Śukranīti (as far as the page goes) 2

षट्कमेतन्नियोक्तव्यं ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे

ṣaṭkametanniyoktavyaṃ grāme grāme pure pure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्विनो दानशीलाः श्रुतिस्मृतिविशारदाः । पौराणिकाः शास्त्रविदो दैवज्ञा मान्त्रिकाश्च ये

tapasvino dānaśīlāḥ śrutismṛtiviśāradāḥ | paurāṇikāḥ śāstravido daivajñā māntrikāśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुर्वेदविदः कर्मकाण्डज्ञास्तान्त्रिकाश्च ये। ये चान्ये गुणिनः श्रेष्ठा बुद्धिमन्तो जितेन्द्रियाः

āyurvedavidaḥ karmakāṇḍajñāstāntrikāśca ye| ye cānye guṇinaḥ śreṣṭhā buddhimanto jitendriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् सर्वान् पोषयेद् भृत्या दानैर्मानैः सुपूजितान् । हीयते चान्यथा राजा ह्यकीर्त्ति वापि वदन्ति

tān sarvān poṣayed bhṛtyā dānairmānaiḥ supūjitān | hīyate cānyathā rājā hyakīrtti vāpi vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुसाध्यानि कार्याणि तेषामप्यधिपांस्तथा । तत्तत्कार्येषु कुशलान् ज्ञात्वा तांस्तु नियोजयेत्

bahusādhyāni kāryāṇi teṣāmapyadhipāṃstathā | tattatkāryeṣu kuśalān jñātvā tāṃstu niyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमत्र्यमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम् । अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः

amatryamakṣaraṃ nāsti nāsti mūlamanauṣadham | ayogyaḥ puruṣo nāsti yojakastatra durlabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभद्रादिजातिभेदं गजानाञ्च चिकित्सितम् । शिक्षां व्याधिं पोषणन्च तालुजिह्वानखैर्गुणान् । आरोहणं गतिं वेत्ति स योज्यो गजरक्षणे

prabhadrādijātibhedaṃ gajānāñca cikitsitam | śikṣāṃ vyādhiṃ poṣaṇanca tālujihvānakhairguṇān | ārohaṇaṃ gatiṃ vetti sa yojyo gajarakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाविधाधोरणस्तु हस्तिहृदयहारकः

tathāvidhādhoraṇastu hastihṛdayahārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वानां हृदयं वेत्ति जातिवर्णभ्रमैर्गुणान् । गर्ति शिक्षां चिकित्साञ्च सत्त्वं सारं रुजं तथा

aśvānāṃ hṛdayaṃ vetti jātivarṇabhramairguṇān | garti śikṣāṃ cikitsāñca sattvaṃ sāraṃ rujaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिताहितं पोषणञ्च मानं यानं दतो वयः । शूख्ठ व्यूहवित् प्राज्ञः कार्योऽश्वाधिपतिश्च सः

hitāhitaṃ poṣaṇañca mānaṃ yānaṃ dato vayaḥ | śūkhṭha vyūhavit prājñaḥ kāryo'śvādhipatiśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिर्गुणैश्च संयुक्तो धुर्य्यान् युग्यांश्च वेत्ति यः । रथस्य सारं गमनं भ्रमणं परिवर्तनम्

ebhirguṇaiśca saṃyukto dhuryyān yugyāṃśca vetti yaḥ | rathasya sāraṃ gamanaṃ bhramaṇaṃ parivartanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समापतत्सुशस्त्रास्खलक्ष्यसन्धाननाशकः । रथगत्या स रथपो हयसंयोगगुप्तिवित्

samāpatatsuśastrāskhalakṣyasandhānanāśakaḥ | rathagatyā sa rathapo hayasaṃyogaguptivit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सादिनश्व तथा कार्य्याः शूरा व्यूहविशारदाः । वाजिगतिविदः प्राज्ञाः शस्त्रास्त्रैर्युद्धकोविदाः

sādinaśva tathā kāryyāḥ śūrā vyūhaviśāradāḥ | vājigatividaḥ prājñāḥ śastrāstrairyuddhakovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रितं रेचितं वल्गितकं धौरितमाप्लुतम् । तुरं मन्दञ्च कुटिलं सर्पणं परिवर्तनम्

cakritaṃ recitaṃ valgitakaṃ dhauritamāplutam | turaṃ mandañca kuṭilaṃ sarpaṇaṃ parivartanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकादशास्कन्दितञ्च गतीरश्वस्य वेत्ति यः । यथावलं यथार्थञ्च शिक्षयेत् स च शिक्षकः

ekādaśāskanditañca gatīraśvasya vetti yaḥ | yathāvalaṃ yathārthañca śikṣayet sa ca śikṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाजिसेवासु कुशलः पल्याणादिनियोगवित् । दृढाङ्गश्च तथा शूरः स कायों वाजिसेवकः

vājisevāsu kuśalaḥ palyāṇādiniyogavit | dṛḍhāṅgaśca tathā śūraḥ sa kāyoṃ vājisevakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीतिशस्त्रास्त्रव्यूहादिनतिविद्याविशारदाः । अबाला मध्यवयसः शूरा दान्ता दृढाङ्गकाः

nītiśastrāstravyūhādinatividyāviśāradāḥ | abālā madhyavayasaḥ śūrā dāntā dṛḍhāṅgakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वधर्मनिरता नित्यं स्वामिभक्ता रिपुह्वषः । शूद्रा वा क्षत्रिया वैश्या म्लेच्छा सङ्करसम्भवाः

svadharmaniratā nityaṃ svāmibhaktā ripuhvaṣaḥ | śūdrā vā kṣatriyā vaiśyā mlecchā saṅkarasambhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनाधिपाः सैनिकाच कार्य्या राज्ञाः जयर्थिना

senādhipāḥ sainikāca kāryyā rājñāḥ jayarthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चानामथवा षण्णामधिपः पदगामिनाम् । योज्यः स पत्तिपालः स्यात् त्रिंशतां गौल्मिकः स्मृतः

pañcānāmathavā ṣaṇṇāmadhipaḥ padagāminām | yojyaḥ sa pattipālaḥ syāt triṃśatāṃ gaulmikaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतानान्तु शतानीकस्तथानुशतिको वरः । सेनानीलेंखकश्चैते शतं प्रत्यधिपा इमे

śatānāntu śatānīkastathānuśatiko varaḥ | senānīleṃkhakaścaite śataṃ pratyadhipā ime

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साहस्त्रिकस्तु संयोज्यस्तथा चायुतिको महान्

sāhastrikastu saṃyojyastathā cāyutiko mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यूहाभ्यासं शिक्षयेद्यः सायं प्रातश्च सैनिकान् । जानाति स शतानीकः सुयोद्धं युद्धभूमिकाम्

vyūhābhyāsaṃ śikṣayedyaḥ sāyaṃ prātaśca sainikān | jānāti sa śatānīkaḥ suyoddhaṃ yuddhabhūmikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाविधोऽनुशातिकः शतानीकस्य साधकः । जानाति युद्धसम्भारं कार्ययोग्यञ्च सैनिकम्

tathāvidho'nuśātikaḥ śatānīkasya sādhakaḥ | jānāti yuddhasambhāraṃ kāryayogyañca sainikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निदेशयति कार्याणि सेनानीर्यामिकांश्च सः। परिवृत्तिं यामिकानां करोति स च पत्तिपः

nideśayati kāryāṇi senānīryāmikāṃśca saḥ| parivṛttiṃ yāmikānāṃ karoti sa ca pattipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वावधानं यामिकानां विजानीयाच्च गुल्मपः

svāvadhānaṃ yāmikānāṃ vijānīyācca gulmapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैनिकाः कति सन्त्येतैः कति प्राप्तन्तु वेतनम् । प्राचीनाः के कुत्र गताश्चैतान् वेत्ति स लेखकः । गजाश्वानां विंशतेश्चाधिपो नायकसंज्ञकः

sainikāḥ kati santyetaiḥ kati prāptantu vetanam | prācīnāḥ ke kutra gatāścaitān vetti sa lekhakaḥ | gajāśvānāṃ viṃśateścādhipo nāyakasaṃjñakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तसंज्ञान् स्वस्वचिद्वैर्लान्छितांश्च नियोजयेत्

uktasaṃjñān svasvacidvairlānchitāṃśca niyojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजाविगोमहिष्येण मृगाणामधिपाश्रच ये। तद्वद्धिपुष्टिकुशलास्तद्वात्सल्यनिपीडिताः । तथाविधा गजोष्ट्रादेर्योज्यास्तत् सेवका अपि

ajāvigomahiṣyeṇa mṛgāṇāmadhipāśraca ye| tadvaddhipuṣṭikuśalāstadvātsalyanipīḍitāḥ | tathāvidhā gajoṣṭrāderyojyāstat sevakā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धप्रवृत्तिकुशलास्तित्तिरादेश्च पोषकाः । शुकादेः पाठकाः सम्यक् श्येनादेः पातबोधकाः । तत्तद् हृदयविज्ञानकुशलाश्च सदा हि ते

yuddhapravṛttikuśalāstittirādeśca poṣakāḥ | śukādeḥ pāṭhakāḥ samyak śyenādeḥ pātabodhakāḥ | tattad hṛdayavijñānakuśalāśca sadā hi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानाकृतिप्रभावर्णजातिसाम्याच्च मौल्यवित् । रत्नानां स्वर्णरजतमुद्राणामधिपश्च सः

mānākṛtiprabhāvarṇajātisāmyācca maulyavit | ratnānāṃ svarṇarajatamudrāṇāmadhipaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दान्तस्तु सधनो यस्तु व्यवहारविशारदः । धनप्राणोऽतिकृपणः कोशाध्यक्षः स एव हि

dāntastu sadhano yastu vyavahāraviśāradaḥ | dhanaprāṇo'tikṛpaṇaḥ kośādhyakṣaḥ sa eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशभेदैर्जातिभेदैः स्थूलसूक्ष्मबलाबलैः । कौशेयादेर्मानमूल्यवेत्ता वस्त्रस्य वस्त्रपः

deśabhedairjātibhedaiḥ sthūlasūkṣmabalābalaiḥ | kauśeyādermānamūlyavettā vastrasya vastrapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटीकञ्झुकनेपथ्यमण्डपादेः परिक्रियाम् । प्रमाणतः सौचिकेन रञ्जनानि च वेत्ति यः

kuṭīkañjhukanepathyamaṇḍapādeḥ parikriyām | pramāṇataḥ saucikena rañjanāni ca vetti yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा शय्यादिसन्धानं वितानादेर्नियोजनम् । वस्त्रादीनाञ्च स प्रोक्तो वितानाद्यधिपः खलु

tathā śayyādisandhānaṃ vitānāderniyojanam | vastrādīnāñca sa prokto vitānādyadhipaḥ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाति तुलाञ्च मौल्यञ्च सारं भोगं परिग्रहम् । सम्मार्जनञ्च धान्यानां विजानाति स धान्यपः

jāti tulāñca maulyañca sāraṃ bhogaṃ parigraham | sammārjanañca dhānyānāṃ vijānāti sa dhānyapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धौताघौतविपाकज्ञो रससंयोगभेदवित् । क्रियासु कुशलो द्रव्यगुणवित् पाकनायकः

dhautāghautavipākajño rasasaṃyogabhedavit | kriyāsu kuśalo dravyaguṇavit pākanāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलपुष्पवृ‌द्धिहेतु रोपणं शोधनं तथा। पादपानां यथाकालं कर्तुं भूमिजलादिना। तद्धेषजञ्च संवेत्ति ह्यारामाधिपतिश्रच सः

phalapuṣpavṛ‌ddhihetu ropaṇaṃ śodhanaṃ tathā| pādapānāṃ yathākālaṃ kartuṃ bhūmijalādinā| taddheṣajañca saṃvetti hyārāmādhipatiśraca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादं परिखां दुर्गं प्राकारं प्रतिमां तथा। यन्त्राणि सेतुबन्धञ्च वापीं कूपं तडागकम्

prāsādaṃ parikhāṃ durgaṃ prākāraṃ pratimāṃ tathā| yantrāṇi setubandhañca vāpīṃ kūpaṃ taḍāgakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा पुष्करिणीं कुण्डं जलाद्यूर्ध्वगतिक्रियाम् । सुशिल्पशास्त्रतः सम्यक् सुरम्यन्तु यथा भवेत्

tathā puṣkariṇīṃ kuṇḍaṃ jalādyūrdhvagatikriyām | suśilpaśāstrataḥ samyak suramyantu yathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्तुं जानाति यः सैव गृहाद्यधिपतिः स्मृतः

kartuṃ jānāti yaḥ saiva gṛhādyadhipatiḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजकाय्र्योपयोग्यान् हि पदार्थान् वेत्ति तत्त्वतः । सन्चिनोति यथाकाले सम्भाराधिप उच्यते

rājakāyryopayogyān hi padārthān vetti tattvataḥ | sancinoti yathākāle sambhārādhipa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वधर्माचरणे दक्षो देवताराधने रतः । निष्पृहः स च कर्त्तव्यो देवतुष्टिपतिः सदा

svadharmācaraṇe dakṣo devatārādhane rataḥ | niṣpṛhaḥ sa ca karttavyo devatuṣṭipatiḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचकं विमुखं नैव करोति न च सङ्ग्रहम् । दानशीलश्च निर्लोभो गुणज्ञश्च निरालसः

yācakaṃ vimukhaṃ naiva karoti na ca saṅgraham | dānaśīlaśca nirlobho guṇajñaśca nirālasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयालुमृदुवाक् दानपात्रविन्नतितत्परः । नित्यमेभिर्गुणैर्युक्तो दानाध्यक्षः प्रकीर्त्तितः

dayālumṛduvāk dānapātravinnatitatparaḥ | nityamebhirguṇairyukto dānādhyakṣaḥ prakīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवहारविदः प्राज्ञा वृत्तशीलगुणान्विताः । रिपौ मित्रे समा ये च धर्मज्ञाः सत्यवादिनः

vyavahāravidaḥ prājñā vṛttaśīlaguṇānvitāḥ | ripau mitre samā ye ca dharmajñāḥ satyavādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरालसा जितक्रोधकामलोभाः प्रियंवदाः । सभ्याः सभासदः कार्या वृद्धाः सर्वासु जातिषु

nirālasā jitakrodhakāmalobhāḥ priyaṃvadāḥ | sabhyāḥ sabhāsadaḥ kāryā vṛddhāḥ sarvāsu jātiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वभूतात्मतुल्यो यो निष्पृहोऽतिथिपूजकः । दानशीलश्च यो नित्यं सैव सत्राधिपः स्मृतः

sarvabhūtātmatulyo yo niṣpṛho'tithipūjakaḥ | dānaśīlaśca yo nityaṃ saiva satrādhipaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परोपकारनिरतः परमर्माप्रकाशकः । निर्मत्सरो गुणग्राही तद्विद्यः स्यात् परीक्षकः

paropakāranirataḥ paramarmāprakāśakaḥ | nirmatsaro guṇagrāhī tadvidyaḥ syāt parīkṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजा नष्टा न हि भवेत् तथा दण्डविधायकः । नातिक्रूरो नातिमृदुः साहसाधिपतिश्च सः

prajā naṣṭā na hi bhavet tathā daṇḍavidhāyakaḥ | nātikrūro nātimṛduḥ sāhasādhipatiśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधर्षकेभ्यश्चोरेभ्यो ह्यधिकारिगणात् तथा। प्रजासंरक्षणे दक्षो ग्रामपो मातृपितृवत्

ādharṣakebhyaścorebhyo hyadhikārigaṇāt tathā| prajāsaṃrakṣaṇe dakṣo grāmapo mātṛpitṛvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षान् सम्पुष्य यत्लेन फलं पुष्पं विचिन्वति। मालाकार इवात्यन्तं भागहारस्तथाविधः

vṛkṣān sampuṣya yatlena phalaṃ puṣpaṃ vicinvati| mālākāra ivātyantaṃ bhāgahārastathāvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणनाकुशलो यस्तु देशभाषाप्रभेदवित् । असन्दिग्धमगूढार्थं विलिखेत् स च लेखकः

gaṇanākuśalo yastu deśabhāṣāprabhedavit | asandigdhamagūḍhārthaṃ vilikhet sa ca lekhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शस्त्रास्त्रकुशलो यस्तु दृढाङ्गश्च निरालसः । यथायोग्यं समाहूयात् प्रणम्रः प्रतिहारकः

śastrāstrakuśalo yastu dṛḍhāṅgaśca nirālasaḥ | yathāyogyaṃ samāhūyāt praṇamraḥ pratihārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा विक्रयिणां मूलधननाशो भवेन्न हि। तथा शुल्कन्तु हरति शौल्किकः स उदाहृतः

yathā vikrayiṇāṃ mūladhananāśo bhavenna hi| tathā śulkantu harati śaulkikaḥ sa udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जपोपवासनियमकर्मध्यानरतः सदा । दान्तः क्षमी निष्पृहश्च तपोनिष्ठः स उच्यते

japopavāsaniyamakarmadhyānarataḥ sadā | dāntaḥ kṣamī niṣpṛhaśca taponiṣṭhaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याचकेभ्यो ददात्यर्थं भार्य्यापुत्रादिकं त्वपि। न सङ्गृह्णाति यत्किञ्चिद्दानशीलः स उच्यते

yācakebhyo dadātyarthaṃ bhāryyāputrādikaṃ tvapi| na saṅgṛhṇāti yatkiñciddānaśīlaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पठनं पाठनं कर्तुं क्षमास्त्वभ्यासशालिनः । श्रुतिस्मृतिपुराणानां श्रुतज्ञास्ते प्रकीर्त्तिताः

paṭhanaṃ pāṭhanaṃ kartuṃ kṣamāstvabhyāsaśālinaḥ | śrutismṛtipurāṇānāṃ śrutajñāste prakīrttitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साहित्यशास्त्रनिपुणः सङ्गीतज्ञश्च सुस्वरः । सर्गादिपञ्चकज्ञाता स वै पौराणिकः स्मृतः

sāhityaśāstranipuṇaḥ saṅgītajñaśca susvaraḥ | sargādipañcakajñātā sa vai paurāṇikaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मीमांसातर्कवेदान्तशब्दशासनतत्परः । ऊहवान् बोधितुं शक्तस्तत्त्वतः शास्त्रविच्च सः

mīmāṃsātarkavedāntaśabdaśāsanatatparaḥ | ūhavān bodhituṃ śaktastattvataḥ śāstravicca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहिताञ्च तथा होरां गणितं वेत्ति तत्त्वतः । ज्योतिर्विच्च स विज्ञेयो त्रिकालज्ञश्च यो भवेत्

saṃhitāñca tathā horāṃ gaṇitaṃ vetti tattvataḥ | jyotirvicca sa vijñeyo trikālajñaśca yo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजानुपूर्व्य मन्त्राणां गुणान् दोषांश्च वेत्ति यः । मन्त्रानुष्ठानसम्पन्नो मान्त्रिकः सिद्धदैवतः

bījānupūrvya mantrāṇāṃ guṇān doṣāṃśca vetti yaḥ | mantrānuṣṭhānasampanno māntrikaḥ siddhadaivataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेतुलिङ्गौषधीभिर्यो व्याधीनां तत्त्वनिश्चयम्। साध्यासाध्यं विदित्वोपक्रमते स भिषक् स्मृतः

hetuliṅgauṣadhībhiryo vyādhīnāṃ tattvaniścayam| sādhyāsādhyaṃ viditvopakramate sa bhiṣak smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिस्मृतीतरैर्मन्त्रानुष्ठानैर्देवतार्चनम्॥ कर्तुं हिततमं मत्वा यतते स च तान्त्रिकः

śrutismṛtītarairmantrānuṣṭhānairdevatārcanam|| kartuṃ hitatamaṃ matvā yatate sa ca tāntrikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नपुंसकाः सत्यवाचः सुभूषाश्च प्रियंवदाः । सुकुलाश्च सुरूपाश्च योज्यास्त्वन्तः पुरे सदा

napuṃsakāḥ satyavācaḥ subhūṣāśca priyaṃvadāḥ | sukulāśca surūpāśca yojyāstvantaḥ pure sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्याः स्वामिभक्ताश्च धर्मनिष्ठा दृढाङ्गकाः । अबाला मध्यवयसः सेवासु कुशलाः सदा

ananyāḥ svāmibhaktāśca dharmaniṣṭhā dṛḍhāṅgakāḥ | abālā madhyavayasaḥ sevāsu kuśalāḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं यद्यत् कार्य्यजातं नीचं वा कर्तुमुद्यताः । निदेशकारिणो राज्ञा कर्त्तव्या परिचारकाः

sarvaṃ yadyat kāryyajātaṃ nīcaṃ vā kartumudyatāḥ | nideśakāriṇo rājñā karttavyā paricārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुप्रजाभृत्यवृत्तं विज्ञातुं कुशलाश्च ये । ते गूढचाराः कर्त्तव्या यथार्थश्रुतबोधकाः

śatruprajābhṛtyavṛttaṃ vijñātuṃ kuśalāśca ye | te gūḍhacārāḥ karttavyā yathārthaśrutabodhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञः समीपप्राप्तानां नतिस्थानविबोधकाः । दण्डधरा वेत्रधराः कर्त्तव्यास्ते सुशिक्षकाः

rājñaḥ samīpaprāptānāṃ natisthānavibodhakāḥ | daṇḍadharā vetradharāḥ karttavyāste suśikṣakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्रीकण्ठोत्थितान् सप्त स्वरान् स्थानविभागतः । उत्पादयति संवेत्ति ससंयोगविभागिनः

tantrīkaṇṭhotthitān sapta svarān sthānavibhāgataḥ | utpādayati saṃvetti sasaṃyogavibhāginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरागं सुस्वरञ्च सतालञ्च प्रगायति । सनृत्यं वा गायकानामधिपः स च कीर्त्तितः

anurāgaṃ susvarañca satālañca pragāyati | sanṛtyaṃ vā gāyakānāmadhipaḥ sa ca kīrttitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाविधा च पण्यस्त्री निर्लज्जा भावसंयुता । शृङ्गाररसतत्त्वज्ञा सुन्दराङ्गी मनोरमा । नवीनोत्तुङ्गकठिनकुचा सुस्मितदर्शिनी

tathāvidhā ca paṇyastrī nirlajjā bhāvasaṃyutā | śṛṅgārarasatattvajñā sundarāṅgī manoramā | navīnottuṅgakaṭhinakucā susmitadarśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चान्ये साधकास्ते च तथा चित्तविरञ्जकाः सुभृत्यास्तेऽपि सन्धार्या नृपेणात्महिताय च

ye cānye sādhakāste ca tathā cittavirañjakāḥ subhṛtyāste'pi sandhāryā nṛpeṇātmahitāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैतालिकाः सुकवयो वेत्रदण्डधराश्च ये। शिल्पज्ञाश्च कलावन्तो ये सदाप्युपकारकाः

vaitālikāḥ sukavayo vetradaṇḍadharāśca ye| śilpajñāśca kalāvanto ye sadāpyupakārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्गुणासूचका भाणा नर्त्तका बहुरूपिणः । आरामकृत्रिमवनकारिणो दुर्गकारिणः

durguṇāsūcakā bhāṇā narttakā bahurūpiṇaḥ | ārāmakṛtrimavanakāriṇo durgakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महानालिकयन्त्रस्थगोलैर्लक्ष्यविभेदिनः । लघुयन्त्राग्नेयचूर्णबाणगोलासिकारिणः

mahānālikayantrasthagolairlakṣyavibhedinaḥ | laghuyantrāgneyacūrṇabāṇagolāsikāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकयन्त्रशस्त्रास्त्रधनुस्तूणादिकारकाः । स्वर्णरत्नाद्यलङ्कारघटका रथकारिणः

anekayantraśastrāstradhanustūṇādikārakāḥ | svarṇaratnādyalaṅkāraghaṭakā rathakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाषाणघटका लोहकारा धातुविलेपकाः । कुम्भकाराः शौल्विकाश्वं तक्षाणो मार्गकारकाः

pāṣāṇaghaṭakā lohakārā dhātuvilepakāḥ | kumbhakārāḥ śaulvikāśvaṃ takṣāṇo mārgakārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापिता रजकाश्चैव वासिका मलहारकाः । वार्ताहराः सौचिकाश्व राजचिह्नाग्रधारिणः

nāpitā rajakāścaiva vāsikā malahārakāḥ | vārtāharāḥ saucikāśva rājacihnāgradhāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेरीपटहगोपुच्छशङ्खवेण्वादिनिःस्वनैः । ये व्यूहरचका यानव्यपयानादिबोधकाः

bherīpaṭahagopucchaśaṅkhaveṇvādiniḥsvanaiḥ | ye vyūharacakā yānavyapayānādibodhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाविकाः खनका व्याधाः किराता भारिका अपि। शस्त्रसम्मार्जनकरा जलधान्यप्रवाहकाः

nāvikāḥ khanakā vyādhāḥ kirātā bhārikā api| śastrasammārjanakarā jaladhānyapravāhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपणिकाश्च गणिका वाद्यजायाप्रजीविनः । तन्तुवायाः शाकुनिकाश्चित्रकाराश्च चर्मकाः

āpaṇikāśca gaṇikā vādyajāyāprajīvinaḥ | tantuvāyāḥ śākunikāścitrakārāśca carmakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहसम्मार्जकाः पात्रधान्यवस्वप्रमार्जकाः । शय्यावितानास्तरणकारकाः शासका अपि

gṛhasammārjakāḥ pātradhānyavasvapramārjakāḥ | śayyāvitānāstaraṇakārakāḥ śāsakā api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमोदास्वेदसद्धपकारास्ताम्बूलिकास्तथा । हीनाल्पकर्मिणश्चैते योज्याः कार्यानुरूपतः

āmodāsvedasaddhapakārāstāmbūlikāstathā | hīnālpakarmiṇaścaite yojyāḥ kāryānurūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोक्तं पुण्यतमं सत्यं परोपकरणं तथा। आज्ञायुक्तांश्च भृतकान् सततं धारयेन्नृपः

proktaṃ puṇyatamaṃ satyaṃ paropakaraṇaṃ tathā| ājñāyuktāṃśca bhṛtakān satataṃ dhārayennṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिंसा गरीयसी सर्वपापेभ्योऽनृतभाषणम् । गरीयस्तरमेताभ्यां युक्तान् भृत्यान् न धारयेत्

hiṃsā garīyasī sarvapāpebhyo'nṛtabhāṣaṇam | garīyastarametābhyāṃ yuktān bhṛtyān na dhārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा यदुचितं कर्तुं वक्तुं वा तत् प्रबोधयन् । तद्वक्ति कुरुते द्राक् तु स सद्भूत्यः सुपूज्यते

yadā yaducitaṃ kartuṃ vaktuṃ vā tat prabodhayan | tadvakti kurute drāk tu sa sadbhūtyaḥ supūjyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाय पश्चिमे यामे गृहकृत्यं विचिन्त्य च। कृत्वोत्सर्गन्तु विष्णु हि स्मृत्वा स्नायादनन्तरम्

utthāya paścime yāme gṛhakṛtyaṃ vicintya ca| kṛtvotsargantu viṣṇu hi smṛtvā snāyādanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातः कृत्यन्तु निर्वत्र्य यावत् सार्द्धमुहूर्तकम् । गत्वा स्वकार्य्यशालां वा कार्याकार्यं विचिन्त्य च

prātaḥ kṛtyantu nirvatrya yāvat sārddhamuhūrtakam | gatvā svakāryyaśālāṃ vā kāryākāryaṃ vicintya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनाज्ञया विशन्तन्तु द्वास्र्थः सम्य‌ङ्निरोधयेत् । निदेशकार्यं विज्ञाप्य तेनाज्ञप्तः प्रमोचयेत्

vinājñayā viśantantu dvāsrthaḥ samya‌ṅnirodhayet | nideśakāryaṃ vijñāpya tenājñaptaḥ pramocayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वागतान् सभामध्ये राज्ञे दण्डधरः क्रमात् । निवेद्य तन्नतीः पश्चात् तेषां स्थानानि सूचयेत्

dṛṣṭvāgatān sabhāmadhye rājñe daṇḍadharaḥ kramāt | nivedya tannatīḥ paścāt teṣāṃ sthānāni sūcayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राजगृहं गत्वाज्ञप्तो गच्छेच्च सन्निधिम् । नत्वा नृपं यथान्यायं विष्णुरूपमिवापरम्

tato rājagṛhaṃ gatvājñapto gacchecca sannidhim | natvā nṛpaṃ yathānyāyaṃ viṣṇurūpamivāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य सानुरागस्य चित्तज्ञश्च समन्ततः । भर्तुरर्द्धासने दृष्टि कृत्वा नान्यत्र निक्षिपेत्

praviśya sānurāgasya cittajñaśca samantataḥ | bharturarddhāsane dṛṣṭi kṛtvā nānyatra nikṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्नि दीप्तमिवासीदेद् राजानमुपशिक्षितः । आशीविषमिव कुद्धं प्रभुं प्राणधनेश्वरम्

agni dīptamivāsīded rājānamupaśikṣitaḥ | āśīviṣamiva kuddhaṃ prabhuṃ prāṇadhaneśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्नेनोपचरेन्नित्यं नाहमस्मीति चिन्तयेत् । समर्थयन् च तत् पक्षं साधु भाषेत भाषितम्। तन्नियोगेन वा ब्रूयादर्थं सुपरिनिश्चितम्

yatnenopacarennityaṃ nāhamasmīti cintayet | samarthayan ca tat pakṣaṃ sādhu bhāṣeta bhāṣitam| tanniyogena vā brūyādarthaṃ supariniścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखप्रबन्धगोष्ठीषु विवादे वादिनां मतम् । विजानन्नपि नो ब्रूयाद्भर्तुः क्षिप्त्वोत्तरं वचः

sukhaprabandhagoṣṭhīṣu vivāde vādināṃ matam | vijānannapi no brūyādbhartuḥ kṣiptvottaraṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदानुद्धतवेशः स्यान्नृपाहूतस्तु प्राञ्जलिः । तद्गां कृतनतिः श्रुत्वा वस्त्रान्तरितसम्मुखः

sadānuddhataveśaḥ syānnṛpāhūtastu prāñjaliḥ | tadgāṃ kṛtanatiḥ śrutvā vastrāntaritasammukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाज्ञां धारयित्वादौ स्वकर्माणि निवेदयेत् । नत्वाऽऽसीताऽऽसने प्रह्वो न तत्पार्श्वे न सम्मुखे

tadājñāṃ dhārayitvādau svakarmāṇi nivedayet | natvā''sītā''sane prahvo na tatpārśve na sammukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्चैः प्रहसनं कासं ष्ठीवनं कुत्सनं तथा। जृम्भणं गात्रभङ्गञ्च पर्वास्फोटञ्च वर्जयेत्

uccaiḥ prahasanaṃ kāsaṃ ṣṭhīvanaṃ kutsanaṃ tathā| jṛmbhaṇaṃ gātrabhaṅgañca parvāsphoṭañca varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञादिष्टन्तु यत् स्थानं तत्र तिष्ठेन्युदान्वितः । प्रवीणोचितमेधावी वर्जयेदभिमानताम्

rājñādiṣṭantu yat sthānaṃ tatra tiṣṭhenyudānvitaḥ | pravīṇocitamedhāvī varjayedabhimānatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपद्युन्मार्गगमने कार्य्यकालात्ययेषु च। अपृष्टोऽपि हितान्वेषी ब्रूयात् कल्याणभाषितम्

āpadyunmārgagamane kāryyakālātyayeṣu ca| apṛṣṭo'pi hitānveṣī brūyāt kalyāṇabhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियं तथ्यञ्च पथ्यञ्च वदेद्धर्मार्थकं वचः । समानवार्तया चापि तद्धितं बोधयेत् सदा

priyaṃ tathyañca pathyañca vadeddharmārthakaṃ vacaḥ | samānavārtayā cāpi taddhitaṃ bodhayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदेन्नीतिफलं तथा । कीर्त्तिमन्यनृपाणां वा दाता त्वं धार्मिकः शूरो नीतिमानसि भूपते !

vadennītiphalaṃ tathā | kīrttimanyanṛpāṇāṃ vā dātā tvaṃ dhārmikaḥ śūro nītimānasi bhūpate !

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनीतिस्ते तु मनसि वर्त्तते न कदाचन। ये ये भ्रष्टा अनीत्या तान् तदने कीर्त्तयेत् सदा

anītiste tu manasi varttate na kadācana| ye ye bhraṣṭā anītyā tān tadane kīrttayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपेभ्यो ह्यधिकोऽसीति सर्वेभ्यो न विशेषयेत् । परार्थं देशकालज्ञो देशे काले च साधयेत्

nṛpebhyo hyadhiko'sīti sarvebhyo na viśeṣayet | parārthaṃ deśakālajño deśe kāle ca sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परार्थनाशनं न स्यात् तथा ब्रूयात् सदैव हि। न कर्षयेत् प्रजाकार्य्यमिषतश्च नृपं सदा

parārthanāśanaṃ na syāt tathā brūyāt sadaiva hi| na karṣayet prajākāryyamiṣataśca nṛpaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि स्थाणुवदासीत शुष्यन् परिगतः क्षुधा। न त्वेवानर्थसम्पन्नां वृत्तिमीहेत पण्डितः

api sthāṇuvadāsīta śuṣyan parigataḥ kṣudhā| na tvevānarthasampannāṃ vṛttimīheta paṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्काय्यें यो नियुक्तः स भूयात् तत्कार्य्यतत्परः । नान्याधिकारमन्विच्छेन्नाभ्यसूयेच्च केनचित्

yatkāyyeṃ yo niyuktaḥ sa bhūyāt tatkāryyatatparaḥ | nānyādhikāramanvicchennābhyasūyecca kenacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न न्यूनं लक्षयेत् कस्य पूरयीत स्वशक्तितः । परोपकरणादन्यन्न स्यान्मित्रकरं सदा

na nyūnaṃ lakṣayet kasya pūrayīta svaśaktitaḥ | paropakaraṇādanyanna syānmitrakaraṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करिष्यामीति ते कार्यं न कुर्य्यात् कार्य्यलम्बनम्। द्राक् कुर्य्यात् तु समर्थश्चेत् साशं दीर्घ न रक्षयेत्

kariṣyāmīti te kāryaṃ na kuryyāt kāryyalambanam| drāk kuryyāt tu samarthaścet sāśaṃ dīrgha na rakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुह्यं कर्म च मन्त्रञ्च न भर्तुः सम्प्रकाशयेत् । विद्वेषञ्च विनाशञ्च मनसापि न चिन्तयेत्

guhyaṃ karma ca mantrañca na bhartuḥ samprakāśayet | vidveṣañca vināśañca manasāpi na cintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा परममित्रोऽस्ति न कामं विचरेदिति । स्त्रीभिस्तदर्थिभिः पापैर्वैरिभूतैर्निराकृतैः

rājā paramamitro'sti na kāmaṃ vicarediti | strībhistadarthibhiḥ pāpairvairibhūtairnirākṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकार्थचर्य्या साहित्यं संसर्गञ्च विवर्जयेत्। वेशभाषानुकरणं न कुर्य्यात् पृथिवीपतेः

ekārthacaryyā sāhityaṃ saṃsargañca vivarjayet| veśabhāṣānukaraṇaṃ na kuryyāt pṛthivīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पन्नोऽपि च मेधावी न स्पर्धेत च तद्गुणैः । रागापरागौ जानीयाद्भर्तुः कुशलकर्मवित् । इङ्गिताकारचेष्टाभ्यस्तदभिप्रायतां तथा

sampanno'pi ca medhāvī na spardheta ca tadguṇaiḥ | rāgāparāgau jānīyādbhartuḥ kuśalakarmavit | iṅgitākāraceṣṭābhyastadabhiprāyatāṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यजेद्विरक्तं नृपतिं रक्ते वृत्तिन्तु कारयेत्

tyajedviraktaṃ nṛpatiṃ rakte vṛttintu kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरक्तः कारयेन्नाशं विपक्षाभ्युदयं तथा

viraktaḥ kārayennāśaṃ vipakṣābhyudayaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशावर्द्धनकं कृत्वा फलनाशं करोति च। अकोपोऽपि सकोपाभः प्रसन्नोऽपि च निष्फलः । वाक्यञ्च समदं वक्ति वृत्तिच्छेदं करोति च

āśāvarddhanakaṃ kṛtvā phalanāśaṃ karoti ca| akopo'pi sakopābhaḥ prasanno'pi ca niṣphalaḥ | vākyañca samadaṃ vakti vṛtticchedaṃ karoti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्यते विमुखश्चैव गुणसङ्कीर्त्तने कृते । दृष्टि क्षिपत्यथान्यत्र क्रियमाणे च कर्मणि

lakṣyate vimukhaścaiva guṇasaṅkīrttane kṛte | dṛṣṭi kṣipatyathānyatra kriyamāṇe ca karmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरक्तलक्षणं ह्येतद्रक्तस्य लक्षणं ब्रुवे

viraktalakṣaṇaṃ hyetadraktasya lakṣaṇaṃ bruve

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा प्रसन्नो भवति वाक्यं गृह्णाति चादरात्। कुशलादिपरिप्रश्नी प्रदापयति चासनम्

dṛṣṭvā prasanno bhavati vākyaṃ gṛhṇāti cādarāt| kuśalādiparipraśnī pradāpayati cāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.