गावो वा एतत् सत्त्रम् आसताशृङ्गाः सतीः शृङ्गाणि नो जायन्ता इति कामेन तासां दश मासा निषण्णा आसन्न् अथ शृङ्गाण्य् अजायन्त ता उद् अतिष्ठन् । अरात्स्मेति । अथ यासां नाजायन्त ताः संवत्सरम् आप्त्वोद् अतिष्ठन् । अरात्स्मेति यासां चाजायन्त यासां च न ता उभयीर् उद् अतिष्ठन् । अरात्स्मेति गोसत्त्रं वै संवत्सरः । य एवं विद्वाꣳसः संवत्सरम् उपयन्त्य् ऋध्नुवन्त्य् एव तस्मात् तूपरा वार्षिकौ मासौ पर्त्वा चरति सत्त्राभिजितꣳ ह्य् अस्यै तस्मात् संवत्सरसदो यत् किं च गृहे क्रियते तद् आप्तम् अवरुद्धम् अभिजितं क्रियते समुद्रं वा एते प्र प्लवन्ते ये संवत्सरम् उपयन्ति यो वै समुद्रस्य पारं न पश्यति न वै स तत उदेति संवत्सरः वै समुद्रस् तस्यैतत् पारं यद् अतिरात्रौ य एवं विद्वाꣳसः संवत्सरम् उपयन्त्य् अनार्ता एवोदृचम् गच्छन्ति । इयं वै पूर्वो ऽतिरात्रो ऽसाव् उत्तरः । मनः पूर्वो वाग् उत्तरः प्राणः पूर्वो ऽपान उत्तरः प्ररोधनम् पूर्व उदयनम् उत्तरः । ज्योतिष्टोमो वैश्वानरो ऽतिरात्रो भवति ज्योतिर् एव पुरस्ताद् दधते सुवर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै चतुर्विꣳशः प्रायणीयो भवति चतुर्विꣳशतिर् अर्धमासाः संवत्सरः प्रयन्त एव संवत्सरे प्रति तिष्ठन्ति तस्य त्रीणि च शतानि षष्टिश् च स्तोत्रीयस् तावतीः संवत्सरस्य रात्रयः । उभे एव संवत्सरस्य रूपे आप्नुवन्ति ते सꣳस्थित्या अरिष्ट्या उत्तरैर् अहोभिश् चरन्ति षडहा भवन्ति षड् वा ऋतवः संवत्सरः । ऋतुष्व् एव संवत्सरे प्रति तिष्ठन्ति गौश् चायुश् च मध्यत स्तोमौ भवतः संवत्सरस्यैव तन् मिथुनम् मध्यतः दधति प्रजननाय ज्योतिर् अभितो भवति विमोचनम् एव तत् । छन्दाꣳस्य् एव तद् विमोकं यन्ति । अथो उभयतोज्योतिषैव षडहेन सुवर्गं लोकं यन्ति ब्रह्मवदिनो वदन्ति । आसते केन यन्तीति देवयानेन पथेति ब्रूयात् । छन्दाꣳसि वै देवयानः पन्था गायत्री त्रिष्टुब् जगती ज्योतिर् वै गायत्री गौस् त्रिष्टुग् आयुर् जगती यद् एते स्तोमा भवन्ति देवयानेनैव तत् पथा यन्ति समानꣳ साम भवति देवलोको वै साम देवलोकाद् एव न यन्ति । अन्याअन्या ऋचो भवन्ति मनुष्यलोको वा ऋचः । मनुष्यलोकाद् एवान्यमन्यं देवलोकम् अभ्यारोहन्तो यन्ति । अभिवर्तो ब्रह्मसामम् भवति सुवर्गस्य लोकस्याभिवृत्त्यै । अभिजिद् भवति सुवर्गस्य लोकस्याभिजित्यै विश्वजिद् भवति विश्वस्य जित्यै मासिमासि पृष्ठान्य् उप यन्ति मासिमास्य् अतिग्राह्या गृह्यन्ते मासिमास्य् एव वीर्यं दधति मासाम् प्रतिष्ठित्यै । उपरिष्टान् मासाम् पृष्ठान्य् उप यन्ति तस्माद् उपरिष्टाद् ओषधयः फलं गृह्णन्ति ॥
gāvo vā etat sattram āsatāśṛṅgāḥ satīḥ śṛṅgāṇi no jāyantā iti kāmena tāsāṃ daśa māsā niṣaṇṇā āsann atha śṛṅgāṇy ajāyanta tā ud atiṣṭhan | arātsmeti | atha yāsāṃ nājāyanta tāḥ saṃvatsaram āptvod atiṣṭhan | arātsmeti yāsāṃ cājāyanta yāsāṃ ca na tā ubhayīr ud atiṣṭhan | arātsmeti gosattraṃ vai saṃvatsaraḥ | ya evaṃ vidvām̐saḥ saṃvatsaram upayanty ṛdhnuvanty eva tasmāt tūparā vārṣikau māsau partvā carati sattrābhijitam̐ hy asyai tasmāt saṃvatsarasado yat kiṃ ca gṛhe kriyate tad āptam avaruddham abhijitaṃ kriyate samudraṃ vā ete pra plavante ye saṃvatsaram upayanti yo vai samudrasya pāraṃ na paśyati na vai sa tata udeti saṃvatsaraḥ vai samudras tasyaitat pāraṃ yad atirātrau ya evaṃ vidvām̐saḥ saṃvatsaram upayanty anārtā evodṛcam gacchanti | iyaṃ vai pūrvo 'tirātro 'sāv uttaraḥ | manaḥ pūrvo vāg uttaraḥ prāṇaḥ pūrvo 'pāna uttaraḥ prarodhanam pūrva udayanam uttaraḥ | jyotiṣṭomo vaiśvānaro 'tirātro bhavati jyotir eva purastād dadhate suvargasya lokasyānukhyātyai caturvim̐śaḥ prāyaṇīyo bhavati caturvim̐śatir ardhamāsāḥ saṃvatsaraḥ prayanta eva saṃvatsare prati tiṣṭhanti tasya trīṇi ca śatāni ṣaṣṭiś ca stotrīyas tāvatīḥ saṃvatsarasya rātrayaḥ | ubhe eva saṃvatsarasya rūpe āpnuvanti te sam̐sthityā ariṣṭyā uttarair ahobhiś caranti ṣaḍahā bhavanti ṣaḍ vā ṛtavaḥ saṃvatsaraḥ | ṛtuṣv eva saṃvatsare prati tiṣṭhanti gauś cāyuś ca madhyata stomau bhavataḥ saṃvatsarasyaiva tan mithunam madhyataḥ dadhati prajananāya jyotir abhito bhavati vimocanam eva tat | chandām̐sy eva tad vimokaṃ yanti | atho ubhayatojyotiṣaiva ṣaḍahena suvargaṃ lokaṃ yanti brahmavadino vadanti | āsate kena yantīti devayānena patheti brūyāt | chandām̐si vai devayānaḥ panthā gāyatrī triṣṭub jagatī jyotir vai gāyatrī gaus triṣṭug āyur jagatī yad ete stomā bhavanti devayānenaiva tat pathā yanti samānam̐ sāma bhavati devaloko vai sāma devalokād eva na yanti | anyāanyā ṛco bhavanti manuṣyaloko vā ṛcaḥ | manuṣyalokād evānyamanyaṃ devalokam abhyārohanto yanti | abhivarto brahmasāmam bhavati suvargasya lokasyābhivṛttyai | abhijid bhavati suvargasya lokasyābhijityai viśvajid bhavati viśvasya jityai māsimāsi pṛṣṭhāny upa yanti māsimāsy atigrāhyā gṛhyante māsimāsy eva vīryaṃ dadhati māsām pratiṣṭhityai | upariṣṭān māsām pṛṣṭhāny upa yanti tasmād upariṣṭād oṣadhayaḥ phalaṃ gṛhṇanti ||
Roman (IAST) transliteration rendered by HREEM from the edition's Devanagari; the Devanagari is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.