Śukranīti (as far as the page goes) 1

नातिसमीपप्राकारा ह्यगाधसलिला शुभा । युद्धसाधनसम्भारैः सुयुद्धकुशलैर्विना

nātisamīpaprākārā hyagādhasalilā śubhā | yuddhasādhanasambhāraiḥ suyuddhakuśalairvinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न श्रेयसे दुर्गवासो राज्ञः स्याद् बन्धनाय सः। राज्ञा राजसभा कार्य्या सुगुप्ता सुमनोरमा

na śreyase durgavāso rājñaḥ syād bandhanāya saḥ| rājñā rājasabhā kāryyā suguptā sumanoramā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिकोष्ठैः पञ्चकोष्ठर्वा सप्तकोष्ठैः सुविस्तृता । दक्षिणोदक् तथा दीर्घा प्राक्प्रत्यग् द्विगुणाथवा

trikoṣṭhaiḥ pañcakoṣṭharvā saptakoṣṭhaiḥ suvistṛtā | dakṣiṇodak tathā dīrghā prākpratyag dviguṇāthavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिगुणा वा यथा काममेकभूमिर्द्धिभूमिका। त्रिभूमिका वा कर्त्तव्या सोपकार्य्या शिरोगृहा

triguṇā vā yathā kāmamekabhūmirddhibhūmikā| tribhūmikā vā karttavyā sopakāryyā śirogṛhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परितः प्रतिकोष्ठे तु वातायनविराजिता । पार्श्वकोष्ठात् तु द्विगुणो मध्यकोष्ठस्य विस्तरः

paritaḥ pratikoṣṭhe tu vātāyanavirājitā | pārśvakoṣṭhāt tu dviguṇo madhyakoṣṭhasya vistaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमांशाधिकं तूच्वं मध्यकोष्ठस्य विस्तरात् । विस्तारेण समं तूच्चं पञ्चमांशाधिकन्तु वा

pañcamāṃśādhikaṃ tūcvaṃ madhyakoṣṭhasya vistarāt | vistāreṇa samaṃ tūccaṃ pañcamāṃśādhikantu vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोष्ठकानाञ्च भूमिर्वा छदिर्वा तत्र कारयेत् । द्विभूमिके पार्श्वकोष्ठे मध्यमं त्वेकभूमिकम्

koṣṭhakānāñca bhūmirvā chadirvā tatra kārayet | dvibhūmike pārśvakoṣṭhe madhyamaṃ tvekabhūmikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्स्तम्भान्तसत्कोष्ठा चतुर्मार्गागमा शुभा। जलोर्ध्वपातियन्त्रैश्च युता सुस्वरयन्त्रकैः

pṛthakstambhāntasatkoṣṭhā caturmārgāgamā śubhā| jalordhvapātiyantraiśca yutā susvarayantrakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातप्रेरकयन्त्रैश्व यन्त्रैः कालप्रबोधकैः । प्रतिष्ठिता च स्वादशैंस्तथा च प्रतिरूपकैः

vātaprerakayantraiśva yantraiḥ kālaprabodhakaiḥ | pratiṣṭhitā ca svādaśaiṃstathā ca pratirūpakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधा राजसभा मन्त्रार्था कार्य्यदर्शन । तथाविधामात्यलेख्यसभ्याधिकृतशालिकाः

evaṃvidhā rājasabhā mantrārthā kāryyadarśana | tathāvidhāmātyalekhyasabhyādhikṛtaśālikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तव्याश्च पृथक् त्वेतास्तदर्थाश्व पृथक् पृथक् । शतहस्तमितां भूमि त्यक्त्वा राजगृहात् सदा

kartavyāśca pṛthak tvetāstadarthāśva pṛthak pṛthak | śatahastamitāṃ bhūmi tyaktvā rājagṛhāt sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदग्द्विशतहस्तां प्राक् सेनासंवेशनार्थिकाम् । आराद्राजगृहस्यैव प्रजानां निलयानि च

udagdviśatahastāṃ prāk senāsaṃveśanārthikām | ārādrājagṛhasyaiva prajānāṃ nilayāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सधनश्रेष्ठजात्यानुक्रमतश्च सदा बुधः । समन्ताच्च चतुर्दिक्षु विन्यसेच्च ततः परम्

sadhanaśreṣṭhajātyānukramataśca sadā budhaḥ | samantācca caturdikṣu vinyasecca tataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृत्यनुप्रकृतयो ह्यधिकारिगणस्ततः । सेनाधिपाः पदातीनां गणः सादिगणस्ततः

prakṛtyanuprakṛtayo hyadhikārigaṇastataḥ | senādhipāḥ padātīnāṃ gaṇaḥ sādigaṇastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साश्वश्च सगजश्चापि गजपालगणस्ततः । बृहन्नालिकयन्त्राणि ततः स्वतुरगीगणः

sāśvaśca sagajaścāpi gajapālagaṇastataḥ | bṛhannālikayantrāṇi tataḥ svaturagīgaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वगौल्मिकगणो ह्यारण्यकगणस्ततः । क्रमादेषां गृहाणि स्युः शोभनानि पुरे सदा

tataḥ svagaulmikagaṇo hyāraṇyakagaṇastataḥ | kramādeṣāṃ gṛhāṇi syuḥ śobhanāni pure sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पान्थशाला ततः कार्य्या सुगुप्ता सुजलाशया । सजातीयगृहाणां हि समुदायेन प‌ङ्क्तितः

pānthaśālā tataḥ kāryyā suguptā sujalāśayā | sajātīyagṛhāṇāṃ hi samudāyena pa‌ṅktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेशनं पुरे ग्रामे प्रागुदङ्‌मुखमेव वा । सजातिपण्यनिवहैरापणे पण्यवेशनम्

niveśanaṃ pure grāme prāgudaṅ‌mukhameva vā | sajātipaṇyanivahairāpaṇe paṇyaveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनिकादिक्रमेणैव राजमार्गस्य पार्श्वयोः । एवं हि पत्तनं कुर्य्यात् ग्रामञ्चैव नराधिपः

dhanikādikrameṇaiva rājamārgasya pārśvayoḥ | evaṃ hi pattanaṃ kuryyāt grāmañcaiva narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजमार्गास्तु कर्तव्याश्चतुर्दिक्षु नृपगृहात् । उत्तमो राजमार्गस्तु त्रिंशद्धस्तमितो भवेत्

rājamārgāstu kartavyāścaturdikṣu nṛpagṛhāt | uttamo rājamārgastu triṃśaddhastamito bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमो विंशतिकरो दशपञ्चकरोऽधमः पण्यमार्गास्तथा चैते पुरग्रामादिषु स्थिताः

madhyamo viṃśatikaro daśapañcakaro'dhamaḥ paṇyamārgāstathā caite puragrāmādiṣu sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करत्रयात्मिका पद्या वीथिः पञ्चकरात्मिका । मार्गों दशकरः प्रोक्तो ग्रामेषु नगरे च

karatrayātmikā padyā vīthiḥ pañcakarātmikā | mārgoṃ daśakaraḥ prokto grāmeṣu nagare ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक् पश्चाद्दक्षिणोदक् तान् ग्राममध्यात् प्रकल्पयेत् । पुरं दृष्ट्वा राजमार्गान् सुबहून् कल्ययेन्नृपः

prāk paścāddakṣiṇodak tān grāmamadhyāt prakalpayet | puraṃ dṛṣṭvā rājamārgān subahūn kalyayennṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वीथि न च पद्यां हि राजधान्यां प्रकल्पयेत् । षड्‌योजनान्तरेऽरण्ये राजमार्गन्तु चोत्तमम्

na vīthi na ca padyāṃ hi rājadhānyāṃ prakalpayet | ṣaḍ‌yojanāntare'raṇye rājamārgantu cottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पयेत् मध्यमं मध्ये तयोर्मध्ये तथाधमम् । दशहस्तात्मकं नित्यं ग्रामे ग्रामे नियोजयेत्

kalpayet madhyamaṃ madhye tayormadhye tathādhamam | daśahastātmakaṃ nityaṃ grāme grāme niyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूर्म्मपृष्ठा मार्गभूमिः कार्या ग्राम्यैः सुसेतुका । कुर्य्यान्मार्गान् पार्श्वखातान्निर्गमार्थं जलस्य च

kūrmmapṛṣṭhā mārgabhūmiḥ kāryā grāmyaiḥ susetukā | kuryyānmārgān pārśvakhātānnirgamārthaṃ jalasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजमार्गमुखानि स्युर्गृहाणि सकलान्यपि । गृहपृष्ठे सदा वीथिर्मलनिर्हरणस्थलम्

rājamārgamukhāni syurgṛhāṇi sakalānyapi | gṛhapṛṣṭhe sadā vīthirmalanirharaṇasthalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प‌ङ्क्तिद्वयगतानां हि गेहानां कारयेत् तथा। मार्गान् सुधाशर्करैर्वा घटितान् प्रतिवत्सरम्

pa‌ṅktidvayagatānāṃ hi gehānāṃ kārayet tathā| mārgān sudhāśarkarairvā ghaṭitān prativatsaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभियुक्तनिरुद्धैर्वा कुर्य्यात् ग्राम्यजनैर्नृपः । ग्रामद्वयान्तरे चैव पान्थशालां प्रकल्पयेत्

abhiyuktaniruddhairvā kuryyāt grāmyajanairnṛpaḥ | grāmadvayāntare caiva pānthaśālāṃ prakalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं सम्मार्जिताञ्चैव ग्रामपैश्च सुगोपिताम् । तत्रागतन्तु सम्पृच्छेत् पान्थं शालाधिपः सदा

nityaṃ sammārjitāñcaiva grāmapaiśca sugopitām | tatrāgatantu sampṛcchet pānthaṃ śālādhipaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयातोऽसि कुतः कस्मात् क्व गच्छसि ऋतं वद। ससहायोऽसहायो वा किं सशस्त्रः सवाहनः

prayāto'si kutaḥ kasmāt kva gacchasi ṛtaṃ vada| sasahāyo'sahāyo vā kiṃ saśastraḥ savāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

का जातिः किं कुलं नाम स्थितिः कुत्रास्ति ते चिरम् । इति पृष्ट्वा लिखेत् सायं शस्त्रं तस्य प्रगृह्य च

kā jātiḥ kiṃ kulaṃ nāma sthitiḥ kutrāsti te ciram | iti pṛṣṭvā likhet sāyaṃ śastraṃ tasya pragṛhya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावधानमना भूत्वा स्वापं कुर्विति शासयेत् । तत्रस्थान् गणयित्वा तु शालाद्वारं पिधाय च

sāvadhānamanā bhūtvā svāpaṃ kurviti śāsayet | tatrasthān gaṇayitvā tu śālādvāraṃ pidhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरक्षयेद् यामिकैश्च प्रभाते तान् प्रबोधयेत् । शस्त्रं दद्याच्च गणयेद् द्वारमुद्घाट्य मोचयेत्

saṃrakṣayed yāmikaiśca prabhāte tān prabodhayet | śastraṃ dadyācca gaṇayed dvāramudghāṭya mocayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्य्यात् सहायं सीमान्तं तेषां ग्राम्यजनः सदा। प्रकुर्य्याद्दिनकृत्यन्तु राजधान्यां वसन्नृपः

kuryyāt sahāyaṃ sīmāntaṃ teṣāṃ grāmyajanaḥ sadā| prakuryyāddinakṛtyantu rājadhānyāṃ vasannṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाय पश्चिमे यामे मुहूर्तद्वितयेन वै। नियतायश्च कत्यस्ति व्ययश्च नियतः कति

utthāya paścime yāme muhūrtadvitayena vai| niyatāyaśca katyasti vyayaśca niyataḥ kati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशभूतस्य द्रव्यस्य व्ययः कति गतस्तथा । व्यवहारे मुद्रिताय व्ययशेषं कतीति च

kośabhūtasya dravyasya vyayaḥ kati gatastathā | vyavahāre mudritāya vyayaśeṣaṃ katīti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षतो लेखतश्च ज्ञात्वा चाद्य व्ययः कति । भविष्यति च तत्तुल्यं द्रव्यं कोशात् तु निर्हरेत्

pratyakṣato lekhataśca jñātvā cādya vyayaḥ kati | bhaviṣyati ca tattulyaṃ dravyaṃ kośāt tu nirharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्तु वेगनिर्मोक्षं स्नानं मौहूर्त्तिकं मतम् । सन्ध्यापुराणदानैश्च मुहूर्त्तद्वितयं नयेत् । गवाश्वयानव्यायामैर्नयेत् प्रातर्मुहूर्त्तकम्

paścāttu veganirmokṣaṃ snānaṃ mauhūrttikaṃ matam | sandhyāpurāṇadānaiśca muhūrttadvitayaṃ nayet | gavāśvayānavyāyāmairnayet prātarmuhūrttakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धान्यवस्त्रस्वर्णरत्नसेनादेशविलेखनैः आयव्ययैर्मुहूर्तानां चतुष्कन्तु नयेत् सदा

dhānyavastrasvarṇaratnasenādeśavilekhanaiḥ āyavyayairmuhūrtānāṃ catuṣkantu nayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पारितोषिकदानेन मुहूर्त्तन्तु नयेत् सुधीः । स्वस्थचित्तो भोजनेन मुहूर्त ससुहन्नृपः

pāritoṣikadānena muhūrttantu nayet sudhīḥ | svasthacitto bhojanena muhūrta sasuhannṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षीकरणाज्जीर्णनवीनानां मुहूर्त्तकम् । ततस्तु प्रा‌ड्विवाकादिबोधितव्यवहारतः

pratyakṣīkaraṇājjīrṇanavīnānāṃ muhūrttakam | tatastu prā‌ḍvivākādibodhitavyavahārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्त्तद्वितयञ्चैव मृगयाक्रीडनैर्नयेत् । व्यूहाभ्यासैर्मुहूर्त्तन्तु मुहूर्त सन्ध्यया ततः

muhūrttadvitayañcaiva mṛgayākrīḍanairnayet | vyūhābhyāsairmuhūrttantu muhūrta sandhyayā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्त भोजनेनैव द्विमुहूर्त्तञ्च वार्त्तया। गूढचारैः श्रावितया निद्रयाष्टमुहूर्त्तकम्

muhūrta bhojanenaiva dvimuhūrttañca vārttayā| gūḍhacāraiḥ śrāvitayā nidrayāṣṭamuhūrttakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विहरतो राज्ञः सुखं सम्यक् प्रजायते । अहोरात्रं विभज्यैवं त्रिंशद्धिस्तु मुहूर्त्तकैः

evaṃ viharato rājñaḥ sukhaṃ samyak prajāyate | ahorātraṃ vibhajyaivaṃ triṃśaddhistu muhūrttakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नयेत् कालं वृथा नैव नयेत् स्त्रीमद्यसेवनैः । यत्काले हाचितं कर्तुं तत्कार्य्य द्रागशङ्कित्तम्

nayet kālaṃ vṛthā naiva nayet strīmadyasevanaiḥ | yatkāle hācitaṃ kartuṃ tatkāryya drāgaśaṅkittam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले वृष्टिः सुपोषाय ह्यन्यथा सुविनाशिनी । कार्य्यस्थानानि सर्वाणि यामिकैरभितोऽनिशम्

kāle vṛṣṭiḥ supoṣāya hyanyathā suvināśinī | kāryyasthānāni sarvāṇi yāmikairabhito'niśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नयवान् अनीतिनतिवित् सिद्धशस्त्रादिकैर्वरैः । चतुर्भिः पञ्चभिर्वापि षड्भिर्वा गोपयेत् सदा

nayavān anītinativit siddhaśastrādikairvaraiḥ | caturbhiḥ pañcabhirvāpi ṣaḍbhirvā gopayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रत्यानि दैनिकानि शृणुयाल्लेखकाधिपैः । दिने दिने यामिकानां प्रकुर्य्यात् परिवर्त्तनम्

tatratyāni dainikāni śṛṇuyāllekhakādhipaiḥ | dine dine yāmikānāṃ prakuryyāt parivarttanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहप‌ङ्क्तिमुखे द्वारं कर्त्तव्यं यामिकैः सदा। तैस्तवृत्तन्तु शृणुयात् गृहस्थभूतिपोषितैः

gṛhapa‌ṅktimukhe dvāraṃ karttavyaṃ yāmikaiḥ sadā| taistavṛttantu śṛṇuyāt gṛhasthabhūtipoṣitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गच्छन्ति च ये ग्रामाद् ये ग्रामं प्रविशन्ति च। तान् सुसंशोध्य यत्लेन मोचयेद्दत्तलग्नकान्

nirgacchanti ca ye grāmād ye grāmaṃ praviśanti ca| tān susaṃśodhya yatlena mocayeddattalagnakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रख्यातवृत्तशीलांस्तु ह्यविमृष्य विमोचयेत् । वीथिवीथिषु यामाद्वैर्निशिपर्यटनं सदा

prakhyātavṛttaśīlāṃstu hyavimṛṣya vimocayet | vīthivīthiṣu yāmādvairniśiparyaṭanaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्त्तव्यं यामिकैरेव चौरजारनिवृत्तये । शासनं त्वीदृशं कार्यं राज्ञा नित्यं प्रजासु च

karttavyaṃ yāmikaireva caurajāranivṛttaye | śāsanaṃ tvīdṛśaṃ kāryaṃ rājñā nityaṃ prajāsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासे भृत्येऽथ भार्य्यायां पुत्रे शिष्येऽपि वा क्वचित्। वाग्दण्डपरुषं नैव कार्य्य मद्देशसंस्थितैः

dāse bhṛtye'tha bhāryyāyāṃ putre śiṣye'pi vā kvacit| vāgdaṇḍaparuṣaṃ naiva kāryya maddeśasaṃsthitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुलाशासनमानानां नाणकस्यापि वा क्वचित् । निर्यासनाञ्च धातूनां सजातीनां घृतस्य च

tulāśāsanamānānāṃ nāṇakasyāpi vā kvacit | niryāsanāñca dhātūnāṃ sajātīnāṃ ghṛtasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुदुग्धवसादीनां पिष्टादीनाञ्च सर्वदा। कूटं नैव तु कार्यं स्याद् बलाच्च लिखितं जनैः

madhudugdhavasādīnāṃ piṣṭādīnāñca sarvadā| kūṭaṃ naiva tu kāryaṃ syād balācca likhitaṃ janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कोचग्रहणं नैव स्वामिकार्य्यविलोभनम् । दुर्वृत्तकारिणञ्चोरं जारं मद्वेषिणं द्विषम्

utkocagrahaṇaṃ naiva svāmikāryyavilobhanam | durvṛttakāriṇañcoraṃ jāraṃ madveṣiṇaṃ dviṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रक्षन्त्वप्रकाशं हि तथान्यानपकारकान् । मातृणां पितृणाञ्चैव पूज्यानां विदुषामपि

na rakṣantvaprakāśaṃ hi tathānyānapakārakān | mātṛṇāṃ pitṛṇāñcaiva pūjyānāṃ viduṣāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नावमानं नोपहासं कुर्युः सवृत्तशालिनाम् । न भेदं जनयेयुर्वै नृनाय्यर्योः स्वामिभृत्ययोः

nāvamānaṃ nopahāsaṃ kuryuḥ savṛttaśālinām | na bhedaṃ janayeyurvai nṛnāyyaryoḥ svāmibhṛtyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रातृणां गुरुशिष्याणां न कुर्युः पितृपुत्रयोः । वापीकूपारामसीमाधर्मशालासुरालयान्

bhrātṛṇāṃ guruśiṣyāṇāṃ na kuryuḥ pitṛputrayoḥ | vāpīkūpārāmasīmādharmaśālāsurālayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबाधेयुर्हीनाङ्गविकलाङ्गकान् । मार्गान्नैव द्यूतञ्च मद्यपानञ्च मृगयां शस्त्रधारणम्

prabādheyurhīnāṅgavikalāṅgakān | mārgānnaiva dyūtañca madyapānañca mṛgayāṃ śastradhāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोगजाश्वोष्ट्रमहिषीनृणां वै स्थावरस्य च। रजतस्वर्णरत्नानां मादकस्य विषस्य च

gogajāśvoṣṭramahiṣīnṛṇāṃ vai sthāvarasya ca| rajatasvarṇaratnānāṃ mādakasya viṣasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रयो वा विक्रयो वापि मद्यसन्धानमेव च। क्रयपत्रं दानपत्रमृणनिर्णयपत्रकम्

krayo vā vikrayo vāpi madyasandhānameva ca| krayapatraṃ dānapatramṛṇanirṇayapatrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजाज्ञया विना नैव जनैः कार्यं चिकित्सितम् । महापापाभिशपनं निधिग्रहणमेव च

rājājñayā vinā naiva janaiḥ kāryaṃ cikitsitam | mahāpāpābhiśapanaṃ nidhigrahaṇameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवसमाजनियमं निर्णयं याति दूषणम् । अस्वामिनाष्टिकधनसङ्ग्रहं मन्त्रभेदनम्

navasamājaniyamaṃ nirṇayaṃ yāti dūṣaṇam | asvāmināṣṭikadhanasaṅgrahaṃ mantrabhedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपदुर्गुणालापन्तु नैव कुर्युः कदाचन। स्वधर्महानिमनृतं परदाराभिमर्शनम्

nṛpadurguṇālāpantu naiva kuryuḥ kadācana| svadharmahānimanṛtaṃ paradārābhimarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूटसाक्ष्यं कूटलेख्यमप्रकाशप्रतिग्रहम् । निर्धारितकराधिक्यं स्तेयं साहसमेव च

kūṭasākṣyaṃ kūṭalekhyamaprakāśapratigraham | nirdhāritakarādhikyaṃ steyaṃ sāhasameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसापि न कुर्वन्तु स्वामिद्रोहं तथैव च। भृत्या शुल्केन भागेन वृद्धया दर्पाद् बलाच्छलात्

manasāpi na kurvantu svāmidrohaṃ tathaiva ca| bhṛtyā śulkena bhāgena vṛddhayā darpād balācchalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधर्षणं न कुर्वन्तु यस्य कस्यापि सर्वदा। परिमाणोन्मानमानं धार्यं राजविमुद्रितम्

ādharṣaṇaṃ na kurvantu yasya kasyāpi sarvadā| parimāṇonmānamānaṃ dhāryaṃ rājavimudritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणसाधनसन्दक्षा भवन्तु निखिला जनाः । साहसाधिकृते दद्युर्विनिगृह्याततायिनम्

guṇasādhanasandakṣā bhavantu nikhilā janāḥ | sāhasādhikṛte dadyurvinigṛhyātatāyinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सृष्टा वृषभाद्या यैस्तैस्ते धार्याः सुयन्त्रिताः । इति मच्छासनं श्रुत्वा येऽन्यथा वर्त्तयन्ति तान्

utsṛṣṭā vṛṣabhādyā yaistaiste dhāryāḥ suyantritāḥ | iti macchāsanaṃ śrutvā ye'nyathā varttayanti tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिशिष्यामि दण्डेन महता पापकारकान् । इति प्रबोधयेन्नित्यं प्रजाः शासनडिण्डिमैः

viniśiṣyāmi daṇḍena mahatā pāpakārakān | iti prabodhayennityaṃ prajāḥ śāsanaḍiṇḍimaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिखित्वा शासनं राजा धारयीत चतुष्पथे । सदा चोद्यतदण्डः स्यादसाधुषु च शत्रुषु

likhitvā śāsanaṃ rājā dhārayīta catuṣpathe | sadā codyatadaṇḍaḥ syādasādhuṣu ca śatruṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजानां पालनं कार्य्य नीतिपूर्वं नृपेण हि। मार्गसंरक्षणं कुर्यान्नृपः पान्थसुखाय च

prajānāṃ pālanaṃ kāryya nītipūrvaṃ nṛpeṇa hi| mārgasaṃrakṣaṇaṃ kuryānnṛpaḥ pānthasukhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पान्थप्रपीडका ये ये हन्तव्यास्ते प्रयत्नतः । त्रिभिरंशैर्बलं धार्यं दानमर्द्धाशकेन च

pānthaprapīḍakā ye ye hantavyāste prayatnataḥ | tribhiraṃśairbalaṃ dhāryaṃ dānamarddhāśakena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्धशिन प्रकृतयो ह्यद्धद्धृशेनाधिकारिणः । अद्धशिनात्मभोगश्च कोशोंऽशेन च रक्ष्यते

addhaśina prakṛtayo hyaddhaddhṛśenādhikāriṇaḥ | addhaśinātmabhogaśca kośoṃ'śena ca rakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयस्यैवं ष‌ड्विभागैर्व्ययं कुर्य्यात् तु वत्सरे । सामन्तादिषु धर्मोऽयं न न्यूनस्य कदाचन

āyasyaivaṃ ṣa‌ḍvibhāgairvyayaṃ kuryyāt tu vatsare | sāmantādiṣu dharmo'yaṃ na nyūnasya kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यस्य यशसः कीर्तेर्धनस्य च गुणस्य च। प्राप्तस्य रक्षणेऽन्यस्य हरणे चोद्यमोऽपि च

rājyasya yaśasaḥ kīrterdhanasya ca guṇasya ca| prāptasya rakṣaṇe'nyasya haraṇe codyamo'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संरक्षणे संहरणे सुप्रयत्नो भवेत् सदा । शौर्य्यपाण्डित्यवक्तृत्वं दातृत्वं न त्यजेत् क्वचित्

saṃrakṣaṇe saṃharaṇe suprayatno bhavet sadā | śauryyapāṇḍityavaktṛtvaṃ dātṛtvaṃ na tyajet kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलं पराक्रमं नित्यमुत्थानञ्चापि भूमिपः । समितौ स्वात्मकायें वा स्वामिकायें तथैव च

balaṃ parākramaṃ nityamutthānañcāpi bhūmipaḥ | samitau svātmakāyeṃ vā svāmikāyeṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा प्राणभयं युध्येत् स शूरस्त्वविशङ्कितः । पक्षं सन्त्यज्य यत्लेन बालस्यापि सुभाषितम्

tyaktvā prāṇabhayaṃ yudhyet sa śūrastvaviśaṅkitaḥ | pakṣaṃ santyajya yatlena bālasyāpi subhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृह्णाति धर्मतत्त्वञ्च व्यवस्यति स पण्डितः । राज्ञोऽपि दुर्गुणान् वक्ति प्रत्यक्षमविशङ्कित्तः

gṛhṇāti dharmatattvañca vyavasyati sa paṇḍitaḥ | rājño'pi durguṇān vakti pratyakṣamaviśaṅkittaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वक्ता गुणतुल्यांस्तान्न प्रस्तौति कदाचन । अदेयं यस्य नैवास्ति भार्य्यापुत्रादिकं धनम्

sa vaktā guṇatulyāṃstānna prastauti kadācana | adeyaṃ yasya naivāsti bhāryyāputrādikaṃ dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानमपि सन्दत्ते पात्रे दाता स अशङ्कितक्षमो येन कार्य्य कर्तुं बलं हि तत् ॥ ३२४ ॥ उच्यते

ātmānamapi sandatte pātre dātā sa aśaṅkitakṣamo yena kāryya kartuṃ balaṃ hi tat || 324 || ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किङ्करा इव येनान्ये नृपाद्याः स पराक्रमः । युद्धानुकूलव्यापार उत्थानमिति कीर्त्तितम्

kiṅkarā iva yenānye nṛpādyāḥ sa parākramaḥ | yuddhānukūlavyāpāra utthānamiti kīrttitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषदोषभयादन्नं विमृशेत् कपिकुक्कुटैः । हंसाः स्खलन्ति कूजन्ति भृङ्गा नृत्यन्ति मायूराः

viṣadoṣabhayādannaṃ vimṛśet kapikukkuṭaiḥ | haṃsāḥ skhalanti kūjanti bhṛṅgā nṛtyanti māyūrāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरौति कुक्कुटो माद्येत् क्रौञ्चो वै रेचते कपिः । हृष्टरोमा भवेद् बभ्रुः सारिका वमते तथा

virauti kukkuṭo mādyet krauñco vai recate kapiḥ | hṛṣṭaromā bhaved babhruḥ sārikā vamate tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वैवं सविषं चान्नं तस्माद् भोज्यं परीक्षयेत् । भुञ्जीत षड्रसं नित्यं न द्वित्रिरससङ्कुलम्

dṛṣṭvaivaṃ saviṣaṃ cānnaṃ tasmād bhojyaṃ parīkṣayet | bhuñjīta ṣaḍrasaṃ nityaṃ na dvitrirasasaṅkulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनातिरिक्तं कटुमधुर क्षारसङ्कलम् । न आवेदयति यत्कार्य्य शृणुयान्मन्त्रिभिः सह

hīnātiriktaṃ kaṭumadhura kṣārasaṅkalam | na āvedayati yatkāryya śṛṇuyānmantribhiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरामादौ प्रकृतिभिः स्त्रीभिश्च नटगायकैः । विहरेत् सावधानस्तु मागधैरैन्द्रजालिकैः

ārāmādau prakṛtibhiḥ strībhiśca naṭagāyakaiḥ | viharet sāvadhānastu māgadhairaindrajālikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजाश्वरथयानं तु प्रातः सायं सदाभ्यसेत् । व्यूहाभ्यासं सैनिकानां स्वयं शिक्षेच्च शिक्षयेत्

gajāśvarathayānaṃ tu prātaḥ sāyaṃ sadābhyaset | vyūhābhyāsaṃ sainikānāṃ svayaṃ śikṣecca śikṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघ्रादिभिर्वनचरैर्मयूराद्यैश्च पक्षिभिः । क्रीडयेत् मृगयां कुर्य्याद् दुष्टसत्त्वान्निपातयन्

vyāghrādibhirvanacarairmayūrādyaiśca pakṣibhiḥ | krīḍayet mṛgayāṃ kuryyād duṣṭasattvānnipātayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शौर्य्य प्रवर्द्धते नित्यं लक्ष्यसन्धानसाधनम् । अकातरत्वं शस्त्रास्त्रशीघ्रपातनकारिता

śauryya pravarddhate nityaṃ lakṣyasandhānasādhanam | akātaratvaṃ śastrāstraśīghrapātanakāritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगयायां गुणा एते हिंसादोषो महत्तरः । इङ्गितं चेष्टितं यत्नात् प्रजानामधिकारिणाम्

mṛgayāyāṃ guṇā ete hiṃsādoṣo mahattaraḥ | iṅgitaṃ ceṣṭitaṃ yatnāt prajānāmadhikāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतीनाञ्च शत्रूणां सैनिकानां मतञ्च यत्। सभ्यानां बान्धवानाञ्च स्त्रीणामन्तःपुरे च यत्

prakṛtīnāñca śatrūṇāṃ sainikānāṃ matañca yat| sabhyānāṃ bāndhavānāñca strīṇāmantaḥpure ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणुयाद् गूढचारेभ्यो निशि चात्ययिके सदा। सावधानमनाः सिद्धशस्त्रास्त्रः संलिखेच्च तत्

śṛṇuyād gūḍhacārebhyo niśi cātyayike sadā| sāvadhānamanāḥ siddhaśastrāstraḥ saṃlikhecca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्यवादिनं गूढचारं नैव च शास्ति यः । स नृपो म्लेच्छ इत्युक्तः प्रजाप्राणधनापहः

asatyavādinaṃ gūḍhacāraṃ naiva ca śāsti yaḥ | sa nṛpo mleccha ityuktaḥ prajāprāṇadhanāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णि-तपस्वि-सन्यासि-नीच-सिद्धस्वरूपिणम् । प्रत्यक्षेण छलेनैव गूढचारं विशोधयेत्

varṇi-tapasvi-sanyāsi-nīca-siddhasvarūpiṇam | pratyakṣeṇa chalenaiva gūḍhacāraṃ viśodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना तच्छोधनात् तत्त्वं न जानाति च नाप्यते । अशोधकनृपान्नैव बिभ्यत्यनृतवादने

vinā tacchodhanāt tattvaṃ na jānāti ca nāpyate | aśodhakanṛpānnaiva bibhyatyanṛtavādane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतिभ्योऽधिकृतेभ्यो गूढचारं सुरक्षयेत् । सदैकनायकं राज्यं कुर्य्यान्न बहुनायकम्

prakṛtibhyo'dhikṛtebhyo gūḍhacāraṃ surakṣayet | sadaikanāyakaṃ rājyaṃ kuryyānna bahunāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानायकं क्वचिदपि कर्तुमीहेत भूमिपः । राजकुले तु बहवः पुरुषाः यदि सन्ति हि

nānāyakaṃ kvacidapi kartumīheta bhūmipaḥ | rājakule tu bahavaḥ puruṣāḥ yadi santi hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु ज्येष्ठो भवेद्राजा शेषास्तत्कार्य्यसाधकाः । गरीयांसो वराः सर्वसहायेभ्योऽभिवृद्धये

teṣu jyeṣṭho bhavedrājā śeṣāstatkāryyasādhakāḥ | garīyāṃso varāḥ sarvasahāyebhyo'bhivṛddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठोऽपि बधिरः कुष्ठी मूकोऽन्धः षण्ड एव यः । स राज्याहों भवन्नैव भ्राता तत्पुत्र एव हि

jyeṣṭho'pi badhiraḥ kuṣṭhī mūko'ndhaḥ ṣaṇḍa eva yaḥ | sa rājyāhoṃ bhavannaiva bhrātā tatputra eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकनिष्ठोऽपि ज्येष्ठस्य भ्रातुः पुत्रस्तु राज्यभाक् । यथाग्रजस्य चाभावे कनिष्ठा राज्यभागिनः । दायादानामैकमत्यं राज्ञः श्रेयस्करं परम्

svakaniṣṭho'pi jyeṣṭhasya bhrātuḥ putrastu rājyabhāk | yathāgrajasya cābhāve kaniṣṭhā rājyabhāginaḥ | dāyādānāmaikamatyaṃ rājñaḥ śreyaskaraṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथग्भावो विनाशाय राज्यस्य च कुलस्य च। अतः स्वभोगसदृशान् दायादान् कारयेन्नृपः । अव्याहताज्ञः सन्तुष्येत् छत्रसिंहासनैरपि

pṛthagbhāvo vināśāya rājyasya ca kulasya ca| ataḥ svabhogasadṛśān dāyādān kārayennṛpaḥ | avyāhatājñaḥ santuṣyet chatrasiṃhāsanairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यविभजनाच्छ्रेयो न भूपानां भवेत् खलु । अल्पीकृतं विभागेन राज्यं शत्रुजिघृक्षति

rājyavibhajanācchreyo na bhūpānāṃ bhavet khalu | alpīkṛtaṃ vibhāgena rājyaṃ śatrujighṛkṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यतुर्थ्यांशदानेन स्थापयेत् तान् समन्ततः । चतुर्दिक्ष्वथवा देशाधिपान् कुर्य्यात् सदा नृपः

rājyaturthyāṃśadānena sthāpayet tān samantataḥ | caturdikṣvathavā deśādhipān kuryyāt sadā nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोगजाश्वोष्ट्रकोशानामाधिपत्ये नियोजयेत् । माता मातृसमा या च सा नियोज्या महानसे

gogajāśvoṣṭrakośānāmādhipatye niyojayet | mātā mātṛsamā yā ca sā niyojyā mahānase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनाधिकारे संयोज्या बान्धवाः श्यालकाः सदा। स्वदोषदर्शकाः कार्या गुरवः सुहृदश्च ये

senādhikāre saṃyojyā bāndhavāḥ śyālakāḥ sadā| svadoṣadarśakāḥ kāryā guravaḥ suhṛdaśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्रालङ्कारपात्राणां स्त्रियो योज्याः सुदर्शन । स्वयं सर्वन्तु विमृशेत् पर्यायेण च मुद्रयेत्

vastrālaṅkārapātrāṇāṃ striyo yojyāḥ sudarśana | svayaṃ sarvantu vimṛśet paryāyeṇa ca mudrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्वेश्मनि रात्रौ वा दिवारण्ये विशोधिते । मन्त्रयेन्मन्त्रिभिः सार्द्धं भाविकृत्यन्तु निर्जने

antarveśmani rātrau vā divāraṇye viśodhite | mantrayenmantribhiḥ sārddhaṃ bhāvikṛtyantu nirjane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुहृद्धिर्भातृभिः सार्द्धं सभायां पुत्रबान्धवैः । राजकृत्यं सेनपैश्च सभ्याद्यौश्चिन्तयेत् सदा

suhṛddhirbhātṛbhiḥ sārddhaṃ sabhāyāṃ putrabāndhavaiḥ | rājakṛtyaṃ senapaiśca sabhyādyauścintayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभायां प्रत्यगर्द्धस्य मध्ये राजासनं स्मृतम्। दक्षसंस्था वामसंस्था विशेयुः पार्श्वकोष्ठगाः

sabhāyāṃ pratyagarddhasya madhye rājāsanaṃ smṛtam| dakṣasaṃsthā vāmasaṃsthā viśeyuḥ pārśvakoṣṭhagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्राः पौत्रा भ्रातरश्च भागिनेयाः स्वपृष्ठतः । दौहित्रा दक्षभागात् तु वामसंस्था क्रमादिमे

putrāḥ pautrā bhrātaraśca bhāgineyāḥ svapṛṣṭhataḥ | dauhitrā dakṣabhāgāt tu vāmasaṃsthā kramādime

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृव्याः स्वकुलश्रेष्ठाः सभ्याः सेनाधिपास्तथा । स्वाग्रे दक्षिणभागे तु प्राक्संस्थाः पृथगासनाः

pitṛvyāḥ svakulaśreṣṭhāḥ sabhyāḥ senādhipāstathā | svāgre dakṣiṇabhāge tu prāksaṃsthāḥ pṛthagāsanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातामहकुलश्रेष्ठा मन्त्रिणो बान्धवास्तथा। श्वशुराश्चैव श्यालाश्च वामाग्रे चाधिकारिणः

mātāmahakulaśreṣṭhā mantriṇo bāndhavāstathā| śvaśurāścaiva śyālāśca vāmāgre cādhikāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदक्षिणपार्श्वस्थौ जामाता भगिनीपतिः । स्वसदृशः समीपे वा स्वार्द्धासनगतः सुहृत्

vāmadakṣiṇapārśvasthau jāmātā bhaginīpatiḥ | svasadṛśaḥ samīpe vā svārddhāsanagataḥ suhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दौहित्रभागिनेयानां स्थाने स्युर्दत्तकादयः । भागिनेयाश्च दौहित्राः पुत्रादिस्थानसंश्रिताः

dauhitrabhāgineyānāṃ sthāne syurdattakādayaḥ | bhāgineyāśca dauhitrāḥ putrādisthānasaṃśritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा पिता तथाचार्य्यः समश्रेष्ठासने स्थितः । पार्श्वयोरग्रतः सर्वे लेखका मन्त्रिपृष्ठगाः

yathā pitā tathācāryyaḥ samaśreṣṭhāsane sthitaḥ | pārśvayoragrataḥ sarve lekhakā mantripṛṣṭhagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिचारगणाः सर्वे सर्वेभ्यः पृष्ठसंस्थिताः । स्वर्णदण्डधरौ पार्श्वे प्रवेशनतिबोधकौ

paricāragaṇāḥ sarve sarvebhyaḥ pṛṣṭhasaṃsthitāḥ | svarṇadaṇḍadharau pārśve praveśanatibodhakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.