Suśruta-saṃhitā 4.6

अथातोऽशसां चिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athāto'śasāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्विधोऽशसां साधनोपायः तद्यथाभेषजं क्षारोऽग्नि शस्त्रमिति तत्र अचिरकालजातान्यल्पदोषलिङ्गोपद्र वाणि भेषजसाध्यानि मृदुप्रसृतावगाढा-न्युच्छ्रितानि क्षारेण कर्कशस्थिरपृथुकठिनान्यइग्नना तनुमूलान्युच्छ्रितानि क्लेदवन्ति च शस्त्रेण तत्र भेषजसाध्यानामर्शसामदृश्यानां च भेषजं भवति क्षाराग्निशस्त्रसाध्यानां तु विधानमुच्यमानमुपधारय

caturvidho'śasāṃ sādhanopāyaḥ tadyathābheṣajaṃ kṣāro'gni śastramiti tatra acirakālajātānyalpadoṣaliṅgopadra vāṇi bheṣajasādhyāni mṛduprasṛtāvagāḍhā-nyucchritāni kṣāreṇa karkaśasthirapṛthukaṭhinānyaignanā tanumūlānyucchritāni kledavanti ca śastreṇa tatra bheṣajasādhyānāmarśasāmadṛśyānāṃ ca bheṣajaṃ bhavati kṣārāgniśastrasādhyānāṃ tu vidhānamucyamānamupadhāraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र बलवन्तमातुरमर्शोभिरुपद्रुतमुपस्निग्धं परिस्विन्नमनिलवेदनाभि वृद्धि-प्रशमार्थं सिद्ध मुष्णमल्पमन्नं द्र वप्रायं भुक्तवन्तमुपवेश्य संवृभिऋ!तिए! शुचौ देशे साधारणे व्यभ्रे काले समे फलके शय्यायां वआ प्रत्यादित्यगुदमन्यस्योत्स-ङ्गे निषण्णपूर्वकायमुत्तानं किञ्चिदुन्नतकटिकं वस्त्रकम्बलकोपविष्टं यन्त्रण-शाटकेन परिक्षिप्तग्रीवासक्थिं परिकर्मिभिः सुपरिगृहीतमस्पन्दनशरीरं कृत्वा ततोऽस्मै घृताभ्यक्तगुदाय घृताभ्यक्तं यन्त्रमृज्वनुमुखं पायौ शनैः शनैः प्रवा-हमाणस्य प्रणिधाय प्रविष्टे चार्शो वीक्ष्य शलाकयोत्पीड्य पिचुवस्त्रयोर-न्यतरेण प्रमृज्यक्षारं पातयेत् पातयित्वा च पाणिना यन्त्रद्वारं पिधाय वा-क्च्छतमात्रमुपेक्षेत ततः प्रमृज्य क्षारबलं व्याधिबलं चावेक्ष्य पुनरालेपयेत् अथार्शः पक्वजाम्बवप्रतीकाशमवसन्नमीषन्नतमभिसमीक्ष्योपावर्तयेत् क्षारं प्रक्षालयेद्धान्याम्लेन दधिमस्तुशुक्तफलाम्लैर्वा ततो यष्टीमधुकमिश्रेण सर्पि-षा निर्वाप्य यन्त्रमपनीयोत्थाप्यातुरमुष्णोदकोपविष्टं शीताभिरद्भिः परिषिञ्चेत् अशीताभिरित्येके ततो निर्वातमागारं प्रवेश्याचारिकमादिशेत् सावशेषं पु-नर्दहेत् एवं सप्तरात्रात् सप्तरात्रादेकैकमुपक्रमेत तत्र बहुषु पूर्वं दक्षिणं साधयेत् दक्षिणाद्वामं वामात् पृष्ठजं ततोऽग्रजमिति

tatra balavantamāturamarśobhirupadrutamupasnigdhaṃ parisvinnamanilavedanābhi vṛddhi-praśamārthaṃ siddha muṣṇamalpamannaṃ dra vaprāyaṃ bhuktavantamupaveśya saṃvṛbhiṛ!tie! śucau deśe sādhāraṇe vyabhre kāle same phalake śayyāyāṃ vaā pratyādityagudamanyasyotsa-ṅge niṣaṇṇapūrvakāyamuttānaṃ kiñcidunnatakaṭikaṃ vastrakambalakopaviṣṭaṃ yantraṇa-śāṭakena parikṣiptagrīvāsakthiṃ parikarmibhiḥ suparigṛhītamaspandanaśarīraṃ kṛtvā tato'smai ghṛtābhyaktagudāya ghṛtābhyaktaṃ yantramṛjvanumukhaṃ pāyau śanaiḥ śanaiḥ pravā-hamāṇasya praṇidhāya praviṣṭe cārśo vīkṣya śalākayotpīḍya picuvastrayora-nyatareṇa pramṛjyakṣāraṃ pātayet pātayitvā ca pāṇinā yantradvāraṃ pidhāya vā-kcchatamātramupekṣeta tataḥ pramṛjya kṣārabalaṃ vyādhibalaṃ cāvekṣya punarālepayet athārśaḥ pakvajāmbavapratīkāśamavasannamīṣannatamabhisamīkṣyopāvartayet kṣāraṃ prakṣālayeddhānyāmlena dadhimastuśuktaphalāmlairvā tato yaṣṭīmadhukamiśreṇa sarpi-ṣā nirvāpya yantramapanīyotthāpyāturamuṣṇodakopaviṣṭaṃ śītābhiradbhiḥ pariṣiñcet aśītābhirityeke tato nirvātamāgāraṃ praveśyācārikamādiśet sāvaśeṣaṃ pu-nardahet evaṃ saptarātrāt saptarātrādekaikamupakrameta tatra bahuṣu pūrvaṃ dakṣiṇaṃ sādhayet dakṣiṇādvāmaṃ vāmāt pṛṣṭhajaṃ tato'grajamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातश्लेष्मनिमित्तान्यग्निक्षाराभ्यां साधयेत् क्षारेणैव मृदुना पित्तरक्तनिमित्तानि

tatra vātaśleṣmanimittānyagnikṣārābhyāṃ sādhayet kṣāreṇaiva mṛdunā pittaraktanimittāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातानुलोम्यमन्नरुचिरग्निदीप्तिर्लाघवं बलवर्णोत्पत्तिर्मनस्तुष्टिरिति सम्य-ग्दग्धलिङ्गानि अतिदग्धे तु गुदावदरणं दाहो मूर्च्छा ज्वरः पिपासा शोणि-तातिप्रवृत्तिस्तन्निमित्ता श्चोपद्र वा भवन्ति ध्यामाल्पव्रणता कण्डूर निलवैगुण्यमिन्द्रि याणामप्रसादो विकारस्य चाशान्तिर्हीनदग्धे

tatra vātānulomyamannaruciragnidīptirlāghavaṃ balavarṇotpattirmanastuṣṭiriti samya-gdagdhaliṅgāni atidagdhe tu gudāvadaraṇaṃ dāho mūrcchā jvaraḥ pipāsā śoṇi-tātipravṛttistannimittā ścopadra vā bhavanti dhyāmālpavraṇatā kaṇḍūra nilavaiguṇyamindri yāṇāmaprasādo vikārasya cāśāntirhīnadagdhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महान्ति च प्राणवतश्छित्त्वा दहेत् निर्गतानिचात्यर्थं दोषपूर्णानि यन्त्राद्विना स्वेदाभ्यङ्गस्नेहावगाहोपनाहविस्रावणाले पक्षाराग्निशस्त्रैरुपाचरेत् प्रवृत्तर-क्तानि च रक्तपित्तविधानेन भिन्नपुरीषाणि चातीसारविधानेन बद्धवर्चांसि स्नेहपानविधानेनोदावर्तविधानेन वा एष सर्वस्थानगतानामर्शसां दहनकल्पः

mahānti ca prāṇavataśchittvā dahet nirgatānicātyarthaṃ doṣapūrṇāni yantrādvinā svedābhyaṅgasnehāvagāhopanāhavisrāvaṇāle pakṣārāgniśastrairupācaret pravṛttara-ktāni ca raktapittavidhānena bhinnapurīṣāṇi cātīsāravidhānena baddhavarcāṃsi snehapānavidhānenodāvartavidhānena vā eṣa sarvasthānagatānāmarśasāṃ dahanakalpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसाद्य च दर्वीकूर्चकशलाकानामन्यतमेन क्षारं पातयेत् भ्रष्टगुदस्य तु विना यन्त्रेण क्षारादिकर्म प्रयुञ्जीत सर्वेषु च शालिषष्टिकयवगोधू मान्नं सर्पिःस्निग्धमुपसेवेत पयसा निम्बयूषेण पटोलयूषेण वा यथादोषं शाकैर्वा-स्तूकतण्डुलीयकजीवन्त्युपोदिकाश्वबला बालमूलकपालङ्क्यसन चिल्ली-चुच्चूकलायवल्लीभिरन्यैर्वा यच्चान्यदपि स्निग्धमग्निदीपनमर्शोघ्नं सृष्टमूत्रपुरीषं च तदुपसेवेत

āsādya ca darvīkūrcakaśalākānāmanyatamena kṣāraṃ pātayet bhraṣṭagudasya tu vinā yantreṇa kṣārādikarma prayuñjīta sarveṣu ca śāliṣaṣṭikayavagodhū mānnaṃ sarpiḥsnigdhamupaseveta payasā nimbayūṣeṇa paṭolayūṣeṇa vā yathādoṣaṃ śākairvā-stūkataṇḍulīyakajīvantyupodikāśvabalā bālamūlakapālaṅkyasana cillī-cuccūkalāyavallībhiranyairvā yaccānyadapi snigdhamagnidīpanamarśoghnaṃ sṛṣṭamūtrapurīṣaṃ ca tadupaseveta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धेषु चार्शःस्वभ्यक्तोऽनलसन्धुक्षणार्थमनिलप्रकोपसंरक्षणार्थं च स्नेहादीनां सामान्यतः क्रियापथमुपसेवेत विशेषतस्तु वातार्शःसु सर्पींषि च वातहर-दीपनीयसिद्धानि हिङ्ग्वादिभिश्चूर्णैः प्रतिसंसृज्य पिबेत् पित्तार्शःसु पृथक्प-र्ण्यादीनां कषायेण दीपनीयप्रतीवापं सर्पिः शोणितार्शःसु मञ्जिष्ठामुरुङ्ग्या-दीनां कषाये पाचयेत् श्लेष्मार्शःसु सुरसादीनां कषाये उपद्र वांश्च यथास्वमुपाचरेत्

dagdheṣu cārśaḥsvabhyakto'nalasandhukṣaṇārthamanilaprakopasaṃrakṣaṇārthaṃ ca snehādīnāṃ sāmānyataḥ kriyāpathamupaseveta viśeṣatastu vātārśaḥsu sarpīṃṣi ca vātahara-dīpanīyasiddhāni hiṅgvādibhiścūrṇaiḥ pratisaṃsṛjya pibet pittārśaḥsu pṛthakpa-rṇyādīnāṃ kaṣāyeṇa dīpanīyapratīvāpaṃ sarpiḥ śoṇitārśaḥsu mañjiṣṭhāmuruṅgyā-dīnāṃ kaṣāye pācayet śleṣmārśaḥsu surasādīnāṃ kaṣāye upadra vāṃśca yathāsvamupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं च यत्नमास्थाय गुदे क्षाराग्निशस्त्राण्यवचारयेत् तद्विभ्रमाद्धि षाण्ढ्यशोफदाहमदमूर्च्छाटोपानाहातीसारप्रवाहणानि भवन्ति मरणं वा

paraṃ ca yatnamāsthāya gude kṣārāgniśastrāṇyavacārayet tadvibhramāddhi ṣāṇḍhyaśophadāhamadamūrcchāṭopānāhātīsārapravāhaṇāni bhavanti maraṇaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं यन्त्रप्रमाणमुपदेक्ष्यामःतत्र यन्त्रं लौहं दान्तं शार्ङ्गं वार्क्षं वा गो-स्तनाकारं चतुरङ्गुलायतं पञ्चाङ्गुलपरिणाहं पुंसां षडङ्गुलपरिणाहं नारीणां तलायतं तद् द्विच्छिद्रं दर्शनार्थम् एकछिद्रं तु कर्मणि एकद्वारे हि शस्त्रक्षा-राग्नीनामतिक्रमो न भवति छिद्र प्रमाणं तु त्र्! यङ्गुलायतमङ्गुष्ठोदरपरिणाहं यद-ङ्गुलमवशिष्टं तस्यार्धाङ्गुलादधस्तादर्धाङ्गुलोच्छ्रितोपरिवृत्तकर्णिकम् एष यन्त्राकृतिसमासः

ata ūrdhvaṃ yantrapramāṇamupadekṣyāmaḥtatra yantraṃ lauhaṃ dāntaṃ śārṅgaṃ vārkṣaṃ vā go-stanākāraṃ caturaṅgulāyataṃ pañcāṅgulapariṇāhaṃ puṃsāṃ ṣaḍaṅgulapariṇāhaṃ nārīṇāṃ talāyataṃ tad dvicchidraṃ darśanārtham ekachidraṃ tu karmaṇi ekadvāre hi śastrakṣā-rāgnīnāmatikramo na bhavati chidra pramāṇaṃ tu tr! yaṅgulāyatamaṅguṣṭhodarapariṇāhaṃ yada-ṅgulamavaśiṣṭaṃ tasyārdhāṅgulādadhastādardhāṅgulocchritoparivṛttakarṇikam eṣa yantrākṛtisamāsaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वमर्शसामालेपान् वक्ष्यामःस्नुहीक्षीरयुक्तं हरिद्रा चूर्णमालेपः प्रथमः कुक्कुटपुरीषगुञ्जाहरिद्रा पिप्पलीचूर्णमिति गोमूत्रपित्तपिष्टो द्वितीयः दन्तीचि-त्रकसुवर्चिकालाङ्गलीकल्को वा गोपित्तपिष्टस्तृतीयः पिप्पलीसैन्धवकुष्ठ-शिरीषफलकल्कः स्नह्क्षीरपिष्टोऽकक्षीरपिष्टो वा चतुर्थः कासीसहरिताल-सैन्धवाश्वमारकविडङ्गपूतीककृतवेधनजम्ब्वर्कोत्त मारणी दन्तीचित्रकालर्कस्नुहीपयःसु तैलं विपक्वमभ्यञ्जनेनार्शः शातयति

ata ūrdhvamarśasāmālepān vakṣyāmaḥsnuhīkṣīrayuktaṃ haridrā cūrṇamālepaḥ prathamaḥ kukkuṭapurīṣaguñjāharidrā pippalīcūrṇamiti gomūtrapittapiṣṭo dvitīyaḥ dantīci-trakasuvarcikālāṅgalīkalko vā gopittapiṣṭastṛtīyaḥ pippalīsaindhavakuṣṭha-śirīṣaphalakalkaḥ snahkṣīrapiṣṭo'kakṣīrapiṣṭo vā caturthaḥ kāsīsaharitāla-saindhavāśvamārakaviḍaṅgapūtīkakṛtavedhanajambvarkotta māraṇī dantīcitrakālarkasnuhīpayaḥsu tailaṃ vipakvamabhyañjanenārśaḥ śātayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं भेषजसाध्येष्वदृश्येष्वर्शःसु योगान् यापनार्थं वक्ष्यामःप्रातः प्रा-तर्गुडहरीतकीमासेवेत ब्रह्मचारी गोमूत्रद्रो णसिद्धं वा हरीतकीशतं प्रातः प्रा-तर्यथाबलं क्षौद्रे ण अपामार्गमूलं वा तण्डुलोदकेन सक्षौद्र महरहः शताव-रीमूलकल्कं वा क्षीरेण चित्रकचूर्णयुक्तं वा सीधुं परार्ध्यं भल्लातचूर्णयुक्तं वा सक्तुमन्थमलवणं तक्रेण कलशे वाऽन्तश्चित्रकमूलकल्कावलिप्ते निषिक्तं तक्रमम्लमनम्लं वा पानभोजनेषूपयुञ्जीत एष एव भार्ग्यास्फोतायवान्यामल-कगुडूचीषु तक्रकल्पः पिप्पलीपिप्पली मूलचव्यचित्रकविडङ्गशुण्ठीहरीत-कीषु च पूर्ववदेव निरन्नो वा तक्रमहरहर्मासमुपसेवेत शृङ्गवेरपुनर्नवाचित्र-ककषायसिद्धं वा पयः कुटजमूलत्वक् फाणितं वा पिप्पल्यादिप्रतीवापं क्षौद्रे ण महावातव्याध्युक्तं हिङग्वादिचूर्णमुपसेवेत तक्राहारः क्षीराहारो वा क्षारलवणांश्चित्रकमूलक्षारोदकसिद्धान् वा कुल्माषान् भक्षयेत् चित्रकमूल-क्षारोदकसिद्धं वा पयः पलाशतरुक्षारसिद्धं वा पलाशतरुक्षारसिद्धान् वा कुल्माषान् पाटलापामार्ग वृहतीपलाशक्षारं वा परिस्रतुमहरहर्घृतसंसृष्टं कु-टजबन्दाकमूलकल्कं वा तक्रेण चित्रकपूतीकनागरकल्कं वा पूतीकक्षारेण क्षारोदकसिद्धं वा सर्पिःपिप्पल्यादिप्रतीवापं कृष्णतिलप्रसृतं प्रकुञ्चं वा प्रातः प्रातरुपसेवेत शीतोदकानुपानम् एभिरभिवर्धतेऽग्निरर्शांसि चोपशाम्यन्ति

ata ūrdhvaṃ bheṣajasādhyeṣvadṛśyeṣvarśaḥsu yogān yāpanārthaṃ vakṣyāmaḥprātaḥ prā-targuḍaharītakīmāseveta brahmacārī gomūtradro ṇasiddhaṃ vā harītakīśataṃ prātaḥ prā-taryathābalaṃ kṣaudre ṇa apāmārgamūlaṃ vā taṇḍulodakena sakṣaudra maharahaḥ śatāva-rīmūlakalkaṃ vā kṣīreṇa citrakacūrṇayuktaṃ vā sīdhuṃ parārdhyaṃ bhallātacūrṇayuktaṃ vā saktumanthamalavaṇaṃ takreṇa kalaśe vā'ntaścitrakamūlakalkāvalipte niṣiktaṃ takramamlamanamlaṃ vā pānabhojaneṣūpayuñjīta eṣa eva bhārgyāsphotāyavānyāmala-kaguḍūcīṣu takrakalpaḥ pippalīpippalī mūlacavyacitrakaviḍaṅgaśuṇṭhīharīta-kīṣu ca pūrvavadeva niranno vā takramaharaharmāsamupaseveta śṛṅgaverapunarnavācitra-kakaṣāyasiddhaṃ vā payaḥ kuṭajamūlatvak phāṇitaṃ vā pippalyādipratīvāpaṃ kṣaudre ṇa mahāvātavyādhyuktaṃ hiṅagvādicūrṇamupaseveta takrāhāraḥ kṣīrāhāro vā kṣāralavaṇāṃścitrakamūlakṣārodakasiddhān vā kulmāṣān bhakṣayet citrakamūla-kṣārodakasiddhaṃ vā payaḥ palāśatarukṣārasiddhaṃ vā palāśatarukṣārasiddhān vā kulmāṣān pāṭalāpāmārga vṛhatīpalāśakṣāraṃ vā parisratumaharaharghṛtasaṃsṛṣṭaṃ ku-ṭajabandākamūlakalkaṃ vā takreṇa citrakapūtīkanāgarakalkaṃ vā pūtīkakṣāreṇa kṣārodakasiddhaṃ vā sarpiḥpippalyādipratīvāpaṃ kṛṣṇatilaprasṛtaṃ prakuñcaṃ vā prātaḥ prātarupaseveta śītodakānupānam ebhirabhivardhate'gnirarśāṃsi copaśāmyanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विपञ्चमूलीदन्तीचित्रकपथ्यानां तुलामाहृत्य जलचतुद्रो र्णे! विपाचयेत् ततः पादावशिष्टं कषायमादाय सुशीतं गुडतुलया सहोन्मिश्र्य घृतभाजने निः-क्षिप्य मासमुपेक्षेत यवपल्ले ततः प्रातः प्रातर्मात्रां पाययेत तेनार्शोग्रहणीदोषपाण्डुरोगोदावर्तारोचका न भवन्ति दीप्तश्चाग्निर्भवति

dvipañcamūlīdantīcitrakapathyānāṃ tulāmāhṛtya jalacatudro rṇe! vipācayet tataḥ pādāvaśiṣṭaṃ kaṣāyamādāya suśītaṃ guḍatulayā sahonmiśrya ghṛtabhājane niḥ-kṣipya māsamupekṣeta yavapalle tataḥ prātaḥ prātarmātrāṃ pāyayeta tenārśograhaṇīdoṣapāṇḍurogodāvartārocakā na bhavanti dīptaścāgnirbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलीमरिचविडङ्गैलवालुकलोध्राणां द्वे द्वे पले इन्द्र वारुण्याः पञ्च पलानि कपित्थमध्यस्य दश पथ्याफलानामर्धप्रस्थः प्रस्थो धात्रीफलानां एतदैकध्यं जलचतुद्रो र्णे! विपाच्य पादावशेषं परिस्राव्य सुशीतं गुडतुलाद्वयेनोन्मिश्र्य घृतभाजने निःक्षिप्य पक्षमुपेक्षेत यवपल्ले ततः प्रातः प्रातर्यथाबलमुपयुञ्जीत एष खल्वरिष्टः प्लीहाग्निषङ्गा र्शोग्रहणीहृत्पाण्डुरोगशोफकुष्ठगुल्मोदरकृमिहरो बलवर्णकरश्चेति

pippalīmaricaviḍaṅgailavālukalodhrāṇāṃ dve dve pale indra vāruṇyāḥ pañca palāni kapitthamadhyasya daśa pathyāphalānāmardhaprasthaḥ prastho dhātrīphalānāṃ etadaikadhyaṃ jalacatudro rṇe! vipācya pādāvaśeṣaṃ parisrāvya suśītaṃ guḍatulādvayenonmiśrya ghṛtabhājane niḥkṣipya pakṣamupekṣeta yavapalle tataḥ prātaḥ prātaryathābalamupayuñjīta eṣa khalvariṣṭaḥ plīhāgniṣaṅgā rśograhaṇīhṛtpāṇḍurogaśophakuṣṭhagulmodarakṛmiharo balavarṇakaraśceti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातप्रायेषु स्नेहस्वेदवमनविरेचनास्थापनानुवासनमप्रतिषिद्धं पित्तजेषु विरेचनम् एवं रक्तजेषु संशमनं कफजेषु शृङ्गवेरकुलत्थोपयोगः सर्वदोषहरं यथोक्तं सर्वजेषु यथास्वौषधिसिद्धं च पयः सर्वेष्विति

tatra vātaprāyeṣu snehasvedavamanavirecanāsthāpanānuvāsanamapratiṣiddhaṃ pittajeṣu virecanam evaṃ raktajeṣu saṃśamanaṃ kaphajeṣu śṛṅgaverakulatthopayogaḥ sarvadoṣaharaṃ yathoktaṃ sarvajeṣu yathāsvauṣadhisiddhaṃ ca payaḥ sarveṣviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं भल्लातकविधानमुपदेक्ष्यामः भल्लातकानि परिपक्वान्यनुपह-तान्याहृत्य तत एकमादाय द्विधा त्रिधा चतुर्धा वा छेदयित्वा कषायकल्पे-नविपाच्य तस्य कषायस्य शुक्तिमनुष्णां घृताभ्यक्ततालुजिह्वष्ठौः प्रातः प्रात-रुपसेवेत ततोऽपराह्णे क्षीरं सर्पिरोदन इत्याहारः एवमेकैकं वर्धयेद्यावत्पञ्चति ततः पञ्च पञ्चाभिवर्धयेद्यावत् सप्ततिरिति प्राप्य च सप्ततिमपकर्षयेद्भूयः पञ्च पञ्च यावत् पञ्चेति पञ्चभ्यस्त्वेकैकं यावदेकमिति एवं भल्लातकसहस्रमुपयुज्य सर्वकुष्ठार्शोभिर्विमुक्तो बलवानरोगः शतायुर्भवति

ata ūrdhvaṃ bhallātakavidhānamupadekṣyāmaḥ bhallātakāni paripakvānyanupaha-tānyāhṛtya tata ekamādāya dvidhā tridhā caturdhā vā chedayitvā kaṣāyakalpe-navipācya tasya kaṣāyasya śuktimanuṣṇāṃ ghṛtābhyaktatālujihvaṣṭhauḥ prātaḥ prāta-rupaseveta tato'parāhṇe kṣīraṃ sarpirodana ityāhāraḥ evamekaikaṃ vardhayedyāvatpañcati tataḥ pañca pañcābhivardhayedyāvat saptatiriti prāpya ca saptatimapakarṣayedbhūyaḥ pañca pañca yāvat pañceti pañcabhyastvekaikaṃ yāvadekamiti evaṃ bhallātakasahasramupayujya sarvakuṣṭhārśobhirvimukto balavānarogaḥ śatāyurbhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विव्रणीयोक्तेन विधानेन भल्लातकनिश्च्युतितं स्नेहमादाय प्रातः प्रातः शु-क्तिमात्रमुपयुञ्जीत जीर्णे पूर्ववदाहारः फलप्रकर्षश्च भल्लातकमज्जभ्यो वा स्नेहमादायापकृष्टदोषः प्रतिसंसृष्टभक्तो निवातमागारं प्रविश्य यथाबलं प्र-सृतिं प्रकुञ्चं वोपयुञ्जीत तस्मिञ्जीर्णे क्षीरं सर्पिरोदन इत्याहारः एवं मासमुप-युज्य मासत्रयमादिष्टाहारो रक्षेदात्मानं ततः सर्वोपतापानपहृत्य वर्णवान् ब-लवाञ् श्रवणग्रहणधारणशइक्तसंपन्नो वर्षशतायुर्भवति मासे मासे च प्रयोगे वर्षशतं वर्षमायुषोऽभिवृद्धिर्भवति एवं दशमासानुपयुज्य वर्षसहस्रायुर्भवति १८ भवन्ति चात्र यथा सर्वाणि कुष्ठानि हतः खदिरबीजकौ तथैवार्शांसि सर्वाणि वृक्षकारुष्करौ हतः

dvivraṇīyoktena vidhānena bhallātakaniścyutitaṃ snehamādāya prātaḥ prātaḥ śu-ktimātramupayuñjīta jīrṇe pūrvavadāhāraḥ phalaprakarṣaśca bhallātakamajjabhyo vā snehamādāyāpakṛṣṭadoṣaḥ pratisaṃsṛṣṭabhakto nivātamāgāraṃ praviśya yathābalaṃ pra-sṛtiṃ prakuñcaṃ vopayuñjīta tasmiñjīrṇe kṣīraṃ sarpirodana ityāhāraḥ evaṃ māsamupa-yujya māsatrayamādiṣṭāhāro rakṣedātmānaṃ tataḥ sarvopatāpānapahṛtya varṇavān ba-lavāñ śravaṇagrahaṇadhāraṇaśaiktasaṃpanno varṣaśatāyurbhavati māse māse ca prayoge varṣaśataṃ varṣamāyuṣo'bhivṛddhirbhavati evaṃ daśamāsānupayujya varṣasahasrāyurbhavati 18 bhavanti cātra yathā sarvāṇi kuṣṭhāni hataḥ khadirabījakau tathaivārśāṃsi sarvāṇi vṛkṣakāruṣkarau hataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिद्रा याः प्रयोगेण प्रमेहा इव षोडश क्षाराग्नी नातिवर्तन्ते तथा दृश्या गुदोद्भवाः

haridrā yāḥ prayogeṇa pramehā iva ṣoḍaśa kṣārāgnī nātivartante tathā dṛśyā gudodbhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतानि दीपनीयानि लेहायस्कृतयः सुराः आसवाश्च प्रयोक्तव्या वीक्ष्य दोषसमुच्छ्रितिम्

ghṛtāni dīpanīyāni lehāyaskṛtayaḥ surāḥ āsavāśca prayoktavyā vīkṣya doṣasamucchritim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेगावरोधस्त्रीपृष्ठयानान्युत्कुटुकासनम् यथास्वं दोषलं चान्नमर्शःसु परिवर्जयेत्

vegāvarodhastrīpṛṣṭhayānānyutkuṭukāsanam yathāsvaṃ doṣalaṃ cānnamarśaḥsu parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.