Library·Suśruta-saṃhitā·4·4.29·4.29.12

Suśruta-saṃhitā 4.29.12

Suś 4.29.12

सायं वा भुक्तवानुपश्रुतशान्तिः कुशशय्यायां कृष्णाजिनोत्तरायां सुहृद्भिरु-पास्यमानः शयीत तृषितो वा शीतोदकमात्रां पिबेत् अशनायितो वा क्षीरं ततः प्रातरुत्थायोपश्रुतशान्तिः कृतमङ्गलो गां स्पृष्ट्वा तथैवासीत तस्य जीर्णे सोमे छर्दिरुत्पद्यते ततः शोणिताक्तं कृमिव्यामिश्रं छर्दितवते सायं शृतशीतं क्षीरं वितरेत् ततस्तृतीयेऽहनि कृमिव्यामिश्रमतिसार्यते स तेनानिष्टप्रतिग्रह-भुक्तप्रभृतिभिर्विशेषैर्विनिर्मुक्तः शुद्धतनुर्भवति ततः सायं स्नाताय पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत् क्षौमवस्त्रास्तृतायां चैनं शय्यायां शाययेत् ततश्चतुर्थेहनितस्य श्वयथुरुत्पद्यते ततः सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति तदहश्च शय्यायां पांशु-भिरवकीर्यमाणः शयीत ततः सायं पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत् एवं पञ्चमषष्ठयो-र्दिवसयोर्वर्तेत केवलमुभयकालमस्मै क्षीरं वितरेत् ततः सप्तमेऽहनि निर्मां-सस्त्वगस्थिभूतः केवलं सोमपरिग्रहादेवोच्छ्वसिति तदहश्च क्षीरेण सुखो-ष्णेन परिषिच्य तिलमधुकचन्दनानुलिप्तदेहं पयः पाययेत् ततोऽष्टमेऽहनि प्रातरेव क्षीरपरिषिक्तअं चन्दनप्रदिग्धगात्रं पयः पाययित्वा पांशुशय्यां समु-त्सृज्य क्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत् ततोऽस्य मांसमाप्याय्यते त्वक् चावदलति दन्तनखरोमाणि चास्य पतन्ति तस्य नवमदिवसात् प्रभृत्यणुतै-लाभ्यङ्गः सोमवल्ककषायपरिषेकः ततोदशमेऽहन्येतदेव वितरेत् ततोऽस्य त्वक् स्थिरतामुपैति एवमेकादशद्वादशयोर्वर्तेत ततस्त्रयोदशात् प्रभृति सो-मवल्ककषायपरिषेकः एवमाषोडशाद्वर्तेत ततः सप्तदशाष्टादशयो र्दिवस-योर्दशना जायन्ते शिखरिणः स्निग्धवज्रवैदूर्यस्फटिकप्रकाशाः समाः स्थि-राः सहिष्णवः तदा प्रभृति चानवैः शालितण्डुलैः क्षीरयवागूमुपसेवेत या-वत् पञ्चविंशतिरिति ततोऽस्मै दद्याच्छाल्योदनं मृदूभयकालं पयसा ततोऽस्य नखा जायन्ते विद्रुमेन्द्र गोपकतरुणादित्यप्रकाशाः स्थिराः स्निग्धा लक्षणसं-पन्नाः केशाश्च सूक्ष्मा जायन्ते त्वक् च नीलोत्पलातसीपुष्पवैदूर्यप्रकाशा ऊ-र्ध्वं च मासात् केशान् वापयेत् वापयित्वा चोशीरचन्दनकृष्णतिलकल्कैः शिरः प्रदिह्यात् पयसा वा स्नापयेत् ततोऽस्यानन्तरं सप्तरात्रात् केशा जायन्ते भ्रमराञ्जननिभाः कुञ्चिताः स्थिराः स्निग्धाः ततस्त्रिरात्रात् प्रथमावसथपरिस-रान्निष्क्रम्य मुहूर्तं स्थित्वा पुनरेवान्तः प्रविशेत् ततोऽस्य बलातैलमभ्यङ्गार्थे-ऽवचार्यं यवपिष्टमुद्वर्तनार्थे सुखोष्णं च पयः परिषेकार्थे अजकर्णकषायमु-त्सादनार्थेसोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे चन्दनमनुलेपार्थे आमलकरसविमिश्रा-श्चास्य यूषसूपविकल्पाः क्षीरमधुकसिद्धं च कृष्णतिलमवचारणार्थे एवं द-शरात्रां ततोऽन्यद्दशरात्रं द्वितीये परिसरे वर्तेत ततस्तृतीये परिसरेस्थिरीकुर्व-न्नात्मा नमन्यद्दशरात्रमासीत किञ्चिदातपपवनान् वा सेवेत पुनश्चान्तः प्रवि-शेत् न चात्मानमादर्शेऽप्सु वा निरीक्षेत रूपशालित्वात् ततोऽन्यद्दशरात्रं क्रोधादीन् परिहरेत् एवं सर्वेषामुपयोगविकल्पः विशेषतस्तु वल्लीप्रतान-क्षुपकादयः सोमा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैर्भक्षयितव्याः तेषां तु प्रमाणमर्धचतुष्कमुष्टयः

sāyaṃ vā bhuktavānupaśrutaśāntiḥ kuśaśayyāyāṃ kṛṣṇājinottarāyāṃ suhṛdbhiru-pāsyamānaḥ śayīta tṛṣito vā śītodakamātrāṃ pibet aśanāyito vā kṣīraṃ tataḥ prātarutthāyopaśrutaśāntiḥ kṛtamaṅgalo gāṃ spṛṣṭvā tathaivāsīta tasya jīrṇe some chardirutpadyate tataḥ śoṇitāktaṃ kṛmivyāmiśraṃ charditavate sāyaṃ śṛtaśītaṃ kṣīraṃ vitaret tatastṛtīye'hani kṛmivyāmiśramatisāryate sa tenāniṣṭapratigraha-bhuktaprabhṛtibhirviśeṣairvinirmuktaḥ śuddhatanurbhavati tataḥ sāyaṃ snātāya pūrvavadeva kṣīraṃ vitaret kṣaumavastrāstṛtāyāṃ cainaṃ śayyāyāṃ śāyayet tataścaturthehanitasya śvayathurutpadyate tataḥ sarvāṅgebhyaḥ kṛmayo niṣkrāmanti tadahaśca śayyāyāṃ pāṃśu-bhiravakīryamāṇaḥ śayīta tataḥ sāyaṃ pūrvavadeva kṣīraṃ vitaret evaṃ pañcamaṣaṣṭhayo-rdivasayorvarteta kevalamubhayakālamasmai kṣīraṃ vitaret tataḥ saptame'hani nirmāṃ-sastvagasthibhūtaḥ kevalaṃ somaparigrahādevocchvasiti tadahaśca kṣīreṇa sukho-ṣṇena pariṣicya tilamadhukacandanānuliptadehaṃ payaḥ pāyayet tato'ṣṭame'hani prātareva kṣīrapariṣiktaaṃ candanapradigdhagātraṃ payaḥ pāyayitvā pāṃśuśayyāṃ samu-tsṛjya kṣaumavastrāstṛtāyāṃ śayyāyāṃ śāyayet tato'sya māṃsamāpyāyyate tvak cāvadalati dantanakharomāṇi cāsya patanti tasya navamadivasāt prabhṛtyaṇutai-lābhyaṅgaḥ somavalkakaṣāyapariṣekaḥ tatodaśame'hanyetadeva vitaret tato'sya tvak sthiratāmupaiti evamekādaśadvādaśayorvarteta tatastrayodaśāt prabhṛti so-mavalkakaṣāyapariṣekaḥ evamāṣoḍaśādvarteta tataḥ saptadaśāṣṭādaśayo rdivasa-yordaśanā jāyante śikhariṇaḥ snigdhavajravaidūryasphaṭikaprakāśāḥ samāḥ sthi-rāḥ sahiṣṇavaḥ tadā prabhṛti cānavaiḥ śālitaṇḍulaiḥ kṣīrayavāgūmupaseveta yā-vat pañcaviṃśatiriti tato'smai dadyācchālyodanaṃ mṛdūbhayakālaṃ payasā tato'sya nakhā jāyante vidrumendra gopakataruṇādityaprakāśāḥ sthirāḥ snigdhā lakṣaṇasaṃ-pannāḥ keśāśca sūkṣmā jāyante tvak ca nīlotpalātasīpuṣpavaidūryaprakāśā ū-rdhvaṃ ca māsāt keśān vāpayet vāpayitvā cośīracandanakṛṣṇatilakalkaiḥ śiraḥ pradihyāt payasā vā snāpayet tato'syānantaraṃ saptarātrāt keśā jāyante bhramarāñjananibhāḥ kuñcitāḥ sthirāḥ snigdhāḥ tatastrirātrāt prathamāvasathaparisa-rānniṣkramya muhūrtaṃ sthitvā punarevāntaḥ praviśet tato'sya balātailamabhyaṅgārthe-'vacāryaṃ yavapiṣṭamudvartanārthe sukhoṣṇaṃ ca payaḥ pariṣekārthe ajakarṇakaṣāyamu-tsādanārthesośīraṃ kūpodakaṃ snānārthe candanamanulepārthe āmalakarasavimiśrā-ścāsya yūṣasūpavikalpāḥ kṣīramadhukasiddhaṃ ca kṛṣṇatilamavacāraṇārthe evaṃ da-śarātrāṃ tato'nyaddaśarātraṃ dvitīye parisare varteta tatastṛtīye parisaresthirīkurva-nnātmā namanyaddaśarātramāsīta kiñcidātapapavanān vā seveta punaścāntaḥ pravi-śet na cātmānamādarśe'psu vā nirīkṣeta rūpaśālitvāt tato'nyaddaśarātraṃ krodhādīn pariharet evaṃ sarveṣāmupayogavikalpaḥ viśeṣatastu vallīpratāna-kṣupakādayaḥ somā brāhmaṇakṣatriyavaiśyairbhakṣayitavyāḥ teṣāṃ tu pramāṇamardhacatuṣkamuṣṭayaḥ

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Su%C5%9B/4.29.12

Cite as: Suśruta-saṃhitā 4.29.12, in HREEM (hreem.cc/library/Su%C5%9B/4.29.12), after Sanskrit Wikisource: सुश्रुतसंहिता (12 pages; revision ids 75779, 75780, 75785 …, full list in….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: सुश्रुतसंहिता (12 pages; revision ids 75779, 75780, 75785 …, full list in content/corpus/wikisource cache) — Sthānas numbered sūtra 1, nidāna 2, śārīra 3, cikitsā 4, kalpa 5, uttara 6; chapters counted from the page's own headings.

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text