ब्रह्मन्प्रचरिष्यामो होतर्घर्ममभि ष्टुहीत्याह । एष वा एतर्हि बृहस्पतिः । यद्ब्रह्मा । तस्मा एव प्रतिप्रोच्य प्रचरति । आत्मनोऽनार्त्यै । यमाय त्वा मखाय त्वेत्याह । एता वा एतस्य देवताः । ताभिरेवैनꣳ समर्धयति । मदन्तीभिः प्रोक्षति । तेज एवास्मिन्दधाति १अभिपूर्वं प्रोक्षति । अभिपूर्वमेवास्मिन्तेजो दधाति । त्रिः प्रोक्षति । त्र्! यावृद्धि यज्ञः । अथो मेध्यत्वाय । होतान्वाह । रक्षसामपहत्यै । अनवानम् । प्राणानाꣳ सन्तत्यै । त्रिष्टुभः सतीर्गायत्रीरिवान्वाह २ गायत्रो हि प्राणः । प्राणमेव यजमाने दधाति । सन्ततमन्वाह । प्राणानामन्नाद्यस्य सन्तत्यै । अथो रक्षसामपहत्यै । यत्परिमिता अनुब्रूयात् । परिमितमव रुन्धीत । अपरिमिता अन्वाह । अपरिमितस्यावरुद्ध्यै । शिरो वा एतद्यज्ञस्य ३ यत्प्रवर्ग्यः । ऊर्ङ्मुञ्जाः । यन्मौञ्जो वेदो भवति । ऊर्जैव यज्ञस्य शिरः समर्धयति । प्राणाहुतीर्जुहोति । प्राणानेव यजमाने दधाति । सप्त जुहोति । सप्त वै शीर्षण्याः प्राणाः । प्राणानेवास्मिन्दधाति । देवस्त्वा सविता मध्वानक्त्वित्याह ४ तेजसैवैनमनक्ति । पृथिवीं तपसस्त्रायस्वेति हिरण्यमुपास्यति । अस्या अनतिदाहाय । शिरो वा एतद्यज्ञस्य । यत्प्रवर्ग्यः । अग्निः सर्वा देवताः । प्रलवानादीप्योपास्यति । देवतास्वेव यज्ञस्य शिरः प्रति दधाति । अप्रतिशीर्णाग्रं भवति । एतद्बर्हिर्ह्येषः ५ अर्चिरसि शोचिरसीत्याह । तेज एवास्मिन्ब्रह्मवर्चसं दधाति । सꣳ सीदस्व महाꣳ असीत्याह । महान्ह्येषः । ब्रह्मवादिनो वदन्ति । एते वाव त ऋत्विजः । ये दर्शपूर्णमासयोः । अथ कथा होता यजमानायाशिषो ना शास्त इति । पुरस्तादाशीः खलु वा अन्यो यज्ञः । उपरिष्टादाशीरन्यः ६ अनाधृष्या पुरस्तादिति यदेतानि यजूꣳष्याह । शीर्षत एव यज्ञस्य यजमान आशिषोऽव रुन्धे । आयुः पुरस्तादाह । प्रजां दक्षिणतः । प्राणं पश्चात् । श्रोत्रमुत्तरतः । विधृतिमुपरिष्टात् । प्राणानेवास्मै समीचो दधाति । ईश्वरो वा एष दिशोऽनून्मदितोः । यं दिशोऽनु व्यास्थापयन्ति ७ मनोरश्वासि भूरिपुत्रेतीमामभि मृशति । इयं वै मनोरश्वा भूरिपुत्रा । अस्यामेव प्रति तिष्ठत्यनुन्मादाय । सूपसदा मे भूया मा मा हिꣳसीरित्याहाहिꣳसायै । चितः स्थ परिचित इत्याह । अपचितिमेवास्मिन्दधाति । शिरो वा एतद्यज्ञस्य । यत्प्रवर्ग्यः । असौ खलु वा आदित्यः प्रवर्ग्यः । तस्य मरुतो रश्मयः ८ स्वाहा मरुद्भिः परि श्रयस्वेत्याह । अमुमेवादित्यꣳ रश्मिभिः पर्यूहति । तस्मादसावादित्योऽमुष्मिल्ꣳलोके रश्मिभिः पर्यूढः । तस्माद्रा जा विशा पर्यूढः । तस्माद्ग्रामणीः सजातैः पर्यूढः । अग्नेः सृष्टस्य यतः । विकङ्कतं भा आर्छत् । यद्वैकङ्कताः परिधयो भवन्ति । भा एवाव रुन्धे । द्वादश भवन्ति ९ द्वादश मासाः संवत्सरः । संवत्सरमेवाव रुन्धे । अस्ति त्रयोदशो मास इत्याहुः । यत्त्रयोदशः परिधिर्भवति । तेनैव त्रयोदशं मासमव रुन्धे । अन्तरिक्षस्यान्तर्धिरसीत्याह व्यावृत्त्यै । दिवं तपसस्त्रायस्वेत्युपरिष्टाद्धिरण्यमाधि नि दधाति । अमुष्या अनतिदाहाय । अथो आभ्यामेवैनमुभयतः परि गृह्णाति । अर्हन्बिभर्षि सायकानि धन्वेत्याह १० स्तौत्येवैनमेतत् । गायत्रमसि त्रैष्टुभमसि जागतमसीति धवित्राण्या दत्ते । छन्दोभिरेवैनान्या दत्ते । मधु मध्विति धूनोति । प्राणो वै मधु । प्राणमेव यजमाने दधाति । त्रिः परि यन्ति । त्रिवृद्धि प्राणः । त्रिः परि यन्ति । त्र्! यावृद्धि यज्ञः ११ अथो रक्षसामपहत्यै । त्रिः पुनः परि यन्ति । षट्सं पद्यन्ते । षड्वा ऋतवः । ऋतुष्वेव प्रति तिष्ठन्ति । यो वै घर्मस्य प्रियां तनुवमाक्रामति । दुश्चर्मा वै स भवति । एष ह वा अस्य प्रियां तनुवमा क्रामति । यस्त्रिः परीत्य चतुर्थं पर्येति । एताꣳ ह वा अस्योग्रदेवो राजनिरा चक्राम १२ ततो वै स दुश्चर्माभवत् । तस्मात्त्रिः परीत्य न चतुर्थं परीयात् । आत्मनो गोपीथाय । प्राणा वै धवित्राणि । अव्यतिषङ्गं धून्वन्ति । प्राणानामव्यतिषङ्गाय क्ळ्प्त्यै । विनिषद्य धून्वन्ति । दिक्ष्वेव प्रति तिष्ठन्ति । ऊर्ध्वं धून्वन्ति । सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै । सर्वतो धून्वन्ति । तस्मादयं सर्वतः पवते १३ दधातीवान्वाह यज्ञस्याहैष उपरिष्टादा । षीरन्यो व्यास्थापयन्ति रश्मयो भवन्ति धन्वेत्याह यज्ञश्चक्राम समष्ट्यै द्वे च
brahmanpracariṣyāmo hotargharmamabhi ṣṭuhītyāha | eṣa vā etarhi bṛhaspatiḥ | yadbrahmā | tasmā eva pratiprocya pracarati | ātmano'nārtyai | yamāya tvā makhāya tvetyāha | etā vā etasya devatāḥ | tābhirevainam̐ samardhayati | madantībhiḥ prokṣati | teja evāsmindadhāti 1abhipūrvaṃ prokṣati | abhipūrvamevāsmintejo dadhāti | triḥ prokṣati | tr! yāvṛddhi yajñaḥ | atho medhyatvāya | hotānvāha | rakṣasāmapahatyai | anavānam | prāṇānām̐ santatyai | triṣṭubhaḥ satīrgāyatrīrivānvāha 2 gāyatro hi prāṇaḥ | prāṇameva yajamāne dadhāti | santatamanvāha | prāṇānāmannādyasya santatyai | atho rakṣasāmapahatyai | yatparimitā anubrūyāt | parimitamava rundhīta | aparimitā anvāha | aparimitasyāvaruddhyai | śiro vā etadyajñasya 3 yatpravargyaḥ | ūrṅmuñjāḥ | yanmauñjo vedo bhavati | ūrjaiva yajñasya śiraḥ samardhayati | prāṇāhutīrjuhoti | prāṇāneva yajamāne dadhāti | sapta juhoti | sapta vai śīrṣaṇyāḥ prāṇāḥ | prāṇānevāsmindadhāti | devastvā savitā madhvānaktvityāha 4 tejasaivainamanakti | pṛthivīṃ tapasastrāyasveti hiraṇyamupāsyati | asyā anatidāhāya | śiro vā etadyajñasya | yatpravargyaḥ | agniḥ sarvā devatāḥ | pralavānādīpyopāsyati | devatāsveva yajñasya śiraḥ prati dadhāti | apratiśīrṇāgraṃ bhavati | etadbarhirhyeṣaḥ 5 arcirasi śocirasītyāha | teja evāsminbrahmavarcasaṃ dadhāti | sam̐ sīdasva mahām̐ asītyāha | mahānhyeṣaḥ | brahmavādino vadanti | ete vāva ta ṛtvijaḥ | ye darśapūrṇamāsayoḥ | atha kathā hotā yajamānāyāśiṣo nā śāsta iti | purastādāśīḥ khalu vā anyo yajñaḥ | upariṣṭādāśīranyaḥ 6 anādhṛṣyā purastāditi yadetāni yajūm̐ṣyāha | śīrṣata eva yajñasya yajamāna āśiṣo'va rundhe | āyuḥ purastādāha | prajāṃ dakṣiṇataḥ | prāṇaṃ paścāt | śrotramuttarataḥ | vidhṛtimupariṣṭāt | prāṇānevāsmai samīco dadhāti | īśvaro vā eṣa diśo'nūnmaditoḥ | yaṃ diśo'nu vyāsthāpayanti 7 manoraśvāsi bhūriputretīmāmabhi mṛśati | iyaṃ vai manoraśvā bhūriputrā | asyāmeva prati tiṣṭhatyanunmādāya | sūpasadā me bhūyā mā mā him̐sīrityāhāhim̐sāyai | citaḥ stha paricita ityāha | apacitimevāsmindadhāti | śiro vā etadyajñasya | yatpravargyaḥ | asau khalu vā ādityaḥ pravargyaḥ | tasya maruto raśmayaḥ 8 svāhā marudbhiḥ pari śrayasvetyāha | amumevādityam̐ raśmibhiḥ paryūhati | tasmādasāvādityo'muṣmilm̐loke raśmibhiḥ paryūḍhaḥ | tasmādrā jā viśā paryūḍhaḥ | tasmādgrāmaṇīḥ sajātaiḥ paryūḍhaḥ | agneḥ sṛṣṭasya yataḥ | vikaṅkataṃ bhā ārchat | yadvaikaṅkatāḥ paridhayo bhavanti | bhā evāva rundhe | dvādaśa bhavanti 9 dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ | saṃvatsaramevāva rundhe | asti trayodaśo māsa ityāhuḥ | yattrayodaśaḥ paridhirbhavati | tenaiva trayodaśaṃ māsamava rundhe | antarikṣasyāntardhirasītyāha vyāvṛttyai | divaṃ tapasastrāyasvetyupariṣṭāddhiraṇyamādhi ni dadhāti | amuṣyā anatidāhāya | atho ābhyāmevainamubhayataḥ pari gṛhṇāti | arhanbibharṣi sāyakāni dhanvetyāha 10 stautyevainametat | gāyatramasi traiṣṭubhamasi jāgatamasīti dhavitrāṇyā datte | chandobhirevainānyā datte | madhu madhviti dhūnoti | prāṇo vai madhu | prāṇameva yajamāne dadhāti | triḥ pari yanti | trivṛddhi prāṇaḥ | triḥ pari yanti | tr! yāvṛddhi yajñaḥ 11 atho rakṣasāmapahatyai | triḥ punaḥ pari yanti | ṣaṭsaṃ padyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ | ṛtuṣveva prati tiṣṭhanti | yo vai gharmasya priyāṃ tanuvamākrāmati | duścarmā vai sa bhavati | eṣa ha vā asya priyāṃ tanuvamā krāmati | yastriḥ parītya caturthaṃ paryeti | etām̐ ha vā asyogradevo rājanirā cakrāma 12 tato vai sa duścarmābhavat | tasmāttriḥ parītya na caturthaṃ parīyāt | ātmano gopīthāya | prāṇā vai dhavitrāṇi | avyatiṣaṅgaṃ dhūnvanti | prāṇānāmavyatiṣaṅgāya kl̤ptyai | viniṣadya dhūnvanti | dikṣveva prati tiṣṭhanti | ūrdhvaṃ dhūnvanti | suvargasya lokasya samaṣṭyai | sarvato dhūnvanti | tasmādayaṃ sarvataḥ pavate 13 dadhātīvānvāha yajñasyāhaiṣa upariṣṭādā | ṣīranyo vyāsthāpayanti raśmayo bhavanti dhanvetyāha yajñaścakrāma samaṣṭyai dve ca
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.