ष्णौषधशकलकपाल शृङ्गचक्रेषुपरशुशक्तिकुन्ताद्यायुधाभि-घातनिमित्तः तत्र तुल्ये व्रण सामान्ये द्विकारणोत्थानप्रयोजनसामर्थ्याद् द्विव्रणीय इत्युच्यते

dvau vraṇau bhavataḥśārīra āgantuśca tayoḥ śārīraḥ pavanapittakaphaśoṇitasanni-pātanimittaḥ āganturapi puruṣapaśupa kṣi vyālasarī sṛpaprapatanapīḍanaprahārā-rnigakṣāraviṣatīkṣṇauṣadhaśakalakapāla śṛṅgacakreṣuparaśuśaktikuntādyāyudhābhi-ghātanimittaḥ tatra tulye vraṇa sāmānye dvikāraṇotthānaprayojanasāmarthyād dvivraṇīya ityucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्मिन्नेवागन्तुव्रणे तत्कालमेव क्षतोष्मणः प्रसृतस्योपशमार्थं पित्तवच्छी-तक्रियावचारणविधिविशेषः सन्धानार्थं च मधुघृतप्रयोग इत्येतदिद्वकारणोत्थानप्रयोजनम् उत्तरकालं तु दोषोपप्लव विशेषाच्छारीरवत् प्रतीकारः

sarvasminnevāgantuvraṇe tatkālameva kṣatoṣmaṇaḥ prasṛtasyopaśamārthaṃ pittavacchī-takriyāvacāraṇavidhiviśeṣaḥ sandhānārthaṃ ca madhughṛtaprayoga ityetadidvakāraṇotthānaprayojanam uttarakālaṃ tu doṣopaplava viśeṣācchārīravat pratīkāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषोपप्लवविशेषः पुनः समासतः पञ्चदशप्रकारः प्रसरणसामर्थ्यात् यथोक्तो व्रणप्रश्नाधिकारा शुद्धत्वात् षोडशप्रकार इत्येके

doṣopaplavaviśeṣaḥ punaḥ samāsataḥ pañcadaśaprakāraḥ prasaraṇasāmarthyāt yathokto vraṇapraśnādhikārā śuddhatvāt ṣoḍaśaprakāra ityeke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य लक्षणं द्विविधंसामान्यं वैशेषिकं च तत्र सामान्यं रुक् व्रण गात्रविचूर्णने व्रणयतीति व्रणः विशेषलक्षणं पुनर्वातादिलिङ्गविशेषः

tasya lakṣaṇaṃ dvividhaṃsāmānyaṃ vaiśeṣikaṃ ca tatra sāmānyaṃ ruk vraṇa gātravicūrṇane vraṇayatīti vraṇaḥ viśeṣalakṣaṇaṃ punarvātādiliṅgaviśeṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्यावारुणाभस्तनुः शीतः पिच्छिलोऽल्पस्रावी रूक्षश्चटचटायनशीलः स्फुरणायामतोदभेदवेदनाबहुलो निर्मांसश्चेति वातात् क्षिप्रजः पीतनीलाभः किंशुकोदकाभोष्णस्रावी दाहपाकरागविकारकारी पीतपिडकाजुष्टश्चेति पि-त्तात् प्रततचण्डकण्डूबहुलः स्थूलौष्ठः स्तब्धसिरास्नायुजालावततः कठिनः पाण्ड्ववभासो मन्दवेदनः शुक्लशीतसान्द्र पिच्छिलास्रावी गुरुश्चेति कफात् प्रवालदलनिचयप्रकाशः कृष्णस्फोटपिडकाजा लोपचितस्तुरङ्गस्थानगन्धिः सवेदनो धूमायनशीलो रक्तस्रावी पित्तलिङ्गश्चेति रक्तात् तोददाहधूमायन-प्रायः पीतारुणाभस्तद्वर्णस्रावी चेति वातपित्ताभ्यां कण्डूयनशीलः सनिस्तो-दो रूक्षो गुरुर्दारुणो मुहुर्मुहुः शीतपिच्छि लाल्पस्रावी चेति वातश्लेष्मभ्यां गुरुः सदाह उष्णः पीतपाण्डुस्रव्! चेति पित्तश्लेष्मभ्यां रूक्षस्तनुस्तोदबहुलः सुप्त इव च रक्तारुणाभस्तद्वर्णास्रावी चेति वातशोणिताभ्यां घृतमण्डाभो मीनधावनतोयगन्धिर्मृदुर्विसर्प्युष्णकृष्णस्रावी चेति पित्तशोणिताभ्यां रक्तो गुरुः स्निग्धः पिच्छिलः कणडूप्रायः स्थिरो सरक्तपाण्डुस्रावी चेति श्लेष्म-शोणिताभ्यां स्फुरणतोददाहधूमायनप्रायः पीततनुरक्तस्रावी चेति वातपित्त-शोणितेभ्यः कण्डूस्फुरणचुमचुमायमानप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति वा-तश्लेष्म शोणितेभ्यः दाहपाकरागकण्डूप्रायः पाण्डुघनरक्तास्रावी चेति पि-त्तश्लेष्मशोणितेभ्यः त्रिविधवर्णवेदनास्रावविशेषोपेतः पवन पित्तकफेभ्यः निर्दहननिर्मथनस्फुरणतोददाहपाकरागकण्डूस्वापबहुलो नानावर्णवदना-स्रावविशेषोपेतः पवनपित्तकफशोणितेभ्यः जिह्वातलाभो मृदुः स्निग्धः श्लक्ष्णो विगतवेदनः सुव्यवस्थितो निरास्रावश्चेति शुद्धो व्रण इति

tatra śyāvāruṇābhastanuḥ śītaḥ picchilo'lpasrāvī rūkṣaścaṭacaṭāyanaśīlaḥ sphuraṇāyāmatodabhedavedanābahulo nirmāṃsaśceti vātāt kṣiprajaḥ pītanīlābhaḥ kiṃśukodakābhoṣṇasrāvī dāhapākarāgavikārakārī pītapiḍakājuṣṭaśceti pi-ttāt pratatacaṇḍakaṇḍūbahulaḥ sthūlauṣṭhaḥ stabdhasirāsnāyujālāvatataḥ kaṭhinaḥ pāṇḍvavabhāso mandavedanaḥ śuklaśītasāndra picchilāsrāvī guruśceti kaphāt pravāladalanicayaprakāśaḥ kṛṣṇasphoṭapiḍakājā lopacitasturaṅgasthānagandhiḥ savedano dhūmāyanaśīlo raktasrāvī pittaliṅgaśceti raktāt todadāhadhūmāyana-prāyaḥ pītāruṇābhastadvarṇasrāvī ceti vātapittābhyāṃ kaṇḍūyanaśīlaḥ sanisto-do rūkṣo gururdāruṇo muhurmuhuḥ śītapicchi lālpasrāvī ceti vātaśleṣmabhyāṃ guruḥ sadāha uṣṇaḥ pītapāṇḍusrav! ceti pittaśleṣmabhyāṃ rūkṣastanustodabahulaḥ supta iva ca raktāruṇābhastadvarṇāsrāvī ceti vātaśoṇitābhyāṃ ghṛtamaṇḍābho mīnadhāvanatoyagandhirmṛdurvisarpyuṣṇakṛṣṇasrāvī ceti pittaśoṇitābhyāṃ rakto guruḥ snigdhaḥ picchilaḥ kaṇaḍūprāyaḥ sthiro saraktapāṇḍusrāvī ceti śleṣma-śoṇitābhyāṃ sphuraṇatodadāhadhūmāyanaprāyaḥ pītatanuraktasrāvī ceti vātapitta-śoṇitebhyaḥ kaṇḍūsphuraṇacumacumāyamānaprāyaḥ pāṇḍughanaraktāsrāvī ceti vā-taśleṣma śoṇitebhyaḥ dāhapākarāgakaṇḍūprāyaḥ pāṇḍughanaraktāsrāvī ceti pi-ttaśleṣmaśoṇitebhyaḥ trividhavarṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ pavana pittakaphebhyaḥ nirdahananirmathanasphuraṇatodadāhapākarāgakaṇḍūsvāpabahulo nānāvarṇavadanā-srāvaviśeṣopetaḥ pavanapittakaphaśoṇitebhyaḥ jihvātalābho mṛduḥ snigdhaḥ ślakṣṇo vigatavedanaḥ suvyavasthito nirāsrāvaśceti śuddho vraṇa iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य व्रणस्य षष्टिरुपक्रमा भवन्ति तद्यथा-अपतर्पणमालेपः परिषेकोऽभ्यङ्गः स्वेदो विम्लापनमुपनाहः पाचनं विस्रावणं स्नेहो वमनं विरेचनं छेदनं भेदनं दारणं लेखनमेषणमाहरणं व्यधनं विस्रवाणं सीवनं सन्धानं पीडनं शोणि-तास्थापनं निर्वापणमुत्कारिका कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रिया-ऽवचूर्णनं व्रणधू पनमुत्सादनमवसादनं मृदुकर्म दारुणकर्म क्षारकर्माग्निकर्म कृष्णकर्म पाण्डुकर्म प्रतिसारणं रोमसञ्जननं लोमापहरणं बस्तिकर्मोत्तरब-स्तिकर्म बन्धः पत्रदनां कृमिघ्नं बृंहणं विषघ्नं शिरोविरेचनं नस्यं कवलधारणं धूमो मधु सर्पिर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानमिति

tasya vraṇasya ṣaṣṭirupakramā bhavanti tadyathā-apatarpaṇamālepaḥ pariṣeko'bhyaṅgaḥ svedo vimlāpanamupanāhaḥ pācanaṃ visrāvaṇaṃ sneho vamanaṃ virecanaṃ chedanaṃ bhedanaṃ dāraṇaṃ lekhanameṣaṇamāharaṇaṃ vyadhanaṃ visravāṇaṃ sīvanaṃ sandhānaṃ pīḍanaṃ śoṇi-tāsthāpanaṃ nirvāpaṇamutkārikā kaṣāyo vartiḥ kalkaḥ sarpistailaṃ rasakriyā-'vacūrṇanaṃ vraṇadhū panamutsādanamavasādanaṃ mṛdukarma dāruṇakarma kṣārakarmāgnikarma kṛṣṇakarma pāṇḍukarma pratisāraṇaṃ romasañjananaṃ lomāpaharaṇaṃ bastikarmottaraba-stikarma bandhaḥ patradanāṃ kṛmighnaṃ bṛṃhaṇaṃ viṣaghnaṃ śirovirecanaṃ nasyaṃ kavaladhāraṇaṃ dhūmo madhu sarpiryantramāhāro rakṣāvidhānamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु कषायो वर्तिः कल्कः सर्पिस्तैलं रसक्रियाऽवचूर्णनमिति शोधनरोपणा-नि तेष्वष्टौ शस्त्रकृत्याः शोणितास्थापनं क्षारोऽग्निर्यन्त्रमाहारो रक्षाविधानं बन्धविधानं चोक्तानि स्नेहस्वेदनवमन विरेचनबस्त्युत्तरबस्तिशिरोविरेचन-नस्यधूमकवलधा रणान्यन्यत्र वक्ष्यामः यदन्यदवशिष्टमुपक्रमजातं तदिह वक्ष्यते

teṣu kaṣāyo vartiḥ kalkaḥ sarpistailaṃ rasakriyā'vacūrṇanamiti śodhanaropaṇā-ni teṣvaṣṭau śastrakṛtyāḥ śoṇitāsthāpanaṃ kṣāro'gniryantramāhāro rakṣāvidhānaṃ bandhavidhānaṃ coktāni snehasvedanavamana virecanabastyuttarabastiśirovirecana-nasyadhūmakavaladhā raṇānyanyatra vakṣyāmaḥ yadanyadavaśiṣṭamupakramajātaṃ tadiha vakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षडिवधः प्रागुपदिष्टः शोफः तस्यैकादशोपक्रमा भवन्त्यपतर्पणादयो विरेच-नान्ताः ते च विशेषेण शोथप्रतीकारे वर्तन्ते व्रणभावमापन्नस्य च न विरुध्यन्ते शेषास्तु प्रायेण व्रणप्रतीकारहेतव एव

ṣaḍivadhaḥ prāgupadiṣṭaḥ śophaḥ tasyaikādaśopakramā bhavantyapatarpaṇādayo vireca-nāntāḥ te ca viśeṣeṇa śothapratīkāre vartante vraṇabhāvamāpannasya ca na virudhyante śeṣāstu prāyeṇa vraṇapratīkārahetava eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपतर्पणमाद्य उपक्रमः एष सर्वशोफानां सामान्यः प्रधानतमश्च

apatarpaṇamādya upakramaḥ eṣa sarvaśophānāṃ sāmānyaḥ pradhānatamaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र दोषोच्छ्रायोपशान्त्यर्थं दोषानद्धस्य देहिनः अवेक्ष्य दोषं प्राणं च कार्यं स्यादपतर्पणम्

bhavanti cātra doṣocchrāyopaśāntyarthaṃ doṣānaddhasya dehinaḥ avekṣya doṣaṃ prāṇaṃ ca kāryaṃ syādapatarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वमारुततृष्णाक्षुन्मुखशोषश्रमान्वितैः न कार्यं गर्भिणीवृद्धबालदुर्बलभीरुभिः

ūrdhvamārutatṛṣṇākṣunmukhaśoṣaśramānvitaiḥ na kāryaṃ garbhiṇīvṛddhabāladurbalabhīrubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफेषूत्थितमात्रेषु व्रणेषूग्ररुजेषु च यथास्वैरौषधैर्लेपं प्रत्येकश्येन कारयेत्

śopheṣūtthitamātreṣu vraṇeṣūgrarujeṣu ca yathāsvairauṣadhairlepaṃ pratyekaśyena kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा प्रज्वलिते वेश्मन्यम्भसा परिषेचनम् क्षिप्रं प्रशमयत्यग्निमेवमालेपनं रुजः

yathā prajvalite veśmanyambhasā pariṣecanam kṣipraṃ praśamayatyagnimevamālepanaṃ rujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रह्लादने शोधने च शोफस्य हरणे तथा उत्सादने रोपणे च लेपः स्यात्तु तदर्थकृत्

prahlādane śodhane ca śophasya haraṇe tathā utsādane ropaṇe ca lepaḥ syāttu tadarthakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातशोफे तु वेदनोपशमार्थं सर्पिस्तैलधान्याम्लमांसरसवातहरौषधनिष्क्वा-थैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्तेषु क्षीरघृतमधुशर्क-रोदकेक्षुरसमधुरौषधक्षीरवृक्षनिष्क्वाथैरनुषणैः परिषेकान् कुर्वीत श्लेष्मशो-फे तु तैलमूत्रक्षारोदकसुराशुक्तकफघ्नौषधनिष्क्वाथैरशीतैः परिषेकान् कुर्वीत

vātaśophe tu vedanopaśamārthaṃ sarpistailadhānyāmlamāṃsarasavātaharauṣadhaniṣkvā-thairaśītaiḥ pariṣekān kurvīta pittaraktābhighātaviṣanimitteṣu kṣīraghṛtamadhuśarka-rodakekṣurasamadhurauṣadhakṣīravṛkṣaniṣkvāthairanuṣaṇaiḥ pariṣekān kurvīta śleṣmaśo-phe tu tailamūtrakṣārodakasurāśuktakaphaghnauṣadhaniṣkvāthairaśītaiḥ pariṣekān kurvīta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाऽम्बुभिः सिच्यमानः शान्तिमग्निर्नियच्छति दोषाग्निरेवं सहसा परिषेकेण शाम्यति

yathā'mbubhiḥ sicyamānaḥ śāntimagnirniyacchati doṣāgnirevaṃ sahasā pariṣekeṇa śāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यङ्गस्तु दोषमालोक्योपयुक्तो दोषोपशमं मृदुतां च करोति

abhyaṅgastu doṣamālokyopayukto doṣopaśamaṃ mṛdutāṃ ca karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदविम्लापनादीनां क्रियाणां प्राक् स उच्यते पश्चात् कर्मसु चादिष्टः स च विस्रावणादिषु

svedavimlāpanādīnāṃ kriyāṇāṃ prāk sa ucyate paścāt karmasu cādiṣṭaḥ sa ca visrāvaṇādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुजावतां दारुणानां कठिनानां तथैव च शोफानां स्वेदनं कार्यं ये चाप्येवंविधा व्रणाः

rujāvatāṃ dāruṇānāṃ kaṭhinānāṃ tathaiva ca śophānāṃ svedanaṃ kāryaṃ ye cāpyevaṃvidhā vraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिराणां रुजतां मन्दं कार्यं विम्लापनं भवेत् अभ्यज्य स्वेदयित्वा तु वेणुनाड्या ततः शनैः

sthirāṇāṃ rujatāṃ mandaṃ kāryaṃ vimlāpanaṃ bhavet abhyajya svedayitvā tu veṇunāḍyā tataḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमर्दयेद्भिषक् प्राज्ञस्तलेनाङ्गुष्ठकेन वा शोफयोरुपनाहं तु कुर्यादामविदग्धयोः

vimardayedbhiṣak prājñastalenāṅguṣṭhakena vā śophayorupanāhaṃ tu kuryādāmavidagdhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविदग्धः शमं याति विदग्धः पाकमेति च निवर्तते न यः शोफो विरेकान्तैरुपक्रमैः

avidagdhaḥ śamaṃ yāti vidagdhaḥ pākameti ca nivartate na yaḥ śopho virekāntairupakramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य संपाचनं कुर्यात् समाहृत्यौषधानि तु दधितक्रसुराशुक्तधान्याम्लैर्योजितानि तु

tasya saṃpācanaṃ kuryāt samāhṛtyauṣadhāni tu dadhitakrasurāśuktadhānyāmlairyojitāni tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धानि लवणीकृत्य पचेदुत्कारिकां शुभाम् सैरण्डपत्रया शोफं नाहयेदुष्णया तया

snigdhāni lavaṇīkṛtya pacedutkārikāṃ śubhām sairaṇḍapatrayā śophaṃ nāhayeduṣṇayā tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितं सम्भोजनं चापि पाकायाभिमुखो यदि वेदनोपशमार्थाय तथा पाकशमाय च

hitaṃ sambhojanaṃ cāpi pākāyābhimukho yadi vedanopaśamārthāya tathā pākaśamāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिरोत्पतिते शोफे कुर्याच्छोणितमोक्षणम् सशोफे कठिने ध्यामे सरक्ते वेदनावति

acirotpatite śophe kuryācchoṇitamokṣaṇam saśophe kaṭhine dhyāme sarakte vedanāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरब्धे विषमे चापि व्रणे विस्रावणं हितम् सविषे च विशेषेण जलौकोभिः पदैस्तथा

saṃrabdhe viṣame cāpi vraṇe visrāvaṇaṃ hitam saviṣe ca viśeṣeṇa jalaukobhiḥ padaistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं पाकस्याप्राप्तये तथा सोपद्र वाणां रूक्षाणां कृशानां व्रणशोषिणाम्

vedanāyāḥ praśāntyarthaṃ pākasyāprāptaye tathā sopadra vāṇāṃ rūkṣāṇāṃ kṛśānāṃ vraṇaśoṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथास्वमौषधैः सिद्धं स्नेहपानं विधीयते उत्सन्नमांसशोफे तु कफजुष्टे विशेषतः

yathāsvamauṣadhaiḥ siddhaṃ snehapānaṃ vidhīyate utsannamāṃsaśophe tu kaphajuṣṭe viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संक्लिष्टश्याध्यिआ!मिरुधिरे व्रणे प्रच्छर्दनं हितम् वातपित्तप्रदुष्टेषु दीर्घकालानुबन्धिषु

saṃkliṣṭaśyādhyiā!mirudhire vraṇe pracchardanaṃ hitam vātapittapraduṣṭeṣu dīrghakālānubandhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरेचनं प्रशंसन्ति व्रणेषु व्रणकोविदाः अपाकेषु तु रोगेषु कठिनेषु स्थिरेषु च

virecanaṃ praśaṃsanti vraṇeṣu vraṇakovidāḥ apākeṣu tu rogeṣu kaṭhineṣu sthireṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नायुकोथादिषु तथा च्छेदनं प्राप्तमुच्यते अन्तःपूयेष्ववक्त्रेषु तथैवोत्सङ्गवत्स्वपि

snāyukothādiṣu tathā cchedanaṃ prāptamucyate antaḥpūyeṣvavaktreṣu tathaivotsaṅgavatsvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतिमत्सु च रोगेषु भेदनं प्राप्तमुच्यते बालवृद्धासहक्षीणभीरूणां योषितामपि

gatimatsu ca rogeṣu bhedanaṃ prāptamucyate bālavṛddhāsahakṣīṇabhīrūṇāṃ yoṣitāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्मोपरि च जातेषु रोगेषूक्तेषु दारणम् सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते

marmopari ca jāteṣu rogeṣūkteṣu dāraṇam supakve piṇḍite śophe pīḍanairupapīḍite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाकोद्वृत्तेषु दोषेषु तत्तु कार्यं विजानता सुपिष्टैर्दारणद्र व्यैर्युक्तः क्षारेण वा पुनः

pākodvṛtteṣu doṣeṣu tattu kāryaṃ vijānatā supiṣṭairdāraṇadra vyairyuktaḥ kṣāreṇa vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कठिनान् स्थूलवृत्तौष्ठान् दीर्यमाणान् पुनः पुनः कठिनोत्सन्नमांसांश्च लेखनेनाचरेद्भिषक्

kaṭhinān sthūlavṛttauṣṭhān dīryamāṇān punaḥ punaḥ kaṭhinotsannamāṃsāṃśca lekhanenācaredbhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं लिखेत् सुलिखितं लिखेन्निरवशेषतः वर्त्मनां तु प्रमाणेन समं शस्त्रेण निर्लिखेत्

samaṃ likhet sulikhitaṃ likhenniravaśeṣataḥ vartmanāṃ tu pramāṇena samaṃ śastreṇa nirlikhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षौमं प्लोतं पिचुं फेनं यावशूकं ससैन्धवम् कर्कशानि च पत्राणि लेखनार्थे प्रदापयेत्

kṣaumaṃ plotaṃ picuṃ phenaṃ yāvaśūkaṃ sasaindhavam karkaśāni ca patrāṇi lekhanārthe pradāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडीव्रणाञ् शल्यगर्भानुन्मार्ग्युत्सङ्गिनः शनैः करीरबालाङ्गुलिभिरेषण्या वैषयेद्भिषक्

nāḍīvraṇāñ śalyagarbhānunmārgyutsaṅginaḥ śanaiḥ karīrabālāṅgulibhireṣaṇyā vaiṣayedbhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेत्रवर्त्मगुदाभ्यासनाड्योऽवक्त्राः सशोणिताः चुच्चूपोदकजैः श्लक्ष्णैः करीरैरेषयेत्तु ताः

netravartmagudābhyāsanāḍyo'vaktrāḥ saśoṇitāḥ cuccūpodakajaiḥ ślakṣṇaiḥ karīraireṣayettu tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवृतासंवृतास्येषु व्रणेषु मतिमान् भिषक् यथोक्तमाहरेच्छल्यं प्राप्तोद्धरणलक्षणम्

saṃvṛtāsaṃvṛtāsyeṣu vraṇeṣu matimān bhiṣak yathoktamāharecchalyaṃ prāptoddharaṇalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोगे व्यधनसाध्ये तु यथोद्देशं प्रमाणतः शस्त्रं निदध्याद्दोषं च स्रावयेत् कीर्तितं यथा

roge vyadhanasādhye tu yathoddeśaṃ pramāṇataḥ śastraṃ nidadhyāddoṣaṃ ca srāvayet kīrtitaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपाकोपद्रुता ये च मांसस्था विवृताश्च ये यथोक्तं सीवनं तेषु कार्यं सन्धानमेव च

apākopadrutā ye ca māṃsasthā vivṛtāśca ye yathoktaṃ sīvanaṃ teṣu kāryaṃ sandhānameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूयगर्भानणुद्वारान् व्रणान्मर्मगतानपि यथोक्तैः पीडनद्र व्यैः समन्तात् परिपीडयेत्

pūyagarbhānaṇudvārān vraṇānmarmagatānapi yathoktaiḥ pīḍanadra vyaiḥ samantāt paripīḍayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्यमाणमुपेक्षेत प्रदेहं पीडनं प्रति न चाभिमुखमालिम्पेत्तथा दोषः प्रसिच्यते

śuṣyamāṇamupekṣeta pradehaṃ pīḍanaṃ prati na cābhimukhamālimpettathā doṣaḥ prasicyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैस्तैर्निमित्तैर्बहुधा शोणिते प्रस्रुते भृशम् कार्यं यथोक्तं वैद्येन शोणितास्थापनं भवेत्

taistairnimittairbahudhā śoṇite prasrute bhṛśam kāryaṃ yathoktaṃ vaidyena śoṇitāsthāpanaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाहपाकज्वरवतां व्रणानां पित्तकोपतः रक्तेन चाभिभूतानां कार्यं निर्वापणं भवेत्

dāhapākajvaravatāṃ vraṇānāṃ pittakopataḥ raktena cābhibhūtānāṃ kāryaṃ nirvāpaṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोक्तैः शीतलद्र व्यैः क्षीरपिष्टैर्घृताप्लुतैः दिह्यादबहलान् सेकान् सुशीतांश्चावचारयेत्

yathoktaiḥ śītaladra vyaiḥ kṣīrapiṣṭairghṛtāplutaiḥ dihyādabahalān sekān suśītāṃścāvacārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणेषु क्षीणमांसेषु तनुस्राविष्वपाकिषु तोदकाठिन्यपारुष्यशूलवेपथुमत्सु च

vraṇeṣu kṣīṇamāṃseṣu tanusrāviṣvapākiṣu todakāṭhinyapāruṣyaśūlavepathumatsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातघ्नवर्गेऽम्लगणे काकोल्यादिगणे तथा स्नैहिकेषु च बीजेषु पचेदुत्कारिकां शुभाम्

vātaghnavarge'mlagaṇe kākolyādigaṇe tathā snaihikeṣu ca bījeṣu pacedutkārikāṃ śubhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां च स्वेदनं कार्यं स्थिराणां वेदनावताम् दुर्गन्धानां क्लेदवतां पिच्छिलानां विशेषतः

teṣāṃ ca svedanaṃ kāryaṃ sthirāṇāṃ vedanāvatām durgandhānāṃ kledavatāṃ picchilānāṃ viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायैः शोधनं कार्यं शोधनैः प्रागुदीरितैः अन्तःशल्यानणुमुखान् गम्भीरान् मांससंश्रितान् शोधनद्र व्ययुक्ताभिर्वर्तिभिस्तान् यथाक्रमम्

kaṣāyaiḥ śodhanaṃ kāryaṃ śodhanaiḥ prāgudīritaiḥ antaḥśalyānaṇumukhān gambhīrān māṃsasaṃśritān śodhanadra vyayuktābhirvartibhistān yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूतिमांसप्रतिच्छन्नान् महादोषांश्च शोधयेत्

pūtimāṃsapraticchannān mahādoṣāṃśca śodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्कीकृतैर्यथालाभं वर्तिद्र व्यैः पुरोदितैः पित्तप्रदुष्टान् गम्भीरान् दाहपाकप्रपीडितान्

kalkīkṛtairyathālābhaṃ vartidra vyaiḥ puroditaiḥ pittapraduṣṭān gambhīrān dāhapākaprapīḍitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्पासीफलमिश्रेण जयेच्छोधनसर्पिषा उत्सन्नमांसानस्निग्धानल्पस्रावान् व्रणांस्तथा

kārpāsīphalamiśreṇa jayecchodhanasarpiṣā utsannamāṃsānasnigdhānalpasrāvān vraṇāṃstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्षपस्नेहयुक्तेन धीमांस्तैलेन शोधयेत् तैलेनाशुध्यमानानां शोधनीयां रसक्रियाम्

sarṣapasnehayuktena dhīmāṃstailena śodhayet tailenāśudhyamānānāṃ śodhanīyāṃ rasakriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणानां स्थिरमांसानां कुर्याद्द्र व्यैरुदीरितैः कषाये विधिवत्तेषां कृते चाधिश्रयेत् पुनः

vraṇānāṃ sthiramāṃsānāṃ kuryāddra vyairudīritaiḥ kaṣāye vidhivatteṣāṃ kṛte cādhiśrayet punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुराष्ट्रजां सकासीसां दद्याच्चापि मनःशिलाम् हरितालं च मतिमांस्ततस्तामवचारयेत्

surāṣṭrajāṃ sakāsīsāṃ dadyāccāpi manaḥśilām haritālaṃ ca matimāṃstatastāmavacārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुलुङ्गरसोपेतां सक्षौद्रा मतिमर्दिताम् व्रणेषु दत्त्वा तां तिष्ठेत्त्रींस्त्रींश्च दिवसान् परम्

mātuluṅgarasopetāṃ sakṣaudrā matimarditām vraṇeṣu dattvā tāṃ tiṣṭhettrīṃstrīṃśca divasān param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेदोजुष्टानगम्भीरान् दुर्गन्धांश्चूर्णशोधनैः उपाचरेत् भिषक् प्राज्ञः श्लक्ष्णैः शोधनवर्तिजैः

medojuṣṭānagambhīrān durgandhāṃścūrṇaśodhanaiḥ upācaret bhiṣak prājñaḥ ślakṣṇaiḥ śodhanavartijaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धलक्षणयुक्तानां कषायं रोपणं हितम् तत्र कार्यं यथोद्दिष्टैर्द्र व्यैर्वैद्येन जानता

śuddhalakṣaṇayuktānāṃ kaṣāyaṃ ropaṇaṃ hitam tatra kāryaṃ yathoddiṣṭairdra vyairvaidyena jānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेदनानां शुद्धानां गम्भीराणां तथैव च हिता रोपणवर्त्यङ्गकृता रोपणवर्तयः

avedanānāṃ śuddhānāṃ gambhīrāṇāṃ tathaiva ca hitā ropaṇavartyaṅgakṛtā ropaṇavartayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपेतपूतिमांसानां मांसस्थानामरोहताम् कल्कः संरोहणः कार्यस्तिलजो मधुसंयुतः

apetapūtimāṃsānāṃ māṃsasthānāmarohatām kalkaḥ saṃrohaṇaḥ kāryastilajo madhusaṃyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स माधुर्यात्तथौष्ण्याच्च स्नेहाच्चानिलनाशनः कषायभावान्माधुर्यात्तिक्तत्वाच्चापि पित्तहृत्

sa mādhuryāttathauṣṇyācca snehāccānilanāśanaḥ kaṣāyabhāvānmādhuryāttiktatvāccāpi pittahṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औष्ण्यात् कषायभावाच्च तिक्तत्वाच्च कफे हितः शोधयेद्रो पयेच्चापि युक्तः शोधनरोपणैः

auṣṇyāt kaṣāyabhāvācca tiktatvācca kaphe hitaḥ śodhayedro payeccāpi yuktaḥ śodhanaropaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निम्बपत्रमधुभ्यां तु युक्तः संशोधनः स्मृतः पूर्वाभ्यां सर्पिषा चापि युक्तश्चाप्युपरोपणः

nimbapatramadhubhyāṃ tu yuktaḥ saṃśodhanaḥ smṛtaḥ pūrvābhyāṃ sarpiṣā cāpi yuktaścāpyuparopaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलवद्यवकल्कं तु केचिदाहुर्मनीषिणः शमयेदविदग्धं च विदग्धमपि पाचयेत्

tilavadyavakalkaṃ tu kecidāhurmanīṣiṇaḥ śamayedavidagdhaṃ ca vidagdhamapi pācayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वं भिनत्ति भिन्नं च शोधयेद्रो पयेत्तथा पित्तरक्तविषागन्तून् गम्भीरानपि च व्रणान्

pakvaṃ bhinatti bhinnaṃ ca śodhayedro payettathā pittaraktaviṣāgantūn gambhīrānapi ca vraṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोपयेद्रो पणीयेन क्षीरसिद्धेन सर्पिषा कफवाताभिभूतानां व्रणानां मतिमान् भिषक्

ropayedro paṇīyena kṣīrasiddhena sarpiṣā kaphavātābhibhūtānāṃ vraṇānāṃ matimān bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारयेद्रो पणं तैलं भेषजैस्तद्यथोदितैः अबन्ध्यानां चलस्थानां शुद्धानां च प्रदुष्यताम्

kārayedro paṇaṃ tailaṃ bheṣajaistadyathoditaiḥ abandhyānāṃ calasthānāṃ śuddhānāṃ ca praduṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विहरिद्रा युतां कुर्याद्रो पणार्थां रसक्रियाम् समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां रोपणं भिषक्

dviharidrā yutāṃ kuryādro paṇārthāṃ rasakriyām samānāṃ sthiramāṃsānāṃ tvaksthānāṃ ropaṇaṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णं विदध्यान्मतिमान् प्राक्स्थानोक्तो विधिर्यथा शोधनो रोपणश्चैव विधिर्योऽय प्रकीर्तितः

cūrṇaṃ vidadhyānmatimān prāksthānokto vidhiryathā śodhano ropaṇaścaiva vidhiryo'ya prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वव्रणानां सामान्येनोक्तो दोषाविशेषतः एष आगमसिद्धत्वात्तथैव फलदर्शनात्

sarvavraṇānāṃ sāmānyenokto doṣāviśeṣataḥ eṣa āgamasiddhatvāttathaiva phaladarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रवत् संप्रयोक्तव्यो न मीमांस्यः कथञ्चन स्वबुद्ध्या चापि विभजेत् कषायादिषु सप्तसु

mantravat saṃprayoktavyo na mīmāṃsyaḥ kathañcana svabuddhyā cāpi vibhajet kaṣāyādiṣu saptasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेषजानि यथायोगं यान्युक्तानि पुरा मया आद्ये द्वे पञ्चमूल्यौ तु गणो यश्चानिलापहः

bheṣajāni yathāyogaṃ yānyuktāni purā mayā ādye dve pañcamūlyau tu gaṇo yaścānilāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वातदुष्टे दातव्यः कषायादिषु सप्तसु न्यग्रोधादिर्गणो यस्तु काकोल्यादिश्च यः स्मृतः

sa vātaduṣṭe dātavyaḥ kaṣāyādiṣu saptasu nyagrodhādirgaṇo yastu kākolyādiśca yaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ पित्तदुष्टे दातव्यौ कषायादिषु सप्तसु आरग्वधादिस्तु गणो यश्चोष्णः परिकीर्तितः

tau pittaduṣṭe dātavyau kaṣāyādiṣu saptasu āragvadhādistu gaṇo yaścoṣṇaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ देयौ कफदुष्टे तु संसृष्टे संयुता गणाः वातात्मकानुग्ररुजान् सास्रावानपि च व्रणान्

tau deyau kaphaduṣṭe tu saṃsṛṣṭe saṃyutā gaṇāḥ vātātmakānugrarujān sāsrāvānapi ca vraṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्षौमयवसर्पिर्भिर्धूपनाङ्गैश्च धूपयेत् परिशुष्काल्पमांसानां गम्भीराणां तथैव च

sakṣaumayavasarpirbhirdhūpanāṅgaiśca dhūpayet pariśuṣkālpamāṃsānāṃ gambhīrāṇāṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्यादुत्सादनीयानि सर्पींष्यालेपनानि च मांसाशिनां च मांसानि भक्षयेद्विधिवन्नरः

kuryādutsādanīyāni sarpīṃṣyālepanāni ca māṃsāśināṃ ca māṃsāni bhakṣayedvidhivannaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशुद्धमनसस्तस्य मांसं मांसेन वर्धते उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम्

viśuddhamanasastasya māṃsaṃ māṃsena vardhate utsannamṛdumāṃsānāṃ vraṇānāmavasādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्याद्द्र व्यैर्यथोद्दिष्टैश्चूर्णितैर्मधुना सह कठिनानाममांसानां दुष्टानां मातरिश्वना

kuryāddra vyairyathoddiṣṭaiścūrṇitairmadhunā saha kaṭhinānāmamāṃsānāṃ duṣṭānāṃ mātariśvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृद्वी क्रिया विधातव्या शोणितं चापि मोक्षयेत् वातघ्नौषधसंयुक्तान् स्नेहान् सेकांश्च कारयेत्

mṛdvī kriyā vidhātavyā śoṇitaṃ cāpi mokṣayet vātaghnauṣadhasaṃyuktān snehān sekāṃśca kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदुत्वमाशुरोहं च गाढो बन्धः करोति हि व्रणेषु मृदुमांसेषु दारुणीकरणं हितम् धवप्रियङ्ग्वशोकानां रोहिण्याश्च त्वचस्तथा

mṛdutvamāśurohaṃ ca gāḍho bandhaḥ karoti hi vraṇeṣu mṛdumāṃseṣu dāruṇīkaraṇaṃ hitam dhavapriyaṅgvaśokānāṃ rohiṇyāśca tvacastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिफलाधातकीपुष्परोध्रसर्जरसान् समान् कृत्वा सूक्ष्माणि चूर्णानि व्रणं तैरवचूर्णयेत्

triphalādhātakīpuṣparodhrasarjarasān samān kṛtvā sūkṣmāṇi cūrṇāni vraṇaṃ tairavacūrṇayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान् तथैव खलु दुःशोध्याञ् शोधयेत् क्षारकर्मणा

utsannamāṃsān kaṭhinān kaṇḍūyuktāṃścirotthitān tathaiva khalu duḥśodhyāñ śodhayet kṣārakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रवतोऽश्मभवान्मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः निःशेषच्छिन्नसन्धींश्च साधयेदग्निकर्मणा

sravato'śmabhavānmūtraṃ ye cānye raktavāhinaḥ niḥśeṣacchinnasandhīṃśca sādhayedagnikarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुरूढत्वात्तु शुक्लानां कृष्णकर्म हितं भवेत् भल्लातकान् वासयेत्तु क्षीरे प्राङ्मूत्रभावितान् ततो द्विधा च्छेदयित्वा लौहे कुम्भे निधापयेत्

durūḍhatvāttu śuklānāṃ kṛṣṇakarma hitaṃ bhavet bhallātakān vāsayettu kṣīre prāṅmūtrabhāvitān tato dvidhā cchedayitvā lauhe kumbhe nidhāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुम्भेऽन्यस्मिन् निखाते तु तं कुम्भमथ योजयेत् मुखं मुखेन सन्धाय गोमयैर्दाहयेत्ततः

kumbhe'nyasmin nikhāte tu taṃ kumbhamatha yojayet mukhaṃ mukhena sandhāya gomayairdāhayettataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स्नेहश्च्यवते तस्माद्ग्राहयेत्तं शनैर्भिषक् ग्राम्यानूपशफान् दग्ध्वा सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्

yaḥ snehaścyavate tasmādgrāhayettaṃ śanairbhiṣak grāmyānūpaśaphān dagdhvā sūkṣmacūrṇāni kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलेनानेन संसृष्टं शुक्लमालेपयेद्व्रणम् भल्लातकविधानेन सारस्नेहांस्तु कारयेत्

tailenānena saṃsṛṣṭaṃ śuklamālepayedvraṇam bhallātakavidhānena sārasnehāṃstu kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च केचित् फलस्नेहा विधानं तेषु पूर्ववत् दुरूढत्वात्तु कृष्णानां पाण्डुकर्म हितं भवेत्

ye ca kecit phalasnehā vidhānaṃ teṣu pūrvavat durūḍhatvāttu kṛṣṇānāṃ pāṇḍukarma hitaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तरात्रं स्थितं क्षीरे छागले रोहिणीफलम् तेनैव पिष्टं सुश्लक्ष्णं सवर्णकरणं हितम्

saptarātraṃ sthitaṃ kṣīre chāgale rohiṇīphalam tenaiva piṣṭaṃ suślakṣṇaṃ savarṇakaraṇaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवं कपालिकाचूर्णं वैदुलं सर्जनाम च कासीसं मधुकं चैव क्षौद्र युक्तं प्रलेपयेत्

navaṃ kapālikācūrṇaṃ vaidulaṃ sarjanāma ca kāsīsaṃ madhukaṃ caiva kṣaudra yuktaṃ pralepayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपित्थमुद्धृते मांसे मूत्रेणाजेन पूरयेत् कासीसं रोचनां तुत्थं हरितालं मनःशिलाम्

kapitthamuddhṛte māṃse mūtreṇājena pūrayet kāsīsaṃ rocanāṃ tutthaṃ haritālaṃ manaḥśilām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणुनिर्लेखनं चापि प्रपुन्नाडरसाञ्जनम् अधस्तादर्जुनस्यैतन्मासं भूमौ निधापयेत्

veṇunirlekhanaṃ cāpi prapunnāḍarasāñjanam adhastādarjunasyaitanmāsaṃ bhūmau nidhāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासादूर्ध्वं ततस्तेन कृष्णमालेपयेद्व्रणम् कुक्कुटाण्डकपालानि कतकं मधुकं समम्

māsādūrdhvaṃ tatastena kṛṣṇamālepayedvraṇam kukkuṭāṇḍakapālāni katakaṃ madhukaṃ samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा समुद्र मण्डूकी मणिचूर्णं च दापयेत् गुटिका मूत्रपिष्टास्ता व्रणानां प्रतिसारणम्

tathā samudra maṇḍūkī maṇicūrṇaṃ ca dāpayet guṭikā mūtrapiṣṭāstā vraṇānāṃ pratisāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तिदन्तमसीं कृत्वा मुख्यं चैव रसाञ्जनम् रोमाण्येतेन जायन्ते लेपात्पाणितलेष्वपि

hastidantamasīṃ kṛtvā mukhyaṃ caiva rasāñjanam romāṇyetena jāyante lepātpāṇitaleṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुष्पदानां त्वग्रोमखुरशृङ्गास्थिभस्मना तैलाक्ता चूर्णिता भूमिर्भवेद्रो मवती पुनः

catuṣpadānāṃ tvagromakhuraśṛṅgāsthibhasmanā tailāktā cūrṇitā bhūmirbhavedro mavatī punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कासीसं नक्तमालस्य पल्लवांश्चैव संहरेत् कपित्थरसपिष्टानि रोमसञ्जननं परम्

kāsīsaṃ naktamālasya pallavāṃścaiva saṃharet kapittharasapiṣṭāni romasañjananaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोमाकीर्णो व्रणो यस्तु न सम्यगुपरोहति क्षुरकर्तरिसन्दंशैस्तस्य रोमाणि निर्हरेत्

romākīrṇo vraṇo yastu na samyaguparohati kṣurakartarisandaṃśaistasya romāṇi nirharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिङ्खचूर्णस्य भागौ द्वौ हरितालं च भागिकम् शुक्तेन सह पिष्टानि लोमशातनमुत्तमम्

śiṅkhacūrṇasya bhāgau dvau haritālaṃ ca bhāgikam śuktena saha piṣṭāni lomaśātanamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलं भल्लातकस्याथ स्नुहीक्षीरं तथैव च प्रगृह्यैकत्र मतिमान् रोमशातनमुत्तमम्

tailaṃ bhallātakasyātha snuhīkṣīraṃ tathaiva ca pragṛhyaikatra matimān romaśātanamuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदलीदीर्धवृन्ताभ्यां भस्मालं लवणं शमी बीजं शीतोदपिष्टं वा रोमशातनमाचरेत्

kadalīdīrdhavṛntābhyāṃ bhasmālaṃ lavaṇaṃ śamī bījaṃ śītodapiṣṭaṃ vā romaśātanamācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगारगोधिकापुच्छं रम्भाऽल बीजमैङ्गुदम् दग्ध्वा तद्भस्मतैलाम्बु सूर्यपक्वं कचान्तकृत्

āgāragodhikāpucchaṃ rambhā'la bījamaiṅgudam dagdhvā tadbhasmatailāmbu sūryapakvaṃ kacāntakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातदुष्टो व्रणो यस्तु रूक्षश्चात्यर्थवेदनः अधःकाये विशेषेण तत्र बस्तिर्विधीयते

vātaduṣṭo vraṇo yastu rūkṣaścātyarthavedanaḥ adhaḥkāye viśeṣeṇa tatra bastirvidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्राधाते मूत्रदोषे शुक्रदोषेऽश्मरीव्रणे तथैवार्तवदोषे च बस्तिरप्युत्तरो हितः

mūtrādhāte mūtradoṣe śukradoṣe'śmarīvraṇe tathaivārtavadoṣe ca bastirapyuttaro hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माच्छुध्यति बन्धेन व्रणो याति च मार्दवम् रोहत्यपि च निःशङ्कस्तस्माद्बन्धो विधीयते

yasmācchudhyati bandhena vraṇo yāti ca mārdavam rohatyapi ca niḥśaṅkastasmādbandho vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम् पत्रदानं भवेत् कार्यं यथादोषं यथर्तुच

sthirāṇāmalpamāṃsānāṃ raukṣyādanuparohatām patradānaṃ bhavet kāryaṃ yathādoṣaṃ yathartuca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एरण्डभूर्जपूतीकहरिद्रा णां तु वातजे पत्रमाश्वबलं यच्च काश्मरीपत्रमेव च

eraṇḍabhūrjapūtīkaharidrā ṇāṃ tu vātaje patramāśvabalaṃ yacca kāśmarīpatrameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पत्राणि क्षीरवृक्षाणामौदकानि तथैव च दूषिते रक्तपित्ताभ्यां व्रणे दद्याद्विचक्षणः

patrāṇi kṣīravṛkṣāṇāmaudakāni tathaiva ca dūṣite raktapittābhyāṃ vraṇe dadyādvicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाठामूर्वागुडूचीनां काकमाचीहरिद्र योः पत्रं च शुकनासाया योजयेत् कफजे व्रणे

pāṭhāmūrvāguḍūcīnāṃ kākamācīharidra yoḥ patraṃ ca śukanāsāyā yojayet kaphaje vraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्कशमविच्छिन्नमजीर्णं सुकुमारकम् अजन्तुजग्धं मृदु च पत्रं गुणवदुच्यते

akarkaśamavicchinnamajīrṇaṃ sukumārakam ajantujagdhaṃ mṛdu ca patraṃ guṇavaducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्रेहमौषधसारं च पट्टः पत्रान्तरीकृतः नादत्ते यत्ततः पत्रं लेपस्योपरि दापयेत्

srehamauṣadhasāraṃ ca paṭṭaḥ patrāntarīkṛtaḥ nādatte yattataḥ patraṃ lepasyopari dāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैत्यौष्ण्यजननार्थाय स्नेहसंग्रहणाय च दत्तौषधेषु दातव्यं पत्रं वैद्येन जानता

śaityauṣṇyajananārthāya snehasaṃgrahaṇāya ca dattauṣadheṣu dātavyaṃ patraṃ vaidyena jānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मक्षिका व्रणमागत्य निःक्षिपन्ति यदा कृमीन् श्वयथुर्भक्षिते तैस्तु जायते भृशदारुणः

makṣikā vraṇamāgatya niḥkṣipanti yadā kṛmīn śvayathurbhakṣite taistu jāyate bhṛśadāruṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रा रुजो विचित्राश्च रक्तास्रावश्च जायते सुरसादिर्हितस्तत्र धावने पूरणे तथा

tīvrā rujo vicitrāśca raktāsrāvaśca jāyate surasādirhitastatra dhāvane pūraṇe tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.