Śukranīti (as far as the page goes) 1

प्रणम्य जगदाधारं सर्गस्थित्यन्तकारणम् । सम्पूज्य भार्गवः पृष्टो वन्दितः पूजितः स्तुतः

praṇamya jagadādhāraṃ sargasthityantakāraṇam | sampūjya bhārgavaḥ pṛṣṭo vanditaḥ pūjitaḥ stutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वदेवैर्यथान्यायं नीतिसारमुवाच तान् । शतलक्षश्लोकमितं नीतिशास्त्रमथोक्तवान्

pūrvadevairyathānyāyaṃ nītisāramuvāca tān | śatalakṣaślokamitaṃ nītiśāstramathoktavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम्भूर्भगवाँल्लोकहितार्थं सङ्ग्रहेण वै । तत्सारं तु वसिष्ठाद्यैरस्माभिर्वृद्धिहेतवे

svayambhūrbhagavā~llokahitārthaṃ saṅgraheṇa vai | tatsāraṃ tu vasiṣṭhādyairasmābhirvṛddhihetave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पायुर्भूभृदाद्यर्थं सङ्क्षिप्तं तर्कविस्तृतम् । क्रियैकदेशबोधीनि शास्त्राण्यन्यानि सन्ति हि

alpāyurbhūbhṛdādyarthaṃ saṅkṣiptaṃ tarkavistṛtam | kriyaikadeśabodhīni śāstrāṇyanyāni santi hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वोपजीवकं लोकस्थितिकृन्नीतिशास्त्रकम् । धर्मार्थकाममूलं हि स्मृतं मोक्षप्रदं यतः

sarvopajīvakaṃ lokasthitikṛnnītiśāstrakam | dharmārthakāmamūlaṃ hi smṛtaṃ mokṣapradaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः सदा नीतिशास्त्रमभ्यसेद्यत्नतो नृपः । यद्विज्ञानान्नृपाद्याश्च शत्रुजिल्लोकरञ्जकाः

ataḥ sadā nītiśāstramabhyasedyatnato nṛpaḥ | yadvijñānānnṛpādyāśca śatrujillokarañjakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुनीतिकुशला नित्यं प्रभवन्ति च भूमिपाः । शब्दार्थानां न किं ज्ञानं विना व्याकरणाद्भवेत्

sunītikuśalā nityaṃ prabhavanti ca bhūmipāḥ | śabdārthānāṃ na kiṃ jñānaṃ vinā vyākaraṇādbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकृतानां पदार्थानां न्यायतर्कैर्विना न किम् । विधिक्रियाव्यवस्थानां न किं मीमांसया विना

prākṛtānāṃ padārthānāṃ nyāyatarkairvinā na kim | vidhikriyāvyavasthānāṃ na kiṃ mīmāṃsayā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहादीनां नश्वरत्वं वेदान्तैर्न विना हि किम् । स्वस्याभिमतबोधीनि शास्त्राण्येतानि सन्ति हि

dehādīnāṃ naśvaratvaṃ vedāntairna vinā hi kim | svasyābhimatabodhīni śāstrāṇyetāni santi hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तन्मतानुगैः सर्वैर्विधृतानि जनैः सदा । बुद्धिकौशलमेतद्धि तैः किं स्याद् व्यवहारिणाम्

tattanmatānugaiḥ sarvairvidhṛtāni janaiḥ sadā | buddhikauśalametaddhi taiḥ kiṃ syād vyavahāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वलोकव्यवहारस्थितिर्नीत्या विना नहि । यथाऽशनैर्विना देहस्थितिर्न स्याद्धि देहिनाम्

sarvalokavyavahārasthitirnītyā vinā nahi | yathā'śanairvinā dehasthitirna syāddhi dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाभीष्टकरं नीतिशास्त्रं स्यात्सर्वसम्मतम् । अत्यावश्यं नृपस्यापि स सर्वेषां प्रभुर्यतः

sarvābhīṣṭakaraṃ nītiśāstraṃ syātsarvasammatam | atyāvaśyaṃ nṛpasyāpi sa sarveṣāṃ prabhuryataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रवो नीतिहीनानां यथाऽपथ्याशिनां गदाः । सद्यः केचिच्च कालेन भवन्ति न भवन्ति च

śatravo nītihīnānāṃ yathā'pathyāśināṃ gadāḥ | sadyaḥ kecicca kālena bhavanti na bhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपस्य परमो धर्मः प्रजानां परिपालनम् । दुष्टनिग्रहणं नित्यं न नीत्याऽतो विना ह्युभे

nṛpasya paramo dharmaḥ prajānāṃ paripālanam | duṣṭanigrahaṇaṃ nityaṃ na nītyā'to vinā hyubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनीतिरेव सच्छिद्रं राज्ञो नित्यं भयावहम् । शत्रुसंवर्धनं प्रोक्तं बलह्रासकरं महत्

anītireva sacchidraṃ rājño nityaṃ bhayāvaham | śatrusaṃvardhanaṃ proktaṃ balahrāsakaraṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीतिं त्यक्त्वा वर्त्तते यः स्वतन्त्रः स हि दुःखभाक् । स्वतन्त्रप्रभुसेवा तु ह्यसिधारावलेहनम्

nītiṃ tyaktvā varttate yaḥ svatantraḥ sa hi duḥkhabhāk | svatantraprabhusevā tu hyasidhārāvalehanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाराध्यो नीतिमान् राजा दुराराध्यस्त्वनीतिमान् । यत्र नीतिबले चोभे तत्र श्रीस्सर्वतोमुखी

svārādhyo nītimān rājā durārādhyastvanītimān | yatra nītibale cobhe tatra śrīssarvatomukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रेरितहितकरं सर्वराष्ट्रं भवेद्यथा । तथा नीतिस्तु सन्धार्या नृपेणात्महिताय वै

apreritahitakaraṃ sarvarāṣṭraṃ bhavedyathā | tathā nītistu sandhāryā nṛpeṇātmahitāya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नं राष्ट्रं बलं भिन्नं भिन्नोऽमात्यादिको गणः । अकौशल्यं नृपस्यैतदनीतेर्यस्य सर्वदा

bhinnaṃ rāṣṭraṃ balaṃ bhinnaṃ bhinno'mātyādiko gaṇaḥ | akauśalyaṃ nṛpasyaitadanīteryasya sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा तेज आदत्ते शास्ता पाता च रञ्जकः । नृपः स्वप्राक्तनाद्धत्ते तपसा च महीमिमाम्

tapasā teja ādatte śāstā pātā ca rañjakaḥ | nṛpaḥ svaprāktanāddhatte tapasā ca mahīmimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृष्टिशीतोष्णनक्षत्रगतिरूपस्वभावतः । इष्टानिष्टाधिकं न्यूनाचारैः कालस्तु भिद्यते

vṛṣṭiśītoṣṇanakṣatragatirūpasvabhāvataḥ | iṣṭāniṣṭādhikaṃ nyūnācāraiḥ kālastu bhidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचारप्रेरको राजा ह्येतत्कालस्य कारणम् । यदि कालः प्रमाणं हि कस्माद्धर्मोऽस्ति कर्तृषु

ācāraprerako rājā hyetatkālasya kāraṇam | yadi kālaḥ pramāṇaṃ hi kasmāddharmo'sti kartṛṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजदण्डभयाल्लोकः स्वस्वधर्मपरो भवेत् । यो हि स्वधर्मनिरतः स तेजस्वी भवेदिह

rājadaṇḍabhayāllokaḥ svasvadharmaparo bhavet | yo hi svadharmanirataḥ sa tejasvī bhavediha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना स्वधर्मान्न सुखं स्वधर्मो हि परं तपः । तपः स्वधर्मरूपं यद्वर्धितं येन वै सदा

vinā svadharmānna sukhaṃ svadharmo hi paraṃ tapaḥ | tapaḥ svadharmarūpaṃ yadvardhitaṃ yena vai sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवास्तु किङ्करास्तस्य किं पुनर्मनुजा भुवि । सुदण्डैर्धर्मनिरताः प्रजाः कुर्यान्महाभयैः

devāstu kiṅkarāstasya kiṃ punarmanujā bhuvi | sudaṇḍairdharmaniratāḥ prajāḥ kuryānmahābhayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपः स्वधर्मनिरतो भूत्वा तेजःक्षयोऽन्यथा । अभिषिक्तोऽनभिषिक्तो नृपत्वं तु यदानुयात्

nṛpaḥ svadharmanirato bhūtvā tejaḥkṣayo'nyathā | abhiṣikto'nabhiṣikto nṛpatvaṃ tu yadānuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धया बलेन शौर्येण ततो नीत्याऽनुपालयन् । प्रजाः सर्वाः प्रतिदिनमच्छिद्रे दण्डधृक् सदा

buddhayā balena śauryeṇa tato nītyā'nupālayan | prajāḥ sarvāḥ pratidinamacchidre daṇḍadhṛk sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं बुद्धिमतोऽप्यर्थः स्वल्पकोऽपि विवर्धते । तिर्यञ्चोऽपि वशं याति शौर्यनीतिबलैर्धनैः

nityaṃ buddhimato'pyarthaḥ svalpako'pi vivardhate | tiryañco'pi vaśaṃ yāti śauryanītibalairdhanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं त्रिविधं तपः । यादृक् तपति योऽत्यर्थं तादृग् भवति वै नृपः

sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ trividhaṃ tapaḥ | yādṛk tapati yo'tyarthaṃ tādṛg bhavati vai nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो हि स्वधर्मनिरतः प्रजानां परिपालकः । यष्टा च सर्वयज्ञानां नेता शत्रुगणस्य च

yo hi svadharmanirataḥ prajānāṃ paripālakaḥ | yaṣṭā ca sarvayajñānāṃ netā śatrugaṇasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानशौण्डः क्षमी शूरो निःस्पृहो विषयेष्वपि । विरक्तः सात्त्विकः स हि नृपोऽन्ते मोक्षमन्वियात्

dānaśauṇḍaḥ kṣamī śūro niḥspṛho viṣayeṣvapi | viraktaḥ sāttvikaḥ sa hi nṛpo'nte mokṣamanviyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरीतस्तामसः स्यात् सोऽन्ते नरकभाजनः । निर्घृणश्च मदोन्मत्तो हिंसकः सत्यवर्जितः

viparītastāmasaḥ syāt so'nte narakabhājanaḥ | nirghṛṇaśca madonmatto hiṃsakaḥ satyavarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजसो दाम्भिको लोभी विषयी वञ्चकश्शठः । मनसाऽन्यश्च वचसा कर्मणा कलहप्रियः

rājaso dāmbhiko lobhī viṣayī vañcakaśśaṭhaḥ | manasā'nyaśca vacasā karmaṇā kalahapriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीचप्रियः स्वतन्त्रश्च नीतिहीनश्छलान्तरः । स तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं भविताऽन्ते नृपाधमः

nīcapriyaḥ svatantraśca nītihīnaśchalāntaraḥ | sa tiryaktvaṃ sthāvaratvaṃ bhavitā'nte nṛpādhamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवांशान् सात्त्विको भुङ्क्ते राक्षसांशांस्तु तामसः । राजसो मानवांशांस्तु सत्त्वे धार्य्यं मनस्ततः

devāṃśān sāttviko bhuṅkte rākṣasāṃśāṃstu tāmasaḥ | rājaso mānavāṃśāṃstu sattve dhāryyaṃ manastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वस्य तमसः साम्यान्मानुषं जन्म जायते । यद्यदाश्रयते मर्त्त्यस्तत्तुल्यो दिष्टतो भवेत्

sattvasya tamasaḥ sāmyānmānuṣaṃ janma jāyate | yadyadāśrayate marttyastattulyo diṣṭato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मैव कारणञ्चात्र सुगति दुर्गतिं प्रति । कर्मैव प्राक्तनमपि क्षणं किं कोऽस्ति चाक्रियः ?

karmaiva kāraṇañcātra sugati durgatiṃ prati | karmaiva prāktanamapi kṣaṇaṃ kiṃ ko'sti cākriyaḥ ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जात्या ब्राह्मणश्चात्र क्षत्रियो वैश्य एव न । न शूद्रो न च वै म्लेच्छो भेदिता गुणकर्मभिः

na jātyā brāhmaṇaścātra kṣatriyo vaiśya eva na | na śūdro na ca vai mleccho bheditā guṇakarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणस्तु समुत्पन्नाः सर्वे ते किं नु ब्राह्मणाः ? । न वर्णतो न जनकाद् ब्राह्मतेजः प्रपद्यते

brahmaṇastu samutpannāḥ sarve te kiṃ nu brāhmaṇāḥ ? | na varṇato na janakād brāhmatejaḥ prapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानकर्मोपासनाभिर्देवताराधने रतः । शान्तो दान्तो दयालुश्च ब्राह्मणश्च गुणैः कृतः

jñānakarmopāsanābhirdevatārādhane rataḥ | śānto dānto dayāluśca brāhmaṇaśca guṇaiḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकसंरक्षणे दक्षः शूरो दान्तः पराक्रमी । दुष्टनिग्रहशीलो यः स वै क्षत्रिय उच्यते

lokasaṃrakṣaṇe dakṣaḥ śūro dāntaḥ parākramī | duṣṭanigrahaśīlo yaḥ sa vai kṣatriya ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रयविक्रयकुशला ये नित्यञ्च पण्यजीविनः । पशुरक्षाः कृषिकरास्ते वैश्याः कीर्तिता भुवि

krayavikrayakuśalā ye nityañca paṇyajīvinaḥ | paśurakṣāḥ kṛṣikarāste vaiśyāḥ kīrtitā bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विजसेवार्चनरताः शूराः शान्ता जितेन्द्रियाः । सीरकाष्ठतृणवहास्ते नीचाः शूद्रसंज्ञकाः

dvijasevārcanaratāḥ śūrāḥ śāntā jitendriyāḥ | sīrakāṣṭhatṛṇavahāste nīcāḥ śūdrasaṃjñakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्तस्वधर्माचरणा निर्घृणाः परपीडकाः । चण्डाश्च हिंसका नित्यं म्लेच्छास्ते ह्यविवेकिनः

tyaktasvadharmācaraṇā nirghṛṇāḥ parapīḍakāḥ | caṇḍāśca hiṃsakā nityaṃ mlecchāste hyavivekinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्कर्मफलभोगार्हा बुद्धिः सञ्जायते नृणाम् । पापकर्मणि पुण्ये वा कर्तुं शक्तो न चान्यथा

prākkarmaphalabhogārhā buddhiḥ sañjāyate nṛṇām | pāpakarmaṇi puṇye vā kartuṃ śakto na cānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिरुत्पद्यते तादृक् यादृक् कर्मफलोदयः । सहायास्तादृशा एव यादृशी भवितव्यता

buddhirutpadyate tādṛk yādṛk karmaphalodayaḥ | sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्कर्मवशतः सर्वं भवत्येवेति निश्चितम् । तदोपदेशा व्यर्थाः स्युः कार्य्याकार्य्यप्रबोधकाः

prākkarmavaśataḥ sarvaṃ bhavatyeveti niścitam | tadopadeśā vyarthāḥ syuḥ kāryyākāryyaprabodhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीमन्तो वन्द्यचरिता मन्यन्ते पौरुषं महत् । अशक्ताः पौरुषं कर्त्तुं क्लीबा दैवमुपासते

dhīmanto vandyacaritā manyante pauruṣaṃ mahat | aśaktāḥ pauruṣaṃ karttuṃ klībā daivamupāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवे पुरुषकारे च खलु सर्वं प्रतिष्ठितम् । पूर्वजन्मकृतं कर्मेहार्जितं तद् द्विधाकृतम्

daive puruṣakāre ca khalu sarvaṃ pratiṣṭhitam | pūrvajanmakṛtaṃ karmehārjitaṃ tad dvidhākṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवान् प्रतिकारी स्याद् दुर्बलस्य सदैव हि। स बलाबलयोर्ज्ञानफलप्राप्त्यान्यथा न हि

balavān pratikārī syād durbalasya sadaiva hi| sa balābalayorjñānaphalaprāptyānyathā na hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलोपलब्धिः प्रत्यक्षहेतुना नैव दृश्यते । प्राक्कर्महैतुकी सा तु नान्यथैवेति निश्चयः

phalopalabdhiḥ pratyakṣahetunā naiva dṛśyate | prākkarmahaitukī sā tu nānyathaiveti niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्जायतेऽल्पक्रियया नृणां वापि महत् फलम् । तदपि प्राक्तनादेव केचित् प्रागिहकर्मजम्

yajjāyate'lpakriyayā nṛṇāṃ vāpi mahat phalam | tadapi prāktanādeva kecit prāgihakarmajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदन्तीहैव क्रियया जायते पौरुषं नृणाम् । सस्नेहवर्त्तिदीपस्य रक्षा वातात् प्रयत्नतः

vadantīhaiva kriyayā jāyate pauruṣaṃ nṛṇām | sasnehavarttidīpasya rakṣā vātāt prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्यम्भाविभावानां प्रतीकारो न चेद् यदि । दुष्टानां क्षपणं श्रेयो यावद् बुद्धिबलोदयम्

avaśyambhāvibhāvānāṃ pratīkāro na ced yadi | duṣṭānāṃ kṣapaṇaṃ śreyo yāvad buddhibalodayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिकूलानुकूलाभ्यां फलाभ्याञ्च नृपोऽप्यतः । ईषन्मध्याधिकाभ्याञ्च त्रिधा दैवं विचिन्तयेत्

pratikūlānukūlābhyāṃ phalābhyāñca nṛpo'pyataḥ | īṣanmadhyādhikābhyāñca tridhā daivaṃ vicintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रावणस्य च भीष्मादेर्वनभङ्गे च गोग्रहे । प्रातिकूल्यन्तु विज्ञातमेकस्माद् वानरान्नरात्

rāvaṇasya ca bhīṣmādervanabhaṅge ca gograhe | prātikūlyantu vijñātamekasmād vānarānnarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालानुकूल्यं विस्पष्टं राघवस्यार्जुनस्य च । अनुकूले यदा दैवे क्रियाल्पा सुफला भवेत्

kālānukūlyaṃ vispaṣṭaṃ rāghavasyārjunasya ca | anukūle yadā daive kriyālpā suphalā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महती स‌त्क्रियानिष्टफला स्यात् प्रतिकूलके । बलिर्दानेन सम्बद्धो हरिश्चन्द्रस्तथैव च

mahatī sa‌tkriyāniṣṭaphalā syāt pratikūlake | balirdānena sambaddho hariścandrastathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवतीष्टं स‌त्क्रिययानिष्टं तद्विपरीतया । शास्त्रतः सदसज्ज्ञात्वा त्यक्त्वाऽसत्सत् समाचरेत्

bhavatīṣṭaṃ sa‌tkriyayāniṣṭaṃ tadviparītayā | śāstrataḥ sadasajjñātvā tyaktvā'satsat samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालस्य कारणं राजा सदसत्कर्मणस्त्वतः । सुकार्य्योद्यतदण्डाभ्यां स्वधर्मे स्थापयेत् प्रजाः

kālasya kāraṇaṃ rājā sadasatkarmaṇastvataḥ | sukāryyodyatadaṇḍābhyāṃ svadharme sthāpayet prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाम्यमात्यसुहत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च । सप्ताङ्गमुच्यते राज्यं तत्र मूर्द्धा नृपः स्मृतः

svāmyamātyasuhatkośarāṣṭradurgabalāni ca | saptāṅgamucyate rājyaṃ tatra mūrddhā nṛpaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृगमात्यः सुहच्छ्रोत्रं मुखं कोशो बलं मनः । हस्तौ पादौ दुर्गराष्ट्रौ राज्याङ्गानि स्मृतानि हि

dṛgamātyaḥ suhacchrotraṃ mukhaṃ kośo balaṃ manaḥ | hastau pādau durgarāṣṭrau rājyāṅgāni smṛtāni hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गानां क्रमशो वक्ष्ये गुणान् भूतिप्रदान् सदा । यैर्गुणैस्तु सुसंयुक्ता वृद्धिमन्तो भवन्ति हि

aṅgānāṃ kramaśo vakṣye guṇān bhūtipradān sadā | yairguṇaistu susaṃyuktā vṛddhimanto bhavanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजास्य जगतो हेतुर्वृद्धयै वृद्धाभिसम्मतः । नयनानन्दजनकः शशाङ्क इव तोयधेः

rājāsya jagato heturvṛddhayai vṛddhābhisammataḥ | nayanānandajanakaḥ śaśāṅka iva toyadheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि न स्यान्नरपतिः सम्यङ्नेता ततः प्रजा । अकर्णधारा जलधौ विप्लवेतेह नौरिव

yadi na syānnarapatiḥ samyaṅnetā tataḥ prajā | akarṇadhārā jaladhau viplaveteha nauriva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तिष्ठन्ति स्वस्वधर्मे विना पालेन वै प्रजाः । प्रजया तु विना स्वामी पृथिव्यां नैव शोभते

na tiṣṭhanti svasvadharme vinā pālena vai prajāḥ | prajayā tu vinā svāmī pṛthivyāṃ naiva śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यायप्रवृत्तो नृपतिरात्मानमथ च प्रजाः । त्रिवर्गेणोपसन्धत्ते निहन्ति ध्रुवमन्यथा

nyāyapravṛtto nṛpatirātmānamatha ca prajāḥ | trivargeṇopasandhatte nihanti dhruvamanyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मं द्वैतवने राजा विधाय बुभुजे दिवम् । अधर्माश्चैव नहुषः प्रतिपेदे रसातलम्

dharmaṃ dvaitavane rājā vidhāya bubhuje divam | adharmāścaiva nahuṣaḥ pratipede rasātalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणो नष्टस्त्वधर्मेण पृथुर्वृद्धस्तु धर्मतः । तस्माद्धर्मं पुरस्कृत्य यतेतार्थाय पार्थिवः

veṇo naṣṭastvadharmeṇa pṛthurvṛddhastu dharmataḥ | tasmāddharmaṃ puraskṛtya yatetārthāya pārthivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो हि धर्मपरो राजा देवांशोऽन्यश्च रक्षसाम् । अंशभूतो धर्मलोपी प्रजापीडाकरो भवेत्

yo hi dharmaparo rājā devāṃśo'nyaśca rakṣasām | aṃśabhūto dharmalopī prajāpīḍākaro bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अराजके हि सर्वस्मिन् सर्वतो विद्रुते भयात् । रक्षार्थमस्य सर्वस्य राजानमसृजत् प्रभुः

arājake hi sarvasmin sarvato vidrute bhayāt | rakṣārthamasya sarvasya rājānamasṛjat prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रानिलयमार्काणामग्नेश्च वरुणस्य च। चन्द्रवित्तेशयोश्चापि मात्रा निर्हत्य शाश्वतीः

indrānilayamārkāṇāmagneśca varuṇasya ca| candravitteśayoścāpi mātrā nirhatya śāśvatīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जङ्गमस्थावराणाञ्च हीशः स्वतपसा भवेत् । भागभाग्रक्षणे दक्षो यथेन्द्रो नृपतिस्तथा

jaṅgamasthāvarāṇāñca hīśaḥ svatapasā bhavet | bhāgabhāgrakṣaṇe dakṣo yathendro nṛpatistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुर्गन्धस्य सदसत्कर्मणः प्रेरको नृपः । धर्मप्रवर्तकोऽधर्मनाशकस्तमसो रविः

vāyurgandhasya sadasatkarmaṇaḥ prerako nṛpaḥ | dharmapravartako'dharmanāśakastamaso raviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्कर्मदण्डको राजा यमः स्याद् दण्डकृद् यमः । अग्निः शुचिस्तथा राजा रक्षार्थं सर्वभागभुक्

duṣkarmadaṇḍako rājā yamaḥ syād daṇḍakṛd yamaḥ | agniḥ śucistathā rājā rakṣārthaṃ sarvabhāgabhuk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्यत्यपां रसैः सर्वं वरुणः स्वधनैर्नृपः । करैश्चन्द्रो ह्लादयति राजा स्वगुणकर्मभिः

puṣyatyapāṃ rasaiḥ sarvaṃ varuṇaḥ svadhanairnṛpaḥ | karaiścandro hlādayati rājā svaguṇakarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशानां रक्षणे दक्षः स्यान्निधीनां धनाधिपः । चन्द्रो यथा विना सर्वैरंशैर्नो भाति भूपतिः

kośānāṃ rakṣaṇe dakṣaḥ syānnidhīnāṃ dhanādhipaḥ | candro yathā vinā sarvairaṃśairno bhāti bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिता माता गुरुर्भ्राता बन्धुर्वैश्रवणो यमः । नित्यं सप्तगुणैरेषां युक्तो राजा न चान्यथा

pitā mātā gururbhrātā bandhurvaiśravaṇo yamaḥ | nityaṃ saptaguṇaireṣāṃ yukto rājā na cānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणसाधनसन्दक्षः स्वप्रजायाः पिता यथा । क्षमयित्र्यपराधानां माता पुष्टिविधायिनी

guṇasādhanasandakṣaḥ svaprajāyāḥ pitā yathā | kṣamayitryaparādhānāṃ mātā puṣṭividhāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितोपदेष्टा शिष्यस्य सुविद्याध्यापको गुरुः । स्वभागोद्धारकृद् भ्राता यथाशास्त्रं पितुर्धनात्

hitopadeṣṭā śiṣyasya suvidyādhyāpako guruḥ | svabhāgoddhārakṛd bhrātā yathāśāstraṃ piturdhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मस्त्रीधनुगुह्यानां गोप्ता बन्धुस्तु मित्रवत् । धनदस्तु कुबेरः स्याद् यमः स्याच्च सुदण्डकृत्

ātmastrīdhanuguhyānāṃ goptā bandhustu mitravat | dhanadastu kuberaḥ syād yamaḥ syācca sudaṇḍakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृद्धिमति सुराज्ञि निवसन्ति गुणा अमी । एते सप्त गुणा राज्ञा न हातव्याः कदाचन

pravṛddhimati surājñi nivasanti guṇā amī | ete sapta guṇā rājñā na hātavyāḥ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षमते योऽपराधं सः शक्तः सुदमने क्षमी । क्षमया तु विना भूपो न भात्यखिलसद्‌गुणैः

kṣamate yo'parādhaṃ saḥ śaktaḥ sudamane kṣamī | kṣamayā tu vinā bhūpo na bhātyakhilasad‌guṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वान् दुर्गुणान् परित्यज्य ह्यतिवादांस्तितिक्षते । दानैर्मानैश्च सत्कारैः स्वप्रजारञ्जकः सदा

svān durguṇān parityajya hyativādāṃstitikṣate | dānairmānaiśca satkāraiḥ svaprajārañjakaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दान्तः शूरश्च शस्त्रास्त्रकुशलोऽरिनिषूदनः । अस्वतन्त्रश्च मेधावी ज्ञानविज्ञानसंयुतः

dāntaḥ śūraśca śastrāstrakuśalo'riniṣūdanaḥ | asvatantraśca medhāvī jñānavijñānasaṃyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीचहीनो दीर्घदर्शी वृद्धसेवी सुनीतियुक् । गुणिजुष्टस्तु यो राजा स ज्ञेयो देवतांशकः

nīcahīno dīrghadarśī vṛddhasevī sunītiyuk | guṇijuṣṭastu yo rājā sa jñeyo devatāṃśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरीतस्तु रक्षोंऽशः स वै नरकभाजनः । नृपांशसदृशो नित्यं तत्सहायगणः किल

viparītastu rakṣoṃ'śaḥ sa vai narakabhājanaḥ | nṛpāṃśasadṛśo nityaṃ tatsahāyagaṇaḥ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कृतं मन्यते राजा सन्तुष्यति च मोदते । तेषामाचरणैर्नित्यं नान्यथा नियतेर्बलात्

tatkṛtaṃ manyate rājā santuṣyati ca modate | teṣāmācaraṇairnityaṃ nānyathā niyaterbalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतकर्मफलं नरैः । प्रतिकारैर्विना नैव प्रतिकारे कृते सति

avaśyameva bhoktavyaṃ kṛtakarmaphalaṃ naraiḥ | pratikārairvinā naiva pratikāre kṛte sati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा भोगाय भवति चिकित्सितगदी यथा । उपदिष्टेऽनिष्टहेतौ तत् तत् कर्तुं यतेत कः

tathā bhogāya bhavati cikitsitagadī yathā | upadiṣṭe'niṣṭahetau tat tat kartuṃ yateta kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रज्यते सत्फले स्वान्तं दुष्फले न हि कस्यचित्। सदसद्बोधकान्येव दृष्ट्‌वा शास्त्राणि चाचरेत्

rajyate satphale svāntaṃ duṣphale na hi kasyacit| sadasadbodhakānyeva dṛṣṭ‌vā śāstrāṇi cācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नयस्य विनयो मूलं विनयः शास्त्रनिश्चयात् । विनयस्येन्द्रियजयस्तद्युक्तः शास्त्रमृच्छति

nayasya vinayo mūlaṃ vinayaḥ śāstraniścayāt | vinayasyendriyajayastadyuktaḥ śāstramṛcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं प्रथमं राजा विनयेनोपपादयेत् । ततः पुत्रांस्ततोऽमात्यांस्ततो भृत्यांस्ततः प्रजाम्

ātmānaṃ prathamaṃ rājā vinayenopapādayet | tataḥ putrāṃstato'mātyāṃstato bhṛtyāṃstataḥ prajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परोपदेशकुशलः केवलो न भवेन्नृपः । प्रजाधिकारहीनः स्यात् सगुणोऽपि नृपः क्वचित्

paropadeśakuśalaḥ kevalo na bhavennṛpaḥ | prajādhikārahīnaḥ syāt saguṇo'pi nṛpaḥ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तु नृपविहीनाः स्युर्दुर्गुणा ह्यपितु प्रजाः । यथा न विधवेन्द्राणी सर्वदा तु तथा प्रजाः

na tu nṛpavihīnāḥ syurdurguṇā hyapitu prajāḥ | yathā na vidhavendrāṇī sarvadā tu tathā prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रष्टश्रीः स्वामिता राज्ञो यस्य दान्ता न मन्त्रिणः । तथाऽविनीता दायादा दुष्टाः पुत्रादयोऽपि च

bhraṣṭaśrīḥ svāmitā rājño yasya dāntā na mantriṇaḥ | tathā'vinītā dāyādā duṣṭāḥ putrādayo'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदानुरक्तप्रकृतिः प्रजापालनतत्परः । विनीतात्मा हि नृपतिर्भूयसीं श्रियमश्नुते

sadānuraktaprakṛtiḥ prajāpālanatatparaḥ | vinītātmā hi nṛpatirbhūyasīṃ śriyamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकीर्णविषयारण्ये धावन्तं विप्रमाथिनम् । ज्ञानाङ्‌कुशेन कुर्वीत वशमिन्द्रियदन्तिनम्

prakīrṇaviṣayāraṇye dhāvantaṃ vipramāthinam | jñānāṅ‌kuśena kurvīta vaśamindriyadantinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयामिषलोभेन मनः प्रेरयतीन्द्रियम् । तन्निरुध्यात् प्रयत्नेन जिते तस्मिन् जितेन्द्रियः

viṣayāmiṣalobhena manaḥ prerayatīndriyam | tannirudhyāt prayatnena jite tasmin jitendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्यैव हि योऽशक्तो मनसः सन्निवर्हणे । महीं सागरपर्य्यन्तां स कथं ह्यवजेष्यति ?

ekasyaiva hi yo'śakto manasaḥ sannivarhaṇe | mahīṃ sāgaraparyyantāṃ sa kathaṃ hyavajeṣyati ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियावसानविरसैर्विषयैरपहारिभिः । गच्छत्याक्षिप्तहृदयः करीव नृपतिर्ब्रहम्

kriyāvasānavirasairviṣayairapahāribhiḥ | gacchatyākṣiptahṛdayaḥ karīva nṛpatirbraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दः स्पर्शश्च रूपञ्च रसो गन्धश्च पञ्चमः । एकैकस्त्वलमेतेषां विनाशप्रतिपत्तये

śabdaḥ sparśaśca rūpañca raso gandhaśca pañcamaḥ | ekaikastvalameteṣāṃ vināśapratipattaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुचिर्दर्भाङ्कुराहारो विदूरभ्रमणे क्षमः । लुब्धकोद्‌गीतमोहेन मृगो मृगयते वधम्

śucirdarbhāṅkurāhāro vidūrabhramaṇe kṣamaḥ | lubdhakod‌gītamohena mṛgo mṛgayate vadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरीन्द्रशिखराकारो लीलयोन्मूलितद्रुमः । करिणीस्पर्शसम्मोहाद् बन्धनं याति वारणः

girīndraśikharākāro līlayonmūlitadrumaḥ | kariṇīsparśasammohād bandhanaṃ yāti vāraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धदीपशिखालोकविलोलितविलोचनः । मृत्युमृच्छति सम्मोहात् पतङ्गः सहसा पतन्

snigdhadīpaśikhālokavilolitavilocanaḥ | mṛtyumṛcchati sammohāt pataṅgaḥ sahasā patan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगाधसलिले मग्नो दूरेऽपि दासतो वसन् । मीनस्तु सामिषं लोहमास्वादयति मृत्यवे

agādhasalile magno dūre'pi dāsato vasan | mīnastu sāmiṣaṃ lohamāsvādayati mṛtyave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कर्तितुं समर्थोऽपि गन्तुं चैव सपक्षकः । द्विरेफो गन्धलोभेन कमले याति बन्धनम्

utkartituṃ samartho'pi gantuṃ caiva sapakṣakaḥ | dvirepho gandhalobhena kamale yāti bandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकशो विनिघ्नन्ति विषया विषसन्निभाः । किं पुनः पञ्च मिलिताः न कथं नाशयन्ति हि

ekaikaśo vinighnanti viṣayā viṣasannibhāḥ | kiṃ punaḥ pañca militāḥ na kathaṃ nāśayanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्यूतं स्त्री मद्यमेवैतत् त्रितयं बह्वनर्थकृत् । अयुक्तं युक्तियुक्तं हि धनपुत्रमतिप्रदम्

dyūtaṃ strī madyamevaitat tritayaṃ bahvanarthakṛt | ayuktaṃ yuktiyuktaṃ hi dhanaputramatipradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मपुत्रनलाद्यास्तु सुद्यूतेन विनाशिताः । सकापट्यं धनायालं द्यूतं भवति तद्विदाम्

dharmaputranalādyāstu sudyūtena vināśitāḥ | sakāpaṭyaṃ dhanāyālaṃ dyūtaṃ bhavati tadvidām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणां नामापि संह्लादि विकरोत्येव मानसम् । किं पुनर्दर्शनं तासां विलासोल्लासितध्रुवाम्

strīṇāṃ nāmāpi saṃhlādi vikarotyeva mānasam | kiṃ punardarśanaṃ tāsāṃ vilāsollāsitadhruvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रहःप्रचारकुशला मृदुगद्गदभाषिणी । कं न नारी वशीकुर्य्यान्नरं रक्तान्तलोचना ?

rahaḥpracārakuśalā mṛdugadgadabhāṣiṇī | kaṃ na nārī vaśīkuryyānnaraṃ raktāntalocanā ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनेरपि मनोऽवश्यं सरागं कुरुतेऽङ्गना । जितेन्द्रियस्य का वार्त्ता किं पुनश्चाजितात्मनाम्

munerapi mano'vaśyaṃ sarāgaṃ kurute'ṅganā | jitendriyasya kā vārttā kiṃ punaścājitātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायच्छन्तश्च बहवः स्त्रीषु नाशं गता अमी। इन्द्रदण्डकनहुषरावणाद्याः सदा ह्यतः

vyāyacchantaśca bahavaḥ strīṣu nāśaṃ gatā amī| indradaṇḍakanahuṣarāvaṇādyāḥ sadā hyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतत्परनरस्यैव स्त्री सुखाय भवेत् सदा । साहायिनी गृहकृत्ये तां विनान्या न विद्यते

atatparanarasyaiva strī sukhāya bhavet sadā | sāhāyinī gṛhakṛtye tāṃ vinānyā na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिमद्यं हि पिबतो बुद्धिलोपो भवेत् किल । प्रतिभां बुद्धिवैशद्यं धैर्य्य चित्तविनिश्चयम्

atimadyaṃ hi pibato buddhilopo bhavet kila | pratibhāṃ buddhivaiśadyaṃ dhairyya cittaviniścayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तनोति मात्रया पीतं मद्यमन्यद् विनाशकृत् । कामक्रोधौ मद्यतमौ नियोक्तव्यौ यथोचितम्

tanoti mātrayā pītaṃ madyamanyad vināśakṛt | kāmakrodhau madyatamau niyoktavyau yathocitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामः प्रजापालने च क्रोधः शत्रुनिवर्हणे । सेनासन्धारणे लोभो योज्यो राज्ञा जयार्थिना

kāmaḥ prajāpālane ca krodhaḥ śatrunivarhaṇe | senāsandhāraṇe lobho yojyo rājñā jayārthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्त्रीसङ्गमे कामो लोभो नान्यधनेषु च। स्वप्रजादण्डने क्रोधो नैव धार्य्यो नृपैः कदा

parastrīsaṅgame kāmo lobho nānyadhaneṣu ca| svaprajādaṇḍane krodho naiva dhāryyo nṛpaiḥ kadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमुच्यते कुटुम्बीति परस्त्रीसङ्गमान्नरः । स्वप्रजादण्डनाच्छूरो धनिकोऽन्यधनैश्च किम्

kimucyate kuṭumbīti parastrīsaṅgamānnaraḥ | svaprajādaṇḍanācchūro dhaniko'nyadhanaiśca kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.