Śukranīti (as far as the page goes) 3

अथ साधारणं नीतिशास्त्रं सर्वेषु चोच्यते । सुखार्थाः सर्वभूतानां मताः सर्वाः प्रवृत्तयः

atha sādhāraṇaṃ nītiśāstraṃ sarveṣu cocyate | sukhārthāḥ sarvabhūtānāṃ matāḥ sarvāḥ pravṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखं च न विना धर्मात् तस्माद् धर्मपरो भवेत् । त्रिवर्गशून्यं नारम्भं भजेत् तं चाविरोधयन् । अनुयायात् प्रतिपदं सर्वधर्मेषु मध्यमः

sukhaṃ ca na vinā dharmāt tasmād dharmaparo bhavet | trivargaśūnyaṃ nārambhaṃ bhajet taṃ cāvirodhayan | anuyāyāt pratipadaṃ sarvadharmeṣu madhyamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीचरोमनखश्मश्रुर्निर्मलाङ्ङ्घिमलायनः स्नानशीलः सुसुरभिः सुवेशोऽनुल्वणोज्ज्वलः । धारयेत् सततं रत्नसिद्धमन्त्रमहौषधीः

nīcaromanakhaśmaśrurnirmalāṅṅghimalāyanaḥ snānaśīlaḥ susurabhiḥ suveśo'nulvaṇojjvalaḥ | dhārayet satataṃ ratnasiddhamantramahauṣadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सातपत्रपदत्राणो विचरेद् युगमात्रदृक् । निशि चात्ययिके कार्य्ये दण्डी मौली सहायवान्

sātapatrapadatrāṇo vicared yugamātradṛk | niśi cātyayike kāryye daṇḍī maulī sahāyavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वेगितोऽन्यकाय्यें स्यान्न वेगान् धारयेत् बलात् । भक्त्वा कल्याणमित्राणि सेवेतेतरदूरगः

na vegito'nyakāyyeṃ syānna vegān dhārayet balāt | bhaktvā kalyāṇamitrāṇi sevetetaradūragaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिंसास्तेयान्यथाकामपैशुन्यं परुषानृतम् । सम्भिन्नालापव्यापादममिथ्यादृग्विपर्य्ययम् । पापकर्मेति दशधा कायवाङ्‌मानसैस्त्यजेत्

hiṃsāsteyānyathākāmapaiśunyaṃ paruṣānṛtam | sambhinnālāpavyāpādamamithyādṛgviparyyayam | pāpakarmeti daśadhā kāyavāṅ‌mānasaistyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मकार्य्यं यतन् शक्त्या नो चेत् प्राप्नोति मानवः । प्राप्तो भवति तत्पुण्यमत्र वै नास्ति संशयः

dharmakāryyaṃ yatan śaktyā no cet prāpnoti mānavaḥ | prāpto bhavati tatpuṇyamatra vai nāsti saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा चिन्तयन् पापं कर्मणा नाभिरोचयेत् । तत् प्राप्नोति फलं तस्येत्येवं धर्मविदो विदुः

manasā cintayan pāpaṃ karmaṇā nābhirocayet | tat prāpnoti phalaṃ tasyetyevaṃ dharmavido viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवृत्तिव्याधिशोकार्त्ताननुवर्तेत शक्तितः । आत्मवत् सततं पश्येदपि कीटपिपीलिकम्

avṛttivyādhiśokārttānanuvarteta śaktitaḥ | ātmavat satataṃ paśyedapi kīṭapipīlikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपकारप्रधानः स्यादपकारपरेऽप्यरौ । सम्पद्विपत्स्वेकमना हेतावीर्येत् फले न तु

upakārapradhānaḥ syādapakārapare'pyarau | sampadvipatsvekamanā hetāvīryet phale na tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले हितं मितं ब्रूयादविसंवादि पेशलम् । पूर्वाभिभाषी सुमुखः सुशीलः करुणामृदुः

kāle hitaṃ mitaṃ brūyādavisaṃvādi peśalam | pūrvābhibhāṣī sumukhaḥ suśīlaḥ karuṇāmṛduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकः सुखी न सर्वत्र विश्रब्धो न च शङ्कितः

naikaḥ sukhī na sarvatra viśrabdho na ca śaṅkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कञ्चिदात्मनः शत्रु नात्मानं कस्यचिद्रिपुम् । प्रकाशयेन्नापमानं न च निःस्नेहतां प्रभोः

na kañcidātmanaḥ śatru nātmānaṃ kasyacidripum | prakāśayennāpamānaṃ na ca niḥsnehatāṃ prabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनस्याशयमालक्ष्य यो यथा परितुष्यति । तं तथैवानुवर्तेत पराराधनपण्डितः

janasyāśayamālakṣya yo yathā parituṣyati | taṃ tathaivānuvarteta parārādhanapaṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पीडयेदिन्द्रियाणि न चैतान्यतिलालयेत् । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः

na pīḍayedindriyāṇi na caitānyatilālayet | indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एणो गजः पतङ्गश्च भृङ्गो मीनस्तु पञ्चमः । शब्दस्पर्शरूपगन्धरसैरेते हताः खलु

eṇo gajaḥ pataṅgaśca bhṛṅgo mīnastu pañcamaḥ | śabdasparśarūpagandharasairete hatāḥ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषु स्पों वरस्त्रीणां स्वान्तहारी मुनेरपि । अतोऽप्रमत्तः सेवेत विषयांस्तु यथोचितान्

eṣu spoṃ varastrīṇāṃ svāntahārī munerapi | ato'pramattaḥ seveta viṣayāṃstu yathocitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रा स्वस्त्रा दुहित्रा वा नात्यन्तैकान्तिकं वसेत् । यथा सम्बन्धमाहूयादाभाष्याश्वास्य वै स्त्रियम् । स्वीयां तु परकीयां च सुभगे ! भगिनीति च

mātrā svastrā duhitrā vā nātyantaikāntikaṃ vaset | yathā sambandhamāhūyādābhāṣyāśvāsya vai striyam | svīyāṃ tu parakīyāṃ ca subhage ! bhaginīti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहवासोऽन्यपुरुषैः प्रकाशमपि भाषणम् । स्वातन्त्र्यं न क्षणमपि ह्यावासोऽन्यगृहे तथा

sahavāso'nyapuruṣaiḥ prakāśamapi bhāṣaṇam | svātantryaṃ na kṣaṇamapi hyāvāso'nyagṛhe tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्ना पित्राथवा राज्ञा पुत्रश्वशुरबान्धवैः । स्त्रीणां नैव तु देयः स्याद् गृहकृत्यैर्विना क्षणः

bharnā pitrāthavā rājñā putraśvaśurabāndhavaiḥ | strīṇāṃ naiva tu deyaḥ syād gṛhakṛtyairvinā kṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चण्डं षण्डं दण्डशीलमकामं सुप्रवासिनम् । सुदरिद्रं रोगिणं च हह्यन्यस्त्रीनिरतं सदा

caṇḍaṃ ṣaṇḍaṃ daṇḍaśīlamakāmaṃ supravāsinam | sudaridraṃ rogiṇaṃ ca hahyanyastrīnirataṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिं दृष्ट्वा विरक्ता स्यान्नारी वान्यं समाश्रयेत् । त्यक्त्वैतान् दुर्गुणान् यत्नादतो रक्ष्याः स्त्रियो नरैः

patiṃ dṛṣṭvā viraktā syānnārī vānyaṃ samāśrayet | tyaktvaitān durguṇān yatnādato rakṣyāḥ striyo naraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्त्रान्नभूषणप्रेममृदुवाग्भिश्च शक्तितः । स्वात्यन्तसन्निकर्षेण स्त्रियं पुत्रं च रक्षयेत्

vastrānnabhūṣaṇapremamṛduvāgbhiśca śaktitaḥ | svātyantasannikarṣeṇa striyaṃ putraṃ ca rakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चैत्यपूज्यध्वजाशस्तच्छायाभस्मतुषाशुचीन् । नाक्रामेच्छर्करालोष्टबलिस्नानभुवाऽपि च

caityapūjyadhvajāśastacchāyābhasmatuṣāśucīn | nākrāmeccharkarāloṣṭabalisnānabhuvā'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदीं तरेन्न बाहुभ्यां नाग्नि छन्नमभिव्रजेत् । सन्दिग्धनावं वृक्षं च नारोहेद् दुष्टयानकम्

nadīṃ tarenna bāhubhyāṃ nāgni channamabhivrajet | sandigdhanāvaṃ vṛkṣaṃ ca nārohed duṣṭayānakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासिकां न विकृष्णीयान्नाकस्माद् विलिखेद् भुवम् । न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः

nāsikāṃ na vikṛṣṇīyānnākasmād vilikhed bhuvam | na saṃhatābhyāṃ pāṇibhyāṃ kaṇḍūyedātmanaḥ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाङ्गैश्चेष्टेत विगुणं नासीतोत्कटुकश्चिरम् । देहवाक्चेतसां चेष्टाः प्राक् श्रमाद् विनिवर्त्तयेत्

nāṅgaiśceṣṭeta viguṇaṃ nāsītotkaṭukaściram | dehavākcetasāṃ ceṣṭāḥ prāk śramād vinivarttayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोर्ध्वजानुश्चिरं तिष्ठेन्नक्तं सेवेत न द्रुमम् । तथा चत्वरचैत्यं न चतुष्पथसुरालयान्

nordhvajānuściraṃ tiṣṭhennaktaṃ seveta na drumam | tathā catvaracaityaṃ na catuṣpathasurālayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्याटवीशून्यगृहश्मशानानि दिवापि न । सर्वथेक्षेत नादित्यं न भारं शिरसा वहेत्

śūnyāṭavīśūnyagṛhaśmaśānāni divāpi na | sarvathekṣeta nādityaṃ na bhāraṃ śirasā vahet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेक्षेत सततं सूक्ष्मं दीप्तामेध्याप्रियाणि च

nekṣeta satataṃ sūkṣmaṃ dīptāmedhyāpriyāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्ध्यास्वभ्यवहारस्त्रीस्वप्नाध्ययनचिन्तनम् । मद्यविक्रयसन्धानदानादानानि नाचरेत्

sandhyāsvabhyavahārastrīsvapnādhyayanacintanam | madyavikrayasandhānadānādānāni nācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचार्य्यः सर्वचेष्टासु लोक एव हि धीमतः । अनुकुर्य्यात् तमेवातो लौकिकार्थे परीक्षकः

ācāryyaḥ sarvaceṣṭāsu loka eva hi dhīmataḥ | anukuryyāt tamevāto laukikārthe parīkṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजदेशकुलज्ञातिसद्धर्मान् नैव दूषयेत् । शक्तोऽपि लौकिकाचारं मनसापि न लड्ङ्घयेत्

rājadeśakulajñātisaddharmān naiva dūṣayet | śakto'pi laukikācāraṃ manasāpi na laḍṅghayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुक्तं यत् कृतं चोक्तं न बलाद्धेतुनोद्धरेत्

ayuktaṃ yat kṛtaṃ coktaṃ na balāddhetunoddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्गुणस्य च वक्तारः प्रत्यक्षं विरला जनाः । लोकतः शास्त्रतो ज्ञात्वा ह्यतस्त्याज्यांस्त्यजेत् सुधीः । अनयं नयसङ्काशं मनसापि न चिन्तयेत्

durguṇasya ca vaktāraḥ pratyakṣaṃ viralā janāḥ | lokataḥ śāstrato jñātvā hyatastyājyāṃstyajet sudhīḥ | anayaṃ nayasaṅkāśaṃ manasāpi na cintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सहस्त्रापराधी किमेकेन भवेन्मम । मत्वा नार्घ स्मरेदीषद्विन्दुना पूर्य्यते घटः

ayaṃ sahastrāparādhī kimekena bhavenmama | matvā nārgha smaredīṣadvindunā pūryyate ghaṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्तं दिनानि मे यान्ति कथम्भूतस्य सम्प्रति । दुःखभाड्न भवेदेवं नित्यं सन्निहितस्मृतिः

naktaṃ dināni me yānti kathambhūtasya samprati | duḥkhabhāḍna bhavedevaṃ nityaṃ sannihitasmṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समासव्यूहहेत्वादिकृतेच्छार्थं विहाय स्तुत्यर्थवादान् सन्त्यज्य सारं सङ्‌गृह्य यत्नतः

samāsavyūhahetvādikṛtecchārthaṃ vihāya stutyarthavādān santyajya sāraṃ saṅ‌gṛhya yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मतत्त्वं हि गहनमतः सत्सेवितं नरः । श्रुतिस्मृतिपुराणानां कर्म कुर्य्याद् विचक्षणः

dharmatattvaṃ hi gahanamataḥ satsevitaṃ naraḥ | śrutismṛtipurāṇānāṃ karma kuryyād vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गोपयेद् वासयेच्च राजा मित्रं सुतं गुरुम् । अधर्मनिरतं स्तेनमाततायिनमप्युत

na gopayed vāsayecca rājā mitraṃ sutaṃ gurum | adharmanirataṃ stenamātatāyinamapyuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निदो गरदश्चैव शस्त्रोन्मत्तो धनापहः । क्षेत्रदारहरणैतान् षड्विद्यादाततायिनः

agnido garadaścaiva śastronmatto dhanāpahaḥ | kṣetradāraharaṇaitān ṣaḍvidyādātatāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोपेक्षेत स्त्रियं बालं रोगं दासं पशुं धनम् । विद्याभ्यासं क्षणमपि सत्सेवां बुद्धिमान् नरः

nopekṣeta striyaṃ bālaṃ rogaṃ dāsaṃ paśuṃ dhanam | vidyābhyāsaṃ kṣaṇamapi satsevāṃ buddhimān naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरुद्धो यत्र नृपतिर्धनिकः श्रोत्रियो भिषक् । आचाख्ख तथा देशो न तत्र दिवसं वसेत्

viruddho yatra nṛpatirdhanikaḥ śrotriyo bhiṣak | ācākhkha tathā deśo na tatra divasaṃ vaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नपुसंकश्च स्त्री बालश्शुण्डो मूर्खश्च साहसी । यत्राधिकारिणौते न तत्र दिवसं वसेत्

napusaṃkaśca strī bālaśśuṇḍo mūrkhaśca sāhasī | yatrādhikāriṇaute na tatra divasaṃ vaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविवेकी यत्र राजा सभ्या यत्र तु पाक्षिकाः । सन्मार्गोज्झितविद्वांसः साक्षिणोऽनृतवादिनः

avivekī yatra rājā sabhyā yatra tu pākṣikāḥ | sanmārgojjhitavidvāṃsaḥ sākṣiṇo'nṛtavādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुरात्मनां च प्राबल्यं स्त्रीणां नीचजनस्य च । तत्र नेच्छेद् धनं मानं वसतिञ्चापि जीवितम्

durātmanāṃ ca prābalyaṃ strīṇāṃ nīcajanasya ca | tatra necched dhanaṃ mānaṃ vasatiñcāpi jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माता न पालयेद् बाल्ये पिता साधु न शिक्षयेत् । राजा यदि हरेद् वित्तं का तत्र परिदेवना ?

mātā na pālayed bālye pitā sādhu na śikṣayet | rājā yadi hared vittaṃ kā tatra paridevanā ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुसेविताः प्रकुप्यन्ति मित्रस्वजनपार्थिवाः । गृहमग्न्यश्निहतं का तत्र परिदेवना ?

susevitāḥ prakupyanti mitrasvajanapārthivāḥ | gṛhamagnyaśnihataṃ kā tatra paridevanā ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्तवाक्यमनादृत्य दर्पेणाचरितं यदि । फलितं विपरीतं तत् का तत्र परिदेवना ?

āptavākyamanādṛtya darpeṇācaritaṃ yadi | phalitaṃ viparītaṃ tat kā tatra paridevanā ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सावधानमना नित्यं राजानं देवतां गुरुम् । अग्नि तपस्विनं धर्मज्ञानवृद्धं सुसेवयेत्

sāvadhānamanā nityaṃ rājānaṃ devatāṃ gurum | agni tapasvinaṃ dharmajñānavṛddhaṃ susevayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातृपितृगुरुस्वामिभ्रातृपुत्रसखिष्वपि । न विरुध्येन्नपकुर्यान्मनसापि क्षणं क्वचित्

mātṛpitṛgurusvāmibhrātṛputrasakhiṣvapi | na virudhyennapakuryānmanasāpi kṣaṇaṃ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वजनैर्न विरुध्येत न स्पर्धेत बलीयसा । न कुर्य्यात् स्त्रीबालवृद्धमूर्खेषु च विवादनम्

svajanairna virudhyeta na spardheta balīyasā | na kuryyāt strībālavṛddhamūrkheṣu ca vivādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकः स्वादु न भुञ्जीत एकश्चार्थान्न चिन्तयेत् । एको न गच्छेदध्वानं नैकः सुप्तेषु जागृयात्

ekaḥ svādu na bhuñjīta ekaścārthānna cintayet | eko na gacchedadhvānaṃ naikaḥ supteṣu jāgṛyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यधर्मं हि सेवेत न द्रुह्याद् वै कदाचन । हीनकर्म्मगुणैः स्त्रीभिर्नासीतैकासने क्वचित्

nānyadharmaṃ hi seveta na druhyād vai kadācana | hīnakarmmaguṇaiḥ strībhirnāsītaikāsane kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड् दोषा पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता । निद्रा तन्द्रा भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता । प्रभवन्ति विघाताय कार्य्यस्यैते न संशयः

ṣaḍ doṣā puruṣeṇeha hātavyā bhūtimicchatā | nidrā tandrā bhayaṃ krodha ālasyaṃ dīrghasūtratā | prabhavanti vighātāya kāryyasyaite na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायज्ञश्च योगज्ञस्तत्त्वज्ञः प्रतिभानवान् । स्वधर्मनिरतो नित्यं परस्त्रीषु पराङ्मुखः । वक्तोहवांश्चित्रकथः स्यादकुण्ठितवाक् सदा

upāyajñaśca yogajñastattvajñaḥ pratibhānavān | svadharmanirato nityaṃ parastrīṣu parāṅmukhaḥ | vaktohavāṃścitrakathaḥ syādakuṇṭhitavāk sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं संशृणुयान्नित्यं जानीयात् क्षिप्रमेव च । विज्ञाय प्रभजेदर्थान् न कामं प्रभजेत् क्वचित्

ciraṃ saṃśṛṇuyānnityaṃ jānīyāt kṣiprameva ca | vijñāya prabhajedarthān na kāmaṃ prabhajet kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रयविक्रयातिलिप्सां स्वदैन्यं दर्शयेन्न हि । कार्य्य विनान्यगेहे न नाज्ञातः प्रविशेदपि

krayavikrayātilipsāṃ svadainyaṃ darśayenna hi | kāryya vinānyagehe na nājñātaḥ praviśedapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपृष्टो नैव कथयेद् गृहकृत्यं तु कं प्रति। बह्वर्थाल्पाक्षरं कुर्य्यात् सल्लापं कार्य्यसाधकम्

apṛṣṭo naiva kathayed gṛhakṛtyaṃ tu kaṃ prati| bahvarthālpākṣaraṃ kuryyāt sallāpaṃ kāryyasādhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दर्शयेत् स्वाभिमतमनुभूताद् विना सदा। ज्ञात्वा परमतं सम्यक्त्वेनाज्ञातोत्तरं वदेत्

na darśayet svābhimatamanubhūtād vinā sadā| jñātvā paramataṃ samyaktvenājñātottaraṃ vadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दम्पत्योः कलहे साक्ष्यं न कुर्य्यात् पितृपुत्रयोः । सुगुप्तकृत्यमन्त्रः स्यान्न त्यजेच्छरणागतम्

dampatyoḥ kalahe sākṣyaṃ na kuryyāt pitṛputrayoḥ | suguptakṛtyamantraḥ syānna tyajeccharaṇāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाशक्ति चिकीर्षेत कुर्वन् मुद्दोच्च नापदि । कस्यचिन्न स्पृशेन्मर्म्म मिथ्यावादं न कस्यचित्

yathāśakti cikīrṣeta kurvan muddocca nāpadi | kasyacinna spṛśenmarmma mithyāvādaṃ na kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाश्लीलं कीर्त्तयेत् कञ्चित् प्रलापं न च कारयेत्

nāślīlaṃ kīrttayet kañcit pralāpaṃ na ca kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्वर्यं स्याद्धर्म्यमपि लोकविद्वेषितं तु यत् । स्वहेतुभिर्न हन्येत कस्य वाक्यं कदाचन

asvaryaṃ syāddharmyamapi lokavidveṣitaṃ tu yat | svahetubhirna hanyeta kasya vākyaṃ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविचार्य्योंत्तरं देयं सहसा न वदेत् क्वचित् । शत्रोरपि गुणा ग्राह्या गुरोस्त्याज्यास्तु दुर्गुणाः

pravicāryyoṃttaraṃ deyaṃ sahasā na vadet kvacit | śatrorapi guṇā grāhyā gurostyājyāstu durguṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कर्षो नैव नित्यः स्यान्नापकर्षस्तथैव न्न । प्राक्कर्म्मवशतो नित्यं सधनो निर्धनो भवेत्

utkarṣo naiva nityaḥ syānnāpakarṣastathaiva nna | prākkarmmavaśato nityaṃ sadhano nirdhano bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सर्वेषु भूतेषु मैत्रीं नैव च हापयेत्

tasmāt sarveṣu bhūteṣu maitrīṃ naiva ca hāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घदर्शी सदा च स्यात् प्रत्युत्पन्नमतिः क्वचित् । साहसी सालसी चैव चिरकारी भवेन्न हि

dīrghadarśī sadā ca syāt pratyutpannamatiḥ kvacit | sāhasī sālasī caiva cirakārī bhavenna hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः सुदुर्निष्फलं कर्म ज्ञात्वा कर्तुं व्यवस्यति । द्रागादौ दीर्घदर्शी स्यात् स चिरं सुखमश्नुते

yaḥ sudurniṣphalaṃ karma jñātvā kartuṃ vyavasyati | drāgādau dīrghadarśī syāt sa ciraṃ sukhamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्युत्पन्नमतिः प्राप्तां क्रियां कर्तुं व्यवस्यति । सिद्धि सांशयिकी तत्र चापल्यात् कार्यगौरवात्

pratyutpannamatiḥ prāptāṃ kriyāṃ kartuṃ vyavasyati | siddhi sāṃśayikī tatra cāpalyāt kāryagauravāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतते नैव कालेऽपि क्रियां कर्तुं च सालसः । न सिद्धिस्तस्य कुत्रापि स नश्यति च सान्वयः

yatate naiva kāle'pi kriyāṃ kartuṃ ca sālasaḥ | na siddhistasya kutrāpi sa naśyati ca sānvayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाफलमविज्ञाय यतते साहसी च सः । दुःखभागी भवत्येव क्रियया तत्फलेन वा

kriyāphalamavijñāya yatate sāhasī ca saḥ | duḥkhabhāgī bhavatyeva kriyayā tatphalena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्कालेनाल्पकर्म चिरकारी करोति च । स शोचत्यल्पफलतो दीर्घदर्शी भवेदतः

mahatkālenālpakarma cirakārī karoti ca | sa śocatyalpaphalato dīrghadarśī bhavedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुफलं तु भवेत् कर्म कदाचित् सहसा कृतम् । निष्फलं वापि प्रभवेत् कदाचित् सुविचारितम्

suphalaṃ tu bhavet karma kadācit sahasā kṛtam | niṣphalaṃ vāpi prabhavet kadācit suvicāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि नैव कुर्वीत सहासानर्थकारि तत् । कदाचिदपि सञ्जातमकार्यादिष्टसाधनम्

tathāpi naiva kurvīta sahāsānarthakāri tat | kadācidapi sañjātamakāryādiṣṭasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदनिष्टं तु सत्कार्यान्नाकार्य्यप्रेरकं हि तत्

yadaniṣṭaṃ tu satkāryānnākāryyaprerakaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्यो भ्रातापि वा पुत्रः पत्नी कुर्य्यान्न चैठ यत् । विधास्यन्ति च मित्राणि तत्कार्यमविशङ्कितम्

bhṛtyo bhrātāpi vā putraḥ patnī kuryyānna caiṭha yat | vidhāsyanti ca mitrāṇi tatkāryamaviśaṅkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो हि मित्रमविज्ञाय याथातथ्येन मन्दधीः । मित्रार्थे योजयत्येनं तस्य सोऽर्थोऽवसीदति

yo hi mitramavijñāya yāthātathyena mandadhīḥ | mitrārthe yojayatyenaṃ tasya so'rtho'vasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि मानसिको धर्मः कस्यचिज्ज्ञायतेऽञ्जसा । अतो यतेत तत्प्राप्तौ मित्रलब्धिर्वरा नृणाम्

na hi mānasiko dharmaḥ kasyacijjñāyate'ñjasā | ato yateta tatprāptau mitralabdhirvarā nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्यन्तं विश्वसेत् कञ्चिद् विश्वस्तमपि सर्वदा । पुत्रं वा भ्रातरं भार्य्याममात्यमधिकारिणम्

nātyantaṃ viśvaset kañcid viśvastamapi sarvadā | putraṃ vā bhrātaraṃ bhāryyāmamātyamadhikāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनस्त्रीराज्यलोभो हि सर्वेषामधिको यतः । प्रामाणिकञ्चानुभूतमाप्तं सर्वत्र विश्वसेत्

dhanastrīrājyalobho hi sarveṣāmadhiko yataḥ | prāmāṇikañcānubhūtamāptaṃ sarvatra viśvaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वसित्वात्मवद् गूढस्तत्कार्यं विमृशेत् स्वयम् । तद्वाक्यं तर्कतोऽनर्थं विपरीतं न चिन्तयेत्

viśvasitvātmavad gūḍhastatkāryaṃ vimṛśet svayam | tadvākyaṃ tarkato'narthaṃ viparītaṃ na cintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुःषष्टितमांशं तन्नाशितं क्षमयेदथ । स्वधर्मनीतिबलवांस्तेन मैत्रीं प्रधारयेत्

catuḥṣaṣṭitamāṃśaṃ tannāśitaṃ kṣamayedatha | svadharmanītibalavāṃstena maitrīṃ pradhārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानैर्मानैश्च सत्कारैः सुपूज्यान् पूजयेत् सदा

dānairmānaiśca satkāraiḥ supūjyān pūjayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदापि नोग्रदण्ड स्यात् कटुभाषणतत्परः । भार्य्या पुत्रोऽप्युद्विजते कटुवाक्यात् प्रदण्डतः

kadāpi nogradaṇḍa syāt kaṭubhāṣaṇatatparaḥ | bhāryyā putro'pyudvijate kaṭuvākyāt pradaṇḍataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशवोऽपि वशं यान्ति दानैछ मृदुभाषणैः

paśavo'pi vaśaṃ yānti dānaicha mṛdubhāṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विद्यया न शौर्य्येण धनेनाभिजनेन च। न बलेन प्रमत्तः स्याच्चातिमानी कदाचन

na vidyayā na śauryyeṇa dhanenābhijanena ca| na balena pramattaḥ syāccātimānī kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाप्तोपदेशं संवेत्ति विद्यामत्तः स्वहेतुभिः । अनर्थमप्यभिप्रेतं मन्यते परमार्थवत्

nāptopadeśaṃ saṃvetti vidyāmattaḥ svahetubhiḥ | anarthamapyabhipretaṃ manyate paramārthavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाजनैर्धृतः पन्था येन सन्त्यज्यते बलात् । शौर्य्यमत्तस्तु सहसा युद्धं कृत्वा जहात्यसून् । व्यूहादियुद्धकौशल्यं तिरस्कृत्यं च शस्त्रवान्

mahājanairdhṛtaḥ panthā yena santyajyate balāt | śauryyamattastu sahasā yuddhaṃ kṛtvā jahātyasūn | vyūhādiyuddhakauśalyaṃ tiraskṛtyaṃ ca śastravān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमत्तः पुरुषो वेत्ति न दुष्कीर्त्तिमजो यथा। स्वमूत्रगन्धं मूत्रेण मुखमासिञ्चते स्वकम्

śrīmattaḥ puruṣo vetti na duṣkīrttimajo yathā| svamūtragandhaṃ mūtreṇa mukhamāsiñcate svakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाभिजनमत्तस्तु सर्वानेवावमन्यते । श्रेष्ठानपीतरान् सम्यगकायें कुरुते मतिम्

tathābhijanamattastu sarvānevāvamanyate | śreṣṭhānapītarān samyagakāyeṃ kurute matim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलमत्तस्तु सहसा युद्धे विदधते मनः । बलेन बाघते सर्वान् पश्वादीनपि ह्यन्यथा

balamattastu sahasā yuddhe vidadhate manaḥ | balena bāghate sarvān paśvādīnapi hyanyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानमत्तो मन्यते स्म तृणवच्चाखिलं जगत् । अनर्होऽपि च सर्वेभ्यस्त्वत्यर्घासनमिच्छति

mānamatto manyate sma tṛṇavaccākhilaṃ jagat | anarho'pi ca sarvebhyastvatyarghāsanamicchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदा एतेऽवलिप्तानां सतामेति दमाः स्मृताः

madā ete'valiptānāṃ satāmeti damāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यायाश्च फलं ज्ञानं विनयश्च फलं श्रियः । यज्ञदाने बलफलं सद्रक्षणमुदाहृतम्

vidyāyāśca phalaṃ jñānaṃ vinayaśca phalaṃ śriyaḥ | yajñadāne balaphalaṃ sadrakṣaṇamudāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमो दमश्वार्जवं चाभिजनस्य फलं त्विदम् । मानस्य तु फलं चैतत् सर्वे स्वसदृशा इति

śamo damaśvārjavaṃ cābhijanasya phalaṃ tvidam | mānasya tu phalaṃ caitat sarve svasadṛśā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुविद्यामन्त्रभैषज्यस्त्रीरलं दुष्कुलादपि । गृह्णीयात् सुप्रयत्नेन मानमुत्सृज्य साधकः

suvidyāmantrabhaiṣajyastrīralaṃ duṣkulādapi | gṛhṇīyāt suprayatnena mānamutsṛjya sādhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेक्षेत प्रनष्टं यत् प्राप्तं यत् तदुपाहरेत् । न बालं न स्त्रियं चातिलालयेत् ताडयेन्न च। विद्याभ्यासे गृह्यकृत्ये तावुभौ योजयेत् क्रमात्

upekṣeta pranaṣṭaṃ yat prāptaṃ yat tadupāharet | na bālaṃ na striyaṃ cātilālayet tāḍayenna ca| vidyābhyāse gṛhyakṛtye tāvubhau yojayet kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परद्रव्यं क्षुदमपि नादत्तं संहरेदणु । नोच्चारयेदर्घ कस्य स्त्रियं नैव च दूषयेत्

paradravyaṃ kṣudamapi nādattaṃ saṃharedaṇu | noccārayedargha kasya striyaṃ naiva ca dūṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ब्रूयादनृतं साक्ष्यं कृतं साक्ष्यं न लोपयेत् । प्राणात्ययेऽनृतं ब्रूयात् सुमहत्कार्य्यसाधने

na brūyādanṛtaṃ sākṣyaṃ kṛtaṃ sākṣyaṃ na lopayet | prāṇātyaye'nṛtaṃ brūyāt sumahatkāryyasādhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यादात्रे तु ह्यघनं दस्यवे सधनं नरम् । गुप्तं जिघांसवे नैव विज्ञातमपि दर्शयेत्

kanyādātre tu hyaghanaṃ dasyave sadhanaṃ naram | guptaṃ jighāṃsave naiva vijñātamapi darśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायापत्योश्च पित्रोश्च भ्रात्रोश्च स्वामिभृत्ययोः । भगिन्योर्मित्रयोर्भेदं न कुर्य्याद् गुरुशिष्ययोः

jāyāpatyośca pitrośca bhrātrośca svāmibhṛtyayoḥ | bhaginyormitrayorbhedaṃ na kuryyād guruśiṣyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मध्याद् गमनं भाषाशालिनोः स्थितयोरपि । सुहृदं भ्रातरं बन्धुमुपचर्य्यात् सदात्मवत्

na madhyād gamanaṃ bhāṣāśālinoḥ sthitayorapi | suhṛdaṃ bhrātaraṃ bandhumupacaryyāt sadātmavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहागतं क्षुद्रमपि यथार्ह पूजयेत् सदा। तदीयकुशलप्रश्नैः शक्त्या दानैर्जलादिभिः

gṛhāgataṃ kṣudramapi yathārha pūjayet sadā| tadīyakuśalapraśnaiḥ śaktyā dānairjalādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपुत्रस्तु गृहे कन्यां सपुत्रां वासयेन्न हि। सभर्तृकां च भगिनीमनाथे ते तु पालयेत्

saputrastu gṛhe kanyāṃ saputrāṃ vāsayenna hi| sabhartṛkāṃ ca bhaginīmanāthe te tu pālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपर्योऽग्निर्दुर्जनो राजा जामाता भगिनीसुतः । रोगः शत्रुर्नावमान्योऽप्यल्प इत्युपचारतः

saparyo'gnirdurjano rājā jāmātā bhaginīsutaḥ | rogaḥ śatrurnāvamānyo'pyalpa ityupacārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रौर्य्यात्तैक्ष्ण्याद्दुःस्वभावात् स्वामित्वात्पुत्रिकाभयात् । स्वपूर्वजपिण्डदत्वाद् वृद्धिभीभ्यामुपाचरेत्

krauryyāttaikṣṇyādduḥsvabhāvāt svāmitvātputrikābhayāt | svapūrvajapiṇḍadatvād vṛddhibhībhyāmupācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋणशेषं रोगशेषं शत्रुशेषं न रक्षयेत् । याचकाद्यैः प्रार्थितः सन्न तीक्ष्णं चोत्तरं वदेत् । तत्कार्य्यं तु समर्थश्चेत् कुर्य्याद् वा कारयीत च

ṛṇaśeṣaṃ rogaśeṣaṃ śatruśeṣaṃ na rakṣayet | yācakādyaiḥ prārthitaḥ sanna tīkṣṇaṃ cottaraṃ vadet | tatkāryyaṃ tu samarthaścet kuryyād vā kārayīta ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दातृणां धार्मिकाणां च शूराणां कीर्त्तनं सदा। श्रणुयात् तु प्रयत्नेन तच्छिद्रं नैव लक्षयेत्

dātṛṇāṃ dhārmikāṇāṃ ca śūrāṇāṃ kīrttanaṃ sadā| śraṇuyāt tu prayatnena tacchidraṃ naiva lakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले हितमिताहारविहारी विघसाशनः । अदीनात्मा च सुस्वप्नः शुचिः स्यात् सर्वदा नरः

kāle hitamitāhāravihārī vighasāśanaḥ | adīnātmā ca susvapnaḥ śuciḥ syāt sarvadā naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्य्याद् विहारमाहारं निर्धारं विजने सदा। व्यवसायी सदा च स्यात् सुखं व्यायाममभ्यसेत्

kuryyād vihāramāhāraṃ nirdhāraṃ vijane sadā| vyavasāyī sadā ca syāt sukhaṃ vyāyāmamabhyaset

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नं न निन्द्यात् सुस्वस्थः स्वीकुर्य्यात् प्रीतिभोजनम् । आहारं प्रवरं विद्यात् षड्रसं मधुरोत्तरम्

annaṃ na nindyāt susvasthaḥ svīkuryyāt prītibhojanam | āhāraṃ pravaraṃ vidyāt ṣaḍrasaṃ madhurottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहारं चैव स्वस्त्रीभिर्वेश्याभिर्न कदाचन । नियुद्धं कुशलैः सार्द्ध व्यायामं नतिभिर्वरम्

vihāraṃ caiva svastrībhirveśyābhirna kadācana | niyuddhaṃ kuśalaiḥ sārddha vyāyāmaṃ natibhirvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हित्वा प्राक्यश्चिमौ यामौ निशि स्वापो वरो मतः । दीनान्धपडुबधिरा नोपहास्याः कदाचन

hitvā prākyaścimau yāmau niśi svāpo varo mataḥ | dīnāndhapaḍubadhirā nopahāsyāḥ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाकार्ये तु मतिं कुर्य्याद् द्राक् स्वकार्य्य प्रसाधयेत् । उद्योगेन बलेनैव बुद्धया धैय्येंण साहसात् । पराक्रमेणार्जवेन मानमुत्सृज्य साधकः

nākārye tu matiṃ kuryyād drāk svakāryya prasādhayet | udyogena balenaiva buddhayā dhaiyyeṃṇa sāhasāt | parākrameṇārjavena mānamutsṛjya sādhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि सिध्यति येनार्थः कलहेन वरस्तु सः । अन्यथायुर्धनसुहृद्यशः सुखहरः स्मृतः

yadi sidhyati yenārthaḥ kalahena varastu saḥ | anyathāyurdhanasuhṛdyaśaḥ sukhaharaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानिष्टं प्रवदेत् कस्मिन् न छिद्रं कस्य लक्षयेत् । आज्ञाभङ्गस्तु महतां राज्ञः काव्यों न वै क्वचित्

nāniṣṭaṃ pravadet kasmin na chidraṃ kasya lakṣayet | ājñābhaṅgastu mahatāṃ rājñaḥ kāvyoṃ na vai kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्कार्य्यनियोक्तारं गुरुं वापि प्रबोधयेत् । नातिक्रामेदपि लघु क्वचित् सत्कार्य्यबोधकम्

asatkāryyaniyoktāraṃ guruṃ vāpi prabodhayet | nātikrāmedapi laghu kvacit satkāryyabodhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा स्वतन्त्रां तरुणीं स्त्रियं गच्छेन्न वै क्वचित् । स्त्रियो मूलमनर्थस्य तरुण्यः किं परैः सह

kṛtvā svatantrāṃ taruṇīṃ striyaṃ gacchenna vai kvacit | striyo mūlamanarthasya taruṇyaḥ kiṃ paraiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रमाद्येन्मदद्रव्यैर्न विमुह्येत् कुसन्ततौ

na pramādyenmadadravyairna vimuhyet kusantatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.