निवीतम् मनुष्याणाम् प्राचीनावीतम् पितृणाम् उपवीतं देवानाम् उप व्ययते देवलक्ष्मम् एव तत् कुरुते तिष्ठन्न् अन्व् आह तिष्ठन् ह्य् आश्रुततरं वदति तिष्ठन्न् अन्व् आह सुवर्गस्य लोकस्याभिजित्यै । आसीनो यजति । अस्मिन्न् एव लोके प्रति तिष्ठति यत् क्रौञ्चम् अन्वाहाऽऽसुरं तत् । यन् मन्द्रम् मानुषं तत् । यद् अन्तरा तत् सदेवम् अन्तरानूच्यम् । सदेवत्वाय विद्वाꣳसो वै पुरा होतारो ऽभूवन् तस्माद् विधृता अध्वानो ऽभूवन् न पन्थानः सम् अरुक्षन् । अन्तर्वेद्य् अन्यः पादो भवति बहिर्वेद्य् अन्यः । अथान्व् आह । अध्वनां विधृत्यै पथाम् असꣳरोहाय । अथो भूतं चैव भविष्यच् चाव रुन्द्धे । अथो परिमितं चैवापरिमितं चाव रुन्द्धे । अथो ग्राम्याꣳश् चैव पशून् आरण्याꣳश् चाव रुन्द्धे । अथो देवलोकं चैव मनुष्यलोकं चाभि जयति देवा वै सामिधेनीर् अनूच्य यज्ञं नान्व् अपश्यन् । स प्रजापतिस् तूष्णीम् आघारम् आघारयत् ततो वै देवा यज्ञम् अन्व् अपश्यन् यत् तूष्णीम् आघारम् आघारयति यज्ञस्यानुख्यात्यै । अथो सामिधेनीर् एवाभ्य् अनक्ति । अलूक्षो भवति य एवं वेद । अथो तर्पयत्य् एवैनास् तृप्यति प्रजया पशुभिः य एवं वेद यद् एकयाघारयेद् एकाम् प्रीणीयात् । यद् द्वाभ्यां द्वे प्रीणीयात् । यत् तिसृभिर् अति तद् रेचयेत् । मनसा घारयति मनसा ह्य् अनाप्तम् आप्यते तिर्यञ्चम् आ घारयत्य् अच्छम्बट्कारम् । वाक् च मनश् चार्तीयेताम् अहं देवेभ्यो हव्यं वहामीति वाग् अब्रवीद् अहं देवेभ्य इति मनस् तौ प्रजापतिम् प्रश्नम् ऐताम् । सो ऽब्रवीत् प्रजापतिः । दूतीर् एव त्वम् मनसो ऽसि यद् धि मनसा ध्यायति तद् वाचा वदतीति तत् खलु तुभ्यं न वाचा जुहवन्न् इत्य् अब्रवीत् तस्मान् मनसा प्रजापतये जुह्वति मन इव हि प्रजापतिः प्रजापतेर् आप्त्यै परिधीन्त् सम् मार्ष्टि पुनात्य् एवैनान् त्रिर् मध्यमं त्रयो वै प्राणाः इमे लोका इमान् एव लोकान् अभि जयति त्रिर् उत्तरार्ध्यं त्रयो वै देवयानाः पन्थानस् तान् एवाभि जयति त्रिर् उप वाजयति त्रयो वै देवलोका देवलोकान् एवाभि जयति द्वादश सम् पद्यन्ते द्वादश मासाः संवत्सरः संवत्सरम् एव प्रीणाति । अथो संवत्सरम् एवास्मा उप दधाति सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै । आघारम् आ घारयति तिर इव वै सुवर्गो लोकः सुवर्गम् एवास्मै लोकम् प्र रोचयति । ऋजुम् आ घारयत्य् ऋजुर् इव हि प्राणः संततम् आ घारयति प्राणानाम् अन्नाद्यस्य संतत्यै । अथो रक्षसाम् अपहत्यै यं कामयेत प्रमायुकः स्याद् इति जिह्मं तस्याऽऽ घारयेत् प्राणम् एवास्माज् जिह्मं नयति ताजक् प्र मीयते शिरो वा एतद् यज्ञस्य यद् आघार आत्मा ध्रुवा आघारम् आघार्य ध्रुवाꣳ सम् अनक्ति । आत्मन्न् एव यज्ञस्य शिरः प्रति दधाति । अग्निर् देवानां दूत आसीद् दैव्यो ऽसुराणाम् । तौ प्रजापतिम् प्रश्नम् ऐताम् । स प्रजापतिर् ब्राह्मणम् अब्रवीत् । एतद् वि ब्रूहीति । आ श्रावयेतीदं देवाः शृणुतेति वाव तद् अब्रवीद् अग्निर् देवो होतेति य एव देवानां तम् अवृणीत ततो देवाः अभवन् परासुराः । यस्यैवं विदुषः प्रवरम् प्रवृणते भवत्य् आत्मना परास्य भ्रातृव्यो भवति यद् ब्राह्मणश् चाब्राह्मणश् च प्रश्नम् एयाताम् ब्राह्मणायाधि ब्रूयात् । यद् ब्राह्मणायाध्याहाऽऽत्मने ऽध्य् आह यद् ब्राह्मणम् पराहाऽऽत्मनम् पराऽऽह तस्माद् ब्राह्मणो न परोच्यः ॥
nivītam manuṣyāṇām prācīnāvītam pitṛṇām upavītaṃ devānām upa vyayate devalakṣmam eva tat kurute tiṣṭhann anv āha tiṣṭhan hy āśrutataraṃ vadati tiṣṭhann anv āha suvargasya lokasyābhijityai | āsīno yajati | asminn eva loke prati tiṣṭhati yat krauñcam anvāhā''suraṃ tat | yan mandram mānuṣaṃ tat | yad antarā tat sadevam antarānūcyam | sadevatvāya vidvām̐so vai purā hotāro 'bhūvan tasmād vidhṛtā adhvāno 'bhūvan na panthānaḥ sam arukṣan | antarvedy anyaḥ pādo bhavati bahirvedy anyaḥ | athānv āha | adhvanāṃ vidhṛtyai pathām asam̐rohāya | atho bhūtaṃ caiva bhaviṣyac cāva runddhe | atho parimitaṃ caivāparimitaṃ cāva runddhe | atho grāmyām̐ś caiva paśūn āraṇyām̐ś cāva runddhe | atho devalokaṃ caiva manuṣyalokaṃ cābhi jayati devā vai sāmidhenīr anūcya yajñaṃ nānv apaśyan | sa prajāpatis tūṣṇīm āghāram āghārayat tato vai devā yajñam anv apaśyan yat tūṣṇīm āghāram āghārayati yajñasyānukhyātyai | atho sāmidhenīr evābhy anakti | alūkṣo bhavati ya evaṃ veda | atho tarpayaty evainās tṛpyati prajayā paśubhiḥ ya evaṃ veda yad ekayāghārayed ekām prīṇīyāt | yad dvābhyāṃ dve prīṇīyāt | yat tisṛbhir ati tad recayet | manasā ghārayati manasā hy anāptam āpyate tiryañcam ā ghārayaty acchambaṭkāram | vāk ca manaś cārtīyetām ahaṃ devebhyo havyaṃ vahāmīti vāg abravīd ahaṃ devebhya iti manas tau prajāpatim praśnam aitām | so 'bravīt prajāpatiḥ | dūtīr eva tvam manaso 'si yad dhi manasā dhyāyati tad vācā vadatīti tat khalu tubhyaṃ na vācā juhavann ity abravīt tasmān manasā prajāpataye juhvati mana iva hi prajāpatiḥ prajāpater āptyai paridhīnt sam mārṣṭi punāty evainān trir madhyamaṃ trayo vai prāṇāḥ ime lokā imān eva lokān abhi jayati trir uttarārdhyaṃ trayo vai devayānāḥ panthānas tān evābhi jayati trir upa vājayati trayo vai devalokā devalokān evābhi jayati dvādaśa sam padyante dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ saṃvatsaram eva prīṇāti | atho saṃvatsaram evāsmā upa dadhāti suvargasya lokasya samaṣṭyai | āghāram ā ghārayati tira iva vai suvargo lokaḥ suvargam evāsmai lokam pra rocayati | ṛjum ā ghārayaty ṛjur iva hi prāṇaḥ saṃtatam ā ghārayati prāṇānām annādyasya saṃtatyai | atho rakṣasām apahatyai yaṃ kāmayeta pramāyukaḥ syād iti jihmaṃ tasyā'' ghārayet prāṇam evāsmāj jihmaṃ nayati tājak pra mīyate śiro vā etad yajñasya yad āghāra ātmā dhruvā āghāram āghārya dhruvām̐ sam anakti | ātmann eva yajñasya śiraḥ prati dadhāti | agnir devānāṃ dūta āsīd daivyo 'surāṇām | tau prajāpatim praśnam aitām | sa prajāpatir brāhmaṇam abravīt | etad vi brūhīti | ā śrāvayetīdaṃ devāḥ śṛṇuteti vāva tad abravīd agnir devo hoteti ya eva devānāṃ tam avṛṇīta tato devāḥ abhavan parāsurāḥ | yasyaivaṃ viduṣaḥ pravaram pravṛṇate bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati yad brāhmaṇaś cābrāhmaṇaś ca praśnam eyātām brāhmaṇāyādhi brūyāt | yad brāhmaṇāyādhyāhā''tmane 'dhy āha yad brāhmaṇam parāhā''tmanam parā''ha tasmād brāhmaṇo na parocyaḥ ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.