Śukranīti (as far as the page goes) 1

अरक्षितारं नृपतिं ब्राह्मणं चातपस्विनम् । धनिकं चाप्रदातारं देवा घ्नन्ति त्यजन्त्यथः

arakṣitāraṃ nṛpatiṃ brāhmaṇaṃ cātapasvinam | dhanikaṃ cāpradātāraṃ devā ghnanti tyajantyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वामित्वं चैव दातृत्वं धनिकत्वं तपः फलम् । एनसः फलमर्थित्वं दास्यत्वं च दरिद्रता

svāmitvaṃ caiva dātṛtvaṃ dhanikatvaṃ tapaḥ phalam | enasaḥ phalamarthitvaṃ dāsyatvaṃ ca daridratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा शास्त्राण्यतश्चित्तं सन्नियम्य यथोचितम्। कुर्य्यात् नृपः स्ववृत्तं तु परत्रेह सुखाय च

dṛṣṭvā śāstrāṇyataścittaṃ sanniyamya yathocitam| kuryyāt nṛpaḥ svavṛttaṃ tu paratreha sukhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टनिग्रहणं दानं प्रजायाः परिपालनम् । यजनं राजसूयादेः कोशानां न्यायतोऽर्जनम्

duṣṭanigrahaṇaṃ dānaṃ prajāyāḥ paripālanam | yajanaṃ rājasūyādeḥ kośānāṃ nyāyato'rjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करदीकरणं राज्ञां रिपूणां परिमर्दनम् । भूमेरुपार्जनं भूयो राजवृत्तं तु चाष्टधा

karadīkaraṇaṃ rājñāṃ ripūṇāṃ parimardanam | bhūmerupārjanaṃ bhūyo rājavṛttaṃ tu cāṣṭadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वर्द्धितं बलं यैस्तु न भूपाः करदीकृताः । न प्रजाः पालिताः सम्यक् ते वै षण्डतिला नृपाः

na varddhitaṃ balaṃ yaistu na bhūpāḥ karadīkṛtāḥ | na prajāḥ pālitāḥ samyak te vai ṣaṇḍatilā nṛpāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजा सूद्विजते यस्माद् यत्कर्म परिनिन्दति । त्यज्यते धनिकैर्यस्तु गुणिभिस्तु नृपाधमः

prajā sūdvijate yasmād yatkarma parinindati | tyajyate dhanikairyastu guṇibhistu nṛpādhamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नटगायकगणिकामल्लषण्ढाल्पजातिषु । योऽतिसक्तो नृपो निन्द्यः स हि शत्रुमुखे स्थितः

naṭagāyakagaṇikāmallaṣaṇḍhālpajātiṣu | yo'tisakto nṛpo nindyaḥ sa hi śatrumukhe sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिमन्तं सदा द्वेष्टि मोदते वञ्चकैः सह । स्वं दुर्गुणं नैव वेत्ति स्वात्मनाशाय स नृपः

buddhimantaṃ sadā dveṣṭi modate vañcakaiḥ saha | svaṃ durguṇaṃ naiva vetti svātmanāśāya sa nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापराधं हि क्षमते प्रदण्डो धनहारकः । स्वदुर्गुणश्रवणतो लोकानां परिपीडकः

nāparādhaṃ hi kṣamate pradaṇḍo dhanahārakaḥ | svadurguṇaśravaṇato lokānāṃ paripīḍakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपो यदा तदा लोकः क्षुभ्यते भिद्यते यतः । गूढचारैः श्रावयित्वा स्ववृत्तं दूषयन्ति के

nṛpo yadā tadā lokaḥ kṣubhyate bhidyate yataḥ | gūḍhacāraiḥ śrāvayitvā svavṛttaṃ dūṣayanti ke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूषयन्ति च कैर्भावैरमात्याद्याश्च तद्विदः । मयि कीदृक् च सम्प्रीतिः केषामप्रीतिरेव वा

bhūṣayanti ca kairbhāvairamātyādyāśca tadvidaḥ | mayi kīdṛk ca samprītiḥ keṣāmaprītireva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममागुणैर्गुणैर्वापि गूढं संश्रुत्य चाखिलम् । चारैः स्वदुर्गुणं ज्ञात्वा लोकतः सर्वदा नृपः

mamāguṇairguṇairvāpi gūḍhaṃ saṃśrutya cākhilam | cāraiḥ svadurguṇaṃ jñātvā lokataḥ sarvadā nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकीर्त्यै सन्त्यजेन्नित्यं नावमन्येत वै प्रजाः । लोको निन्दन्ति राजंस्त्वां चारैः संश्रावितो यदि

sukīrtyai santyajennityaṃ nāvamanyeta vai prajāḥ | loko nindanti rājaṃstvāṃ cāraiḥ saṃśrāvito yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोपं करोति दौरात्म्यादात्मदुर्गुणलोपकः । सीता साध्व्यपि रामेण त्यक्ता लोकापवादतः

kopaṃ karoti daurātmyādātmadurguṇalopakaḥ | sītā sādhvyapi rāmeṇa tyaktā lokāpavādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तेनापि हि न धृतो दण्डोऽल्पो रजके क्वचित् । ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः राजादत्ताभयोऽपि च

śaktenāpi hi na dhṛto daṇḍo'lpo rajake kvacit | jñānavijñānasampannaḥ rājādattābhayo'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समक्षं वक्ति न भयाद्राज्ञो गुर्वपि दूषणम् । स्तुतिप्रिया हि वै देवा विष्णुमुख्या इति श्रुतिः

samakṣaṃ vakti na bhayādrājño gurvapi dūṣaṇam | stutipriyā hi vai devā viṣṇumukhyā iti śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं पुनर्मनुजा ? नित्यं निन्दाजः क्रोध इत्यतः । राजा सुभागदण्डी स्यात् सुक्षमी रञ्जकः सदा

kiṃ punarmanujā ? nityaṃ nindājaḥ krodha ityataḥ | rājā subhāgadaṇḍī syāt sukṣamī rañjakaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनं जीवितं चित्तं छाया लक्ष्मीश्च स्वामिता । चञ्चलानि षडेतानि ज्ञात्वा धर्मरतो भवेत्

yauvanaṃ jīvitaṃ cittaṃ chāyā lakṣmīśca svāmitā | cañcalāni ṣaḍetāni jñātvā dharmarato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदानेनापमानेन छलाच्च कटुवाक्यतः । राज्ञः प्रबलदण्डेन नृपं मुञ्चति वै प्रजा

adānenāpamānena chalācca kaṭuvākyataḥ | rājñaḥ prabaladaṇḍena nṛpaṃ muñcati vai prajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपरीतगुणैरेभिः सान्वयारज्यते प्रजा । एकस्तनोति दुष्कीर्त्तिं दुर्गुणः सङ्घशो नु किम्

viparītaguṇairebhiḥ sānvayārajyate prajā | ekastanoti duṣkīrttiṃ durguṇaḥ saṅghaśo nu kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगयाक्षास्तथा पानं गर्हितानि महीभुजाम् । दृष्टास्तेभ्यस्तु विपदो पाण्डुनैषधवृष्णिषु

mṛgayākṣāstathā pānaṃ garhitāni mahībhujām | dṛṣṭāstebhyastu vipado pāṇḍunaiṣadhavṛṣṇiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामक्रोधस्तथा मोहो लोभो मानो मदस्तथा । षड्वर्गमुत्सृजेदेनमस्मिस्त्यक्ते सुखी नृपः

kāmakrodhastathā moho lobho māno madastathā | ṣaḍvargamutsṛjedenamasmistyakte sukhī nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्डको नृपतिः कामात् क्रोधाच्च जनमेजयः । लोभादैलस्तु राजर्षिर्मोहाद् वातापिरासुरः

daṇḍako nṛpatiḥ kāmāt krodhācca janamejayaḥ | lobhādailastu rājarṣirmohād vātāpirāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौलस्त्यो राक्षसो मानान्मदाद् दम्भोद्भवो नृपः । प्रयाता निधनं ह्येते शत्रुषड्‌वर्गमाश्रिताः

paulastyo rākṣaso mānānmadād dambhodbhavo nṛpaḥ | prayātā nidhanaṃ hyete śatruṣaḍ‌vargamāśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुषड्वर्गमुत्सृज्य जामदग्न्यः प्रतापवान् । अम्बरीषो महाभागो बुभुजाते चिरं महीम्

śatruṣaḍvargamutsṛjya jāmadagnyaḥ pratāpavān | ambarīṣo mahābhāgo bubhujāte ciraṃ mahīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्द्धयन्निह धर्मार्थों सेवितौ सद्भिरादरात् । निगृहीतेन्द्रियग्रामः कुर्वीत गुरुसेवनम्

varddhayanniha dharmārthoṃ sevitau sadbhirādarāt | nigṛhītendriyagrāmaḥ kurvīta gurusevanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्राय गुरुसंयोगः शास्त्रं विनयवृद्धये। विद्याविनीतो नृपतिः सतां भवति सम्पतः

śāstrāya gurusaṃyogaḥ śāstraṃ vinayavṛddhaye| vidyāvinīto nṛpatiḥ satāṃ bhavati sampataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेर्य्यमाणोऽप्यसद्वृत्तैर्नाकार्य्येषु प्रवर्त्तते । श्रुत्या स्मृत्या लोकतश्च मनसा साधुनिश्चितम्

preryyamāṇo'pyasadvṛttairnākāryyeṣu pravarttate | śrutyā smṛtyā lokataśca manasā sādhuniścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् कर्म धर्मसंज्ञं तद् व्यवस्यति च पण्डितः । आददानप्रतिदानकलासम्यक् महीपतिः

yat karma dharmasaṃjñaṃ tad vyavasyati ca paṇḍitaḥ | ādadānapratidānakalāsamyak mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितेन्द्रियस्य नृपतेर्नीतिशास्त्रानुसारिणः । भवन्त्युच्चलिता लक्ष्म्यः कीर्त्तयश्च नभस्पृशः

jitendriyasya nṛpaternītiśāstrānusāriṇaḥ | bhavantyuccalitā lakṣmyaḥ kīrttayaśca nabhaspṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिश्च शाश्वती । विद्याश्वतस्त्र एवैता अभ्यसेद् नृपतिः सदा

ānvīkṣikī trayī vārttā daṇḍanītiśca śāśvatī | vidyāśvatastra evaitā abhyased nṛpatiḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आन्वीक्षिक्यां तर्कशास्त्रं वेदान्ताद्यं प्रतिष्ठितम् । त्रय्यां धर्मो ह्यधर्मश्च कामोऽकामः प्रतिष्ठितः

ānvīkṣikyāṃ tarkaśāstraṃ vedāntādyaṃ pratiṣṭhitam | trayyāṃ dharmo hyadharmaśca kāmo'kāmaḥ pratiṣṭhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थानर्थौ तु वार्तायां दण्डनीत्यां नयानयौ। वर्णाः सर्वाश्रमाश्चैव विद्यास्वासु प्रतिष्ठिताः

arthānarthau tu vārtāyāṃ daṇḍanītyāṃ nayānayau| varṇāḥ sarvāśramāścaiva vidyāsvāsu pratiṣṭhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः । धर्मशास्त्रपुराणानि त्रयीदं सर्वमुच्यते

aṅgāni vedāścatvāro mīmāṃsā nyāyavistaraḥ | dharmaśāstrapurāṇāni trayīdaṃ sarvamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसीदकृषिवाणिज्यं गोरक्षावार्त्तयोच्यते । सम्पन्नो वार्त्तया साधुर्न वृत्तेर्भयमृच्छति

kusīdakṛṣivāṇijyaṃ gorakṣāvārttayocyate | sampanno vārttayā sādhurna vṛtterbhayamṛcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दमो दण्ड इति ख्यातस्तस्माद्दण्डो महीपतिः । तस्य नीतिर्दण्डनीतिर्नयनान्नीतिरुच्यते

damo daṇḍa iti khyātastasmāddaṇḍo mahīpatiḥ | tasya nītirdaṇḍanītirnayanānnītirucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आन्वीक्षिक्यात्मविज्ञानाद्धर्षशोकौ व्युदस्यति । उभौ लोकाववाप्नोति त्रय्यां तिष्ठन् यथाविधि

ānvīkṣikyātmavijñānāddharṣaśokau vyudasyati | ubhau lokāvavāpnoti trayyāṃ tiṣṭhan yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनृशंस्यं परो धर्मः सर्वप्राणभृतां यतः । तस्माद्राजानृशंस्येन पालयेत् कृपणं जनम्

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmaḥ sarvaprāṇabhṛtāṃ yataḥ | tasmādrājānṛśaṃsyena pālayet kṛpaṇaṃ janam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि स्वसुखमन्विच्छन् पीडयेत् कृपणं जनम्। कृपणः पीड्यमानः स्वमृत्युना हन्ति पार्थिवम्

na hi svasukhamanvicchan pīḍayet kṛpaṇaṃ janam| kṛpaṇaḥ pīḍyamānaḥ svamṛtyunā hanti pārthivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुजनैः सङ्गतं कुर्य्याद्धर्माय च सुखाय च। सेव्यमानस्तु सुजनैर्महानतिविराजते

sujanaiḥ saṅgataṃ kuryyāddharmāya ca sukhāya ca| sevyamānastu sujanairmahānativirājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमांशुमाली च यथा नवोत्फुल्लोत्पलं सरः । आनन्दयति चेतांसि तथा सुजनचेष्टितम्

himāṃśumālī ca yathā navotphullotpalaṃ saraḥ | ānandayati cetāṃsi tathā sujanaceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीष्मसूय्र्यांशुसन्तप्तमुद्वेजनमनाश्रयम् । मरुस्थलमिवोदग्रं त्यजेद् दुर्जनसङ्गतम्

grīṣmasūyryāṃśusantaptamudvejanamanāśrayam | marusthalamivodagraṃ tyajed durjanasaṅgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःश्वासोद्गीर्णहुतभुग्धूमधूम्रीकृताननैः 1 वरमाशीविषैः सङ्गं कुर्य्यान्न त्वेव दुर्जनैः

niḥśvāsodgīrṇahutabhugdhūmadhūmrīkṛtānanaiḥ 1 varamāśīviṣaiḥ saṅgaṃ kuryyānna tveva durjanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियतेऽभ्यर्हणीयाय सुजनाय यथाञ्जलिः । ततः साधुतरः कार्यो दुर्जनाय हितार्थिना

kriyate'bhyarhaṇīyāya sujanāya yathāñjaliḥ | tataḥ sādhutaraḥ kāryo durjanāya hitārthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं मनोऽपहारिण्या वाचा प्रह्लादयेज्जगत् । उद्वेजयति भूतानि क्रूरवाग्धनदोऽपि सन्

nityaṃ mano'pahāriṇyā vācā prahlādayejjagat | udvejayati bhūtāni krūravāgdhanado'pi san

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदि विद्ध इवात्यर्थं यया सन्तप्यते जनः । पीडितोऽपि हि मेधावी न तां वाचमुदीरयेत्

hṛdi viddha ivātyarthaṃ yayā santapyate janaḥ | pīḍito'pi hi medhāvī na tāṃ vācamudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियमेवाभिधातव्यं नित्यं सत्सु द्विषत्सु वा। शिखीव केकां मधुरां वाचं बूते जनप्रियः

priyamevābhidhātavyaṃ nityaṃ satsu dviṣatsu vā| śikhīva kekāṃ madhurāṃ vācaṃ būte janapriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदरक्तस्य हंसस्य कोकिलस्य शिखण्डिनः। हरन्ति न तथा वाचो यथा वाचो विपश्चिताम्

madaraktasya haṃsasya kokilasya śikhaṇḍinaḥ| haranti na tathā vāco yathā vāco vipaścitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये प्रियाणि प्रभाषन्ते प्रियमिच्छन्ति सत्कृतम् । श्रीमन्तो वन्द्यचरिता देवास्ते नरविग्रहाः

ye priyāṇi prabhāṣante priyamicchanti satkṛtam | śrīmanto vandyacaritā devāste naravigrahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हीदृशं संवननं त्रिषु लोकेषु विद्यते । दया मैत्री च भूतेषु दानञ्च मधुरा च वाक्

na hīdṛśaṃ saṃvananaṃ triṣu lokeṣu vidyate | dayā maitrī ca bhūteṣu dānañca madhurā ca vāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिरास्तिक्यपूतात्मा पूजयेद् देवतां सदा। देवतावद् गुरुजनानात्मवच्च सुहृज्जनान्

śrutirāstikyapūtātmā pūjayed devatāṃ sadā| devatāvad gurujanānātmavacca suhṛjjanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणिपातेन हि गुरून् सतोऽनूचानवेष्टिताः । कुर्वीताभिमुखान् देवान् भूत्यै सुकृतकर्मणा

praṇipātena hi gurūn sato'nūcānaveṣṭitāḥ | kurvītābhimukhān devān bhūtyai sukṛtakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्भावेन हरेन्मित्रं सद्भावेन च बान्धवान् । स्त्रीभृत्यौ प्रेममानाभ्यां दाक्षिण्येनेतरं जनम्

sadbhāvena harenmitraṃ sadbhāvena ca bāndhavān | strībhṛtyau premamānābhyāṃ dākṣiṇyenetaraṃ janam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवान् बुद्धिमान् शूरो यो हि युक्तपराक्रमी । वित्तपूर्णां महीं भुङ्क्ते स भूपो भूपतिर्भवेत्

balavān buddhimān śūro yo hi yuktaparākramī | vittapūrṇāṃ mahīṃ bhuṅkte sa bhūpo bhūpatirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराक्रमो बलं बुद्धि शौर्य्यमेते वरा गुणाः। एभिर्हींनोऽन्यगुणयुग् महीभुक् सधनोऽपि च

parākramo balaṃ buddhi śauryyamete varā guṇāḥ| ebhirhīṃno'nyaguṇayug mahībhuk sadhano'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महीं स्वल्पां नैव भुङ्क्ते द्राक् च राज्याद् विनश्यति । महाघनाच्च नृपतेर्विभात्यल्पोऽपि पार्थिवः

mahīṃ svalpāṃ naiva bhuṅkte drāk ca rājyād vinaśyati | mahāghanācca nṛpatervibhātyalpo'pi pārthivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्याहताज्ञस्तेजस्वी एभिरेव गुणैर्भवेत् । राज्ञः साधारणास्त्वन्ये न शक्ता भूप्रसाधने

avyāhatājñastejasvī ebhireva guṇairbhavet | rājñaḥ sādhāraṇāstvanye na śaktā bhūprasādhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खनिः सर्वधनस्येयं देवदैत्यविमर्दिनी । भूम्यर्थे भूमिपतयः स्वात्मानं नाशयन्त्यपि

khaniḥ sarvadhanasyeyaṃ devadaityavimardinī | bhūmyarthe bhūmipatayaḥ svātmānaṃ nāśayantyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपभोगाय च धनं जीवितं येन रक्षितम् । न रक्षिता तु भूर्येन किं तस्य धनजीवितैः

upabhogāya ca dhanaṃ jīvitaṃ yena rakṣitam | na rakṣitā tu bhūryena kiṃ tasya dhanajīvitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न यथेष्टव्ययायालं सञ्चितं तु धनं भवेत् । सदागमाद् विना कस्य कुवेरस्यापि नाञ्जसा

na yatheṣṭavyayāyālaṃ sañcitaṃ tu dhanaṃ bhavet | sadāgamād vinā kasya kuverasyāpi nāñjasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूज्यस्त्वेभिर्गुणैर्भूपो न भूपः कुलसम्भवः । न कुले पूज्यते यादृम् बलशौर्य्यपराक्रमैः

pūjyastvebhirguṇairbhūpo na bhūpaḥ kulasambhavaḥ | na kule pūjyate yādṛm balaśauryyaparākramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षकर्षमितो भागो राजतो यस्य जायते। वत्सरे वत्सरे नित्यं प्रजानान्त्वविपीडनैः

lakṣakarṣamito bhāgo rājato yasya jāyate| vatsare vatsare nityaṃ prajānāntvavipīḍanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामन्तः स नृपः प्रोक्तो यावल्लक्षत्रयावधि । तदूर्ध्वं दशलक्षान्तो नृपो माण्डलिकः स्मृतः

sāmantaḥ sa nṛpaḥ prokto yāvallakṣatrayāvadhi | tadūrdhvaṃ daśalakṣānto nṛpo māṇḍalikaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदूर्ध्वन्तु भवेद्राजा यावद् विंशतिलक्षकः । पञ्चाशल्लक्षपर्य्यन्तो महाराजः प्रकीर्त्तितः

tadūrdhvantu bhavedrājā yāvad viṃśatilakṣakaḥ | pañcāśallakṣaparyyanto mahārājaḥ prakīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तु कोटिपर्य्यन्तः स्वराट् सम्म्राट् ततः परम् । दशकोटिमितो यावत् विराट् तु तदनन्तरम्

tatastu koṭiparyyantaḥ svarāṭ sammrāṭ tataḥ param | daśakoṭimito yāvat virāṭ tu tadanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चाशत्कोटिपर्य्यन्तः सार्वभौमस्ततः परम् । सप्तद्वीपा च पृथिवी यस्य वश्या भवेत् सदा

pañcāśatkoṭiparyyantaḥ sārvabhaumastataḥ param | saptadvīpā ca pṛthivī yasya vaśyā bhavet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभागभृत्या दास्यत्वे प्रजानाञ्च नृपः कृतः । ब्रह्मणा स्वामिरूपस्तु पालनार्थं हि सर्वदा

svabhāgabhṛtyā dāsyatve prajānāñca nṛpaḥ kṛtaḥ | brahmaṇā svāmirūpastu pālanārthaṃ hi sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामन्तादिसमा ये तु भृत्या अधिकृता भुवि। ते तु सामन्तसंज्ञाः स्यू राजभागहराः क्रमात्

sāmantādisamā ye tu bhṛtyā adhikṛtā bhuvi| te tu sāmantasaṃjñāḥ syū rājabhāgaharāḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामन्तादिपदभ्रष्टास्तत्तुल्यं भृतिपोषिताः । महाराजादिभिस्ते तु हीनसामन्तसंज्ञकाः

sāmantādipadabhraṣṭāstattulyaṃ bhṛtipoṣitāḥ | mahārājādibhiste tu hīnasāmantasaṃjñakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतग्रामाधिपो यस्तु सोऽपि सामन्तसंज्ञकः । शतप्रामे चाधिकृतोऽनुसामन्तो नृपेण सः

śatagrāmādhipo yastu so'pi sāmantasaṃjñakaḥ | śataprāme cādhikṛto'nusāmanto nṛpeṇa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिकृतो दशग्रामे नायकः स च कीर्त्तितः । आशापालोऽयुतग्रामभागभाक् च स्वराडपि

adhikṛto daśagrāme nāyakaḥ sa ca kīrttitaḥ | āśāpālo'yutagrāmabhāgabhāk ca svarāḍapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवेत् क्रोशात्मको ग्रामो रूप्यकर्षसहस्त्रकः । ग्रामार्द्धकं पल्लिसंज्ञं पल्लवर्द्ध कुम्भसंज्ञकम्

bhavet krośātmako grāmo rūpyakarṣasahastrakaḥ | grāmārddhakaṃ pallisaṃjñaṃ pallavarddha kumbhasaṃjñakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करैः पञ्चसहखैर्वा क्रोशः प्रोक्तः प्रजापतेः । हस्तैश्चतुःसहस्त्रैर्वा मनोः क्रोशस्य विस्तरः

karaiḥ pañcasahakhairvā krośaḥ proktaḥ prajāpateḥ | hastaiścatuḥsahastrairvā manoḥ krośasya vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्द्धद्विकोटिहस्तैश्च क्षेत्रं क्रोशस्य ब्रह्मणः । पञ्चविंशशतैः प्रोक्तं क्षेत्रस्तद्धि निवर्त्तनम्

sārddhadvikoṭihastaiśca kṣetraṃ krośasya brahmaṇaḥ | pañcaviṃśaśataiḥ proktaṃ kṣetrastaddhi nivarttanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमामध्यमपर्वदैर्ध्य यच्च तद्ङ्गुलम् । यवोदरैरष्टभिस्तदैर्ध्य स्थौल्यन्तु पञ्चभिः

madhyamāmadhyamaparvadairdhya yacca tadṅgulam | yavodarairaṣṭabhistadairdhya sthaulyantu pañcabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्विंशत्यङ्गलैस्तैः प्राजापत्यः करः स्मृतः । स श्रेष्ठो भूमिमाने तु तदन्यास्त्वधमा मताः

caturviṃśatyaṅgalaistaiḥ prājāpatyaḥ karaḥ smṛtaḥ | sa śreṣṭho bhūmimāne tu tadanyāstvadhamā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुःकरात्मको दण्डो लघुः पञ्चकरात्मकः । तद्दङ्गुलं पञ्चयवैर्मानवं मानमेव तत्

catuḥkarātmako daṇḍo laghuḥ pañcakarātmakaḥ | taddaṅgulaṃ pañcayavairmānavaṃ mānameva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुषण्मुनिसंख्याकैर्यवैर्दण्ड प्रजापतेः । यवोदरैः षट्‌शतैस्तु मानवो दण्ड उच्यते

vasuṣaṇmunisaṃkhyākairyavairdaṇḍa prajāpateḥ | yavodaraiḥ ṣaṭ‌śataistu mānavo daṇḍa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चविंशतिभिर्दण्डैरुभयोस्तु निवर्त्तनम्। त्रिंशच्छतैरडुलैर्यवैश्विपञ्चसहस्त्रकैः

pañcaviṃśatibhirdaṇḍairubhayostu nivarttanam| triṃśacchatairaḍulairyavaiśvipañcasahastrakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपादशतहस्तैश्च मानवन्तु निवर्तनम् । ऊनविंशतिसाहस्त्रैर्द्विशतैश्च यवोदरैः

sapādaśatahastaiśca mānavantu nivartanam | ūnaviṃśatisāhastrairdviśataiśca yavodaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्विंशशतैरेव हाङ्गलैश्च निवर्त्तनम् । प्राजापत्यन्तु कथितं शतैश्चैव करैः सदा

caturviṃśaśataireva hāṅgalaiśca nivarttanam | prājāpatyantu kathitaṃ śataiścaiva karaiḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपादषट्‌शता दण्डा उभयोश्च निवर्त्तने । निवर्त्तनान्यपि सदोभयोर्वै पञ्चविंशतिः

sapādaṣaṭ‌śatā daṇḍā ubhayośca nivarttane | nivarttanānyapi sadobhayorvai pañcaviṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चसप्ततिसाहस्त्रैरङ्गलैः परिवर्तनम् । मानवं षष्टिसाहस्रैः प्राजापत्यं तथाङ्गलैः

pañcasaptatisāhastrairaṅgalaiḥ parivartanam | mānavaṃ ṣaṣṭisāhasraiḥ prājāpatyaṃ tathāṅgalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चविंशाधिकैर्हस्तैरे कत्रिंशच्छतैर्मनोः । परिवर्तनमाख्यातं पञ्चविंशशतैः करैः

pañcaviṃśādhikairhastaire katriṃśacchatairmanoḥ | parivartanamākhyātaṃ pañcaviṃśaśataiḥ karaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राजापत्यं, पादहीनचतुर्लक्षयवैर्मनोः । अशीत्यधिकसाहस्त्रचतुर्लक्षयवैः परम्

prājāpatyaṃ, pādahīnacaturlakṣayavairmanoḥ | aśītyadhikasāhastracaturlakṣayavaiḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्त्तनानि द्वात्रिंशन्मनुमानेन तस्य वै। चतुःसहस्त्रहस्ताः स्युर्दण्डाश्चाष्टशतानि हि

nivarttanāni dvātriṃśanmanumānena tasya vai| catuḥsahastrahastāḥ syurdaṇḍāścāṣṭaśatāni hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चविंशतिभिर्दण्डैर्भुजः स्यात् परिवत्र्त्तने। कर्ररयुतसंख्याकैः क्षेत्रं तस्य प्रकीर्त्तितम्

pañcaviṃśatibhirdaṇḍairbhujaḥ syāt parivatrttane| karrarayutasaṃkhyākaiḥ kṣetraṃ tasya prakīrttitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्भुजैः समं प्रोक्तं कष्टभूपरिवर्तनम् । प्राजापत्येन मानेन भूभागहरणं नृपः

caturbhujaiḥ samaṃ proktaṃ kaṣṭabhūparivartanam | prājāpatyena mānena bhūbhāgaharaṇaṃ nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा कुर्य्याच्च स्वापत्तौ मनुमानेन नान्यथा । लोभात् सङ्कर्ययेद् यस्तु हीयते सप्रजो नृपः

sadā kuryyācca svāpattau manumānena nānyathā | lobhāt saṅkaryayed yastu hīyate saprajo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दद्याद् द्व्यङ्गलमपि भूमेः स्वत्वनिवर्त्तनम् । वृत्त्यर्थं कल्पयेद् वापि यावद् ग्राहस्तु जीवति

na dadyād dvyaṅgalamapi bhūmeḥ svatvanivarttanam | vṛttyarthaṃ kalpayed vāpi yāvad grāhastu jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणी तावद् देवतार्थं विसृजेच्च सदैव हि। आरामार्थं गृहार्थं वा दद्याद् दृष्ट्वा कुटुम्बिनम्

guṇī tāvad devatārthaṃ visṛjecca sadaiva hi| ārāmārthaṃ gṛhārthaṃ vā dadyād dṛṣṭvā kuṭumbinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानावृक्षलताकीर्णे पशुपक्षिगणावृते । सुबहूदकधान्ये च तृणकाष्ठसुखे सदा

nānāvṛkṣalatākīrṇe paśupakṣigaṇāvṛte | subahūdakadhānye ca tṛṇakāṣṭhasukhe sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसिन्धुनौगमाकूले नातिदूरमहीधरे । सुरम्यसमभूदेशे राजधानीं प्रकल्पयेत्

āsindhunaugamākūle nātidūramahīdhare | suramyasamabhūdeśe rājadhānīṃ prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्द्धचन्द्रां वर्तुलां वा चतुरश्रां सुशोभनाम्। सप्राकारां सपरिखां ग्रामादीनां निवेशिनीम्

arddhacandrāṃ vartulāṃ vā caturaśrāṃ suśobhanām| saprākārāṃ saparikhāṃ grāmādīnāṃ niveśinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभामध्यां कूपवापीतडागादियुतां सदा। चतुर्दिक्षु चतुर्द्वारा सुमार्गारामवीथिकाम्

sabhāmadhyāṃ kūpavāpītaḍāgādiyutāṃ sadā| caturdikṣu caturdvārā sumārgārāmavīthikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढसुरालयमठपान्यशालाविराजिताम् । कल्पयित्वा वसेत् तत्र सुगुप्तः सप्रजो नृपः

dṛḍhasurālayamaṭhapānyaśālāvirājitām | kalpayitvā vaset tatra suguptaḥ saprajo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजगृहं सभामध्यं गवाश्वगजशालिकम् । प्रशस्तवापीकूपादिजलयन्त्रैः सुशोभितम्

rājagṛhaṃ sabhāmadhyaṃ gavāśvagajaśālikam | praśastavāpīkūpādijalayantraiḥ suśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वतः स्यात् समभुजं दक्षिणोच्चमुदड्नतम् । शालां विना नैकभुजं तथा विषमबाहुकम्

sarvataḥ syāt samabhujaṃ dakṣiṇoccamudaḍnatam | śālāṃ vinā naikabhujaṃ tathā viṣamabāhukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायः शाला नैकभुजा चतुःशालं विना शुभा। शस्त्रास्त्रधारिसंयुक्तप्राकारं सुष्ठुयन्त्रकम्

prāyaḥ śālā naikabhujā catuḥśālaṃ vinā śubhā| śastrāstradhārisaṃyuktaprākāraṃ suṣṭhuyantrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्रिकक्षचतुर्द्वारं चतुर्दिक्षु सुशोभितम् । दिवा रात्रौ सशस्त्रास्त्रैः प्रतिकक्षासु गोपितम्

satrikakṣacaturdvāraṃ caturdikṣu suśobhitam | divā rātrau saśastrāstraiḥ pratikakṣāsu gopitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्भिः पञ्चभिः षड्भिर्यामिकैः परिवर्त्तकैः । नानागृहोपकार्य्याट्टसंयुतं कल्पयेत् सदा

caturbhiḥ pañcabhiḥ ṣaḍbhiryāmikaiḥ parivarttakaiḥ | nānāgṛhopakāryyāṭṭasaṃyutaṃ kalpayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्रादिमार्जनार्थञ्च स्नानार्थं यजनार्थकम् । भोजनार्थञ्च पाकार्थं पूर्वस्यां कल्पयेत् गृहान्

vastrādimārjanārthañca snānārthaṃ yajanārthakam | bhojanārthañca pākārthaṃ pūrvasyāṃ kalpayet gṛhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वयः निद्रार्थञ्च विहारार्थं पानार्थं रोदनार्थकम् । धान्यार्थं घरटाद्यर्थं दासीदासार्थमेव च

anvayaḥ nidrārthañca vihārārthaṃ pānārthaṃ rodanārthakam | dhānyārthaṃ gharaṭādyarthaṃ dāsīdāsārthameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सर्गार्थं गृहान् कुर्य्याद्दक्षिणस्यामनुक्रमात् । गोमृगोष्ट्रगजाद्यर्थं गृहान् प्रत्यक् प्रकल्पयेत्

utsargārthaṃ gṛhān kuryyāddakṣiṇasyāmanukramāt | gomṛgoṣṭragajādyarthaṃ gṛhān pratyak prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथवाज्यस्त्रशस्त्रार्थं व्यायामायामिकार्थकम् । वस्त्रार्थकन्तु द्रव्यार्थं विद्याभ्यासार्थमेव च

rathavājyastraśastrārthaṃ vyāyāmāyāmikārthakam | vastrārthakantu dravyārthaṃ vidyābhyāsārthameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदग्गृहान् प्रकुर्वीत सुगुप्तान् सुमनोहरान् । यथा सुखानि वा कुर्य्याद् गृहाण्येतानि वै नृपः

udaggṛhān prakurvīta suguptān sumanoharān | yathā sukhāni vā kuryyād gṛhāṇyetāni vai nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्माधिकरणं शिल्पशालां कुर्य्यादुदग्गृहात् । पञ्चमांशाधिकोच्छ्राया भित्तिर्विस्तारतो गृहे

dharmādhikaraṇaṃ śilpaśālāṃ kuryyādudaggṛhāt | pañcamāṃśādhikocchrāyā bhittirvistārato gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्ठविस्तारषष्ठांशस्थूला सा च प्रकीर्त्तिता । एकभूमेरिदं मानमूर्ध्वमूर्ध्व समन्ततः

koṣṭhavistāraṣaṣṭhāṃśasthūlā sā ca prakīrttitā | ekabhūmeridaṃ mānamūrdhvamūrdhva samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भैश्च भित्तिभिर्वापि पृथक्कोष्ठानि संन्यसेत् । त्रिकोष्ठं पञ्चकोष्ठं वा सप्तकोष्ठं गृहं स्मृतम्

stambhaiśca bhittibhirvāpi pṛthakkoṣṭhāni saṃnyaset | trikoṣṭhaṃ pañcakoṣṭhaṃ vā saptakoṣṭhaṃ gṛhaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारार्थमष्टधा भक्तं हारस्यांशौ तु मध्यमौ । द्वौ द्वौ ज्ञेयौ चतुर्दिक्षु धनपुत्रप्रदौ नृणाम्

dvārārthamaṣṭadhā bhaktaṃ hārasyāṃśau tu madhyamau | dvau dvau jñeyau caturdikṣu dhanaputrapradau nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव कल्पयेद्द्वारं नान्यथा तु कदाचन । वातायनं पृथक्कोष्ठे कुर्य्याद् यादृक् सुखावहम्

tatraiva kalpayeddvāraṃ nānyathā tu kadācana | vātāyanaṃ pṛthakkoṣṭhe kuryyād yādṛk sukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यगृहद्वारविद्धं गृहद्वारं न चिन्तयेत् । गृहकोणस्तम्भमार्गपीठकूपैश्च वेधितम्

anyagṛhadvāraviddhaṃ gṛhadvāraṃ na cintayet | gṛhakoṇastambhamārgapīṭhakūpaiśca vedhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादमण्डपद्वारे मार्गवेधो न विद्यते । गृहपीठं चतुर्थांशमुच्छ्रायस्य प्रकल्पयेत्

prāsādamaṇḍapadvāre mārgavedho na vidyate | gṛhapīṭhaṃ caturthāṃśamucchrāyasya prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादानां मण्डपानामर्द्धाशं वापरे जगुः । परवातायनैर्विद्धं नापि वातायनं स्मृतम्

prāsādānāṃ maṇḍapānāmarddhāśaṃ vāpare jaguḥ | paravātāyanairviddhaṃ nāpi vātāyanaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तारार्धांशमध्योच्चा छदिः खर्परसम्भवा । पतितन्तु जलं तस्यां सुखं गच्छति वाप्यधः

vistārārdhāṃśamadhyoccā chadiḥ kharparasambhavā | patitantu jalaṃ tasyāṃ sukhaṃ gacchati vāpyadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीना निम्ना छदिर्न स्यात् तादृक् कोष्ठस्य विस्तरः । स्वोच्छ्रायस्यार्द्धमूलो वा प्राकारः सममूलकः

hīnā nimnā chadirna syāt tādṛk koṣṭhasya vistaraḥ | svocchrāyasyārddhamūlo vā prākāraḥ samamūlakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयांशकमूलो वा ह्युच्छ्रायार्द्धप्रविस्तरः । उच्छ्रितस्तु तथा कार्यो दस्युभिर्न विलङ्घयते

tṛtīyāṃśakamūlo vā hyucchrāyārddhapravistaraḥ | ucchritastu tathā kāryo dasyubhirna vilaṅghayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यामिकैः रक्षितो नित्यं नालिकास्त्रैश्च संयुतः । सुबहुदृढगुल्मश्च सुगवाक्षप्रणालिकः

yāmikaiḥ rakṣito nityaṃ nālikāstraiśca saṃyutaḥ | subahudṛḍhagulmaśca sugavākṣapraṇālikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वहीनप्रतिप्राकारो हासमीपमहीधरः । परिखा च ततः कार्ष्या खाताद् द्विगुणविस्तरा

svahīnapratiprākāro hāsamīpamahīdharaḥ | parikhā ca tataḥ kārṣyā khātād dviguṇavistarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.