इति स्वच्छन्दतन्त्रे दशमः पटलः समाप्तः एकादशः पटलः १२९ इस् अ २-पाद वेर्से १५८ इस् अ ६-पाद वेर्से श्रीदेव्युवाच अध्वायं तु मया ज्ञातस् त्वत्प्रसादात् सुराधिप । जगत्सृष्टिस्त्वया देव सूचिता न तु वर्णिता
iti svacchandatantre daśamaḥ paṭalaḥ samāptaḥ ekādaśaḥ paṭalaḥ 129 is a 2-pāda verse 158 is a 6-pāda verse śrīdevyuvāca adhvāyaṃ tu mayā jñātas tvatprasādāt surādhipa / jagatsṛṣṭistvayā deva sūcitā na tu varṇitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्वसृष्टिं महादेव कथयस्व प्रसादतः । श्रीभैरव उवाच यो ऽसौ सूक्ष्मः परो देवः कारणं सर्वगः शिवः
adhvasṛṣṭiṃ mahādeva kathayasva prasādataḥ / śrībhairava uvāca yo 'sau sūkṣmaḥ paro devaḥ kāraṇaṃ sarvagaḥ śivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमित्तकारणं सो ऽत्र कथितस्तव सुव्रते । अकामात्संसृजेत्सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम्
nimittakāraṇaṃ so 'tra kathitastava suvrate / akāmātsaṃsṛjetsarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वतेजसा वरारोहे व्योम संक्षोभ्य लीलया । उपादानं तु तत्प्रोक्तं संक्षुब्धं समवायतः
svatejasā varārohe vyoma saṃkṣobhya līlayā / upādānaṃ tu tatproktaṃ saṃkṣubdhaṃ samavāyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्छून्यं समुत्पन्नं शून्यात्स्पर्शसमुद्भवः । तस्मान्नादः समुत्पन्नः पूर्वं वै कथितस्तव
tasmācchūnyaṃ samutpannaṃ śūnyātsparśasamudbhavaḥ / tasmānnādaḥ samutpannaḥ pūrvaṃ vai kathitastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टधा स तु देवेशि व्यक्तः शब्दप्रभेदतः । घोषो रावः स्वनः शब्दः स्फोटाख्यो ध्वनिरेव च
aṣṭadhā sa tu deveśi vyaktaḥ śabdaprabhedataḥ / ghoṣo rāvaḥ svanaḥ śabdaḥ sphoṭākhyo dhvanireva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
झाङ्कारो ध्वङ्कृतश्चैव अष्टौ शब्दाः प्रकीर्तिताः । नवमस्तु महाशब्दः सर्वेषां व्यापकः स्मृतः
jhāṅkāro dhvaṅkṛtaścaiva aṣṭau śabdāḥ prakīrtitāḥ / navamastu mahāśabdaḥ sarveṣāṃ vyāpakaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नदत्यसौ सदा यस्मात् सर्वभूतेष्ववस्थितः । तस्मात् सदाशिवो देवो व्यक्तो वै दृक्क्रियात्मकः
nadatyasau sadā yasmāt sarvabhūteṣvavasthitaḥ / tasmāt sadāśivo devo vyakto vai dṛkkriyātmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नादाद्बिन्दुः समुत्पन्नः सूर्यकोटिसमप्रभः । स चैव दशधा ज्ञेयो दशतत्त्वफलप्रदः
nādādbinduḥ samutpannaḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ / sa caiva daśadhā jñeyo daśatattvaphalapradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशधा वर्णरूपेण दशदैवतसंयुतः । बिन्दोः सदाशिवो ज्ञेयः सो ऽष्टभेदाङ्गसंयुतः
daśadhā varṇarūpeṇa daśadaivatasaṃyutaḥ / bindoḥ sadāśivo jñeyaḥ so 'ṣṭabhedāṅgasaṃyutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चब्रह्मकलाभिश्च विद्याङ्गैः शक्तिभिर्युतः । पञ्चभिश्च महाज्ञानैर् मूर्तिभिश्च समन्वितः
pañcabrahmakalābhiśca vidyāṅgaiḥ śaktibhiryutaḥ / pañcabhiśca mahājñānair mūrtibhiśca samanvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवापररूपेण परमात्मा शिवो ऽव्ययः । द्विधावस्थः स च ज्ञेयः सोच्चारोच्चारवर्जितः
sa evāpararūpeṇa paramātmā śivo 'vyayaḥ / dvidhāvasthaḥ sa ca jñeyaḥ soccāroccāravarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुद्रामन्त्रस्वरूपेण स एव च पुनर्द्विधा । क्रियाज्ञानस्वरूपेण इच्छारूपस्वरूपतः
mudrāmantrasvarūpeṇa sa eva ca punardvidhā / kriyājñānasvarūpeṇa icchārūpasvarūpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दावबोधरूपेण वस्तुरूपस्वरूपतः । स्थूलः सूक्ष्मः परश्चैव परातीतो निरञ्जनः
śabdāvabodharūpeṇa vasturūpasvarūpataḥ / sthūlaḥ sūkṣmaḥ paraścaiva parātīto nirañjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योमरूपस्वरूपेण समनोन्मन एव च । उन्मनातीतो देवेशि शिवो ज्ञेयः शिवागमे
vyomarūpasvarūpeṇa samanonmana eva ca / unmanātīto deveśi śivo jñeyaḥ śivāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मनासमनास्थानं शिवेन समधिष्ठितम् । पञ्चकारणरूपेण तदधः पुनरेव सः
unmanāsamanāsthānaṃ śivena samadhiṣṭhitam / pañcakāraṇarūpeṇa tadadhaḥ punareva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणं पञ्चकं देवि अधिष्ठाय त्वधस्ततः । व्यापकः शक्तिमूर्धस्थो बिलद्वारमनाश्रितः
kāraṇaṃ pañcakaṃ devi adhiṣṭhāya tvadhastataḥ / vyāpakaḥ śaktimūrdhastho biladvāramanāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तश्च सुषुम्नेशस् त्व् अनाथश्चोर्ध्वगस्तथा । व्योमरूपी महादेवि बिन्द्वीशः परिकीर्तितः
anantaśca suṣumneśas tv anāthaścordhvagastathā / vyomarūpī mahādevi bindvīśaḥ parikīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाश्रितः स्वयं ब्रह्मा समधिष्ठाय संस्थितः । अनाथो विष्णुरित्युक्तस् त्व् अनन्तो रुद्र एव च
anāśritaḥ svayaṃ brahmā samadhiṣṭhāya saṃsthitaḥ / anātho viṣṇurityuktas tv ananto rudra eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योमरूपीश्वरः प्रोक्तो व्यापी चैव सदाशिवः । व्यापकश्च पुनर्देवि हाटकः परमेश्वरः
vyomarūpīśvaraḥ prokto vyāpī caiva sadāśivaḥ / vyāpakaśca punardevi hāṭakaḥ parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यामन्त्रगणैर्युक्तः सप्तपातालनायकः । अनन्तश्चैव देवेशि रुद्रः कालाग्निविग्रहः
vidyāmantragaṇairyuktaḥ saptapātālanāyakaḥ / anantaścaiva deveśi rudraḥ kālāgnivigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाथो ऽनन्तरूपेण स्थितश्चाध्वनि धारकः । अनाश्रितो महादेवि स्थितो वै हूहुकः प्रभुः
anātho 'nantarūpeṇa sthitaścādhvani dhārakaḥ / anāśrito mahādevi sthito vai hūhukaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वशक्त्याश्रितः स भवांस् तेन गीतस्त्वनाश्रितः । तस्याश्रितं जगत्सर्वम् उन्मन्यन्तं वरानने
svaśaktyāśritaḥ sa bhavāṃs tena gītastvanāśritaḥ / tasyāśritaṃ jagatsarvam unmanyantaṃ varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थितश्चाम्भसो मूर्ध्नि शक्त्याधारस्तु हूहुकः । अप्तत्त्वं चैव तदध आग्नेयं तदनन्तरम्
saṃsthitaścāmbhaso mūrdhni śaktyādhārastu hūhukaḥ / aptattvaṃ caiva tadadha āgneyaṃ tadanantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायव्यं नाभसं चैव तन्मात्राणीन्द्रियाणि च । विषयाश्च मनश्चैव अहंकारस्त्वनुक्रमात्
vāyavyaṃ nābhasaṃ caiva tanmātrāṇīndriyāṇi ca / viṣayāśca manaścaiva ahaṃkārastvanukramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बौद्धं गौणं च देवेशि प्राकृतं पौरुषं तथा । नियतिः कालरागौ च विद्या चैव कला तथा
bauddhaṃ gauṇaṃ ca deveśi prākṛtaṃ pauruṣaṃ tathā / niyatiḥ kālarāgau ca vidyā caiva kalā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायातत्त्वं तथा विद्या ईश्वरश्च सदाशिवः । बिन्द्वर्धेन्दुनिरोधी च नादो नाडी त्वतः परम्
māyātattvaṃ tathā vidyā īśvaraśca sadāśivaḥ / bindvardhendunirodhī ca nādo nāḍī tvataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधो ब्रह्मबिलं देवि शक्तितत्त्वं ततः परम् । पञ्चकारणसंयुक्ता व्यापिनी च ततः परम्
adho brahmabilaṃ devi śaktitattvaṃ tataḥ param / pañcakāraṇasaṃyuktā vyāpinī ca tataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समना उन्मना चैव प्रक्रियाण्डैर्युता प्रिये । एवं वै प्रक्रियाण्डं तु अधोर्ध्वं संव्यवस्थितम्
samanā unmanā caiva prakriyāṇḍairyutā priye / evaṃ vai prakriyāṇḍaṃ tu adhordhvaṃ saṃvyavasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधान्यधो ऽधो वै ऊर्ध्वोर्ध्वं च समन्ततः । यथा आत्माणवो देवि असंख्याता व्यवस्थिताः
evaṃvidhānyadho 'dho vai ūrdhvordhvaṃ ca samantataḥ / yathā ātmāṇavo devi asaṃkhyātā vyavasthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वै प्रक्रियाण्डानि त्व् असंख्येयान्यनेकशः । एकेन वर्णितेनेह सर्वो ऽध्वा वर्णितः प्रिये
evaṃ vai prakriyāṇḍāni tv asaṃkhyeyānyanekaśaḥ / ekena varṇiteneha sarvo 'dhvā varṇitaḥ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ह्येकं तथा सर्वं प्रक्रियाण्डं स्थितं प्रिये । सर्वेषां प्रक्रियाण्डानां स्वस्वरूपेण सुव्रते
yathā hyekaṃ tathā sarvaṃ prakriyāṇḍaṃ sthitaṃ priye / sarveṣāṃ prakriyāṇḍānāṃ svasvarūpeṇa suvrate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यापकस्तु शिवः सूक्ष्मः सबाह्याभ्यन्तरं स्थितः । सर्वातिशयनिर्मुक्तः सर्वकारणवर्जितः
vyāpakastu śivaḥ sūkṣmaḥ sabāhyābhyantaraṃ sthitaḥ / sarvātiśayanirmuktaḥ sarvakāraṇavarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्टिसंहारनिर्मुक्तः प्रपञ्चातीतगोचरः । निर्मलो विमलः शान्तस् त्व् अध ऊर्ध्वं व्यवस्थितः
sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ prapañcātītagocaraḥ / nirmalo vimalaḥ śāntas tv adha ūrdhvaṃ vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशस्य यथा नोर्ध्वं न मध्यं नाप्यधः क्वचित् । एवं सर्वगतो देवः शिवः परमकारणम्
ākāśasya yathā nordhvaṃ na madhyaṃ nāpyadhaḥ kvacit / evaṃ sarvagato devaḥ śivaḥ paramakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याप्य देवि जगत्सर्वं व्योमसु व्योमवत्स्थितः । एवं ज्ञात्वा वरारोहे न भूयो जन्मभाग् भवेत्
vyāpya devi jagatsarvaṃ vyomasu vyomavatsthitaḥ / evaṃ jñātvā varārohe na bhūyo janmabhāg bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणानां पुनर्व्याप्तिं कथयामि समासतः । तत्त्वे तु पार्थिवे ब्रह्मा अधिष्ठाता व्यवस्थितः
kāraṇānāṃ punarvyāptiṃ kathayāmi samāsataḥ / tattve tu pārthive brahmā adhiṣṭhātā vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्तत्त्वे तु स्थितो विष्णू रुद्रस्तेजसि संस्थितः । ईश्वरो वायुतत्त्वे तु आकाशे तु सदाशिवः
aptattve tu sthito viṣṇū rudrastejasi saṃsthitaḥ / īśvaro vāyutattve tu ākāśe tu sadāśivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यश्च स्मृतो ब्रह्मा सोमो विष्णुश्च सुव्रते । ग्रहाणामधिपो रुद्रो नक्षत्राणां तथेश्वरः
ādityaśca smṛto brahmā somo viṣṇuśca suvrate / grahāṇāmadhipo rudro nakṣatrāṇāṃ tatheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजमानस्तु देवेशि स्वयं देवः सदाशिवः । सद्योजातस्तु वै ब्रह्मा वामो विष्णुः प्रकीर्तितः
yajamānastu deveśi svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ / sadyojātastu vai brahmā vāmo viṣṇuḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अघोरो रुद्र इत्युक्तस् तथा पुरुष ईश्वरः । ईशानस्तु वरारोहे स्वयं देवः सदाशिवः
aghoro rudra ityuktas tathā puruṣa īśvaraḥ / īśānastu varārohe svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्योजातस्तु ऋग्वेदो वामदेवो यजुः स्मृतः । अघोरः सामवेदस्तु पुरुषो ऽथर्व उच्यते
sadyojātastu ṛgvedo vāmadevo yajuḥ smṛtaḥ / aghoraḥ sāmavedastu puruṣo 'tharva ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईशानश्च सुरश्रेष्ठः सर्वविद्यात्मकः स्मृतः । लौकिकं देवि विज्ञानं सद्योजाताद्विनिर्गतम्
īśānaśca suraśreṣṭhaḥ sarvavidyātmakaḥ smṛtaḥ / laukikaṃ devi vijñānaṃ sadyojātādvinirgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैदिकं वामदेवात्तु आध्यात्मिकमघोरतः । पुरुषाच्चातिमार्गाख्यं निर्गतं तु वरानने
vaidikaṃ vāmadevāttu ādhyātmikamaghorataḥ / puruṣāccātimārgākhyaṃ nirgataṃ tu varānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्राख्यं तु महाज्ञानम् ईशानात्तु विनिर्गतम् । तथा तत्त्वविभागेन पुनश्च शृणु सुव्रते
mantrākhyaṃ tu mahājñānam īśānāttu vinirgatam / tathā tattvavibhāgena punaśca śṛṇu suvrate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्विंशतितत्त्वानि ब्रह्मा व्याप्य व्यवस्थितः । प्रधानान्तं तु देवेशि पौरुषं तु जनार्दनः
caturviṃśatitattvāni brahmā vyāpya vyavasthitaḥ / pradhānāntaṃ tu deveśi pauruṣaṃ tu janārdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियतेरथ मायान्तं रुद्रो व्याप्य व्यवस्थितः । विद्या तथैश्वरं तत्त्वं व्याप्तं चैवेश्वरेण तु
niyateratha māyāntaṃ rudro vyāpya vyavasthitaḥ / vidyā tathaiśvaraṃ tattvaṃ vyāptaṃ caiveśvareṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं सदाशिवो देवः सर्वं व्याप्य व्यवस्थितः । तत्त्वत्रयविभागेन पुनर्वक्ष्यामि सुव्रते
ūrdhvaṃ sadāśivo devaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ / tattvatrayavibhāgena punarvakṣyāmi suvrate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मतत्त्वे तु वै ब्रह्मा मायान्ते च व्यवस्थितः । विद्यातत्त्वे तथा विष्णुर् यावत् सादाख्यगोचरम्
ātmatattve tu vai brahmā māyānte ca vyavasthitaḥ / vidyātattve tathā viṣṇur yāvat sādākhyagocaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवतत्त्वे तथा रुद्रो विज्ञेयस्तु वरानने । सादाख्यमूर्ध्वमध्वानं सर्वं व्याप्य व्यवस्थितः
śivatattve tathā rudro vijñeyastu varānane / sādākhyamūrdhvamadhvānaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रौद्र्या अधिष्ठितात्मा वै स रुद्रः परिकीर्तितः । व्याप्तश्च वामया विष्णुर् ज्येष्ठया च पितामहः
raudryā adhiṣṭhitātmā vai sa rudraḥ parikīrtitaḥ / vyāptaśca vāmayā viṣṇur jyeṣṭhayā ca pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानशक्तिः स्मृतो ब्रह्मा क्रियाशक्तिर्जनार्दनः । इच्छाशक्तिः परो रुद्रः स शिवः परिगीयते
jñānaśaktiḥ smṛto brahmā kriyāśaktirjanārdanaḥ / icchāśaktiḥ paro rudraḥ sa śivaḥ parigīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुः सदाशिवो देवो ब्रह्मा चैवेश्वरस्तथा । सदाशिवः शिवाद्देवि उत्पन्नः प्रभुरीश्वरः
viṣṇuḥ sadāśivo devo brahmā caiveśvarastathā / sadāśivaḥ śivāddevi utpannaḥ prabhurīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्विद्या ततो माया विद्यायाः पुनरीश्वरः । ज्ञानशक्तिकराग्रेण स्वेच्छया परमेश्वरः
tasmādvidyā tato māyā vidyāyāḥ punarīśvaraḥ / jñānaśaktikarāgreṇa svecchayā parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त कोटीस्तु मन्त्राणां सृजेज्ज्ञानक्रियात्मिकाः । ते च सादाख्यपर्यन्ते पार्थिवाद्ये तु सुव्रते
sapta koṭīstu mantrāṇāṃ sṛjejjñānakriyātmikāḥ / te ca sādākhyaparyante pārthivādye tu suvrate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्रहं प्रकुर्वन्ति देहिनां भुवने स्थिताः । शिवशक्तिसमाविष्टास् त्रिनेत्राश्चन्द्रमौलयः
anugrahaṃ prakurvanti dehināṃ bhuvane sthitāḥ / śivaśaktisamāviṣṭās trinetrāścandramaulayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रमूर्तिभिरेको ऽसौ शिवः परमकारणम् । जगद्व्याप्य स्थितो मायी शूलपाणिरनेकधा
rudramūrtibhireko 'sau śivaḥ paramakāraṇam / jagadvyāpya sthito māyī śūlapāṇiranekadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानशक्त्या पुनश्चैव समालोक्य वरानने । इच्छाशक्त्या समाविष्टः क्रियाशक्त्या तु सुव्रते
jñānaśaktyā punaścaiva samālokya varānane / icchāśaktyā samāviṣṭaḥ kriyāśaktyā tu suvrate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायातत्त्वं जगद्बीजं नित्यं विभुतयाव्ययम् । तत्स्थं कृत्वात्मवर्गं तु युगपत् क्षोभयेत्प्रभुः
māyātattvaṃ jagadbījaṃ nityaṃ vibhutayāvyayam / tatsthaṃ kṛtvātmavargaṃ tu yugapat kṣobhayetprabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेलादण्डाहतायाश्च बदर्या वा फलानि तु । तिर्यगूर्ध्वमधस्ताच्च निर्गच्छन्ति समासतः
helādaṇḍāhatāyāśca badaryā vā phalāni tu / tiryagūrdhvamadhastācca nirgacchanti samāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तेस्तु भाजनं ये ऽत्र अनुध्याताः शिवेन तु । ऊर्ध्वं गच्छन्ति ते सर्वे शिवं परमनिर्मलम्
muktestu bhājanaṃ ye 'tra anudhyātāḥ śivena tu / ūrdhvaṃ gacchanti te sarve śivaṃ paramanirmalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याया भाजनं तिर्यङ्- मन्त्ररूपा भवन्ति वै । संसारभाजनं ये तु मलकर्मकलान्विताः
vidyāyā bhājanaṃ tiryaṅ- mantrarūpā bhavanti vai / saṃsārabhājanaṃ ye tu malakarmakalānvitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधस्तात्ते व्रजन्त्यत्र घोरे ऽध्वन्यतिदारुणे । तस्मात्कला समुत्पन्ना विद्या रागस्तथैव च
adhastātte vrajantyatra ghore 'dhvanyatidāruṇe / tasmātkalā samutpannā vidyā rāgastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालो नियतितत्त्वं च पुंस्तत्त्वं प्रकृतिस्तथा । सत्त्वं रजस्तमश्चैव प्रकृतेस्तु गुणास्त्रयः
kālo niyatitattvaṃ ca puṃstattvaṃ prakṛtistathā / sattvaṃ rajastamaścaiva prakṛtestu guṇāstrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं प्रकाशजनकं प्रवृत्तिजनकं रजः । तमो ऽवष्टम्भकं प्रोक्तं विज्ञेयं तु गुणत्रयम्
sattvaṃ prakāśajanakaṃ pravṛttijanakaṃ rajaḥ / tamo 'vaṣṭambhakaṃ proktaṃ vijñeyaṃ tu guṇatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्त्वं ब्रह्मा रजो विष्णुस् तमो रुद्रः प्रकीर्तितः । ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् विष्णुत्वे स्थितिकारकः
sattvaṃ brahmā rajo viṣṇus tamo rudraḥ prakīrtitaḥ / brahmatve sṛjate lokān viṣṇutve sthitikārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुद्रत्वे संहरेत् सर्वं जगदेतच्चराचरम् । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तं च तिस्रो ऽवस्थाश्च तद्गताः
rudratve saṃharet sarvaṃ jagadetaccarācaram / jāgratsvapnasuṣuptaṃ ca tisro 'vasthāśca tadgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणेभ्यो धिषणा जाता भावभेदैः समन्विता । ब्रह्मा तत्राधिपत्येन बुद्धितत्त्वे व्यवस्थितः
guṇebhyo dhiṣaṇā jātā bhāvabhedaiḥ samanvitā / brahmā tatrādhipatyena buddhitattve vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वज्ञं च तमेवाहुर् बौद्धानां परमं पदम् । गुणेष्वारहतानां च प्रधानं वेदवादिनाम्
sarvajñaṃ ca tamevāhur bauddhānāṃ paramaṃ padam / guṇeṣvārahatānāṃ ca pradhānaṃ vedavādinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौरुषं चैव सांख्यानां सुखदुःखादिवर्जितम् । षड्विंशकं च देवेशि योगशास्त्रे परं पदम्
pauruṣaṃ caiva sāṃkhyānāṃ sukhaduḥkhādivarjitam / ṣaḍviṃśakaṃ ca deveśi yogaśāstre paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रते पाशुपते प्रोक्तम् ऐश्वरं परमं पदम् । मौसुले कारुके चैव मायातत्त्वं प्रकीर्तितम्
vrate pāśupate proktam aiśvaraṃ paramaṃ padam / mausule kāruke caiva māyātattvaṃ prakīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेमेशो ब्रह्मणः स्वामी तेषां तत्परमं पदम् । तेजेशो वैमलानां च प्रमाणे च ध्रुवं पदम्
kṣemeśo brahmaṇaḥ svāmī teṣāṃ tatparamaṃ padam / tejeśo vaimalānāṃ ca pramāṇe ca dhruvaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षाज्ञानविशुद्धात्मा देहान्तं याव चर्यया । कपालव्रतमास्थाय स्वं स्वं गच्छति तत्पदम्
dīkṣājñānaviśuddhātmā dehāntaṃ yāva caryayā / kapālavratamāsthāya svaṃ svaṃ gacchati tatpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जपभस्मक्रियानिष्ठास् ते व्रजन्त्यैश्वरं पदम् । सर्वाध्वानो विनिष्क्रान्तं शैवानां तु परं पदम्
japabhasmakriyāniṣṭhās te vrajantyaiśvaraṃ padam / sarvādhvāno viniṣkrāntaṃ śaivānāṃ tu paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धितत्त्वादहङ्कारः पुनर्जातस्त्रिधा प्रिये । सात्त्विको राजसश्चैव तामसश्च प्रकीर्तितः
buddhitattvādahaṅkāraḥ punarjātastridhā priye / sāttviko rājasaścaiva tāmasaśca prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतादिर्वैकृतश्चैव तैजसश्च त्रिधा स्थितः । तन्मात्राण्यथ भूतादेस् तेभ्यो भूतान्यजीजनत्
bhūtādirvaikṛtaścaiva taijasaśca tridhā sthitaḥ / tanmātrāṇyatha bhūtādes tebhyo bhūtānyajījanat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः । एतानि पञ्च ख्यातानि तन्मात्राणि क्रमेण तु
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ / etāni pañca khyātāni tanmātrāṇi krameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दाद्व्योम समुत्पन्नं स्पर्शद्वायुस्तथा पुनः । रूपात्तेजः समुत्पन्नम् आपो जाता रसात् पुनः
śabdādvyoma samutpannaṃ sparśadvāyustathā punaḥ / rūpāttejaḥ samutpannam āpo jātā rasāt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धात्तु पृथिवी जाता समासात् कथितं तव । कर्मेन्द्रियाणि जातानि तस्माद्वैकारिकादथ
gandhāttu pṛthivī jātā samāsāt kathitaṃ tava / karmendriyāṇi jātāni tasmādvaikārikādatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्पाणिपादं पायुश्च उपस्थश्चेति पञ्चमम् । बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव तैजसात्तु भवन्त्यथ
vākpāṇipādaṃ pāyuśca upasthaśceti pañcamam / buddhīndriyāṇi pañcaiva taijasāttu bhavantyatha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषौ जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी । उभयात्म मनः प्रोक्तं व्याप्तृ सर्वेन्द्रियाणि तु
śrotraṃ tvakcakṣuṣau jihvā nāsikā caiva pañcamī / ubhayātma manaḥ proktaṃ vyāptṛ sarvendriyāṇi tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मोपकारकाण्येव कथितानि यथार्थतः । आत्मा चैवान्तरात्मा च बाह्यात्मा चैव सुन्दरि
ātmopakārakāṇyeva kathitāni yathārthataḥ / ātmā caivāntarātmā ca bāhyātmā caiva sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरात्मा परात्मात्मैतान् कथयामि समासतः । अबुधश्च बुधश्चैव बुध्यमानस्तथैव च
nirātmā parātmātmaitān kathayāmi samāsataḥ / abudhaśca budhaścaiva budhyamānastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबुद्धः सुप्रबुद्धश्च पुनश्च कथयामि ते । प्रधानसाम्यमाश्रित्य सुखदुःखविवर्जितः
prabuddhaḥ suprabuddhaśca punaśca kathayāmi te / pradhānasāmyamāśritya sukhaduḥkhavivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा तस्मिन् स्थित्वा देवि तदात्मा तु स उच्यते । पुर्यष्टकसमायोगात् पर्यटेत् सर्वयोनिषु
yadā tasmin sthitvā devi tadātmā tu sa ucyate / puryaṣṭakasamāyogāt paryaṭet sarvayoniṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरात्मा स विज्ञेयो निबद्धस्तु शुभाशुभैः । बुद्धिकर्मेन्द्रियैर्युक्तो महाभूतैः समावृतैः
antarātmā sa vijñeyo nibaddhastu śubhāśubhaiḥ / buddhikarmendriyairyukto mahābhūtaiḥ samāvṛtaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्यात्मा तु तदा देवि भुङ्क्ते ऽसौ विषयान् सदा । भूतभावविनिर्मुक्तस् तत्त्वधर्मकलोज्झितः
bāhyātmā tu tadā devi bhuṅkte 'sau viṣayān sadā / bhūtabhāvavinirmuktas tattvadharmakalojjhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलधर्मैकयुक्तात्मा मायाधर्मतिरस्कृतः । निरात्मा तु तदा ज्ञेयः परमात्माथ कथ्यते
maladharmaikayuktātmā māyādharmatiraskṛtaḥ / nirātmā tu tadā jñeyaḥ paramātmātha kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलकर्मकलाद्यैस्तु निर्मुक्तश्च यदा प्रिये । सर्वाध्वसमतीतश्च मायामोहोज्झितश्च यः
malakarmakalādyaistu nirmuktaśca yadā priye / sarvādhvasamatītaśca māyāmohojjhitaśca yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मलत्वं यदा याति पदं परममव्ययम् । परमात्मा तदा देवि प्रोच्यते प्रभुरव्ययः
nirmalatvaṃ yadā yāti padaṃ paramamavyayam / paramātmā tadā devi procyate prabhuravyayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबुधं च पुनर्देवि कथयामि समासतः । तत्त्वभूतात्मसंहारे कलाक्षित्यन्तगोचरे
abudhaṃ ca punardevi kathayāmi samāsataḥ / tattvabhūtātmasaṃhāre kalākṣityantagocare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायासाम्यनिशायां वै संहृत्य परमेश्वरः । निर्व्यापारो भवेत्तावद् यावद्वै नोदय पुनः
māyāsāmyaniśāyāṃ vai saṃhṛtya parameśvaraḥ / nirvyāpāro bhavettāvad yāvadvai nodaya punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखदुःखाद्यभावश्च ह्य् आत्मवर्गस्य कर्मणः । मलनिद्राविमूढात्मा रुद्धचैतन्यदृक्क्रियः
sukhaduḥkhādyabhāvaśca hy ātmavargasya karmaṇaḥ / malanidrāvimūḍhātmā ruddhacaitanyadṛkkriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न विजानाति शब्दादीन् आत्मानं च वरानने । कारणं न विजानाति न च स्थानं स्वकं प्रिये
na vijānāti śabdādīn ātmānaṃ ca varānane / kāraṇaṃ na vijānāti na ca sthānaṃ svakaṃ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमेतन्न जानति यतो लुप्ताक्षदृक्क्रियः । अबुधस्तिष्ठते तत्र यावन्माया अहर्मुखम्
sarvametanna jānati yato luptākṣadṛkkriyaḥ / abudhastiṣṭhate tatra yāvanmāyā aharmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबुधस्तु समाख्यातः बुधं चैव निबोध मे । परिपाकगते कर्मण्- ईश्वरेच्छाकरोद्धृते
abudhastu samākhyātaḥ budhaṃ caiva nibodha me / paripākagate karmaṇ- īśvarecchākaroddhṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशं नायनं यद्वद् अनुगृह्णाति भास्करः । करणान्यनुगृह्णाति तद्वदीश्वर आत्मनाम्
prakāśaṃ nāyanaṃ yadvad anugṛhṇāti bhāskaraḥ / karaṇānyanugṛhṇāti tadvadīśvara ātmanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलोन्मीलितचैतन्यो विद्यादर्शितगोचरः । रागो ऽस्य रञ्जकत्वेन विषयानन्दलक्षणः
kalonmīlitacaitanyo vidyādarśitagocaraḥ / rāgo 'sya rañjakatvena viṣayānandalakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालो वै कलयत्येनं तुट्यादिप्रलयावधिः । नियतिर्निश्चितं नित्यं योजयेच्च शुभाशुभे
kālo vai kalayatyenaṃ tuṭyādipralayāvadhiḥ / niyatirniścitaṃ nityaṃ yojayecca śubhāśubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमाणुसहस्रांशान् न च न्यूनं न चाधिकम् । पुम्भावं तमनुप्राप्य तत्त्वे च पुरुषाह्वये
paramāṇusahasrāṃśān na ca nyūnaṃ na cādhikam / pumbhāvaṃ tamanuprāpya tattve ca puruṣāhvaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरं प्रधानमित्युक्तं प्रपञ्चानेकसंकुलम् । तत्पुरं पोषयेद्यस्मात् तस्माद्वै पुरुषः स्मृतः
puraṃ pradhānamityuktaṃ prapañcānekasaṃkulam / tatpuraṃ poṣayedyasmāt tasmādvai puruṣaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः श्रीकण्ठनाथस्तु नियत्या कर्मतः पशुम् । प्रधानपाशजालेव वेष्टयेदसमञ्जसम्
yataḥ śrīkaṇṭhanāthastu niyatyā karmataḥ paśum / pradhānapāśajāleva veṣṭayedasamañjasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धिस्त्रिगुणबन्धेन बुद्ध्वा वैकारिकेण तु । तन्मात्रेन्द्रियबन्धेन दृढं भूतैश्च वेष्टितः
buddhistriguṇabandhena buddhvā vaikārikeṇa tu / tanmātrendriyabandhena dṛḍhaṃ bhūtaiśca veṣṭitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धः संचरति ह्येवं मायाद्यवनिगोचरे । संसारी प्रोच्यते तस्मात् संसरेद्यत् पुनः पुनः
baddhaḥ saṃcarati hyevaṃ māyādyavanigocare / saṃsārī procyate tasmāt saṃsaredyat punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शद्बादिविषया यस्माद् विद्यन्ते विषयी ततः । विषयाः परमित्याह नानाभेदैर्विसर्पिताः
śadbādiviṣayā yasmād vidyante viṣayī tataḥ / viṣayāḥ paramityāha nānābhedairvisarpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाकर्मविपाकैश्च भुङ्क्ते तद्भावभावितः । एवं भुङ्क्ते तु वै यस्मात् तस्माद्भोक्ता स उच्यते
nānākarmavipākaiśca bhuṅkte tadbhāvabhāvitaḥ / evaṃ bhuṅkte tu vai yasmāt tasmādbhoktā sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस्तज्ज्ञो वरारोहे क्षेत्रे वै कार्षको यथा । महाबिलाषमालोक्य कृषेद्वै लोभलाङ्गलैः
tasmiṃstajjño varārohe kṣetre vai kārṣako yathā / mahābilāṣamālokya kṛṣedvai lobhalāṅgalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वपेच्च मोहभावेन मनोवाक्कायिकं सदा । धर्माधर्ममयं बीजं प्रविकीर्य समन्ततः
vapecca mohabhāvena manovākkāyikaṃ sadā / dharmādharmamayaṃ bījaṃ pravikīrya samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्वै अङ्कुरोत्पत्तिः सुखदुःखफलोदया । वर्धते कामक्रोधेन सिक्ता रागाम्बुना भृशम्
tasmādvai aṅkurotpattiḥ sukhaduḥkhaphalodayā / vardhate kāmakrodhena siktā rāgāmbunā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन् देशे च काले च वयसा यादृशेन च । उप्तं शुभाशुभं कर्म तत्काले लभते फलम्
yasmin deśe ca kāle ca vayasā yādṛśena ca / uptaṃ śubhāśubhaṃ karma tatkāle labhate phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुङ्क्ते तु विविधाकारं पूर्वकर्मवशाद्बुधः । यस्मादेवं विजानाति तस्मात् क्षेत्रज्ञ उच्यते
bhuṅkte tu vividhākāraṃ pūrvakarmavaśādbudhaḥ / yasmādevaṃ vijānāti tasmāt kṣetrajña ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषयान्बुध्यते यस्माद् बुधस्तस्मात् प्रकीर्तितः । तदेवानिष्टरूपेण यदा भावयते पुमान्
viṣayānbudhyate yasmād budhastasmāt prakīrtitaḥ / tadevāniṣṭarūpeṇa yadā bhāvayate pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुध्यमानस्तु स तदा अधुना कथयामि ते । यदा जुगुप्सते भोगान् शुभांश्चैवाशुभांस्तथा
budhyamānastu sa tadā adhunā kathayāmi te / yadā jugupsate bhogān śubhāṃścaivāśubhāṃstathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्रिमानेव मन्येत परं वैराग्यमाश्रितः । मायाद्यवनिपर्यन्तम् इन्द्रजालं तु बुध्यते
kṛtrimāneva manyeta paraṃ vairāgyamāśritaḥ / māyādyavaniparyantam indrajālaṃ tu budhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रमित्रकलत्राणि सुहृत्स्वजनबान्धवाः । यदर्जितं मया द्रव्यं शुभेनाप्यशुभेन वा
putramitrakalatrāṇi suhṛtsvajanabāndhavāḥ / yadarjitaṃ mayā dravyaṃ śubhenāpyaśubhena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भोक्ष्यन्ते त्विमे सर्वे निरातङ्का निराकुलाः । एकाकी चाहमेवैष यास्यामि यमसादनम्
tadbhokṣyante tvime sarve nirātaṅkā nirākulāḥ / ekākī cāhamevaiṣa yāsyāmi yamasādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्च न शुभा ह्येते वैरिणो ऽनर्थकारिणः । स्वामीयमप्ययं देहं नित्यमेव जुगुप्सते
tasmācca na śubhā hyete vairiṇo 'narthakāriṇaḥ / svāmīyamapyayaṃ dehaṃ nityameva jugupsate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रशोणितसम्भूतं विषयोरगदूषितम् । नानाव्याधिसमाकीर्णं जरामृत्युभयाकुलम्
śukraśoṇitasambhūtaṃ viṣayoragadūṣitam / nānāvyādhisamākīrṇaṃ jarāmṛtyubhayākulam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहमस्मि मलाकीर्णे कथमत्र रमाम्यहम् । नित्यमुद्विग्नचित्तस्तु चिन्तयेद्वै पुनः पुनः
so 'hamasmi malākīrṇe kathamatra ramāmyaham / nityamudvignacittastu cintayedvai punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं मुक्तिर्भवेदस्मात् संसाराद्दुरतिक्रमात् । एवं प्रबुद्धो देवेशि तल्लयस्तत्परायणः
kathaṃ muktirbhavedasmāt saṃsārādduratikramāt / evaṃ prabuddho deveśi tallayastatparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.