Śukranīti (as far as the page goes) 4.1

अथ मिश्रप्रकरणं प्रवक्ष्यामि समासतः । लक्षणं सुहृदादीनां समासाच्छृणुताधुना

atha miśraprakaraṇaṃ pravakṣyāmi samāsataḥ | lakṣaṇaṃ suhṛdādīnāṃ samāsācchṛṇutādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रः शत्रुश्चतुर्धा स्यादुपकारापकारयोः । कर्ता कारयिता चानुमन्ता यश्च सहायकः

mitraḥ śatruścaturdhā syādupakārāpakārayoḥ | kartā kārayitā cānumantā yaśca sahāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य सुद्रवते चित्तं परदुःखेन सर्वदा । इष्टार्थे यततेऽन्यस्याप्रेरितः सत्करोति यः

yasya sudravate cittaṃ paraduḥkhena sarvadā | iṣṭārthe yatate'nyasyāpreritaḥ satkaroti yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मस्त्रीधनगुह्यानां शरणं समये सुहृत् । प्रोक्तोत्तमोऽयमन्यश्च त्रिद्वयेकपद‌मित्रकः

ātmastrīdhanaguhyānāṃ śaraṇaṃ samaye suhṛt | proktottamo'yamanyaśca tridvayekapada‌mitrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्यस्वत्वकामत्वमेकस्मिन् विषये द्वयोः । वैरिलक्षणमेतद् वान्येष्टनाशनकारिता

ananyasvatvakāmatvamekasmin viṣaye dvayoḥ | vairilakṣaṇametad vānyeṣṭanāśanakāritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रात्रभावे पितृद्रव्यमखिलं मम वै भवेत् । न स्यादेतस्य वश्येऽयं ममैव स्यात् परस्परम्

bhrātrabhāve pitṛdravyamakhilaṃ mama vai bhavet | na syādetasya vaśye'yaṃ mamaiva syāt parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोक्ष्येऽखिलमहं चैतद्विनान्यं स्तः सुवैरिणौ । द्वेष्टि द्विष्ट उभौ शत्रू स्तश्चैकतरसंज्ञकौ

bhokṣye'khilamahaṃ caitadvinānyaṃ staḥ suvairiṇau | dveṣṭi dviṣṭa ubhau śatrū staścaikatarasaṃjñakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूरस्योत्थानशीलस्य बलनीतिमतः सदा । सर्वे मित्रा गूढवैरा नृपाः कालप्रतीक्षकाः

śūrasyotthānaśīlasya balanītimataḥ sadā | sarve mitrā gūḍhavairā nṛpāḥ kālapratīkṣakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्तीति किमाश्चर्य्यं राज्यलुब्धा न ते हि किम् ? । न राज्ञो विद्यते मित्रं राजा मित्रं न कस्य वै

bhavantīti kimāścaryyaṃ rājyalubdhā na te hi kim ? | na rājño vidyate mitraṃ rājā mitraṃ na kasya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायः कृत्रिममित्रे ते भवतश्च परस्परम् । केचित् स्वभावतो मित्राः शत्रवः सन्ति सर्वदा

prāyaḥ kṛtrimamitre te bhavataśca parasparam | kecit svabhāvato mitrāḥ śatravaḥ santi sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माता मातृकुलं चैव पिता तत् पितरौ तथा । पितृपितृव्यात्मकन्या पत्नी तत् कुलमेव हि

mātā mātṛkulaṃ caiva pitā tat pitarau tathā | pitṛpitṛvyātmakanyā patnī tat kulameva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृमात्रात्मभगिनीकन्यकासन्ततिश्च या । प्रजापालो गुरुश्चैव मित्राणि सहजानि हि

pitṛmātrātmabhaginīkanyakāsantatiśca yā | prajāpālo guruścaiva mitrāṇi sahajāni hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्या शौर्य्यञ्च दाक्ष्यञ्च बलं धैर्य्यञ्च पञ्चमम् । मित्राणि सहजान्याहुर्वर्त्तयन्ति हि तैर्बुधाः

vidyā śauryyañca dākṣyañca balaṃ dhairyyañca pañcamam | mitrāṇi sahajānyāhurvarttayanti hi tairbudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रोर्निदशवर्ती यः स पुत्रोऽन्वर्थनामवान् । श्रेष्ठ एकस्तु गुणवान् किं शतैरपि निर्गुणैः

pitrornidaśavartī yaḥ sa putro'nvarthanāmavān | śreṣṭha ekastu guṇavān kiṃ śatairapi nirguṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावतो भवन्त्येते हिंस्रो दुर्वृत्त एव च । ऋणकारी पिता शत्रुर्माता स्त्री व्यभिचारिणी

svabhāvato bhavantyete hiṃsro durvṛtta eva ca | ṛṇakārī pitā śatrurmātā strī vyabhicāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मपितृभ्रातरश्च तत् स्त्रीपुत्राश्च शत्रवः । स्नुषा श्वश्रूः सपत्नी च ननान्दा यातरस्तथा

ātmapitṛbhrātaraśca tat strīputrāśca śatravaḥ | snuṣā śvaśrūḥ sapatnī ca nanāndā yātarastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खः पुत्रः कुवैद्यश्चारक्षकस्तु पतिः प्रभुः । चण्डश्चण्डा प्रजा शत्रुरदाता धनिकश्च यः

mūrkhaḥ putraḥ kuvaidyaścārakṣakastu patiḥ prabhuḥ | caṇḍaścaṇḍā prajā śatruradātā dhanikaśca yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टानां नृपतिः शत्रुः कुलटानां पतिव्रता । साधुः खलानां शत्रुः स्यान्मूर्खाणां बोधको रिपुः

duṣṭānāṃ nṛpatiḥ śatruḥ kulaṭānāṃ pativratā | sādhuḥ khalānāṃ śatruḥ syānmūrkhāṇāṃ bodhako ripuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेशो हि मूर्खाणां क्रोधायैव शमाय न । पयःपानं भुजङ्गानां विषायैवामृताय न

upadeśo hi mūrkhāṇāṃ krodhāyaiva śamāya na | payaḥpānaṃ bhujaṅgānāṃ viṣāyaivāmṛtāya na

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसमन्ताच्चतुर्दिक्षु सन्निकृष्टाश्च ये नृपाः । तत्परास्तत्परा येऽन्ये क्रमाद्धीनबलारयः

āsamantāccaturdikṣu sannikṛṣṭāśca ye nṛpāḥ | tatparāstatparā ye'nye kramāddhīnabalārayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रूदासीनमित्राणि क्रमात् ते स्युस्तु प्राकृताः । अरिर्मित्रमुदासीनोऽनन्तरस्तत्परः परः

śatrūdāsīnamitrāṇi kramāt te syustu prākṛtāḥ | arirmitramudāsīno'nantarastatparaḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमशो वा नृपा ज्ञेयाश्चतुर्दिक्षु तथारयः । स्वसमीपतरा भृत्या ह्यमात्याद्याश्च कर्षिताः

kramaśo vā nṛpā jñeyāścaturdikṣu tathārayaḥ | svasamīpatarā bhṛtyā hyamātyādyāśca karṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृंहयेत् कर्षयेत् मित्रं हीनाधिकबलं क्रमात्

bṛṃhayet karṣayet mitraṃ hīnādhikabalaṃ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदनीया कर्षणीयाः पीडनीयाश्च शत्रवः । विनाशनीयास्ते सर्वे सामादिभिरुपक्रमैः

bhedanīyā karṣaṇīyāḥ pīḍanīyāśca śatravaḥ | vināśanīyāste sarve sāmādibhirupakramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रं शत्रुं यथायोग्यैः कुर्य्यात् स्ववशवर्त्तिनम् । उपायेन यथा व्यालो गजः सिंहोऽपि साध्यते

mitraṃ śatruṃ yathāyogyaiḥ kuryyāt svavaśavarttinam | upāyena yathā vyālo gajaḥ siṃho'pi sādhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिष्ठाः स्वर्गमायान्ति वज्रं भिन्दन्त्युपायतः

bhūmiṣṭhāḥ svargamāyānti vajraṃ bhindantyupāyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुहृत्सम्बन्धिस्त्रीपुत्रप्रजाशत्रुषु ते पृथक् । सामदानभेददण्डाश्चिन्तनीयाः स्वयुक्तितः

suhṛtsambandhistrīputraprajāśatruṣu te pṛthak | sāmadānabhedadaṇḍāścintanīyāḥ svayuktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकशीलवयोविद्याजातिव्यसनवृत्तयः साहचर्य्ये भवेन्मित्रमेभिर्यदि तु सार्जवैः

ekaśīlavayovidyājātivyasanavṛttayaḥ sāhacaryye bhavenmitramebhiryadi tu sārjavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्समस्तु सखा नास्ति मित्रे साम इदं स्मृतम् । मम सर्वं तवैवास्ति दानं मित्रे सजीवितम्

tvatsamastu sakhā nāsti mitre sāma idaṃ smṛtam | mama sarvaṃ tavaivāsti dānaṃ mitre sajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रेऽन्यमित्रसुगुणान् कीर्त्तयेद् भेदनं हि तत् । मित्रे दण्डो न करिष्ये मैत्रीमेवंविधोऽसि चेत्

mitre'nyamitrasuguṇān kīrttayed bhedanaṃ hi tat | mitre daṇḍo na kariṣye maitrīmevaṃvidho'si cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो न संयोजयेदिष्टमन्यानिष्टमुपेक्षते । उदासीनः स न कथं भवेच्छत्रुः सुसान्धिकः ?

yo na saṃyojayediṣṭamanyāniṣṭamupekṣate | udāsīnaḥ sa na kathaṃ bhavecchatruḥ susāndhikaḥ ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परमनिष्टं न चिन्तनीयं त्वया मया । सुसाहाय्यं हि कर्त्तव्यं शत्रौ साम प्रकीर्त्तितम्

parasparamaniṣṭaṃ na cintanīyaṃ tvayā mayā | susāhāyyaṃ hi karttavyaṃ śatrau sāma prakīrttitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करैर्वा प्रमितैर्ग्रामैर्वत्सरे प्रबलं रिपुम् । तोषयेत् तद्धि दानं स्याद् यथायोग्येषु शत्रुषु

karairvā pramitairgrāmairvatsare prabalaṃ ripum | toṣayet taddhi dānaṃ syād yathāyogyeṣu śatruṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुसाधकहीनत्वकरणात् प्रबलाश्रयात् । तद्धीनतोज्जीवनाच्च शत्रुभेदनमुच्यते

śatrusādhakahīnatvakaraṇāt prabalāśrayāt | taddhīnatojjīvanācca śatrubhedanamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दस्युभिः पीडनं शत्रोः कर्षणं धनधान्यतः । तच्छिद्रदर्शनादुग्रबलैर्नीत्या प्रभीषणम् । प्राप्तयुद्धानिवृत्तित्वैस्त्रासनं दण्ड उच्यते

dasyubhiḥ pīḍanaṃ śatroḥ karṣaṇaṃ dhanadhānyataḥ | tacchidradarśanādugrabalairnītyā prabhīṣaṇam | prāptayuddhānivṛttitvaistrāsanaṃ daṇḍa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाभेदादुपाया हि भिद्यन्ते च यथार्हतः

kriyābhedādupāyā hi bhidyante ca yathārhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वोपायैस्तथा कुर्य्यान्नीतिज्ञः पृथिवीपतिः । यथा स्वाभ्यधिका न स्युर्मित्रोदासीनशत्रवः

sarvopāyaistathā kuryyānnītijñaḥ pṛthivīpatiḥ | yathā svābhyadhikā na syurmitrodāsīnaśatravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामैव प्रथमं श्रेष्ठं दानं तु तदनन्तरम् । सर्वथा भेदनं शत्रोर्दण्डनं प्राणसंशये

sāmaiva prathamaṃ śreṣṭhaṃ dānaṃ tu tadanantaram | sarvathā bhedanaṃ śatrordaṇḍanaṃ prāṇasaṃśaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबलेऽरौ सामदानौ सामभेदोऽधिके स्मृतौ । भेददण्डौ समे कार्य्यौ दण्डः पूज्यः प्रहीनके

prabale'rau sāmadānau sāmabhedo'dhike smṛtau | bhedadaṇḍau same kāryyau daṇḍaḥ pūjyaḥ prahīnake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रे च सामदानौ स्तो न कदा भेददण्डने

mitre ca sāmadānau sto na kadā bhedadaṇḍane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रिपोः प्रजानां सम्भेदपीडनं स्वजयाय वै । रिपुप्रपीडितानां च साम्ना दानेन सङ्ग्रहः । गुणवतां च दुष्टानां हितं निर्वासनं सदा

ripoḥ prajānāṃ sambhedapīḍanaṃ svajayāya vai | ripuprapīḍitānāṃ ca sāmnā dānena saṅgrahaḥ | guṇavatāṃ ca duṣṭānāṃ hitaṃ nirvāsanaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्रजानां न भेदेन नैव दण्डेन पालनम् । कुर्वीत सामदानाभ्यां सर्वदा यत्नमास्थितः

svaprajānāṃ na bhedena naiva daṇḍena pālanam | kurvīta sāmadānābhyāṃ sarvadā yatnamāsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्रजादण्डभेदैश्च भवेद्राज्यविनाशनम् । हीनाधिका यथा न स्युः सदा रक्ष्यास्तथा प्रजाः

svaprajādaṇḍabhedaiśca bhavedrājyavināśanam | hīnādhikā yathā na syuḥ sadā rakṣyāstathā prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्तिरसदाचाराद् दमनं दण्डतश्च तत् । येन सन्दम्यते जन्तुरुपायो दण्ड एव सः

nivṛttirasadācārād damanaṃ daṇḍataśca tat | yena sandamyate janturupāyo daṇḍa eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स उपायो नृपाधीनः स सर्वस्य प्रभुर्यतः

sa upāyo nṛpādhīnaḥ sa sarvasya prabhuryataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्भर्त्सनं चापमानोऽनशनं बन्धनं तथा । ताडनं द्रव्यहरणं पुरान्निर्वासनाङ्कने

nirbhartsanaṃ cāpamāno'naśanaṃ bandhanaṃ tathā | tāḍanaṃ dravyaharaṇaṃ purānnirvāsanāṅkane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यस्त क्षौरमसद्यानमङ्गच्छेदो वधस्तथा । युद्धेमेते ह्युपायाश्च दण्डस्यैव प्रभेदकाः

vyasta kṣauramasadyānamaṅgacchedo vadhastathā | yuddhemete hyupāyāśca daṇḍasyaiva prabhedakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते धर्मनिरता प्रजा दण्डभयेन च । करोत्याधर्षणं नैव तथा चासत्यभाषणम्

jāyate dharmaniratā prajā daṇḍabhayena ca | karotyādharṣaṇaṃ naiva tathā cāsatyabhāṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रूराश्च मार्दवं यान्ति दुष्टा दौष्ठ्यं त्यजन्ति च । पशवोऽपि वशं यान्ति विद्रवन्ति च दस्यवः

krūrāśca mārdavaṃ yānti duṣṭā dauṣṭhyaṃ tyajanti ca | paśavo'pi vaśaṃ yānti vidravanti ca dasyavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिशुना मूकतां यान्ति भयं यान्त्याततायिनः । करदाश्च भवन्त्यन्ये वित्रासं यान्ति चापरे । अतो दण्डधरो नित्यं स्यात् नृपो धर्मरक्षणे

piśunā mūkatāṃ yānti bhayaṃ yāntyātatāyinaḥ | karadāśca bhavantyanye vitrāsaṃ yānti cāpare | ato daṇḍadharo nityaṃ syāt nṛpo dharmarakṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्य्याकार्य्यमजानतः । उत्पथप्रतिपन्नस्य कार्य्यं भवति शासनम्

gurorapyavaliptasya kāryyākāryyamajānataḥ | utpathapratipannasya kāryyaṃ bhavati śāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञां सदण्डनीत्या हि सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः । दण्ड एव हि धर्माणां शरणं परमं स्मृतम्

rājñāṃ sadaṇḍanītyā hi sarve sidhyantyupakramāḥ | daṇḍa eva hi dharmāṇāṃ śaraṇaṃ paramaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहिंसैवासाधुहिंसा पशुवच्छ्रुतिचोदनात् । श्रुतिचोदनात् पशुवत् असाधुनाम् हिंसा अहिंसा एव

ahiṃsaivāsādhuhiṃsā paśuvacchruticodanāt | śruticodanāt paśuvat asādhunām hiṃsā ahiṃsā eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दण्ड्यस्यादण्डनान्नित्यमदण्ड्यस्य च दण्डनात् । अतिदण्डाच्च गुणिभिस्त्यज्यते पातकी भवेत्

daṇḍyasyādaṇḍanānnityamadaṇḍyasya ca daṇḍanāt | atidaṇḍācca guṇibhistyajyate pātakī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पदानात् महत् पुण्यं दण्डप्रणयनात् फलम् । शास्त्रेषुक्तं मुनिवरैः प्रवृत्त्यर्थं भयाय च

alpadānāt mahat puṇyaṃ daṇḍapraṇayanāt phalam | śāstreṣuktaṃ munivaraiḥ pravṛttyarthaṃ bhayāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वमेधादिभिः पुण्यं तत् किं स्यात् स्तोत्रपाठतः ? । क्षमया यत्तु पुण्यं स्यात्तत् किं दण्डनिपातनात् ?

aśvamedhādibhiḥ puṇyaṃ tat kiṃ syāt stotrapāṭhataḥ ? | kṣamayā yattu puṇyaṃ syāttat kiṃ daṇḍanipātanāt ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्रजादण्डनाच्छ्रेयः कथं राज्ञो भविष्यति ? । तद्दण्डाज्जायते कीर्त्तिधनपुण्यविनाशनम्

svaprajādaṇḍanācchreyaḥ kathaṃ rājño bhaviṣyati ? | taddaṇḍājjāyate kīrttidhanapuṇyavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपस्य धर्मपूर्णत्वाद् दण्डः कृतयुगे न हि । त्रेतायुगे पूर्णदण्डः पादाधर्माः प्रजा यतः

nṛpasya dharmapūrṇatvād daṇḍaḥ kṛtayuge na hi | tretāyuge pūrṇadaṇḍaḥ pādādharmāḥ prajā yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वापरे चार्द्धधर्मत्वात् त्रिपाद्दण्डो विधीयते । प्रजा निःस्वा राजदौष्ट्याद् दण्डार्द्धं तु कलौ तथा

dvāpare cārddhadharmatvāt tripāddaṇḍo vidhīyate | prajā niḥsvā rājadauṣṭyād daṇḍārddhaṃ tu kalau tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगप्रवर्त्तको राजा धर्माधर्मप्रशिक्षणात् । युगानां न प्रजानां न दोषः किन्तु नृपस्य हि

yugapravarttako rājā dharmādharmapraśikṣaṇāt | yugānāṃ na prajānāṃ na doṣaḥ kintu nṛpasya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नो येन नृपतिस्तदाचरति वै जनः । लोभाद्भयाच्च किं तेन शिक्षितं नाचरेत् कथम् ?

prasanno yena nṛpatistadācarati vai janaḥ | lobhādbhayācca kiṃ tena śikṣitaṃ nācaret katham ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुपुण्यो यत्र नृपतिर्धर्मिष्ठास्तत्र हि प्रजाः । महापापी यत्र राजा तत्राधर्मपरो जनः

supuṇyo yatra nṛpatirdharmiṣṭhāstatra hi prajāḥ | mahāpāpī yatra rājā tatrādharmaparo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कालवर्षी पर्जन्यस्तत्र भूर्न महाफला । जायते राष्ट्रहासश्च शत्रुवृद्धिर्धनक्षयः

na kālavarṣī parjanyastatra bhūrna mahāphalā | jāyate rāṣṭrahāsaśca śatruvṛddhirdhanakṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राप्यपि वरो राजा न स्त्रैणो नातिकोपवान् । लोकांश्चण्डस्तापयति स्त्रैणो वर्णान् विलुम्पति

rāpyapi varo rājā na straiṇo nātikopavān | lokāṃścaṇḍastāpayati straiṇo varṇān vilumpati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्यप्येकश्च भ्रष्टः स्याद् बुद्ध्या च व्यवहारतः । कामक्रोधौ मद्यतमौ सर्वमद्याधिकौ यतः

madyapyekaśca bhraṣṭaḥ syād buddhyā ca vyavahārataḥ | kāmakrodhau madyatamau sarvamadyādhikau yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनप्राणहरो राजा प्रजायाश्चातिलोभतः । तस्मादेतत् त्रयं त्यक्त्वा दण्डधारी भवेत् नृपः

dhanaprāṇaharo rājā prajāyāścātilobhataḥ | tasmādetat trayaṃ tyaktvā daṇḍadhārī bhavet nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्मृदुर्बहिः क्रूरो भूत्वा स्वां दण्डयेत् प्रजाम् । अत्युग्रदण्डकल्पः स्यात् स्वभावा हितकारिणः

antarmṛdurbahiḥ krūro bhūtvā svāṃ daṇḍayet prajām | atyugradaṇḍakalpaḥ syāt svabhāvā hitakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राष्ट्रं कर्णेजपैर्नित्यं हन्यते च स्वभावतः । अतो नृपः सूचितोऽपि विमृशेत् कार्य्यमादरात्

rāṣṭraṃ karṇejapairnityaṃ hanyate ca svabhāvataḥ | ato nṛpaḥ sūcito'pi vimṛśet kāryyamādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मनश्व प्रजायाश्च दोषदर्श्युत्तमो नृपः । विनियच्छति चात्मानमादौ भृत्यांस्ततः प्रजाः

ātmanaśva prajāyāśca doṣadarśyuttamo nṛpaḥ | viniyacchati cātmānamādau bhṛtyāṃstataḥ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायिको वाचिको मानसिकः सांसर्गिकस्तथा । चतुर्विधोऽपराधः स बुद्धयबुद्धिकृतो द्विधा

kāyiko vāciko mānasikaḥ sāṃsargikastathā | caturvidho'parādhaḥ sa buddhayabuddhikṛto dvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर्द्विधा कारितश्च तथा ज्ञेयोऽनुमोदितः । सकृदसकृदभ्यस्तस्वभावैः स चतुर्विधः

punardvidhā kāritaśca tathā jñeyo'numoditaḥ | sakṛdasakṛdabhyastasvabhāvaiḥ sa caturvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेत्रवक्त्रविकाराद्यैर्भावैर्मानसिकं तथा । क्रियया कायिकं वीक्ष्य वाचिकं क्रूरशब्दतः

netravaktravikārādyairbhāvairmānasikaṃ tathā | kriyayā kāyikaṃ vīkṣya vācikaṃ krūraśabdataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांसर्गिकं साहचर्यैर्ज्ञात्वा गौरवलाघवम् । उत्पन्नोत्पत्स्यमानानां कार्य्याणां दण्डमावहेत्

sāṃsargikaṃ sāhacaryairjñātvā gauravalāghavam | utpannotpatsyamānānāṃ kāryyāṇāṃ daṇḍamāvahet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमं साहसं कुर्वन्नुत्तमो दण्डमर्हति । न्याय्यं किमिति सम्पृच्छेत् तवैवेयमसत् कृतिः ?

prathamaṃ sāhasaṃ kurvannuttamo daṇḍamarhati | nyāyyaṃ kimiti sampṛcchet tavaiveyamasat kṛtiḥ ?

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराधं यथोक्तं च द्विगुणं त्रिगुणं ततः । मध्यमं साहसं कुर्वन्नुत्तमो दण्डमर्हति

aparādhaṃ yathoktaṃ ca dviguṇaṃ triguṇaṃ tataḥ | madhyamaṃ sāhasaṃ kurvannuttamo daṇḍamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिग्दण्डं प्रथमं चाद्यसाहसं तदनन्तरम् । यथोक्तं तु तथा सम्यग् यथावृद्धि ह्यनन्तरम्

dhigdaṇḍaṃ prathamaṃ cādyasāhasaṃ tadanantaram | yathoktaṃ tu tathā samyag yathāvṛddhi hyanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमं साहसं कुर्वन्नुत्तमो दण्डमर्हति

uttamaṃ sāhasaṃ kurvannuttamo daṇḍamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमं साहसं चादौ मध्यमं तदनन्तरम् । यथोक्तं द्विगुणं पश्चादवरोधं ततः परम्

prathamaṃ sāhasaṃ cādau madhyamaṃ tadanantaram | yathoktaṃ dviguṇaṃ paścādavarodhaṃ tataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिपूर्वनृघातेन विनैतद् दण्डकल्पनम्

buddhipūrvanṛghātena vinaitad daṇḍakalpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमत्वं मध्यमत्वं नीचत्वं चात्र कीर्त्यते । गुणेनैव तु मुख्यं हि कुलेनापि धनेन च

uttamatvaṃ madhyamatvaṃ nīcatvaṃ cātra kīrtyate | guṇenaiva tu mukhyaṃ hi kulenāpi dhanena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमं साहसं कुर्वन् मध्यमो दण्डमर्हति । धिग्दण्डमर्द्धदण्डं च पूर्णदण्डमनुक्रमात्

prathamaṃ sāhasaṃ kurvan madhyamo daṇḍamarhati | dhigdaṇḍamarddhadaṇḍaṃ ca pūrṇadaṇḍamanukramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणं त्रिगुणं पश्चात् संरोधं नीचकर्म च । मध्यमं साहसं कुर्वन् मध्यमो दण्डमर्हति

dviguṇaṃ triguṇaṃ paścāt saṃrodhaṃ nīcakarma ca | madhyamaṃ sāhasaṃ kurvan madhyamo daṇḍamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वसाहसमादौ तु यथोक्तं द्विगुणं ततः । ताडनं बन्धनं पश्चात् पुरान्निर्वासनाङ्कने । उत्तमं साहसं कुर्वन् मध्यमो दण्डमर्हति

pūrvasāhasamādau tu yathoktaṃ dviguṇaṃ tataḥ | tāḍanaṃ bandhanaṃ paścāt purānnirvāsanāṅkane | uttamaṃ sāhasaṃ kurvan madhyamo daṇḍamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमं साहसं चादौ यथोक्तं तदनन्तरम् । द्विगुणं त्रिगुणं पश्चाद् यावज्जीवं तु बन्धनम् । प्रथमं साहसं कुर्वन्नधमो दण्डमर्हति

madhyamaṃ sāhasaṃ cādau yathoktaṃ tadanantaram | dviguṇaṃ triguṇaṃ paścād yāvajjīvaṃ tu bandhanam | prathamaṃ sāhasaṃ kurvannadhamo daṇḍamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्द्धं यथोक्तं द्विगुणं त्रिगुणं बन्धनं ततः । मध्यमं साहसं कुर्वन्नधमो दण्डमर्हति

arddhaṃ yathoktaṃ dviguṇaṃ triguṇaṃ bandhanaṃ tataḥ | madhyamaṃ sāhasaṃ kurvannadhamo daṇḍamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वसाहसमादौ तु यथोक्तं द्विगुणं ततः । ततः संरोधनं नित्यं मार्गसंस्करणार्थकम् । उत्तमं साहसं कुर्वन् अधमो दण्डमर्हति

pūrvasāhasamādau tu yathoktaṃ dviguṇaṃ tataḥ | tataḥ saṃrodhanaṃ nityaṃ mārgasaṃskaraṇārthakam | uttamaṃ sāhasaṃ kurvan adhamo daṇḍamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमं साहसं चादौ यथोक्तं द्विगुणं ततः । यावज्जीवं बन्धनं च नीचकर्मैव केवलम्

madhyamaṃ sāhasaṃ cādau yathoktaṃ dviguṇaṃ tataḥ | yāvajjīvaṃ bandhanaṃ ca nīcakarmaiva kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेत् पादं धनात् तस्य यः कुर्य्याद्धनगर्वतः । पूर्वं ततोऽर्द्धमखिलं यावज्जीवं तु बन्धनम्

haret pādaṃ dhanāt tasya yaḥ kuryyāddhanagarvataḥ | pūrvaṃ tato'rddhamakhilaṃ yāvajjīvaṃ tu bandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहायगौरवाद् विद्यामदाच्च बलदर्पतः । पापं करोति यस्तं तु बन्धयेत् ताडयेत् सदा

sahāyagauravād vidyāmadācca baladarpataḥ | pāpaṃ karoti yastaṃ tu bandhayet tāḍayet sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्य्या पुत्रश्च भगिनी शिष्यो दासः स्नुषानुजः । कृतापराधास्ताड्यास्ते तनुरज्जुसुवेणुभिः

bhāryyā putraśca bhaginī śiṣyo dāsaḥ snuṣānujaḥ | kṛtāparādhāstāḍyāste tanurajjusuveṇubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठतस्तु शरीरस्य नोत्तमाङ्गे कथञ्चन । अतोऽन्यथा तु प्रहरंश्चोरवद्दण्डमर्हति

pṛṣṭhatastu śarīrasya nottamāṅge kathañcana | ato'nyathā tu praharaṃścoravaddaṇḍamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीचकर्मकरं कुर्य्याद् बन्धयित्वा तु पापिनम् । मासमात्रं त्रिमासं वा षण्मासं वापि वत्सरम् । यावज्जीवं तु वा कश्चित् न कश्चिद् वधमर्हति

nīcakarmakaraṃ kuryyād bandhayitvā tu pāpinam | māsamātraṃ trimāsaṃ vā ṣaṇmāsaṃ vāpi vatsaram | yāvajjīvaṃ tu vā kaścit na kaścid vadhamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निहन्याच्च भूतानि त्विति जागर्त्ति वै श्रुतिः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वधदण्डं त्यजेत् नृपः

na nihanyācca bhūtāni tviti jāgartti vai śrutiḥ | tasmāt sarvaprayatnena vadhadaṇḍaṃ tyajet nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवरोधाद् बन्धनेन ताडनेन च कर्षयेत् । लोभान्न कर्षयेद्राजा धनदण्डेन वै प्रजाम्

avarodhād bandhanena tāḍanena ca karṣayet | lobhānna karṣayedrājā dhanadaṇḍena vai prajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासहायास्तु पित्राद्या दण्ड्याः स्युरपराधिनः । क्षमाशीलस्य वै राज्ञो दण्डग्रहणमीदृशम्

nāsahāyāstu pitrādyā daṇḍyāḥ syuraparādhinaḥ | kṣamāśīlasya vai rājño daṇḍagrahaṇamīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापराधं तु क्षमते प्रदण्डो धनहारकः । नृपो यदा तदा लोकः क्षुभ्यते भिद्यते परैः

nāparādhaṃ tu kṣamate pradaṇḍo dhanahārakaḥ | nṛpo yadā tadā lokaḥ kṣubhyate bhidyate paraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः सुभागदण्डी स्यात् क्षमावान् रञ्जको नृपः

ataḥ subhāgadaṇḍī syāt kṣamāvān rañjako nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्यपः कितवः स्तेनो जारश्चण्डश्च हिंसकः । त्यक्तवर्णाश्रमाचारो नास्तिकः शठ एव हि

madyapaḥ kitavaḥ steno jāraścaṇḍaśca hiṃsakaḥ | tyaktavarṇāśramācāro nāstikaḥ śaṭha eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्याभिशापकः कर्णेजपार्य्यदेवदूषकौ । असत्यवाङ्न्यासहारी तथा वृत्तिविघातकः

mithyābhiśāpakaḥ karṇejapāryyadevadūṣakau | asatyavāṅnyāsahārī tathā vṛttivighātakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योदयासहिष्णुश्च ह्युत्कोचग्रहणे रतः । अकार्य्यकर्त्ता मन्त्राणां कार्य्याणां भेदकस्तथा । अनिष्टवाक् परुषवाग्जलारामप्रबाधकः । नक्षत्रसूची राजद्विट् कुमन्त्री कूटकार्य्यवित्

anyodayāsahiṣṇuśca hyutkocagrahaṇe rataḥ | akāryyakarttā mantrāṇāṃ kāryyāṇāṃ bhedakastathā | aniṣṭavāk paruṣavāgjalārāmaprabādhakaḥ | nakṣatrasūcī rājadviṭ kumantrī kūṭakāryyavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुवैद्यामङ्गलाशौचशीलो मार्गनिरोधकः । कुसाक्ष्युद्धतवेशश्च स्वामिद्रोही व्ययाधिकः

kuvaidyāmaṅgalāśaucaśīlo mārganirodhakaḥ | kusākṣyuddhataveśaśca svāmidrohī vyayādhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निदो गरदो वेश्यासक्तः प्रबलदण्डकृत् । तथा पाक्षिकसभ्यश्च बलाल्लिखितग्राहकः

agnido garado veśyāsaktaḥ prabaladaṇḍakṛt | tathā pākṣikasabhyaśca balāllikhitagrāhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यायकारी कलहशीलो युद्धे पराङ्‌मुखः । साक्ष्यलोपी पितृमातृसतीस्त्रीमित्रद्रोहकः

anyāyakārī kalahaśīlo yuddhe parāṅ‌mukhaḥ | sākṣyalopī pitṛmātṛsatīstrīmitradrohakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असूयकः शत्रुसेवी मर्मभेदी च वञ्चकः । स्वकीयद्विड्गुप्तवृत्तिर्वृषलो ग्रामकण्टकः

asūyakaḥ śatrusevī marmabhedī ca vañcakaḥ | svakīyadviḍguptavṛttirvṛṣalo grāmakaṇṭakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विना कुटुम्बभरणात् तपोविद्यार्थिनः सदा । तृणकाष्ठादिहरणे शक्तः सन् भैक्ष्यभोजकः

vinā kuṭumbabharaṇāt tapovidyārthinaḥ sadā | tṛṇakāṣṭhādiharaṇe śaktaḥ san bhaikṣyabhojakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्याया अपि विक्रेता कुटुम्बवृत्तिह्रासकः । अधर्मासूचकश्चापि राजानिष्टमुपेक्षकः

kanyāyā api vikretā kuṭumbavṛttihrāsakaḥ | adharmāsūcakaścāpi rājāniṣṭamupekṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलटा पतिपुत्रघ्नी स्वतन्त्रा वृद्धनिन्दिता । गृहकृत्योज्झिता नित्यं दुष्टाचाराप्रियस्नुषा । स्वभावदुष्टानेतान् हि ज्ञात्वा राष्ट्राद् विवासयेत्

kulaṭā patiputraghnī svatantrā vṛddhaninditā | gṛhakṛtyojjhitā nityaṃ duṣṭācārāpriyasnuṣā | svabhāvaduṣṭānetān hi jñātvā rāṣṭrād vivāsayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वीपे निवासितव्यास्ते बद्ध्वा दुर्गोदरेऽथवा। मार्गसंस्करणे योज्याः कदन्नन्यूनभोजनाः

dvīpe nivāsitavyāste baddhvā durgodare'thavā| mārgasaṃskaraṇe yojyāḥ kadannanyūnabhojanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तत् जात्युक्तकर्माणि कारयीत च तैर्नृपः

tat tat jātyuktakarmāṇi kārayīta ca tairnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधानसाधूंश्च संसर्गेण च दूषितान्। दण्डयित्वा च सन्मार्गे शिक्षयेत् तान् नृपः सदा

evaṃvidhānasādhūṃśca saṃsargeṇa ca dūṣitān| daṇḍayitvā ca sanmārge śikṣayet tān nṛpaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञो राष्ट्रस्य विकृतिं तथा मन्त्रिगणस्य च। इच्छन्ति शत्रुसम्बन्धाद्ये तान् हन्याद्धि द्राङ्नृपः

rājño rāṣṭrasya vikṛtiṃ tathā mantrigaṇasya ca| icchanti śatrusambandhādye tān hanyāddhi drāṅnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेच्छेच्च युगपद् ह्रासं गणदौष्ट्ये गणस्य च। एकैकं घातयेद्राजा वत्सोऽश्नाति यथा स्तनम्

necchecca yugapad hrāsaṃ gaṇadauṣṭye gaṇasya ca| ekaikaṃ ghātayedrājā vatso'śnāti yathā stanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मशीलो नृपतिर्यदा तं भीषयेज्जनः। धर्मशीलातिबलवद्रिपोराश्रयतः सदा

adharmaśīlo nṛpatiryadā taṃ bhīṣayejjanaḥ| dharmaśīlātibalavadriporāśrayataḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत् तु धर्मशीलः स्यात् स नृपस्तावदेव हि। अन्यथा नश्यते लोको द्राङ्नृपोऽपि विनश्यति

yāvat tu dharmaśīlaḥ syāt sa nṛpastāvadeva hi| anyathā naśyate loko drāṅnṛpo'pi vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातरं पितरं भार्य्यां यः सन्त्यज्य विवर्त्तते। निगडैर्बन्धयित्वा तं योजयेन्मार्गसंस्कृतौ। तद्भृत्यर्द्धं तु सन्दद्यात् तेभ्यो राजा प्रयत्नतः

mātaraṃ pitaraṃ bhāryyāṃ yaḥ santyajya vivarttate| nigaḍairbandhayitvā taṃ yojayenmārgasaṃskṛtau| tadbhṛtyarddhaṃ tu sandadyāt tebhyo rājā prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यात् पणसहस्रं तु दण्ड उत्तमसाहसः। दशमाषमितं ताम्रं तत् पणो राजमुद्रितम्। वराटिसार्द्धशतकमूल्यः कार्षापणश्च सः

vidyāt paṇasahasraṃ tu daṇḍa uttamasāhasaḥ| daśamāṣamitaṃ tāmraṃ tat paṇo rājamudritam| varāṭisārddhaśatakamūlyaḥ kārṣāpaṇaśca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्द्धश्च तदर्द्धश्च मध्यमः प्रथमः क्रमात्। प्रथमे साहसे दण्डः प्रथमश्च क्रमात् परौ

tadarddhaśca tadarddhaśca madhyamaḥ prathamaḥ kramāt| prathame sāhase daṇḍaḥ prathamaśca kramāt parau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्यमे मध्यमो धार्यश्चोत्तमे तूत्तमो नृपैः। सोपायाः कथिता मिश्रे मित्रोदासीनशत्रवः

madhyame madhyamo dhāryaścottame tūttamo nṛpaiḥ| sopāyāḥ kathitā miśre mitrodāsīnaśatravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.