Library·Suśruta-saṃhitā·5·5.4·5.4.34

Suśruta-saṃhitā 5.4.34

Suś 5.4.34

तत्र दर्वीकराःकृष्णसर्पो महाकृष्णः कृष्णोदरः श्वेतकपोतो महाकपोतो बला-हको महासर्पः शङ्खकपालो लोहिताक्षो गवेधुकः परिसर्पः खण्डफणः क-कुदः पद्मो महापद्मो दर्भपुष्पो दधिमुखः पुण्डरीको भ्रूकुटीमुखो विष्किरः पुष्पाभिकीर्णो गिरिसर्पः ऋजुसर्पः श्वेतोदरो महाशिरा अलगर्द आशीविष इति इ!१मिण्डलिनस्तु आदर्शमण्डलः श्वेतमण्डलो रक्तमण्डलः चित्रमण्डलः पृषतो रोध्रपुष्पो मिलिन्दको गोनसो वृद्धगोनसः पनसो महापनसो वेणुपत्र-कः शिशुको मदनः पालिन्दिरः पिङ्गलः तन्तुकः पुष्पपाण्डुः षडङ्गो अग्निको बभ्रुः कषायः कलुषः पारावतो हस्ताभरणः चित्रकः एणीपद इति २ राजिमन्तस्तुपुण्डरीको राजिचित्रो अङ्गुलराजिः बिन्दुराजिः कर्दमकः तृणशोषकः सर्षपकः श्वेतहनुः दर्भपुष्पश्चक्रको गोधूमकः किक्किसाद इति ३ निर्विषास्तु गलगोली शूकपत्रो अजगरो दिव्यको वर्षाहिकः पुष्पशकली ज्योतीरथः क्षीरिकापुष्पको अहिपताको अन्धाहिको गौराहिको वृक्षेशय इति ४ वैकरञ्जस्त्! त्रयाणां दर्वीकरादीनां व्यतिकराज्जाताः तद्यथामाकुलि पोटग-लः स्निग्धराजिरिति तत्र कृष्णसर्पेण गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातो माकुलि राजिलेन गोनस्यां वैपरीत्येन वाजातः पोटगलः कृषणसर्पेण राजिमत्यां वै-परीत्येनवा जातः स्निग्धराजिरिति तेषामाद्यस्य पितृवद्विषोत्कर्षो द्वयोर्मातृवदित्येके ५ त्रयाणां वैकरञ्जानां पुनर्दिव्येलकरोध्रपुष्पकराजिचित्र कपोटगल पुष्पा-भिकीर्णदर्भपुष्पवेल्लितकाः सप्ता तेषामाद्यास्त्रयो राजिलवत् शेषा मण्डलिवत् एवमेतेषां सर्पाणामशीतिर्व्याख्याता

tatra darvīkarāḥkṛṣṇasarpo mahākṛṣṇaḥ kṛṣṇodaraḥ śvetakapoto mahākapoto balā-hako mahāsarpaḥ śaṅkhakapālo lohitākṣo gavedhukaḥ parisarpaḥ khaṇḍaphaṇaḥ ka-kudaḥ padmo mahāpadmo darbhapuṣpo dadhimukhaḥ puṇḍarīko bhrūkuṭīmukho viṣkiraḥ puṣpābhikīrṇo girisarpaḥ ṛjusarpaḥ śvetodaro mahāśirā alagarda āśīviṣa iti i!1miṇḍalinastu ādarśamaṇḍalaḥ śvetamaṇḍalo raktamaṇḍalaḥ citramaṇḍalaḥ pṛṣato rodhrapuṣpo milindako gonaso vṛddhagonasaḥ panaso mahāpanaso veṇupatra-kaḥ śiśuko madanaḥ pālindiraḥ piṅgalaḥ tantukaḥ puṣpapāṇḍuḥ ṣaḍaṅgo agniko babhruḥ kaṣāyaḥ kaluṣaḥ pārāvato hastābharaṇaḥ citrakaḥ eṇīpada iti 2 rājimantastupuṇḍarīko rājicitro aṅgularājiḥ bindurājiḥ kardamakaḥ tṛṇaśoṣakaḥ sarṣapakaḥ śvetahanuḥ darbhapuṣpaścakrako godhūmakaḥ kikkisāda iti 3 nirviṣāstu galagolī śūkapatro ajagaro divyako varṣāhikaḥ puṣpaśakalī jyotīrathaḥ kṣīrikāpuṣpako ahipatāko andhāhiko gaurāhiko vṛkṣeśaya iti 4 vaikarañjast! trayāṇāṃ darvīkarādīnāṃ vyatikarājjātāḥ tadyathāmākuli poṭaga-laḥ snigdharājiriti tatra kṛṣṇasarpeṇa gonasyāṃ vaiparītyena vā jāto mākuli rājilena gonasyāṃ vaiparītyena vājātaḥ poṭagalaḥ kṛṣaṇasarpeṇa rājimatyāṃ vai-parītyenavā jātaḥ snigdharājiriti teṣāmādyasya pitṛvadviṣotkarṣo dvayormātṛvadityeke 5 trayāṇāṃ vaikarañjānāṃ punardivyelakarodhrapuṣpakarājicitra kapoṭagala puṣpā-bhikīrṇadarbhapuṣpavellitakāḥ saptā teṣāmādyāstrayo rājilavat śeṣā maṇḍalivat evameteṣāṃ sarpāṇāmaśītirvyākhyātā

Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Su%C5%9B/5.4.34

Cite as: Suśruta-saṃhitā 5.4.34, in HREEM (hreem.cc/library/Su%C5%9B/5.4.34), after Sanskrit Wikisource: सुश्रुतसंहिता (12 pages; revision ids 75779, 75780, 75785 …, full list in….

Edition, numbering and licence

Sanskrit Wikisource: सुश्रुतसंहिता (12 pages; revision ids 75779, 75780, 75785 …, full list in content/corpus/wikisource cache) — Sthānas numbered sūtra 1, nidāna 2, śārīra 3, cikitsā 4, kalpa 5, uttara 6; chapters counted from the page's own headings.

Sanskrit Wikisource (sa.wikisource.org): the texts are public domain; page markup CC BY-SA 4.0. Devanagari as given on the page; IAST generated mechanically.

More about this text