अयज्ञो वा एष यो ऽसामा । अग्न आ याहि वीतय इत्य् आह राथंतरस्यैष वर्णस् तं त्वा समिद्भिर् अङ्गिर इत्य् आह वामदेव्यस्यैष वर्णः । बृहद् अग्ने सुवीर्यम् इत्य् आह बृहत एष वर्णः । यद् एतं तृचम् अन्वाह यज्ञम् एव तत् सामन्वन्तं करोति । अग्निर् अमुष्मिम्̐ लोक आसीद् आदित्यो ऽस्मिन् ताव् इमौ लोकाव् अशान्तौ आस्ताम् । ते देवा अब्रुवन् । एतेमौ वि पर्य् ऊहामेति । अग्न आ याहि वीतय इत्य् अस्मिम्̐ लोके ऽग्निम् अदधुर् बृहद् अग्ने सुवीर्यम् इत्य् अमुष्मिम्̐ लोक आदित्यम् । ततो वा इमौ लोकाव् अशाम्यताम् । यद् एवम् अन्वाहानयोर् लोकयोः शान्त्यै शाम्यतो ऽस्मा इमौ लोकौ य एवं वेद पञ्चदश सामिधेनीर् अन्व् आह पञ्चदश वा अर्धमासस्य रात्रयः । अर्धमासशः संवत्सर आप्यते तासां त्रीणि च शतानि षष्टिश् चाक्षराणि तावतीः संवत्सरस्य रात्रयः । अक्षरश एव संवत्सरम् आप्नोति नृमेधश् च परुच्छेपश् च ब्रह्मवाद्यम् अवदेताम् अस्मिन् दाराव् आर्द्रे ऽग्निं जनयाव यतरो नौ ब्रह्मीयान् इति नृमेधो ऽभ्य् अवदत् स धूमम् अजनयत् परुच्छेपो ऽभ्य् अवदत् सो ऽग्निम् अजनयत् । ऋष इत्य् अब्रवीत् ॥ यत् समावद् विद्व कथा त्वम् अग्निम् अजीजनो नाहम् इति सामिधेनीनाम् एवाहं वर्णं वेदेत्य् अब्रवीत् । यद् घृतवत् पदम् अनूच्यते स आसां वर्णस् तं त्वा समिद्भिर् अङ्गिर इत्य् आह सामिधेनीष्व् एव तज् ज्योतिर् जनयति स्त्रियस् तेन यद् ऋच स्त्रियस् तेन यद् गायत्रिय स्त्रियस् तेन यत् सामिधेन्यः । वृषण्वतीम् अन्व् आह ॥ तेन पुꣳस्वतीस् तेन सेन्द्रास् तेन मिथुनाः । अग्निर् देवानां दूत आसीद् उशना काव्यो ऽसुराणाम् । तौ प्रजापतिम् प्रश्नम् ऐताम् स प्रजापतिर् अग्निं दूतं वृणीमह इत्य् अभि पर्यावर्तत ततो देवा अभवन् परासुराः । यस्यैवं विदुषो ऽग्निं दूतं वृणीमह इत्य् अन्वाह भवत्य् आत्मना परास्य भ्रातृव्यो भवति । अध्वरवतीम् अन्व् आह भ्रातृव्यम् एवैतया ध्वरति शोचिष्केशस् तम् ईमह इत्य् आह पवित्रम् एवैतत् । यजमानम् एवैतया पवयति समिद्धो अग्न आहुतेत्य् आह परिधिम् एवैतम् परि दधात्य् अस्कन्दाय यद् अत ऊर्ध्वम् अभ्यादध्याद् यथा बहिःपरिधि स्कन्दति तादृग् एव तत् त्रयो वा अग्नयो हव्यवाहनो देवानां कव्यवाहनः पितृणाꣳ सहरक्षा असुराणाम् । त एतर्ह्य् आ शꣳसन्ते मां वरिष्यते माम् इति वृणीध्वꣳ हव्यवाहनम् इत्य् आह य एव देवानां तं वृणीते । आर्षेयं वृणीते बन्धोर् एव नैति । अथो संतत्यै परस्ताद् अर्वाचो वृणीते तस्मात् परस्ताद् अर्वाञ्चो मनुष्यान् पितरो ऽनु प्र पिपते ॥
ayajño vā eṣa yo 'sāmā | agna ā yāhi vītaya ity āha rāthaṃtarasyaiṣa varṇas taṃ tvā samidbhir aṅgira ity āha vāmadevyasyaiṣa varṇaḥ | bṛhad agne suvīryam ity āha bṛhata eṣa varṇaḥ | yad etaṃ tṛcam anvāha yajñam eva tat sāmanvantaṃ karoti | agnir amuṣmim̐ loka āsīd ādityo 'smin tāv imau lokāv aśāntau āstām | te devā abruvan | etemau vi pary ūhāmeti | agna ā yāhi vītaya ity asmim̐ loke 'gnim adadhur bṛhad agne suvīryam ity amuṣmim̐ loka ādityam | tato vā imau lokāv aśāmyatām | yad evam anvāhānayor lokayoḥ śāntyai śāmyato 'smā imau lokau ya evaṃ veda pañcadaśa sāmidhenīr anv āha pañcadaśa vā ardhamāsasya rātrayaḥ | ardhamāsaśaḥ saṃvatsara āpyate tāsāṃ trīṇi ca śatāni ṣaṣṭiś cākṣarāṇi tāvatīḥ saṃvatsarasya rātrayaḥ | akṣaraśa eva saṃvatsaram āpnoti nṛmedhaś ca parucchepaś ca brahmavādyam avadetām asmin dārāv ārdre 'gniṃ janayāva yataro nau brahmīyān iti nṛmedho 'bhy avadat sa dhūmam ajanayat parucchepo 'bhy avadat so 'gnim ajanayat | ṛṣa ity abravīt || yat samāvad vidva kathā tvam agnim ajījano nāham iti sāmidhenīnām evāhaṃ varṇaṃ vedety abravīt | yad ghṛtavat padam anūcyate sa āsāṃ varṇas taṃ tvā samidbhir aṅgira ity āha sāmidhenīṣv eva taj jyotir janayati striyas tena yad ṛca striyas tena yad gāyatriya striyas tena yat sāmidhenyaḥ | vṛṣaṇvatīm anv āha || tena pum̐svatīs tena sendrās tena mithunāḥ | agnir devānāṃ dūta āsīd uśanā kāvyo 'surāṇām | tau prajāpatim praśnam aitām sa prajāpatir agniṃ dūtaṃ vṛṇīmaha ity abhi paryāvartata tato devā abhavan parāsurāḥ | yasyaivaṃ viduṣo 'gniṃ dūtaṃ vṛṇīmaha ity anvāha bhavaty ātmanā parāsya bhrātṛvyo bhavati | adhvaravatīm anv āha bhrātṛvyam evaitayā dhvarati śociṣkeśas tam īmaha ity āha pavitram evaitat | yajamānam evaitayā pavayati samiddho agna āhutety āha paridhim evaitam pari dadhāty askandāya yad ata ūrdhvam abhyādadhyād yathā bahiḥparidhi skandati tādṛg eva tat trayo vā agnayo havyavāhano devānāṃ kavyavāhanaḥ pitṛṇām̐ saharakṣā asurāṇām | ta etarhy ā śam̐sante māṃ variṣyate mām iti vṛṇīdhvam̐ havyavāhanam ity āha ya eva devānāṃ taṃ vṛṇīte | ārṣeyaṃ vṛṇīte bandhor eva naiti | atho saṃtatyai parastād arvāco vṛṇīte tasmāt parastād arvāñco manuṣyān pitaro 'nu pra pipate ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.