वाग् वै देवेभ्यो ऽपाक्रामद् यज्ञायातिष्ठमाना सा वनस्पतीन् प्राविशत् सैषा वाग् वनस्पतिषु वदति या दुन्दुभौ या तूणवे या वीणायाम् । यद् दीक्षितदण्डम् प्रयच्छति वाचम् एवाव रुन्द्धे । औदुम्बरो भवत्य् ऊर्ग् वा उदुम्बर ऊर्जम् एवाव रुन्द्धे मुखेन सम्मितो भवति मुखत एवास्मा ऊर्जं दधाति तस्मान् मुखत ऊर्जा भुञ्जते । क्रीते सोमे मैत्रावरुणाय दण्डम् प्र यच्छति मैत्रावरुणो हि पुरस्ताद् ऋत्विग्भ्यो वाचं विभजति ताम् ऋत्विजो यजमाने प्रति ष्ठापयन्ति स्वाहा यज्ञम् मनसेत्य् आह मनसा हि पुरुषो यज्ञम् अभिगच्छति स्वाहा द्यावापृथिवीभ्याम् इत्य् आह द्यावापृथिव्योर् हि यज्ञः स्वाहोरोर् अन्तरिक्षाद् इत्य् आहान्तरिक्षे हि यज्ञः स्वाहा यज्ञं वाताद् आरभ इत्य् आहायम् वाव यः पवते स यज्ञस् तम् एव साक्षाद् आ रभते मुष्टी करोति वाचं यच्छति यज्ञस्य धृत्यै । अदीक्षिष्टायम् ब्राह्मण इति त्रिर् उपाꣳश्व् आह देवेभ्य एवैनम् प्राह त्रिर् उच्चैर् उभयेभ्य एवैनं देवमनुष्येभ्यः प्राह न पुरा नक्षत्रेभ्यो वाचं वि सृजेत् । यत् पुरा नक्षत्रेभ्यो वाचं विसृजेद् यज्ञं वि च्छिन्द्यात् । उदितेषु नक्षत्रेषु व्रतं कृणुतेति वाचं वि सृजति यज्ञव्रतो वै दीक्षितो यज्ञम् एवाभि वाचं वि सृजति यदि विसृजेद् वैष्णवीम् ऋचम् अनु ब्रूयाद् यज्ञो वै विष्णुर् यज्ञेनैव यज्ञꣳ सं तनोति दैवीं धियम् मनामह इत्य् आह यज्ञम् एव तन् म्रदयति सुपारा नो असद् वश इत्य् आह व्युष्टिम् एवाव रुन्द्धे । ब्रह्मवादिनो वदन्ति होतव्यं दीक्षितस्य गृहा३इ न होतव्या३म् इति हविर् वै दीक्षितो यज् जुहुयाद् यजमानस्यावदाय जुहुयाद् यन् न जुहुयाद् यज्ञपरुर् अन्तर् इयाद् ये देवा मनोजाता मनोयुज इत्य् आह प्राणा वै देवा मनोजाता मनोयुजस् तेष्व् एव परोऽक्षं जुहोति तन् नेव हुतं नेवाहुतम् । स्वपन्तं वै दीक्षितꣳ रक्षाꣳसि जिघाꣳसन्त्य् अग्निः खलु वै रक्षोहाग्ने त्वꣳ सु जागृहि वयꣳ सु मन्दिषीमहीत्य् आहाग्निम् एवाधिपां कृत्वा स्वपिति रक्षसाम् अपहत्यै । अव्रत्यम् इव वा एष करोति यो दीक्षितः स्वपिति त्वम् अग्ने व्रतपा असीत्य् आहाग्निर् वै देवानां व्रतपतिः स एवैनं व्रतम् आलम्भयति देव आ मर्त्येष्वा इत्य् आह देवः ह्य् एष सन् मर्त्येषु त्वं यज्ञेष्व् ईड्य इत्य् आहैतꣳ हि यज्ञेष्व् ईडते । अप वै दीक्षितात् सुषुपुष इन्द्रियं देवताः क्रामन्ति विश्वे देवा अभि माम् आववृत्रन्न् इत्य् आह । इन्द्रियेणैवैनं देवताभिः सं नयति यद् एतद् यजुर् न ब्रूयाद् यावत एव पशून् अभि दीक्षेत तावन्तो ऽस्य पशवः स्यू रास्वेयत् ॥ सोमाऽऽभूयो भरेत्य् आहापरिमितान् एव पशून् अव रुन्द्धे चन्द्रमसि मम भोगाय भवेत्य् आह यथादेवतम् एवैनाः प्रति गृह्णाति वायवे त्वा वरुणाय त्वेति यद् एवम् एता नानुदिशेद् अयथा देवतं दक्षिणा गमयेद् आ देवताभ्यो वृश्च्येत यद् एवम् एता अनुदिशति यथादेवतम् एव दक्षिणा गमयति न देवताभ्य आ वृश्च्यते देवीर् आपो अपां नपाद् इत्य् आह यद् वो मेध्यं यज्ञियꣳ सदेवं तद् वो माव क्रमिषम् इति वावैतद् आह । अच्छिन्नं तन्तुम् पृथिव्या अनु गेषम् इत्य् आह सेतुम् एव कृत्वाऽत्य् एति ॥
vāg vai devebhyo 'pākrāmad yajñāyātiṣṭhamānā sā vanaspatīn prāviśat saiṣā vāg vanaspatiṣu vadati yā dundubhau yā tūṇave yā vīṇāyām | yad dīkṣitadaṇḍam prayacchati vācam evāva runddhe | audumbaro bhavaty ūrg vā udumbara ūrjam evāva runddhe mukhena sammito bhavati mukhata evāsmā ūrjaṃ dadhāti tasmān mukhata ūrjā bhuñjate | krīte some maitrāvaruṇāya daṇḍam pra yacchati maitrāvaruṇo hi purastād ṛtvigbhyo vācaṃ vibhajati tām ṛtvijo yajamāne prati ṣṭhāpayanti svāhā yajñam manasety āha manasā hi puruṣo yajñam abhigacchati svāhā dyāvāpṛthivībhyām ity āha dyāvāpṛthivyor hi yajñaḥ svāhoror antarikṣād ity āhāntarikṣe hi yajñaḥ svāhā yajñaṃ vātād ārabha ity āhāyam vāva yaḥ pavate sa yajñas tam eva sākṣād ā rabhate muṣṭī karoti vācaṃ yacchati yajñasya dhṛtyai | adīkṣiṣṭāyam brāhmaṇa iti trir upām̐śv āha devebhya evainam prāha trir uccair ubhayebhya evainaṃ devamanuṣyebhyaḥ prāha na purā nakṣatrebhyo vācaṃ vi sṛjet | yat purā nakṣatrebhyo vācaṃ visṛjed yajñaṃ vi cchindyāt | uditeṣu nakṣatreṣu vrataṃ kṛṇuteti vācaṃ vi sṛjati yajñavrato vai dīkṣito yajñam evābhi vācaṃ vi sṛjati yadi visṛjed vaiṣṇavīm ṛcam anu brūyād yajño vai viṣṇur yajñenaiva yajñam̐ saṃ tanoti daivīṃ dhiyam manāmaha ity āha yajñam eva tan mradayati supārā no asad vaśa ity āha vyuṣṭim evāva runddhe | brahmavādino vadanti hotavyaṃ dīkṣitasya gṛhā3i na hotavyā3m iti havir vai dīkṣito yaj juhuyād yajamānasyāvadāya juhuyād yan na juhuyād yajñaparur antar iyād ye devā manojātā manoyuja ity āha prāṇā vai devā manojātā manoyujas teṣv eva paro'kṣaṃ juhoti tan neva hutaṃ nevāhutam | svapantaṃ vai dīkṣitam̐ rakṣām̐si jighām̐santy agniḥ khalu vai rakṣohāgne tvam̐ su jāgṛhi vayam̐ su mandiṣīmahīty āhāgnim evādhipāṃ kṛtvā svapiti rakṣasām apahatyai | avratyam iva vā eṣa karoti yo dīkṣitaḥ svapiti tvam agne vratapā asīty āhāgnir vai devānāṃ vratapatiḥ sa evainaṃ vratam ālambhayati deva ā martyeṣvā ity āha devaḥ hy eṣa san martyeṣu tvaṃ yajñeṣv īḍya ity āhaitam̐ hi yajñeṣv īḍate | apa vai dīkṣitāt suṣupuṣa indriyaṃ devatāḥ krāmanti viśve devā abhi mām āvavṛtrann ity āha | indriyeṇaivainaṃ devatābhiḥ saṃ nayati yad etad yajur na brūyād yāvata eva paśūn abhi dīkṣeta tāvanto 'sya paśavaḥ syū rāsveyat || somā''bhūyo bharety āhāparimitān eva paśūn ava runddhe candramasi mama bhogāya bhavety āha yathādevatam evaināḥ prati gṛhṇāti vāyave tvā varuṇāya tveti yad evam etā nānudiśed ayathā devataṃ dakṣiṇā gamayed ā devatābhyo vṛścyeta yad evam etā anudiśati yathādevatam eva dakṣiṇā gamayati na devatābhya ā vṛścyate devīr āpo apāṃ napād ity āha yad vo medhyaṃ yajñiyam̐ sadevaṃ tad vo māva kramiṣam iti vāvaitad āha | acchinnaṃ tantum pṛthivyā anu geṣam ity āha setum eva kṛtvā'ty eti ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.