Śukranīti (as far as the page goes) 3

साध्वी भार्य्या पितृपत्नी माता बाला पिता स्नुषा । अभर्तृकानपत्या या साध्वी कन्या स्वसापि च

sādhvī bhāryyā pitṛpatnī mātā bālā pitā snuṣā | abhartṛkānapatyā yā sādhvī kanyā svasāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातुलानी भ्रातृभार्या पितृमातृस्वसा तथा । मातामहोऽनपत्यश्च गुरुश्वशुरमातुलाः

mātulānī bhrātṛbhāryā pitṛmātṛsvasā tathā | mātāmaho'napatyaśca guruśvaśuramātulāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालोऽपिता च दौहित्रो भ्राता च भगिनीसुतः । एतेऽवश्यं पालनीयाः प्रयत्नेन स्वशक्तितः

bālo'pitā ca dauhitro bhrātā ca bhaginīsutaḥ | ete'vaśyaṃ pālanīyāḥ prayatnena svaśaktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविभवेऽपि विभवे पितृमातृकुलं सुहत् । पल्याः कुलं दासदासीभृत्यवर्गाश्च पोषयेत्

avibhave'pi vibhave pitṛmātṛkulaṃ suhat | palyāḥ kulaṃ dāsadāsībhṛtyavargāśca poṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकलाङ्गान् प्रव्रजितान् दीनानाथांश्च पालयेत्

vikalāṅgān pravrajitān dīnānāthāṃśca pālayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटुम्बभरणार्थेषु यत्नवान् न भवेच्च यः । तस्य सर्वगुणैः किन्तु जीवन्नेव मृतश्च सः

kuṭumbabharaṇārtheṣu yatnavān na bhavecca yaḥ | tasya sarvaguṇaiḥ kintu jīvanneva mṛtaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कुटुम्बं भृतं येन नाशिताः शत्रवोऽपि न । प्राप्तं संरक्षितं नैव तस्य किं जीवितेन वै ?

na kuṭumbaṃ bhṛtaṃ yena nāśitāḥ śatravo'pi na | prāptaṃ saṃrakṣitaṃ naiva tasya kiṃ jīvitena vai ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीभिर्जितो ऋणी नित्यं सुदरिद्रश्च याचकः । गुणहीनोऽर्थहीनः सन् मृता एते सजीवकाः

strībhirjito ṛṇī nityaṃ sudaridraśca yācakaḥ | guṇahīno'rthahīnaḥ san mṛtā ete sajīvakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुर्वित्तं गृहच्छिद्रं मन्त्रमैथुनभेषजम् । दानमानापमानं च नवैतानि सुगोपयेत्

āyurvittaṃ gṛhacchidraṃ mantramaithunabheṣajam | dānamānāpamānaṃ ca navaitāni sugopayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशाटनं राजसभावेशनं शस्त्रचिन्तनम् । वेश्यादिदर्शनं विद्वन्मैत्रीं कुर्य्यादतन्द्रितः

deśāṭanaṃ rājasabhāveśanaṃ śastracintanam | veśyādidarśanaṃ vidvanmaitrīṃ kuryyādatandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकाश्च तथा धर्माः पदार्थाः पशवो नराः । देशाटनात् स्वानुभूताः प्रभवन्ति च पर्वताः

anekāśca tathā dharmāḥ padārthāḥ paśavo narāḥ | deśāṭanāt svānubhūtāḥ prabhavanti ca parvatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीदृशा राजपुरुषा न्यायान्यायं च कीदृशम् । मिथ्याविवादिनः के च के वै सत्यविवादिनः

kīdṛśā rājapuruṣā nyāyānyāyaṃ ca kīdṛśam | mithyāvivādinaḥ ke ca ke vai satyavivādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीदृशी व्यवहारस्य प्रवृत्तिः शास्त्रलोकतः । सभागमनशीलस्य तद्विज्ञानं प्रजायते

kīdṛśī vyavahārasya pravṛttiḥ śāstralokataḥ | sabhāgamanaśīlasya tadvijñānaṃ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहङ्कारी च धर्मान्धः शास्त्राणां तत्त्वचिन्तनैः । एकं शास्त्रमधीयानो न विद्यात् कार्य्यनिर्णयम्

nāhaṅkārī ca dharmāndhaḥ śāstrāṇāṃ tattvacintanaiḥ | ekaṃ śāstramadhīyāno na vidyāt kāryyanirṇayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद् बह्वागमसन्दर्शी व्यवहारो महानतः । बुद्धिमानध्यसेन्नित्यं बहुशाखाण्यतन्द्रितः

syād bahvāgamasandarśī vyavahāro mahānataḥ | buddhimānadhyasennityaṃ bahuśākhāṇyatandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्थं गृहीत्वापि तदधीना न जायते। वेश्या तथाविधा वापि वशीकर्तुं नरं क्षमा। नेयात् कस्य वशं तद्वत् स्वाधीनं कारयेज्जगत्

tadarthaṃ gṛhītvāpi tadadhīnā na jāyate| veśyā tathāvidhā vāpi vaśīkartuṃ naraṃ kṣamā| neyāt kasya vaśaṃ tadvat svādhīnaṃ kārayejjagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिस्मृतिपुराणानामर्थविज्ञानमेव च। सहवासात् पण्डितानां बुद्धि पण्डा प्रजायते

śrutismṛtipurāṇānāmarthavijñānameva ca| sahavāsāt paṇḍitānāṃ buddhi paṇḍā prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवपित्रतिथिभ्योऽन्नमद्दत्त्वा नाश्नीयात् क्वचित् । आत्मार्थं यः पचेन्मोहान्नरकार्थं स जीवति

devapitratithibhyo'nnamaddattvā nāśnīyāt kvacit | ātmārthaṃ yaḥ pacenmohānnarakārthaṃ sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्ग गुरुभ्यो बलिने व्याधिताय शवाय च। राज्ञे श्रेष्ठाय व्रतिने यानगाय समुत्सृजेत्

mārga gurubhyo baline vyādhitāya śavāya ca| rājñe śreṣṭhāya vratine yānagāya samutsṛjet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकटात् पञ्चहस्तं तु दशहस्तं तु वाजिनः । दूरतः शतहस्तं च तिष्ठेन्नागाद् वृषाद् दश

śakaṭāt pañcahastaṃ tu daśahastaṃ tu vājinaḥ | dūrataḥ śatahastaṃ ca tiṣṭhennāgād vṛṣād daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गिणां च नखिनां च दंष्ट्रिणां दुर्जनस्य च। नदीनां वसतौ स्त्रीणां विश्वासं नैव कारयेत्

śṛṅgiṇāṃ ca nakhināṃ ca daṃṣṭriṇāṃ durjanasya ca| nadīnāṃ vasatau strīṇāṃ viśvāsaṃ naiva kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खादन् न गच्छेदध्वानं न च हास्येन भाषणम् । शोकं न कुर्य्यान्नष्टस्य स्वकृतेरपि जल्पनम्

khādan na gacchedadhvānaṃ na ca hāsyena bhāṣaṇam | śokaṃ na kuryyānnaṣṭasya svakṛterapi jalpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वशङ्कितानां सामीप्यं त्यजेद् वै नीचसेवनम् । संलापं नैव शृणुयाद् गुप्तः कस्यापि सर्वदा

svaśaṅkitānāṃ sāmīpyaṃ tyajed vai nīcasevanam | saṃlāpaṃ naiva śṛṇuyād guptaḥ kasyāpi sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमैरननुज्ञातं काव्यै नेच्छेच्च तैः सह। देवैः साकं सुधापानाद्राहोश्छिन्नं शिरो यतः

uttamairananujñātaṃ kāvyai necchecca taiḥ saha| devaiḥ sākaṃ sudhāpānādrāhośchinnaṃ śiro yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महतोऽसत्कृतमपि भवेत् तद्भूषणाय वै। विषपानं शिवस्यैव त्वन्येषां मृत्युकारकम्

mahato'satkṛtamapi bhavet tadbhūṣaṇāya vai| viṣapānaṃ śivasyaiva tvanyeṣāṃ mṛtyukārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजस्वी क्षमते सर्वं भोक्तुं वह्निरिवानघः । न साम्मुख्यं गुरोः स्थेयं राज्ञः श्रेष्ठस्य कस्यचित्

tejasvī kṣamate sarvaṃ bhoktuṃ vahnirivānaghaḥ | na sāmmukhyaṃ guroḥ stheyaṃ rājñaḥ śreṣṭhasya kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा मित्रमिति ज्ञात्वा न कार्य्य मानसेप्सितम् । नेच्छेन्मूर्खस्य स्वामित्वं दास्यमिच्छेन्महात्मनाम् । विरोधं न ज्ञानलवदुर्विदग्धस्य रञ्जनम्

rājā mitramiti jñātvā na kāryya mānasepsitam | necchenmūrkhasya svāmitvaṃ dāsyamicchenmahātmanām | virodhaṃ na jñānalavadurvidagdhasya rañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यावश्यमनावश्यं क्रमात् कार्यं समाचरेत् । प्राक् पश्चाद्वाग्विलम्बेन प्राप्तं कार्य्य तु बुद्धिमान्

atyāvaśyamanāvaśyaṃ kramāt kāryaṃ samācaret | prāk paścādvāgvilambena prāptaṃ kāryya tu buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्राज्ञप्तेनापि मातृवधरूपे सुपूजिता । धृता गोतमपुत्रेण हाकायें चिरकारिता

pitrājñaptenāpi mātṛvadharūpe supūjitā | dhṛtā gotamaputreṇa hākāyeṃ cirakāritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेम्णा समीपवासेन स्तुत्या नत्या च सेवया। कौशल्येन कलाभिश्च कथाभिर्ज्ञानतोऽपि च

premṇā samīpavāsena stutyā natyā ca sevayā| kauśalyena kalābhiśca kathābhirjñānato'pi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदरेणार्जवेनैव शौर्य्याद् दानेन विद्यया। प्रत्युत्थानाभिगमनैरानन्दस्मितभाषणैः उपकारैः स्वाशयेन वशीकुर्य्याज्जगत् सदा

ādareṇārjavenaiva śauryyād dānena vidyayā| pratyutthānābhigamanairānandasmitabhāṣaṇaiḥ upakāraiḥ svāśayena vaśīkuryyājjagat sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते वश्यकरोपाया दुर्जने निष्फलाः स्मृताः । तत्सन्निधिं त्यजेत् प्राज्ञः शक्तस्तं दण्डतो जयेत् । छलभूतैस्तु तद्रूपैरुपायैरेभिरेव वा

ete vaśyakaropāyā durjane niṣphalāḥ smṛtāḥ | tatsannidhiṃ tyajet prājñaḥ śaktastaṃ daṇḍato jayet | chalabhūtaistu tadrūpairupāyairebhireva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिस्मृतिपुराणानामभ्यासः सर्वदा हितः । साङ्गानां सोपवेदानां सकलानां नरस्य हि

śrutismṛtipurāṇānāmabhyāsaḥ sarvadā hitaḥ | sāṅgānāṃ sopavedānāṃ sakalānāṃ narasya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं व्यसनानि नृणां सदा। चत्वाय्येंतानि सन्त्यज्य युक्त्या संयोजयेत् क्वचित्

mṛgayākṣāḥ striyaḥ pānaṃ vyasanāni nṛṇāṃ sadā| catvāyyeṃtāni santyajya yuktyā saṃyojayet kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूटेन व्यवहारं तु वृत्तिलोपं न कस्यचित् । न कुर्याच्चिन्तयेत् कस्य मनसाप्यहितं क्वचित्

kūṭena vyavahāraṃ tu vṛttilopaṃ na kasyacit | na kuryāccintayet kasya manasāpyahitaṃ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कार्य्य तु सुखं यस्माद् भवेत् द्वैकालिकं दृढम् । मृते स्वर्गं जीवति च विन्द्यात्कीर्त्तिदृढां शुभाम्

tatkāryya tu sukhaṃ yasmād bhavet dvaikālikaṃ dṛḍham | mṛte svargaṃ jīvati ca vindyātkīrttidṛḍhāṃ śubhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जागर्त्ति च सचिन्तो य आधिव्याधिनिपीडितः । जारश्चोरो बलिद्विष्टो विषयी धनलोलुपः

jāgartti ca sacinto ya ādhivyādhinipīḍitaḥ | jāraścoro balidviṣṭo viṣayī dhanalolupaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुसहायी कुनृपतिर्भिन्नामात्यसुहृत्प्रजः । कुर्य्याद्यथा समीक्ष्यैतत् सुखं स्वप्याच्चिरं नरः

kusahāyī kunṛpatirbhinnāmātyasuhṛtprajaḥ | kuryyādyathā samīkṣyaitat sukhaṃ svapyācciraṃ naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञो नानुकृतिं कुर्य्यान्न च श्रेष्ठस्य कस्यचित् । नैको गच्छेद् व्यालव्याघ्रचोरेषु च प्रबाधितुम्

rājño nānukṛtiṃ kuryyānna ca śreṣṭhasya kasyacit | naiko gacched vyālavyāghracoreṣu ca prabādhitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिघांसन्तं जिघांसीयाद् गुरुमप्याततायिनम् । कलहे न सहायः स्यात् संरक्षेद् बहुनायकम्

jighāṃsantaṃ jighāṃsīyād gurumapyātatāyinam | kalahe na sahāyaḥ syāt saṃrakṣed bahunāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरूणां पुरतो राज्ञो न चासीत महासने । प्रौढपादो न तद्वाक्यं हेतुभिर्विकृतिं नयेत्

gurūṇāṃ purato rājño na cāsīta mahāsane | prauḍhapādo na tadvākyaṃ hetubhirvikṛtiṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् कर्त्तव्यं न जानाति कृतं जानाति चेतरः । नैव वक्ति च कर्त्तव्यं कृतं यश्चोत्तमो नरः

yat karttavyaṃ na jānāti kṛtaṃ jānāti cetaraḥ | naiva vakti ca karttavyaṃ kṛtaṃ yaścottamo naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रियाकथितं सम्यङ्मन्येतानुभवं विना । अपराधं मातृस्नुषाभ्रातृपत्नीसपत्निजम्

na priyākathitaṃ samyaṅmanyetānubhavaṃ vinā | aparādhaṃ mātṛsnuṣābhrātṛpatnīsapatnijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमतिलोभता । अशौचं निर्दया दर्पः स्त्रीणामष्टौ स्वदुर्गुणाः

anṛtaṃ sāhasaṃ māyā mūrkhatvamatilobhatā | aśaucaṃ nirdayā darpaḥ strīṇāmaṣṭau svadurguṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशाब्दात् परं पुत्रं द्वादशाब्दात् परं स्त्रियम् । न ताडयेद् दुष्टवाक्यैः पीडयेन्न स्नुषादिकम्

ṣoḍaśābdāt paraṃ putraṃ dvādaśābdāt paraṃ striyam | na tāḍayed duṣṭavākyaiḥ pīḍayenna snuṣādikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्राधिकाश्च दौहित्रा भागिनेयाश्च भ्रातरः । कन्याधिकाः पालनीया भ्रातृभार्य्या स्नुषा स्वसा

putrādhikāśca dauhitrā bhāgineyāśca bhrātaraḥ | kanyādhikāḥ pālanīyā bhrātṛbhāryyā snuṣā svasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगमार्थं हि यतते रक्षणार्थं हि सर्वदा । कुटुम्बपोषणे स्वामी तदन्ये तस्करा इव

āgamārthaṃ hi yatate rakṣaṇārthaṃ hi sarvadā | kuṭumbapoṣaṇe svāmī tadanye taskarā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनृतं साहसं मौख्यं कामाधिक्यं स्त्रियां यतः । कामाद् विनैकशयने नैव सुप्यात् स्त्रिया सह

anṛtaṃ sāhasaṃ maukhyaṃ kāmādhikyaṃ striyāṃ yataḥ | kāmād vinaikaśayane naiva supyāt striyā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा धनं कुलं शीलं रूपं विद्यां बलं वयः । कन्यां दद्यादुत्तमं चेन्मैत्रीं कुर्य्यादथात्मनः

dṛṣṭvā dhanaṃ kulaṃ śīlaṃ rūpaṃ vidyāṃ balaṃ vayaḥ | kanyāṃ dadyāduttamaṃ cenmaitrīṃ kuryyādathātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्य्यार्थिनं वयोविद्यारूपिणं निर्धनं त्वपि । न केवलेन रूपेण वयसा न धनेन च

bhāryyārthinaṃ vayovidyārūpiṇaṃ nirdhanaṃ tvapi | na kevalena rūpeṇa vayasā na dhanena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदौ कुलं परीक्षेत ततो विद्यां ततो वयः । शीलं धनं ततो रूपं देशं पश्चाद् विवाहयेत्

ādau kulaṃ parīkṣeta tato vidyāṃ tato vayaḥ | śīlaṃ dhanaṃ tato rūpaṃ deśaṃ paścād vivāhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्या वरयते रूपं माता वित्तं पिता श्रुतम् । बान्धवाः कुलमिच्छन्ति मिष्टान्नमितरे जनाः

kanyā varayate rūpaṃ mātā vittaṃ pitā śrutam | bāndhavāḥ kulamicchanti miṣṭānnamitare janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्य्यार्थं वरयेत् कन्यामसमानर्षिगोत्रजाम् । भ्रातृमतीं सुकुलां च योनिदोषविवर्जिताम्

bhāryyārthaṃ varayet kanyāmasamānarṣigotrajām | bhrātṛmatīṃ sukulāṃ ca yonidoṣavivarjitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणशः कणशश्चैव विद्यामर्थं च साधयेत् । न त्याज्यौ तु क्षणकणौ नित्यं विद्याधनार्थिना

kṣaṇaśaḥ kaṇaśaścaiva vidyāmarthaṃ ca sādhayet | na tyājyau tu kṣaṇakaṇau nityaṃ vidyādhanārthinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभार्य्यापुत्रमित्रार्थं हितं नित्यं धनार्जनम् । दानार्थं च विना त्वेतैः किं धनैश्च जनैश्च किम् ?

subhāryyāputramitrārthaṃ hitaṃ nityaṃ dhanārjanam | dānārthaṃ ca vinā tvetaiḥ kiṃ dhanaiśca janaiśca kim ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाविसंरक्षणक्षमं धनं यत्नेन रक्षयेत् । जीवामि शतवर्षं तु नन्दामि च धनेन वै

bhāvisaṃrakṣaṇakṣamaṃ dhanaṃ yatnena rakṣayet | jīvāmi śatavarṣaṃ tu nandāmi ca dhanena vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति बुद्धया सञ्चिनुयाद्धनं विद्यादिकं सदा। पञ्चविंशत्यब्दपूरं तदर्द्ध वा तदर्द्धकम्

iti buddhayā sañcinuyāddhanaṃ vidyādikaṃ sadā| pañcaviṃśatyabdapūraṃ tadarddha vā tadarddhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधनं श्रेष्ठतरं तन्मूलमितरद्धनम् । दानेन वर्द्धते नित्यं न भाराय न नीयते

vidyādhanaṃ śreṣṭhataraṃ tanmūlamitaraddhanam | dānena varddhate nityaṃ na bhārāya na nīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति यावत् तु सधनस्तावत् सर्वैस्तु सेव्यते । निर्धनस्त्यज्यते भार्य्यापुत्राद्यैः सगुणोऽप्यतः

asti yāvat tu sadhanastāvat sarvaistu sevyate | nirdhanastyajyate bhāryyāputrādyaiḥ saguṇo'pyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसृतौ व्यवहाराय सारभूतं धनं स्मृतम् । अतो यतेत तत्प्राप्तौ नरा ह्युपायसाहसैः

saṃsṛtau vyavahārāya sārabhūtaṃ dhanaṃ smṛtam | ato yateta tatprāptau narā hyupāyasāhasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुविद्यया सुसेवाभिः शौर्येण कृषिभिस्तथा । कौसीदवृद्धया पण्येन कलाभिश्च प्रतिग्रहैः । यया कया चापि वृत्त्या धनवान् स्यात्तथाचरेत्

suvidyayā susevābhiḥ śauryeṇa kṛṣibhistathā | kausīdavṛddhayā paṇyena kalābhiśca pratigrahaiḥ | yayā kayā cāpi vṛttyā dhanavān syāttathācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठन्ति सधनद्वारे गुणिनः किङ्करा इव

tiṣṭhanti sadhanadvāre guṇinaḥ kiṅkarā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषा अपि गुणायन्ते दोषायन्ते गुणा अपि । धनवतो निर्धनस्य निन्द्यते निर्धनोऽखिलैः

doṣā api guṇāyante doṣāyante guṇā api | dhanavato nirdhanasya nindyate nirdhano'khilaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुनिर्धनत्वं प्राप्यैके मरणं भेजिरे जनाः । ग्रामायैकेऽचलायैके नाशायैके प्रवव्रजुः

sunirdhanatvaṃ prāpyaike maraṇaṃ bhejire janāḥ | grāmāyaike'calāyaike nāśāyaike pravavrajuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मादमेके पुष्यन्ति यान्त्यन्ये द्विषतां वशम् । दास्यमेके च गच्छन्ति परेषा मर्थहेतुना

unmādameke puṣyanti yāntyanye dviṣatāṃ vaśam | dāsyameke ca gacchanti pareṣā marthahetunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा न जानन्ति धनं सञ्चितं कति कुत्र वै । आत्मस्त्रीपुत्रमित्राणि सलेखं धारयेत् तथा

yathā na jānanti dhanaṃ sañcitaṃ kati kutra vai | ātmastrīputramitrāṇi salekhaṃ dhārayet tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवास्ति लिखितादन्यत् स्मारकं व्यवहारिणाम् । न लेख्येन विना कुर्य्याद् व्यवहारं सदा बुधः

naivāsti likhitādanyat smārakaṃ vyavahāriṇām | na lekhyena vinā kuryyād vyavahāraṃ sadā budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्लोभे धनिके राज्ञि विश्वस्ते क्षमिणां वरे । सुसञ्चितं धनं धार्यं गृहीतलिखितं तु वा

nirlobhe dhanike rājñi viśvaste kṣamiṇāṃ vare | susañcitaṃ dhanaṃ dhāryaṃ gṛhītalikhitaṃ tu vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्र्यर्थे याचितं दद्यादकुसीदं धनं सदा । तस्मिन् स्थितं चेन्न बहु हानिकृच्च तथाविधम्

maitryarthe yācitaṃ dadyādakusīdaṃ dhanaṃ sadā | tasmin sthitaṃ cenna bahu hānikṛcca tathāvidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वाधमर्ण वृद्धयापि व्यवहारक्षमं सदा । सबन्धं सप्रतिभुवं धनं दद्याच्च साक्षिमत्

dṛṣṭvādhamarṇa vṛddhayāpi vyavahārakṣamaṃ sadā | sabandhaṃ sapratibhuvaṃ dhanaṃ dadyācca sākṣimat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतलिखितं योग्यमानं प्रत्यागमे सुखम् । न दद्याद् वृद्धिलोभेन नष्टं मूलधनं भवेत्

gṛhītalikhitaṃ yogyamānaṃ pratyāgame sukham | na dadyād vṛddhilobhena naṣṭaṃ mūladhanaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सुखी भवेत् । धनं मैत्रीकरं दाने चादाने शत्रुकारणम्

āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet | dhanaṃ maitrīkaraṃ dāne cādāne śatrukāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा स्वान्ते तथौदार्यं कार्पण्यं बहिरेव च । उचितं तु व्ययं काले नरः कुर्य्यान्न चान्यथा

kṛtvā svānte tathaudāryaṃ kārpaṇyaṃ bahireva ca | ucitaṃ tu vyayaṃ kāle naraḥ kuryyānna cānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभार्य्यापुत्रमित्राणि शक्त्या संरक्षयेद्धनैः । नात्मा पुनरतो त्मानं सर्वैः सर्वं पुनर्भवेत्

subhāryyāputramitrāṇi śaktyā saṃrakṣayeddhanaiḥ | nātmā punarato tmānaṃ sarvaiḥ sarvaṃ punarbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यति स्म सजीवश्चेन्नरो भद्रशतानि च । सदारप्रौढपुत्रान् द्राक् श्रेयोऽर्थी विभजेत् पिता

paśyati sma sajīvaścennaro bhadraśatāni ca | sadāraprauḍhaputrān drāk śreyo'rthī vibhajet pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदारभ्रातरः प्रौढा विभजेयुः परस्परम् । एकोदरा अपि प्रायो विनाशायान्यथा खलु

sadārabhrātaraḥ prauḍhā vibhajeyuḥ parasparam | ekodarā api prāyo vināśāyānyathā khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैकत्र संवसेच्चापि स्त्रीद्वयं मनुजस्य तु । कथं वसेत् तद्बहुत्वं पशूनां तु नरद्वयम्

naikatra saṃvaseccāpi strīdvayaṃ manujasya tu | kathaṃ vaset tadbahutvaṃ paśūnāṃ tu naradvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभजेयुर्न तत् पुत्रा यद्धनं वृद्धिकारणम् । अधमर्णस्थितं चापि यद्देयं चौत्तमर्णिकम्

vibhajeyurna tat putrā yaddhanaṃ vṛddhikāraṇam | adhamarṇasthitaṃ cāpi yaddeyaṃ cauttamarṇikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्येच्छेदुत्तमां मैत्रीं कुर्यान्नार्थाभिलाषकम् । परोक्षे तद्रहश्चारं तत्त्रीसम्भाषणं तथा

yasyeccheduttamāṃ maitrīṃ kuryānnārthābhilāṣakam | parokṣe tadrahaścāraṃ tattrīsambhāṣaṇaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्न्यूनदर्शनं नैव तत् प्रतीपविवादनम् । असाहाय्यं च तत्कायें ह्यनिष्टोपेक्षणं न च

tannyūnadarśanaṃ naiva tat pratīpavivādanam | asāhāyyaṃ ca tatkāyeṃ hyaniṣṭopekṣaṇaṃ na ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकुसीदमकुसीदं धनं यच्चौत्तमर्णिकम् । दद्यादगृहीतमिव नोभयोः क्लेशकृद् यथा

sakusīdamakusīdaṃ dhanaṃ yaccauttamarṇikam | dadyādagṛhītamiva nobhayoḥ kleśakṛd yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासाक्षिमच्चालिखितमृणपत्रस्य पृष्ठतः

nāsākṣimaccālikhitamṛṇapatrasya pṛṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मपितृमातृगुणैः प्रख्यातश्चोत्तमोत्तमः । गुणैरात्मभवैः ख्यातः पैतृकैर्मातृकैः पृथक्

ātmapitṛmātṛguṇaiḥ prakhyātaścottamottamaḥ | guṇairātmabhavaiḥ khyātaḥ paitṛkairmātṛkaiḥ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमो मध्यमो नीचोऽधमो भ्रातृगुणैर्नरः । कन्यास्त्रीभगिनीभाग्यो नरोऽधमतमो मतः

uttamo madhyamo nīco'dhamo bhrātṛguṇairnaraḥ | kanyāstrībhaginībhāgyo naro'dhamatamo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूत्वा महाधनः सम्यक् पोष्यवर्ग तु पोषयेत् । अदत्त्वा यत् किञ्चिदपि न नयेद् दिवसं बुधः

bhūtvā mahādhanaḥ samyak poṣyavarga tu poṣayet | adattvā yat kiñcidapi na nayed divasaṃ budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितो मृत्युमुखे चाहं क्षणमायुर्ममास्ति न । इति मत्वा दानधर्मों यथेष्टौ तु समाचरेत्

sthito mṛtyumukhe cāhaṃ kṣaṇamāyurmamāsti na | iti matvā dānadharmoṃ yatheṣṭau tu samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तौ विना मे परत्र सहायाः सन्ति चेतरे । दानशीलाश्रयाल्लोको वर्त्तते न शठाश्रयात्

na tau vinā me paratra sahāyāḥ santi cetare | dānaśīlāśrayālloko varttate na śaṭhāśrayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति मित्रा दानेन द्विषन्तोऽपि च किं पुनः

bhavanti mitrā dānena dviṣanto'pi ca kiṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवतार्थं च यज्ञार्थं ब्राह्मणार्थं गवार्थकम् । यद्दत्तं तत्पारलौक्यं संविद्दत्तं तदुच्यते

devatārthaṃ ca yajñārthaṃ brāhmaṇārthaṃ gavārthakam | yaddattaṃ tatpāralaukyaṃ saṃviddattaṃ taducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वन्दिमागधमल्लादिनटनार्थं च दीयते । पारितोष्यं यशोऽर्थं तु श्रिया दत्तं तदुच्यते

vandimāgadhamallādinaṭanārthaṃ ca dīyate | pāritoṣyaṃ yaśo'rthaṃ tu śriyā dattaṃ taducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायनीकृतं यत् तु सुहृत्सम्बन्धिबन्धुषु । विवाहादिषु चाचारदत्तं ह्रीदत्तमेव तत्

upāyanīkṛtaṃ yat tu suhṛtsambandhibandhuṣu | vivāhādiṣu cācāradattaṃ hrīdattameva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञे च बलिने दत्तं कार्य्यार्थं कार्य्यघातिने । पापभीत्याथवा यच्च तत् तु भीदत्तमुच्यते

rājñe ca baline dattaṃ kāryyārthaṃ kāryyaghātine | pāpabhītyāthavā yacca tat tu bhīdattamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्दत्तं हिंस्त्रवृद्धयर्थं नष्टं द्यूतविनाशितम् । चौरैर्हतं पापदत्तं परस्त्रीसङ्गमार्थकम्

yaddattaṃ hiṃstravṛddhayarthaṃ naṣṭaṃ dyūtavināśitam | caurairhataṃ pāpadattaṃ parastrīsaṅgamārthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आराधयति यं देवं तमुत्कृष्टतरं वदेत् । तन्न्यूनतां नैव कुर्य्याज्जोषयेत् तस्य सेवनम्

ārādhayati yaṃ devaṃ tamutkṛṣṭataraṃ vadet | tannyūnatāṃ naiva kuryyājjoṣayet tasya sevanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना दानार्जवाभ्यां न भुव्यस्ति च वशीकरम् । दानक्षीणो विवर्द्धिष्णुः शशी वक्रोऽप्यतः शुभः

vinā dānārjavābhyāṃ na bhuvyasti ca vaśīkaram | dānakṣīṇo vivarddhiṣṇuḥ śaśī vakro'pyataḥ śubhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचार्य्य स्नेहं द्वेषं वा कुर्य्यात् कृत्वा न चान्यथा । नापकुर्य्यान्नोपकुर्य्याद्भवतोऽनर्थकारिणौ

vicāryya snehaṃ dveṣaṃ vā kuryyāt kṛtvā na cānyathā | nāpakuryyānnopakuryyādbhavato'narthakāriṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिक्रौर्घ्यं नातिशाठ्यं धारयेन्नातिमार्दवम् । नातिवादं नातिकार्य्यासक्तिमत्याग्रहं न च

nātikraurghyaṃ nātiśāṭhyaṃ dhārayennātimārdavam | nātivādaṃ nātikāryyāsaktimatyāgrahaṃ na ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अति सर्वं नाशहेतुर्हातोऽत्यन्तं विवर्जयेत् । उद्वेजते जनः क्रौर्य्यात् कार्पण्यादतिनिन्दति

ati sarvaṃ nāśaheturhāto'tyantaṃ vivarjayet | udvejate janaḥ krauryyāt kārpaṇyādatinindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्दवान्नैव गणयेदपभानोऽतिवादतः । अतिदानेन दारिद्रयं तिरस्कारोऽतिलोभतः

mārdavānnaiva gaṇayedapabhāno'tivādataḥ | atidānena dāridrayaṃ tiraskāro'tilobhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्याग्रहान्नरस्यैव मौख्र्वं सञ्जायते खलु । अनाचारार्द्धर्महानिरत्याचारस्तु मूर्खता

atyāgrahānnarasyaiva maukhrvaṃ sañjāyate khalu | anācārārddharmahāniratyācārastu mūrkhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्यधिकोऽस्मीति सर्वेभ्यो ह्यधिकज्ञानवानहम् । धर्मतत्त्वमिदमिति नैवं मन्येत बुद्धिमान्

hyadhiko'smīti sarvebhyo hyadhikajñānavānaham | dharmatattvamidamiti naivaṃ manyeta buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिमिङ्गिलगिलोऽप्यस्ति तगिलोऽप्यस्ति राघवः । कश्चित्तु तद्ङ्गिलोऽस्तीति मत्वा मन्येत सर्वदा

timiṅgilagilo'pyasti tagilo'pyasti rāghavaḥ | kaścittu tadṅgilo'stīti matvā manyeta sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेच्छेत् स्वाम्यं तु देवेषु गोषु च ब्राह्मणेषु च । महानर्थकरं होतत् समग्रकुलनाशनम्

necchet svāmyaṃ tu deveṣu goṣu ca brāhmaṇeṣu ca | mahānarthakaraṃ hotat samagrakulanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भजनं पूजनं सेवामिच्छेदेतेषु सर्वदा । न ज्ञायते ब्रह्मतेजः कस्मिन् कीदृक् प्रतिष्ठितम्

bhajanaṃ pūjanaṃ sevāmicchedeteṣu sarvadā | na jñāyate brahmatejaḥ kasmin kīdṛk pratiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराधीनं नैव कुर्य्यात् तरुणीधनपुस्तकम् । कृतं चेल्लभ्यते दैवाद् भ्रष्टं नष्टं विमर्दितम्

parādhīnaṃ naiva kuryyāt taruṇīdhanapustakam | kṛtaṃ cellabhyate daivād bhraṣṭaṃ naṣṭaṃ vimarditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वर्थं न त्यजेदल्यहेतुनाल्यं न साधयेत् । बह्वर्थव्ययतो धीमानभिमानेन वै क्वचित्

bahvarthaṃ na tyajedalyahetunālyaṃ na sādhayet | bahvarthavyayato dhīmānabhimānena vai kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्वर्थव्ययभीत्या तु सत्कीर्त्ति न त्यजेत् सदा। भटानामसदुक्त्या तु नेष्ये॑त् कुप्यान्न तैः सह

bahvarthavyayabhītyā tu satkīrtti na tyajet sadā| bhaṭānāmasaduktyā tu neṣyḙt kupyānna taiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लज्ज्यते च सुहृद् येन भिद्यते दुर्मना भवेत् । वक्तव्यं न तथा किञ्विद् विनोदेऽपि च धीमता

lajjyate ca suhṛd yena bhidyate durmanā bhavet | vaktavyaṃ na tathā kiñvid vinode'pi ca dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् सूक्तं दुरुक्तं च समं स्याद् वा निरर्थकम् । न तत्र प्रलपेत् प्राज्ञो बधिरेष्विव गायनः

yasmin sūktaṃ duruktaṃ ca samaṃ syād vā nirarthakam | na tatra pralapet prājño badhireṣviva gāyanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यसने सज्जमानं हि यो मित्रं नाभिपद्यते। अनुनीय यथाशक्ति तं नृशंसं विदुर्बुधाः

vyasane sajjamānaṃ hi yo mitraṃ nābhipadyate| anunīya yathāśakti taṃ nṛśaṃsaṃ vidurbudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातीनां हि मिथो भेदे यन्मित्रं नाभिपद्यते । सर्वयत्नेन माध्यस्थ्यं न तन्मित्रं विदुर्बुधाः

jñātīnāṃ hi mitho bhede yanmitraṃ nābhipadyate | sarvayatnena mādhyasthyaṃ na tanmitraṃ vidurbudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजन्मसेवितं दानैर्मानैश्च परिपोषितम् । तीक्ष्णवाक्यान्मित्रमपि तत्कालं याति शत्रुताम् । वक्रोक्तिशल्यमुद्धर्तुं न शक्यं मानसं यतः

ājanmasevitaṃ dānairmānaiśca paripoṣitam | tīkṣṇavākyānmitramapi tatkālaṃ yāti śatrutām | vakroktiśalyamuddhartuṃ na śakyaṃ mānasaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वहेदमित्रं स्कन्धेन यावत् स्यात् स्वबलाधिकः । ज्ञात्वा नष्टबलं तं तु भिन्द्याद् घटमिवाश्मनि

vahedamitraṃ skandhena yāvat syāt svabalādhikaḥ | jñātvā naṣṭabalaṃ taṃ tu bhindyād ghaṭamivāśmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भूषयत्यलङ्कारो न राज्यं न च पौरुषम् । न विद्या न धनं तादृग् यादृक् सौजन्यभूषणम्

na bhūṣayatyalaṅkāro na rājyaṃ na ca pauruṣam | na vidyā na dhanaṃ tādṛg yādṛk saujanyabhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वे जवो वृषे धौयं मनौ कान्तिः क्षमा नृपे। हावभावौ च वेश्यायां गायके मधुरस्वरः

aśve javo vṛṣe dhauyaṃ manau kāntiḥ kṣamā nṛpe| hāvabhāvau ca veśyāyāṃ gāyake madhurasvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दातृत्वं धनिके शौय्यै सैनिके बहुदुग्धता । गोषु दमस्तपस्विषु विद्वत्सु वावदूकता

dātṛtvaṃ dhanike śauyyai sainike bahudugdhatā | goṣu damastapasviṣu vidvatsu vāvadūkatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभ्येष्वपक्षपातस्तु तथा साक्षिषु सत्यवाक् । अनन्यभक्तिभृत्येषु सुहितोक्तिश्च मन्त्रिषु

sabhyeṣvapakṣapātastu tathā sākṣiṣu satyavāk | ananyabhaktibhṛtyeṣu suhitoktiśca mantriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मौनं मूर्खेषु च स्त्रीषु पातिव्रत्यं सुभूषणम् । महादुर्भूषणं चैतद् विपरीतममीषु च

maunaṃ mūrkheṣu ca strīṣu pātivratyaṃ subhūṣaṇam | mahādurbhūṣaṇaṃ caitad viparītamamīṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहं बहुकुटुम्बेन दीपैगोंभिः सुबालकैः । भात्येकनायकं नित्यं न गृहं बहुनायकम्

gṛhaṃ bahukuṭumbena dīpaigoṃbhiḥ subālakaiḥ | bhātyekanāyakaṃ nityaṃ na gṛhaṃ bahunāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च हिंस्त्रमुपेक्षेत शक्तो हन्याच्च तत्क्षणे

na ca hiṃstramupekṣeta śakto hanyācca tatkṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.