Library·Suśruta-saṃhitā·4·4.5·4.5.18

Suśruta-saṃhitā 4.5.18

Suś 4.5.18

अपतानकिनमस्रस्ताक्षमवक्रभ्रुवमस्तब्धमेढ्रमस्वेदनमवेपनमप्रलापिनमखट्वा पातिनमबहिरायामिनं चोपक्रमेत् तत्र प्रागेव स्नेहाभ्यक्तं स्विन्नशरीरम-वपीडनेन तीक्ष्णेनोपक्रमेत शिरःशुर्द्ध्य्थं अनन्तरं विदारिगन्धादिक्वाथमां-सरसक्षीरदधिपक्वं सर्पिरच्छं पाययेत् तथा हि नातिमात्रं वायुः प्रसरति ततो भद्र दार्वादिवातघ्नगणमाहृत्य सयवकोलकुलत्थं सानूपौदकमांसं पञ्चवर्गमे-कतः प्रक्वाथ्य तमादाय कषायमम्लक्षीरैः सहोन्मिश्र्य सर्पिस्तैलवसामज्ज-भिः सह विपचेन्मधुरकप्रतीवापं तदेतत्त्रैवृतमपतानकिनां परिषेकावगाहा-भ्यङ्गपान भोजनानुवासननस्येषु विदध्यात् यथोक्तैश्च स्वेदविधानैः स्वेदयेत् बलीयसि वाते सुखोष्णतुषबुसकरीषपूर्णे कूपे निदध्यादामुखात् तप्तयां वा रथकारचुल्ल्यां तप्तायां वा शिलायां सुरापरिषिक्तायां पलाशदलच्छन्नायां शाययेत् कृशरावेशवारपायसैर्वा स्वेदयेत् मूलकोरुबूस्फूर्जार्जकार्कसप्त-लाशङ्खिनीस्वरससिद्धं तैलमपतानकिनां परिषेकादिषूपयोज्यम् अभुक्तवता पीतमम्लं दधि मरिचवचायुक्तमपतानकं हन्ति तैलसर्पिर्वसाक्षौद्रा णि वा एतच्छुद्धवातापतानकविधानमुक्तं संसृष्टे संसृष्टं कर्तव्यम् वेगान्तरेषु चाव-पीडं दद्यात् ताम्रचूडकर्कटकृष्ण मत्स्यशिशुमारवराहवसाश्चासेवेत क्षीराणि वा वातहरसिद्धानि यवकोलकुलत्थमूलकदधिघृततैलसिद्धआ वा यवागूः स्नेहविरेचना स्थापनानुवासनैश्चैनं दशरात्राहृतवेगमुपक्रमेतवातव्याधिचिकित्सितं चावेक्षेत रक्षाकर्म च कुर्यादिति

apatānakinamasrastākṣamavakrabhruvamastabdhameḍhramasvedanamavepanamapralāpinamakhaṭvā pātinamabahirāyāminaṃ copakramet tatra prāgeva snehābhyaktaṃ svinnaśarīrama-vapīḍanena tīkṣṇenopakrameta śiraḥśurddhythaṃ anantaraṃ vidārigandhādikvāthamāṃ-sarasakṣīradadhipakvaṃ sarpiracchaṃ pāyayet tathā hi nātimātraṃ vāyuḥ prasarati tato bhadra dārvādivātaghnagaṇamāhṛtya sayavakolakulatthaṃ sānūpaudakamāṃsaṃ pañcavargame-kataḥ prakvāthya tamādāya kaṣāyamamlakṣīraiḥ sahonmiśrya sarpistailavasāmajja-bhiḥ saha vipacenmadhurakapratīvāpaṃ tadetattraivṛtamapatānakināṃ pariṣekāvagāhā-bhyaṅgapāna bhojanānuvāsananasyeṣu vidadhyāt yathoktaiśca svedavidhānaiḥ svedayet balīyasi vāte sukhoṣṇatuṣabusakarīṣapūrṇe kūpe nidadhyādāmukhāt taptayāṃ vā rathakāracullyāṃ taptāyāṃ vā śilāyāṃ surāpariṣiktāyāṃ palāśadalacchannāyāṃ śāyayet kṛśarāveśavārapāyasairvā svedayet mūlakorubūsphūrjārjakārkasapta-lāśaṅkhinīsvarasasiddhaṃ tailamapatānakināṃ pariṣekādiṣūpayojyam abhuktavatā pītamamlaṃ dadhi maricavacāyuktamapatānakaṃ hanti tailasarpirvasākṣaudrā ṇi vā etacchuddhavātāpatānakavidhānamuktaṃ saṃsṛṣṭe saṃsṛṣṭaṃ kartavyam vegāntareṣu cāva-pīḍaṃ dadyāt tāmracūḍakarkaṭakṛṣṇa matsyaśiśumāravarāhavasāścāseveta kṣīrāṇi vā vātaharasiddhāni yavakolakulatthamūlakadadhighṛtatailasiddhaā vā yavāgūḥ snehavirecanā sthāpanānuvāsanaiścainaṃ daśarātrāhṛtavegamupakrametavātavyādhicikitsitaṃ cāvekṣeta rakṣākarma ca kuryāditi

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Su%C5%9B/4.5.18

Cite as: Suśruta-saṃhitā 4.5.18, in HREEM (hreem.cc/library/Su%C5%9B/4.5.18), after Sanskrit Wikisource: सुश्रुतसंहिता (12 pages; revision ids 75779, 75780, 75785 …, full list in….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: सुश्रुतसंहिता (12 pages; revision ids 75779, 75780, 75785 …, full list in content/corpus/wikisource cache) — Sthānas numbered sūtra 1, nidāna 2, śārīra 3, cikitsā 4, kalpa 5, uttara 6; chapters counted from the page's own headings.

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text