Svacchandatantra 4

तद्वोदित्वा विमुच्येत गत्वा भूयो न जायते । अध्वष्ट्कं यथा प्राणे संस्थितं कथयामि ते

tadvoditvā vimucyeta gatvā bhūyo na jāyate / adhvaṣṭkaṃ yathā prāṇe saṃsthitaṃ kathayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपादान्मूर्धपर्यन्तं चितेः संवेदनं हि यत् । भुवनाध्वा स विज्ञेयस् तत्त्वाध्वा च तथैव हि

āpādānmūrdhaparyantaṃ citeḥ saṃvedanaṃ hi yat / bhuvanādhvā sa vijñeyas tattvādhvā ca tathaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलाकलितसंतानः प्राणः संचरते सदा । निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च अधोभागे प्रवर्तिके

kalākalitasaṃtānaḥ prāṇaḥ saṃcarate sadā / nivṛttiśca pratiṣṭhā ca adhobhāge pravartike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्या शान्तिस्तथा चोर्ध्वे शान्त्यतीता त्वधिष्ठिका । तदतीतः परो भावः तदूर्ध्वम्। पदमव्ययम्

vidyā śāntistathā cordhve śāntyatītā tvadhiṣṭhikā / tadatītaḥ paro bhāvaḥ tadūrdhvam. padamavyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बिन्दुकला ज्ञेया नादशक्त्यात्मिकाश्च याः । व्यापिन्याद्यात्मिका याश्च व्याप्यव्यापकभेदतः

evaṃ bindukalā jñeyā nādaśaktyātmikāśca yāḥ / vyāpinyādyātmikā yāśca vyāpyavyāpakabhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणैकसंस्थिताः सर्वाः षट्त्यागात्सप्तमे लयः । कलाध्वैवं समाख्यातो वर्णाध्वानं निबोध मे

prāṇaikasaṃsthitāḥ sarvāḥ ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ / kalādhvaivaṃ samākhyāto varṇādhvānaṃ nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णाः शब्दात्मकाः सर्वे जगत्यस्मिंश्चराचरे । स्थिताः पञ्चशता भेदैः शास्त्रेष्वानन्त्यकोटिषु

varṇāḥ śabdātmakāḥ sarve jagatyasmiṃścarācare / sthitāḥ pañcaśatā bhedaiḥ śāstreṣvānantyakoṭiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दात्प्राणः समाख्यातस् तस्माद्वर्णास्तु प्राणतः । उत्पद्यन्ते लयं यान्ति यत्र शब्दो लयं गतः

śabdātprāṇaḥ samākhyātas tasmādvarṇāstu prāṇataḥ / utpadyante layaṃ yānti yatra śabdo layaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दातीतो वरारोहे तत्त्वेन सह युज्यते । युक्तः सर्वगतो देवि धर्माधर्मविवर्जितः

śabdātīto varārohe tattvena saha yujyate / yuktaḥ sarvagato devi dharmādharmavivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाधो निरीक्षते भूयः शिवतत्त्वं गतो यदा । अधो वै यात्यधर्मेण धर्मेणोर्ध्वं व्रजेत्पुनः

nādho nirīkṣate bhūyaḥ śivatattvaṃ gato yadā / adho vai yātyadharmeṇa dharmeṇordhvaṃ vrajetpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानेन द्वयं त्यक्त्वा सर्वगस्तु भवेदिह । वर्णाध्वैवं समाख्यातः पदाध्वा प्रोच्यते ऽधुना

vijñānena dvayaṃ tyaktvā sarvagastu bhavediha / varṇādhvaivaṃ samākhyātaḥ padādhvā procyate 'dhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाशीतिपदान्येव विद्याराजस्थितान्यपि । वर्णात्मकानि तान्यत्र वर्णाः प्राणात्मकाः स्थिताः

ekāśītipadānyeva vidyārājasthitānyapi / varṇātmakāni tānyatra varṇāḥ prāṇātmakāḥ sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादेवं पदान्यत्र तानि प्राणक्रमेण तु । पदाध्वैवं समाख्यातः मन्त्राध्वानं निबोध मे

tasmādevaṃ padānyatra tāni prāṇakrameṇa tu / padādhvaivaṃ samākhyātaḥ mantrādhvānaṃ nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिकादशिका या तु सा च हंसे व्यवस्थिता । पदिकादशिका सा च प्राणे चरति नित्यशः

mantrikādaśikā yā tu sā ca haṃse vyavasthitā / padikādaśikā sā ca prāṇe carati nityaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारश्च उकारश्च मकारो बिन्दुरेव च । अर्धचन्द्रो निरोधी च नादो नादान्त एव च

akāraśca ukāraśca makāro bindureva ca / ardhacandro nirodhī ca nādo nādānta eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिश्च व्यापिनी चैव समनैकादशी स्मृता । उन्मना च ततो ऽतीता तदतीतं निरामयम्

śaktiśca vyāpinī caiva samanaikādaśī smṛtā / unmanā ca tato 'tītā tadatītaṃ nirāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रा एवं स्थिताः प्राणे हंसोच्चारस्तथोच्यते । हकारस्तु स्मृतः प्राणः स्वप्रवृत्तो हलाकृतिः

mantrā evaṃ sthitāḥ prāṇe haṃsoccārastathocyate / hakārastu smṛtaḥ prāṇaḥ svapravṛtto halākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारेण यदा युक्त उकारचरणेन तु । मकारमात्रया युक्तो वर्णोच्चारो भवेत्स्फुटः

akāreṇa yadā yukta ukāracaraṇena tu / makāramātrayā yukto varṇoccāro bhavetsphuṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिन्दुः शिरःसमायोगात् सुस्वरत्वं प्रपद्यते । नादो ऽस्य वदनं प्रोक्तः वदनं शब्दमीरयेत्

binduḥ śiraḥsamāyogāt susvaratvaṃ prapadyate / nādo 'sya vadanaṃ proktaḥ vadanaṃ śabdamīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनैव च योगेन हंसः पुरुष उच्यते । ब्रह्मविष्ण्वीशमार्गेण चरन्वै सर्वजन्तुषु

anenaiva ca yogena haṃsaḥ puruṣa ucyate / brahmaviṣṇvīśamārgeṇa caranvai sarvajantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तितत्त्वे लयं याति विज्ञानेनोर्ध्वतां व्रजेत् । व्यापिनीं समनां त्यक्त्वा व्रजेदुन्मनया शिवम्

śaktitattve layaṃ yāti vijñānenordhvatāṃ vrajet / vyāpinīṃ samanāṃ tyaktvā vrajedunmanayā śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवतत्त्वगतो हंसो न चरेत् व्यापको भवेत् । हंसोच्चारः समाख्यातः कारणैश्च समन्वितः

śivatattvagato haṃso na caret vyāpako bhavet / haṃsoccāraḥ samākhyātaḥ kāraṇaiśca samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हकारः प्राणशक्त्यात्मा अकारो ब्रह्मवाचकः । हृदि त्यागो भवेत्तस्य उकारो विष्णुवाचकः

hakāraḥ prāṇaśaktyātmā akāro brahmavācakaḥ / hṛdi tyāgo bhavettasya ukāro viṣṇuvācakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठे त्यागो भवेत्तस्य मकारो रुद्रवाचकः । तालुमध्ये त्यजेत्तं तु बिन्दुश्चैवेश्वरः स्वयम्

kaṇṭhe tyāgo bhavettasya makāro rudravācakaḥ / tālumadhye tyajettaṃ tu binduścaiveśvaraḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यागस्तत्र भ्रुवोर्मध्ये नादे वाच्यः सदाशिवः । ललाटान्मूर्धपर्यन्तं त्यागस्तस्य विधीयते

tyāgastatra bhruvormadhye nāde vācyaḥ sadāśivaḥ / lalāṭānmūrdhaparyantaṃ tyāgastasya vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिव्यापिनीसमनास् तासां वाच्यः शिवो ऽव्ययः । मूर्धमध्ये त्यजेच्छक्तिं तदूर्ध्वे व्यापिनीं त्यजेत्

śaktivyāpinīsamanās tāsāṃ vācyaḥ śivo 'vyayaḥ / mūrdhamadhye tyajecchaktiṃ tadūrdhve vyāpinīṃ tyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समनां उन्मनां त्यक्त्वा षट्त्यागात्सप्तमे लयः । सूक्ष्मसूक्ष्मतरैर्भावैर् एवमेवं त्यजेत्प्रिये

samanāṃ unmanāṃ tyaktvā ṣaṭtyāgātsaptame layaḥ / sūkṣmasūkṣmatarairbhāvair evamevaṃ tyajetpriye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलस्थूलतरैर्भावैर् नानासिद्धिफलप्रदैः । सूक्ष्मो ऽत्यन्तं परो भावस् त्व् अभावः स विधीयते

sthūlasthūlatarairbhāvair nānāsiddhiphalapradaiḥ / sūkṣmo 'tyantaṃ paro bhāvas tv abhāvaḥ sa vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मना त्वपरो भावः स्थूलस्तस्यापरो मतः । तस्यापरं पुनः शून्यं संस्पर्शं च ततो ऽपरम्

unmanā tvaparo bhāvaḥ sthūlastasyāparo mataḥ / tasyāparaṃ punaḥ śūnyaṃ saṃsparśaṃ ca tato 'param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दो ज्योतिः ततो मन्त्राः कारणा भुवनानि च । पञ्चभूतात्मभुवनं कारणैः समधिष्ठितम्

śabdo jyotiḥ tato mantrāḥ kāraṇā bhuvanāni ca / pañcabhūtātmabhuvanaṃ kāraṇaiḥ samadhiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुवनं चिन्तयेद्यस्तु वक्ष्यमाणैकरूपकम् । भुवनेशत्वमाप्नोति शिवं ध्यात्वा तु तन्मयः

bhuvanaṃ cintayedyastu vakṣyamāṇaikarūpakam / bhuvaneśatvamāpnoti śivaṃ dhyātvā tu tanmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मादिकारणानां च साधने विग्रहं स्मरन् । पूर्वोक्तलक्षणं यश्च तन्मयत्वमवाप्नुयात्

brahmādikāraṇānāṃ ca sādhane vigrahaṃ smaran / pūrvoktalakṣaṇaṃ yaśca tanmayatvamavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिश्च मन्त्रसिद्धिस्तु जपहोमार्चनाद्भवेत् । पूर्वोक्तरूपकध्यानात् सिद्ध्यन्त्यत्र न संशयः

mantriśca mantrasiddhistu japahomārcanādbhavet / pūrvoktarūpakadhyānāt siddhyantyatra na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योतिर्ध्यानात्तु योगीन्द्रो योगसिद्धिमवाप्नुयात् । तन्मयत्वं यदाप्नोति योगिनामधिपो भवेत्

jyotirdhyānāttu yogīndro yogasiddhimavāpnuyāt / tanmayatvaṃ yadāpnoti yogināmadhipo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दध्यानाच्च शब्दात्मा वाङ्मयापूरको भवेत् । स्पर्शध्यानाच्च स्पर्शात्मा जगतः कारणं भवेत्

śabdadhyānācca śabdātmā vāṅmayāpūrako bhavet / sparśadhyānācca sparśātmā jagataḥ kāraṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यध्यानाच्च शून्यात्मा व्यापी सर्वगतो भवेत् । समनध्यानयोगेन योगी सर्वज्ञतां व्रजेत्

śūnyadhyānācca śūnyātmā vyāpī sarvagato bhavet / samanadhyānayogena yogī sarvajñatāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मन्या तु परं सूक्ष्मम् अभावं भावयेत्सदा । सर्वेन्द्रियमनोतीतस् त्व् अलक्ष्यो ऽभाव उच्यते

unmanyā tu paraṃ sūkṣmam abhāvaṃ bhāvayetsadā / sarvendriyamanotītas tv alakṣyo 'bhāva ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभावं भाव्यं भावेन भावं कृत्वा निराश्रयम् । सर्वोपाधिविनिर्मुक्तम् अभावं लभते पदम्

abhāvaṃ bhāvyaṃ bhāvena bhāvaṃ kṛtvā nirāśrayam / sarvopādhivinirmuktam abhāvaṃ labhate padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष ते कारणत्यागः कालत्यागं निबोध मे । तुटिषोडशसंयुक्तः प्राणस्तु समुदाहृतः

eṣa te kāraṇatyāgaḥ kālatyāgaṃ nibodha me / tuṭiṣoḍaśasaṃyuktaḥ prāṇastu samudāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुटद्वयं समाश्रित्य एकैको भैरवः स्थितः । अहोरात्रविभागेन कुर्वन्त्युदयमेव ते

tuṭadvayaṃ samāśritya ekaiko bhairavaḥ sthitaḥ / ahorātravibhāgena kurvantyudayameva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवमस्तु परो देवः तेजसस्तूदयन्ति ते । सर्वं कालं त्यजेत्प्राणे यथावत्कथयामि ते

navamastu paro devaḥ tejasastūdayanti te / sarvaṃ kālaṃ tyajetprāṇe yathāvatkathayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुटयः षोडशैवोक्ताः कालस्य करणं तु ताः । तदादिः संस्थितः कालः सर्वं चरति वाङ्मयम्

tuṭayaḥ ṣoḍaśaivoktāḥ kālasya karaṇaṃ tu tāḥ / tadādiḥ saṃsthitaḥ kālaḥ sarvaṃ carati vāṅmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुटिर्लवो निमेषश्च काष्ठा चैव कला तथा । मुहूर्तश्चाप्यहोरात्रः पक्षो मास ऋतुस्तथा

tuṭirlavo nimeṣaśca kāṣṭhā caiva kalā tathā / muhūrtaścāpyahorātraḥ pakṣo māsa ṛtustathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयनं वत्सरश्चैव युगं मन्वन्तरं तथा । कल्पश्चैव महाकल्पः शक्त्यन्ते तं परित्यजेत्

ayanaṃ vatsaraścaiva yugaṃ manvantaraṃ tathā / kalpaścaiva mahākalpaḥ śaktyante taṃ parityajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापिन्यन्ते परः कालः स तदङ्गी त्यजेत्तु तम् । स च सप्तदशो ज्ञेयः परार्धपरतः स्थितः

vyāpinyante paraḥ kālaḥ sa tadaṅgī tyajettu tam / sa ca saptadaśo jñeyaḥ parārdhaparataḥ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परार्धः चोर्र्। सो ऽपि चाष्टादशो देवि समनान्ते तु तं त्यजेत् । सर्वकालं तु कालस्य व्यापकः परमो ऽव्ययः

parārdhaḥ corr. so 'pi cāṣṭādaśo devi samanānte tu taṃ tyajet / sarvakālaṃ tu kālasya vyāpakaḥ paramo 'vyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मन्यन्ते परे योज्यो न कालस्तत्र विद्यते । नित्यो नित्योदितो व्यापी आदिरूपं न संत्यजेत्

unmanyante pare yojyo na kālastatra vidyate / nityo nityodito vyāpī ādirūpaṃ na saṃtyajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च नित्योदितं प्राप्य तन्मयो जायते सदा । कालत्यागो भवेदेवं शून्यभावस्त्वथोच्यते

taṃ ca nityoditaṃ prāpya tanmayo jāyate sadā / kālatyāgo bhavedevaṃ śūnyabhāvastvathocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वशून्यमधःशून्यं मध्यशून्यं तृतीयकम् । शून्यत्रयं चलं ह्येतत् तदधो मध्य ऊर्ध्वतः

ūrdhvaśūnyamadhaḥśūnyaṃ madhyaśūnyaṃ tṛtīyakam / śūnyatrayaṃ calaṃ hyetat tadadho madhya ūrdhvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थं व्यापिनीशून्यं समनायां च पञ्चमम् । उन्मनायां तथा षष्ठं षडेते सामयाः स्थिताः

caturthaṃ vyāpinīśūnyaṃ samanāyāṃ ca pañcamam / unmanāyāṃ tathā ṣaṣṭhaṃ ṣaḍete sāmayāḥ sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वेनाधिष्ठिताः सर्वे सामया अपि सिद्धिदाः । षट् शून्यानि परित्यज्य सप्तमे तु लयं कुरु

tattvenādhiṣṭhitāḥ sarve sāmayā api siddhidāḥ / ṣaṭ śūnyāni parityajya saptame tu layaṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छून्यं तु परं सूक्ष्मं सर्वावस्थाविवर्जितम् । अशून्यं शून्यमित्युक्तं शून्यं चाभाव उच्यते

tacchūnyaṃ tu paraṃ sūkṣmaṃ sarvāvasthāvivarjitam / aśūnyaṃ śūnyamityuktaṃ śūnyaṃ cābhāva ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभावः स समुद्दिष्टो यत्र भावाः क्षयं गताः । सत्तामात्रं परं शान्तं तत्पदं किमपि स्थितम्

abhāvaḥ sa samuddiṣṭo yatra bhāvāḥ kṣayaṃ gatāḥ / sattāmātraṃ paraṃ śāntaṃ tatpadaṃ kimapi sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र यत्र च नादादि- स्थूला अन्ये ऽपि संस्थिताः । तत्र तत्र परं शून्यं सर्वं व्याप्य व्यवस्थितम्

yatra yatra ca nādādi- sthūlā anye 'pi saṃsthitāḥ / tatra tatra paraṃ śūnyaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव भवति स्थूलं स्थूलोपाधिवशात्प्रिये । स्थूलसूक्ष्मप्रभेदेन तदेकं संव्यवस्थितम्

tadeva bhavati sthūlaṃ sthūlopādhivaśātpriye / sthūlasūkṣmaprabhedena tadekaṃ saṃvyavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्राप्य तन्मयत्वं च लभते नात्र संशयः । शून्यभावः समाख्यातः सामरस्यं निबोध मे

tatprāpya tanmayatvaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ / śūnyabhāvaḥ samākhyātaḥ sāmarasyaṃ nibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मन्येकः समरसो मन्त्रे ज्ञेयो द्वितीयकः । तृतीयं नाडिगं कुर्याच् छक्तौ कुर्याच्चतुर्थकम्

ātmanyekaḥ samaraso mantre jñeyo dvitīyakaḥ / tṛtīyaṃ nāḍigaṃ kuryāc chaktau kuryāccaturthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापिन्यां पञ्चमं प्रोक्तं समनायां तु षष्ठकम् । तात्वः समरसो देवि सप्तमस्तु विधीयते

vyāpinyāṃ pañcamaṃ proktaṃ samanāyāṃ tu ṣaṣṭhakam / tātvaḥ samaraso devi saptamastu vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यात्मानं तु संगृह्य पूर्वोक्तविधिना क्रमात् । पश्चादात्मनि संयोज्य लोलीभूतं विचिन्तयेत्

śiṣyātmānaṃ tu saṃgṛhya pūrvoktavidhinā kramāt / paścādātmani saṃyojya lolībhūtaṃ vicintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरकं कुम्भकं कृत्वा समानेन निरोधयेत् । यावत्यो नाडयो देवि तिर्यगूर्ध्वमधःस्थिताः

pūrakaṃ kumbhakaṃ kṛtvā samānena nirodhayet / yāvatyo nāḍayo devi tiryagūrdhvamadhaḥsthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानेन समाकृष्टा एकीभूता भवन्ति ताः । तासु ये वायवस्ते ऽपि प्राणे समरसीगताः

samānena samākṛṣṭā ekībhūtā bhavanti tāḥ / tāsu ye vāyavaste 'pi prāṇe samarasīgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाडयस्तु सुषुम्नायाम् एकीभूता व्यवस्थिताः । ततो वै उच्चरेन्मन्त्रः नादे लीनं विचिन्तयेत्

nāḍayastu suṣumnāyām ekībhūtā vyavasthitāḥ / tato vai uccarenmantraḥ nāde līnaṃ vicintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्र आत्मा तथा नाडी एवं समरसीभवेत् । वामदक्षिणमध्ये तु ततो नादं प्रमोचयेत्

mantra ātmā tathā nāḍī evaṃ samarasībhavet / vāmadakṣiṇamadhye tu tato nādaṃ pramocayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेतुबन्धं च तं मार्गं यत्र गत्वा न जायते । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरः शिव एव च

setubandhaṃ ca taṃ mārgaṃ yatra gatvā na jāyate / brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraḥ śiva eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते ऽत्र समतां यान्ति अन्यथा तु पृथक् पृथक् । तस्मिन्समुच्चरेन्नादं यावच्छक्तौ लयं गतः

ete 'tra samatāṃ yānti anyathā tu pṛthak pṛthak / tasminsamuccarennādaṃ yāvacchaktau layaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिमध्यगतो नादः शक्त्यात्मा तु विधीयते । सर्वं शक्तिमयं तत्र सर्वं समरसीभवेत्

śaktimadhyagato nādaḥ śaktyātmā tu vidhīyate / sarvaṃ śaktimayaṃ tatra sarvaṃ samarasībhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदूर्ध्वं व्यापिनीं प्राप्य सर्वं तन्मयतां व्रजेत् । समन्ताद्व्याप्नुयाद्यस्माद् व्यापिनीत्यभिधीयते

tadūrdhvaṃ vyāpinīṃ prāpya sarvaṃ tanmayatāṃ vrajet / samantādvyāpnuyādyasmād vyāpinītyabhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदूर्ध्वं समनां व्याप्य तन्मयत्वं व्रजेत्पुनः । सा च सर्वगता ज्ञेया सामरस्येन संस्थिता

tadūrdhvaṃ samanāṃ vyāpya tanmayatvaṃ vrajetpunaḥ / sā ca sarvagatā jñeyā sāmarasyena saṃsthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्ठं समरसं त्यक्त्वा सप्तमं तु ततो व्रजेत् । तं प्राप्य तन्मयत्वं हि नात्र कार्या विचारणा

ṣaṣṭhaṃ samarasaṃ tyaktvā saptamaṃ tu tato vrajet / taṃ prāpya tanmayatvaṃ hi nātra kāryā vicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च सर्वेषु भूतेषु भावतत्वेन्द्रियेषु च । स्थावरं जङ्गमं चैव चेतनाचेतनस्थितम्

sa ca sarveṣu bhūteṣu bhāvatatvendriyeṣu ca / sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva cetanācetanasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्वानं व्याप्य सर्वं तु सामरस्येन संस्थितः । प्रसह्य चञ्चलीत्येव योगिनामपि यन्मनः

adhvānaṃ vyāpya sarvaṃ tu sāmarasyena saṃsthitaḥ / prasahya cañcalītyeva yogināmapi yanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य ज्ञेयमयो भावः स्थिरः पूर्णः समन्ततः । मनो न चलते तस्य सर्वावस्थागतस्य तु

yasya jñeyamayo bhāvaḥ sthiraḥ pūrṇaḥ samantataḥ / mano na calate tasya sarvāvasthāgatasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र यत्र मनो याति ज्ञेयं तत्रैव चिन्तयेत् । चलित्वा यास्यते कुत्र सर्वं शिवमयं यतः

yatra yatra mano yāti jñeyaṃ tatraiva cintayet / calitvā yāsyate kutra sarvaṃ śivamayaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयेषु च सर्वेषु इन्द्रियार्थेषु च स्थितः । यत्र यत्र निरूप्येत नाशिवं विद्यते क्वचित्

viṣayeṣu ca sarveṣu indriyārtheṣu ca sthitaḥ / yatra yatra nirūpyeta nāśivaṃ vidyate kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवां समरसं ज्ञात्वा नासौ मुह्येत् कदाचन । यस्यैवं सर्वतो भावः सो ऽपि सर्वगतो भवेत्

evāṃ samarasaṃ jñātvā nāsau muhyet kadācana / yasyaivaṃ sarvato bhāvaḥ so 'pi sarvagato bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं समरसः प्रोक्तो विषुवत्तु निबोध मे । प्रथमं प्राणविषुवन् मात्रं ज्ञेयं द्वितीयकम्

evaṃ samarasaḥ prokto viṣuvattu nibodha me / prathamaṃ prāṇaviṣuvan mātraṃ jñeyaṃ dvitīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयं नाडिविषुवत् प्रशान्तं च चतुर्थकम् । पञ्चमं शक्तिविषुवत् षष्ठं वै काल उच्यते

tṛtīyaṃ nāḍiviṣuvat praśāntaṃ ca caturthakam / pañcamaṃ śaktiviṣuvat ṣaṣṭhaṃ vai kāla ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तम तत्त्वविषुवत् प्रविभागस्त्वथोच्यते । आत्मानं च मनः प्राणे संयोज्य विषुवद्भवेत्

saptama tattvaviṣuvat pravibhāgastvathocyate / ātmānaṃ ca manaḥ prāṇe saṃyojya viṣuvadbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणे विषुवदाख्यातं मान्त्रं विषुवदुच्यते । मन्त्रमुच्चारयेत्तावद् यावन्नान्यमना भवेत्

prāṇe viṣuvadākhyātaṃ māntraṃ viṣuvaducyate / mantramuccārayettāvad yāvannānyamanā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परापरविभागेन मन्त्रात्मा तु तदुच्यते । मान्त्रं विषुवदित्युक्तं नाडिस्थं तन्निबोध मे

parāparavibhāgena mantrātmā tu taducyate / māntraṃ viṣuvadityuktaṃ nāḍisthaṃ tannibodha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वासामेव नाडीनां मध्ये या संव्यवस्थिता । सुषुम्ना नाम सा ज्ञेया नाभेः शक्त्या शिवं गता

sarvāsāmeva nāḍīnāṃ madhye yā saṃvyavasthitā / suṣumnā nāma sā jñeyā nābheḥ śaktyā śivaṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रवाहयेन्नादं नाडीविषुवदुच्यते । प्रशान्तं विषुवच्चैवम् अधुना कथयामि ते

tatra pravāhayennādaṃ nāḍīviṣuvaducyate / praśāntaṃ viṣuvaccaivam adhunā kathayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयने षडङ्गुलश्चारः कारणान्यङ्गुले ऽङ्गुले । तान्यधस्तात्परित्यज्य कारणानि षडेव तु

ayane ṣaḍaṅgulaścāraḥ kāraṇānyaṅgule 'ṅgule / tānyadhastātparityajya kāraṇāni ṣaḍeva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तमे तु प्रशान्तं वै प्रशान्तेन्द्रियगोचरम् । प्रशान्तः स्तिमितो ज्ञेयः स्तिमितो निश्चलः स्मृतः

saptame tu praśāntaṃ vai praśāntendriyagocaram / praśāntaḥ stimito jñeyaḥ stimito niścalaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चलो निस्तरङ्गश्च स्थिरः पूर्णः समन्ततः । एवंभावं समास्थाय दीक्षा कार्या तु दैशिकैः

niścalo nistaraṅgaśca sthiraḥ pūrṇaḥ samantataḥ / evaṃbhāvaṃ samāsthāya dīkṣā kāryā tu daiśikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्प्रशान्तविषुवत् शक्त्युपाधिं निबोध मे । शक्तिमध्यगतो नादो नादोर्ध्वं च चरेद्यदा

etatpraśāntaviṣuvat śaktyupādhiṃ nibodha me / śaktimadhyagato nādo nādordhvaṃ ca caredyadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्तु शक्तिविषुवत् कालाख्यं तु निबोध मे । तुटिः षोडशका या तु प्राणान्ते संव्यवस्थिता

tāvattu śaktiviṣuvat kālākhyaṃ tu nibodha me / tuṭiḥ ṣoḍaśakā yā tu prāṇānte saṃvyavasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालो भ्रूक्षेपमात्रस्तु तत्रान्ते कीर्तितो मया । तं परापरभागेन पुनरेव त्रिधा कुरु

kālo bhrūkṣepamātrastu tatrānte kīrtito mayā / taṃ parāparabhāgena punareva tridhā kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरः षोडशो यावत् कालः सप्तदशः परः । परापरस्तु यः कालः स प्रिये ऽष्टादशः प्रभुः

aparaḥ ṣoḍaśo yāvat kālaḥ saptadaśaḥ paraḥ / parāparastu yaḥ kālaḥ sa priye 'ṣṭādaśaḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राण एवं त्रिधा कालं कृत्वा चैव त्यजेत्पुनः । अपरः शक्तिमूर्धस्थो व्यापिन्यां च द्वितीयकः

prāṇa evaṃ tridhā kālaṃ kṛtvā caiva tyajetpunaḥ / aparaḥ śaktimūrdhastho vyāpinyāṃ ca dvitīyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयः समनास्थाने तत्कालविषुवत्स्मृतम् । एतत्षष्ठं समाख्यातं सप्तमं तात्व्वमुच्यते

tṛtīyaḥ samanāsthāne tatkālaviṣuvatsmṛtam / etatṣaṣṭhaṃ samākhyātaṃ saptamaṃ tātvvamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मना परतो देवि तत्रात्मानं नियोजयेत् । तस्मिन्युक्तस्ततो ह्यात्मा तन्मयश्च प्रजायते

unmanā parato devi tatrātmānaṃ niyojayet / tasminyuktastato hyātmā tanmayaśca prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वाख्यं विषुवद्देवि सर्वेषां परतः स्थितम् । विषुवदेवंविधं ज्ञात्वा को न मुच्येत बन्धनात्

tattvākhyaṃ viṣuvaddevi sarveṣāṃ parataḥ sthitam / viṣuvadevaṃvidhaṃ jñātvā ko na mucyeta bandhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषुवत्ते समाख्यातं पदार्थभेदनं शृणु । त्यागं चानुभवं चैव योजनं च परे पदे

viṣuvatte samākhyātaṃ padārthabhedanaṃ śṛṇu / tyāgaṃ cānubhavaṃ caiva yojanaṃ ca pare pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदार्थैकादशी ज्ञेया उन्मनान्तः परो भवेत् । भेदयेज्ज्ञानशूलेन ज्ञानं ज्ञेयस्य ज्ञापकम्

padārthaikādaśī jñeyā unmanāntaḥ paro bhavet / bhedayejjñānaśūlena jñānaṃ jñeyasya jñāpakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञापकं बोधमतुलं दीपवद्योतनं यतः । दीपहस्तो यथा कश्चिद् द्रव्यमालोक्य चाहरेत्

jñāpakaṃ bodhamatulaṃ dīpavadyotanaṃ yataḥ / dīpahasto yathā kaścid dravyamālokya cāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ज्ञानेन च ज्ञेयं तस्मिन् कुर्यात्तु संस्थितम् । ज्ञानं वै लक्षणं प्रोक्तं ज्ञेयतत्वस्य सुव्रते

evaṃ jñānena ca jñeyaṃ tasmin kuryāttu saṃsthitam / jñānaṃ vai lakṣaṇaṃ proktaṃ jñeyatatvasya suvrate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणं गुण आख्यातः कला तत्त्वस्य सर्वदा । न गुणेन विना तत्त्वं न तत्त्वेन विना गुणः

lakṣaṇaṃ guṇa ākhyātaḥ kalā tattvasya sarvadā / na guṇena vinā tattvaṃ na tattvena vinā guṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणं गृह्णन्ति सर्वत्र न तत्त्वं गृह्यते क्वचित् । गृह्यते ह्यनुमानेन प्रत्यकानुभवेन च

guṇaṃ gṛhṇanti sarvatra na tattvaṃ gṛhyate kvacit / gṛhyate hyanumānena pratyak.ānubhavena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थिप्रत्यर्थिभावेन आगमेन तु लभ्यते । आगमो ज्ञानमियुक्तम् अनन्ताः शास्त्रकोटयः

arthipratyarthibhāvena āgamena tu labhyate / āgamo jñānamiyuktam anantāḥ śāstrakoṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रं शब्दात्मकं सर्वं शब्दो हंसः प्रकीर्तितः । हंसयोगः पुराख्यातः मात्रासंख्या त्वथोच्यते

śāstraṃ śabdātmakaṃ sarvaṃ śabdo haṃsaḥ prakīrtitaḥ / haṃsayogaḥ purākhyātaḥ mātrāsaṃkhyā tvathocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रायोगो यथा चास्य प्रमाणं हृदयादिसु । नाभेरूर्ध्वं वितस्त्यन्ते कण्ठाधस्तात्षडङ्गुले

mātrāyogo yathā cāsya pramāṇaṃ hṛdayādis.u / nābherūrdhvaṃ vitastyante kaṇṭhādhastātṣaḍaṅgule

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयं मध्यदेशे तु चतुरङ्गुलसंमितम् । चतुर्विंशतितत्त्वैस्तु ब्रह्मा तत्र व्यवस्थितः

hṛdayaṃ madhyadeśe tu caturaṅgulasaṃmitam / caturviṃśatitattvaistu brahmā tatra vyavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठमष्टाङ्गुलं विद्धि विष्णुस्तत्र व्यवस्थितः । तत्त्वाष्टकेन संयुक्तः तदूर्ध्वं चतुरङ्गुलम्

kaṇṭhamaṣṭāṅgulaṃ viddhi viṣṇustatra vyavasthitaḥ / tattvāṣṭakena saṃyuktaḥ tadūrdhvaṃ caturaṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायातत्त्वं समाश्रित्य रुद्रस्तालुतले स्थितः । अङ्गुलद्वयमानं तु भ्रुवोर्मध्यं प्रकीर्तितम्

māyātattvaṃ samāśritya rudrastālutale sthitaḥ / aṅguladvayamānaṃ tu bhruvormadhyaṃ prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेश्वरः स्थितो देवि तत्त्वद्वयसमन्वितः । एकादशाङ्गुले चैव मूर्ध्वं देवः सदाशिवः

tatreśvaraḥ sthito devi tattvadvayasamanvitaḥ / ekādaśāṅgule caiva mūrdhvaṃ devaḥ sadāśivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वद्वयसमायुक्तो यावद्ब्रह्मबिलं गतः । तदूर्ध्वैकाङ्गुला शक्तिः शिवस्तत्र व्यवस्थितः

tattvadvayasamāyukto yāvadbrahmabilaṃ gataḥ / tadūrdhvaikāṅgulā śaktiḥ śivastatra vyavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वक्छेषे व्यापिनी प्रोक्ता समना चोन्मना ततः । तत्परं तु परं तत्त्वं प्रमाणपरिवर्जितम्

tvakcheṣe vyāpinī proktā samanā conmanā tataḥ / tatparaṃ tu paraṃ tattvaṃ pramāṇaparivarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रासंख्या च योगश्चा- धुना हंसस्य कथ्यते । अकारश्च हकारश्च द्वावेतावेकतः स्थितौ

mātrāsaṃkhyā ca yogaścā- dhunā haṃsasya kathyate / akāraśca hakāraśca dvāvetāvekataḥ sthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभक्तिर्नानयोरस्ति मारुताम्बरयोरिव । एकमात्रः स विज्ञेयो हृदयात्संप्रवर्तते

vibhaktirnānayorasti mārutāmbarayoriva / ekamātraḥ sa vijñeyo hṛdayātsaṃpravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उकारस्तु द्विमात्रो वै कण्ठस्थाने समुच्चरेत् । त्रिमात्रस्तु मकारो वै तालुमध्यगतश्चरेत्

ukārastu dvimātro vai kaṇṭhasthāne samuccaret / trimātrastu makāro vai tālumadhyagataścaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिन्दुश्चैवार्धमात्रस्तु मात्रार्धं हि स उच्यते । भ्रुवोर्मध्ये स उच्चारस् तस्य देवि विधीयते

binduścaivārdhamātrastu mātrārdhaṃ hi sa ucyate / bhruvormadhye sa uccāras tasya devi vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छेषाच्चार्धचन्द्रस्तु पादमात्रस्त्वसौ भवेत् । निरोधी चार्धपादस्तु ललाटान्ते समुच्चरेत्

taccheṣāccārdhacandrastu pādamātrastvasau bhavet / nirodhī cārdhapādastu lalāṭānte samuccaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नादः षोडशकांशस्तु मूर्धान्तं यावदुच्चरेत् । द्वात्रिंशदंशा शक्तिस्तु षट्त्रिंशान्ते समुच्चरेत्

nādaḥ ṣoḍaśakāṃśastu mūrdhāntaṃ yāvaduccaret / dvātriṃśadaṃśā śaktistu ṣaṭtriṃśānte samuccaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यापिनी चतुःषष्ट्यंशा शक्तेस्तु परतःस्थिता । समना चोन्मना चोर्ध्वम् अमात्रः परमो ऽव्ययः

vyāpinī catuḥṣaṣṭyaṃśā śaktestu parataḥsthitā / samanā conmanā cordhvam amātraḥ paramo 'vyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रासंख्या च योगश्च प्रमाणं परिकीर्तितम् । एवं ज्ञात्वा वरारोहे पदार्थान् भेदयेत्ततः

mātrāsaṃkhyā ca yogaśca pramāṇaṃ parikīrtitam / evaṃ jñātvā varārohe padārthān bhedayettataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदयेन्मत्रशूलेन मुद्राभावयुतेन च । मन्त्रो वै ज्ञानशक्तिश्च मुद्रा चैव क्रियात्मिका

bhedayenmatraśūlena mudrābhāvayutena ca / mantro vai jñānaśaktiśca mudrā caiva kriyātmikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावश्च मन इत्युक्तं तन्मनो बुद्धिपूर्वकम् । परश्च मनसा गम्य इच्छाशक्त्या त्वधिष्ठितः

bhāvaśca mana ityuktaṃ tanmano buddhipūrvakam / paraśca manasā gamya icchāśaktyā tvadhiṣṭhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र यत्र भवेदिच्छा ज्ञानं तत्र प्रवर्तते । क्रियाकरणसंबन्धात् तत्त्वस्योच्चारणं भवेत्

yatra yatra bhavedicchā jñānaṃ tatra pravartate / kriyākaraṇasaṃbandhāt tattvasyoccāraṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाकरणहीनस्य न चैवोच्चारणं भवेत् । क्रिया करणभेदेन सा चैव त्रिविधा स्मृता

kriyākaraṇahīnasya na caivoccāraṇaṃ bhavet / kriyā karaṇabhedena sā caiva trividhā smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.