येनात्मना विलीयन्त उद्भवन्ति च वृत्तयः । नित्यावगतये तस्मै नमो धीप्रत्ययात्मने
yenātmanā vilīyanta udbhavanti ca vṛttayaḥ / nityāvagataye tasmai namo dhīpratyayātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Samkara: Upadesasahasri·1·1.18
Samkara: Upadesasahasri 1.18
प्रमथ्य वज्रोपमयुक्तिसंभृतैः श्रुतेर् अरातिञ् शतशो वचो ऽसिभिः । ररक्ष वेदार्थनिधिं विशालधीर् नमो यतीन्द्राय गुरोर् गरीयसे
pramathya vajropamayuktisaṃbhṛtaiḥ śruter arātiñ śataśo vaco 'sibhiḥ / rarakṣa vedārthanidhiṃ viśāladhīr namo yatīndrāya guror garīyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यमुक्तः सद् एवास्मीत्य् एवं चेन् न भवेन् मतिः । किमर्थं श्रावयत्य् एवं मातृवच् छ्रुतिर् आदृता
nityamuktaḥ sad evāsmīty evaṃ cen na bhaven matiḥ / kimarthaṃ śrāvayaty evaṃ mātṛvac chrutir ādṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धाद् एवाहम् इत्य् अस्माद् युष्मद्धर्मो निषिध्यते । रज्ज्वाम् इवाहिधीर् युक्त्या तत् त्वम् इत्यादिशासनैः
siddhād evāham ity asmād yuṣmaddharmo niṣidhyate / rajjvām ivāhidhīr yuktyā tat tvam ityādiśāsanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रप्रामाण्यतो ज्ञेया धर्मादेर् अस्तिता यथा । विषापोहो यथा ध्यानाद् ध्नुतिः स्यात् पाप्मनस् तथा
śāstraprāmāṇyato jñeyā dharmāder astitā yathā / viṣāpoho yathā dhyānād dhnutiḥ syāt pāpmanas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद् ब्रह्माहं करोमीति प्रत्ययाव् आत्मसाक्षिकौ । तयोर् अज्ञानजस्यैव त्यागो युक्ततरो मतः
sad brahmāhaṃ karomīti pratyayāv ātmasākṣikau / tayor ajñānajasyaiva tyāgo yuktataro mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद् अस्मीति प्रमाणोत्था धीर् अन्या तन्निभोद्भवा । प्रत्यक्षादिनिभा वापि बाध्यते दिग्भ्रमादिवत्
sad asmīti pramāṇotthā dhīr anyā tannibhodbhavā / pratyakṣādinibhā vāpi bādhyate digbhramādivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ता भोक्तेति यच् छास्त्रं लोकबुद्ध्यनुवादि तत् । सद् अस्मीति श्रुतेर् जाता बाध्यते ऽन्यैतयैव धीः
kartā bhokteti yac chāstraṃ lokabuddhyanuvādi tat / sad asmīti śruter jātā bādhyate 'nyaitayaiva dhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद् एव त्वम् असीत्य् उक्ते नात्मनो मुक्ततां स्थिराम् । प्रपद्यते प्रसंचक्षाम् अतो युक्त्यानुचिन्तयेत्
sad eva tvam asīty ukte nātmano muktatāṃ sthirām / prapadyate prasaṃcakṣām ato yuktyānucintayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृद् उक्तं न गृह्णाति वाक्यार्थज्ञो ऽपि यो भवेत् । अपेक्षते ऽत एवान्यद् अवोचाम द्वयं हि तत्
sakṛd uktaṃ na gṛhṇāti vākyārthajño 'pi yo bhavet / apekṣate 'ta evānyad avocāma dvayaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियोगो ऽप्रतिपन्नत्वात् कर्मणां स यथा भवेत् । अविरुद्धो भवेत् तावद् यावत् संवेद्यतादृढा
niyogo 'pratipannatvāt karmaṇāṃ sa yathā bhavet / aviruddho bhavet tāvad yāvat saṃvedyatādṛḍhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेष्टितं च तथा मिथ्या स्वच्छन्दः प्रतिपद्यते । प्रसंख्यानम् अतः कार्यं यावद् आत्मानुभूयते
ceṣṭitaṃ ca tathā mithyā svacchandaḥ pratipadyate / prasaṃkhyānam ataḥ kāryaṃ yāvad ātmānubhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद् अस्मीति च विज्ञानम् अक्षजो बाधते ध्रुवम् । शब्दोत्थं दृढसंस्कारो दोषैश् चाक्र्ष्यते बहिः
sad asmīti ca vijñānam akṣajo bādhate dhruvam / śabdotthaṃ dṛḍhasaṃskāro doṣaiś cākrṣyate bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतानुमानजन्मानौ सामान्यविषयौ यतः । प्रत्ययाव् अक्षजो ऽवश्यं विशेषार्थो निवारयेत्
śrutānumānajanmānau sāmānyaviṣayau yataḥ / pratyayāv akṣajo 'vaśyaṃ viśeṣārtho nivārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाक्यार्थप्रत्ययि कश्चिन् निर्दुःखो नोपलभ्यते । यदि वा दृश्यते कश्चिद् वाक्यार्थश्रुतिमात्रतः
vākyārthapratyayi kaścin nirduḥkho nopalabhyate / yadi vā dṛśyate kaścid vākyārthaśrutimātrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दुःखो ऽतीतदेहेषु कृतभावो ऽनुमीयते । चर्या नो ऽशास्त्रसंवेद्या स्याद् अनिष्टं तथा सति
nirduḥkho 'tītadeheṣu kṛtabhāvo 'numīyate / caryā no 'śāstrasaṃvedyā syād aniṣṭaṃ tathā sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद् असीति फलं चोक्त्वा विधेयं साधनं यतः । न तद् अन्यत् प्रसंख्यानात् प्रसिद्धार्थम् इहेष्यते
sad asīti phalaṃ coktvā vidheyaṃ sādhanaṃ yataḥ / na tad anyat prasaṃkhyānāt prasiddhārtham iheṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अनुभवायैव प्रसंचक्षीत यत्नतः । त्यजन् साधनतत्साध्यविरुद्धं शमनादिमान्
tasmād anubhavāyaiva prasaṃcakṣīta yatnataḥ / tyajan sādhanatatsādhyaviruddhaṃ śamanādimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैतद् एवं रहस्यानां नेतिनेत्यवसानतः । क्रियासाध्यं पुरा श्राव्यं न मोक्षो नित्यसिद्धतः
naitad evaṃ rahasyānāṃ netinetyavasānataḥ / kriyāsādhyaṃ purā śrāvyaṃ na mokṣo nityasiddhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रदुःखं यथाध्यस्तं पित्रादुःखे स्व आत्मनि । अहंकर्त्रा तथाध्यस्तं नित्यादुःखे स्व आत्मनि
putraduḥkhaṃ yathādhyastaṃ pitrāduḥkhe sva ātmani / ahaṃkartrā tathādhyastaṃ nityāduḥkhe sva ātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽध्यासो नेति नेतीति प्राप्तवत् प्रतिषिध्यते । भूयो ऽध्यासविधिः कश्चित् कुतश्चिन् नोपपद्यते
so 'dhyāso neti netīti prāptavat pratiṣidhyate / bhūyo 'dhyāsavidhiḥ kaścit kutaścin nopapadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनीह यथाध्यासः प्रतिषेधस् तथैव च । मलाध्यासनिषेधौ खे क्रियेते च यथाबुधैः
ātmanīha yathādhyāsaḥ pratiṣedhas tathaiva ca / malādhyāsaniṣedhau khe kriyete ca yathābudhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तश् चेत् प्रतिषिध्येत मोक्षो ऽनित्यो भवेद् ध्रुवम् । अतो ऽप्राप्तनिषेधो ऽयं दिव्य् अग्निचयनादिवत्
prāptaś cet pratiṣidhyeta mokṣo 'nityo bhaved dhruvam / ato 'prāptaniṣedho 'yaṃ divy agnicayanādivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभाव्यो गोचरे शब्दः प्रत्ययो वा न चान्यथा । न संभाव्यौ तदात्मत्वाद् अहंकर्तुस् तथैव च
saṃbhāvyo gocare śabdaḥ pratyayo vā na cānyathā / na saṃbhāvyau tadātmatvād ahaṃkartus tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंकर्त्रात्मनि न्यस्तं चैतन्ये कर्तृतादि यत् । नेति नेतीति तत् सर्वं साहंकर्त्रा निषिध्यते
ahaṃkartrātmani nyastaṃ caitanye kartṛtādi yat / neti netīti tat sarvaṃ sāhaṃkartrā niṣidhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपलब्धिः स्वयंज्योतिर् दृशिः प्रत्यक्सदक्रियः । साक्षात् सर्वान्तरः साक्षी चेता नित्यो ऽगुणो ऽद्वयः
upalabdhiḥ svayaṃjyotir dṛśiḥ pratyaksadakriyaḥ / sākṣāt sarvāntaraḥ sākṣī cetā nityo 'guṇo 'dvayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संनिधौ सर्वदा तस्य स्यात् तदाभो ऽभिमानकृत् । आत्मात्मीयं द्वयं चातः स्याद् अहंममगोचरः
saṃnidhau sarvadā tasya syāt tadābho 'bhimānakṛt / ātmātmīyaṃ dvayaṃ cātaḥ syād ahaṃmamagocaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिकर्मादिमत्त्वाद् धि तस्मिञ् शब्दास् त्व् अहंकृति । न कश्चिद् वर्तते शब्दस् तदभावात् स्व आत्मनि
jātikarmādimattvād dhi tasmiñ śabdās tv ahaṃkṛti / na kaścid vartate śabdas tadabhāvāt sva ātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभासो यत्र तत्रैव शब्दाः प्रत्यग्दृशिं स्थिताः । लक्षयेयुर् न साक्षात् तम् अभिदध्युः कथंचन
ābhāso yatra tatraiva śabdāḥ pratyagdṛśiṃ sthitāḥ / lakṣayeyur na sākṣāt tam abhidadhyuḥ kathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नह्य् अजात्यादिमान् कश्चिद् अर्थः शब्दैर् निरूप्यते । आत्माभासो यतो ऽहंकृद् आत्मशब्दैस् तथोच्यते
nahy ajātyādimān kaścid arthaḥ śabdair nirūpyate / ātmābhāso yato 'haṃkṛd ātmaśabdais tathocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उल्मुकादौ यथाग्न्यर्थाः परार्थत्वान् न चाञ्जसा । मुखाद् अन्यो मुखाभासो यथादर्शानुकारतः
ulmukādau yathāgnyarthāḥ parārthatvān na cāñjasā / mukhād anyo mukhābhāso yathādarśānukārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभासान् मुखम् अप्य् एवम् आदर्शाननुवर्तनात् । अहंकृत्य् आत्मनिर्भासो मुखाभासवद् इष्यते
ābhāsān mukham apy evam ādarśānanuvartanāt / ahaṃkṛty ātmanirbhāso mukhābhāsavad iṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखवत् स्थित आत्मान्यो ऽविविक्तौ तौ तथैव च । संसारी च स इत्य् एक आभासो यस् त्व् अहंकृति
mukhavat sthita ātmānyo 'viviktau tau tathaiva ca / saṃsārī ca sa ity eka ābhāso yas tv ahaṃkṛti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्तु च्छाया स्मृतेर् अन्यन् माधुर्यादि च कारणम् । ज्ञैकदेशो विकारो वा तदाभासाश्रयः परे
vastu cchāyā smṛter anyan mādhuryādi ca kāraṇam / jñaikadeśo vikāro vā tadābhāsāśrayaḥ pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंकर्तैव संसारी स्वतन्त्र इति केचन । अहंकारादिसंतानः संसारी नान्वयि पृथक्
ahaṃkartaiva saṃsārī svatantra iti kecana / ahaṃkārādisaṃtānaḥ saṃsārī nānvayi pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं सौगता आहुस् तत्र न्यायो विचार्यताम् । संसारिणां कथा त्व् आस्तां प्रकृतं त्व् अधुनोच्यते
ity evaṃ saugatā āhus tatra nyāyo vicāryatām / saṃsāriṇāṃ kathā tv āstāṃ prakṛtaṃ tv adhunocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखाभासो य आदर्शे धर्मो नान्यतरस्य सः । द्वयोर् एकस्य चेद् धर्मो वियुक्ते ऽन्यतरे भवेत्
mukhābhāso ya ādarśe dharmo nānyatarasya saḥ / dvayor ekasya ced dharmo viyukte 'nyatare bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखेन व्यपदेशात् स मुखस्यैवेति चेन् मतम् । नादर्शानुविधानाच् च मुखे सत्य् अविभावतः
mukhena vyapadeśāt sa mukhasyaiveti cen matam / nādarśānuvidhānāc ca mukhe saty avibhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयोर् एवेति चेत् तन् न द्वयोर् एवाप्य् अदर्शनात् । अदृष्टस्य सतो दृष्टिः स्याद् राहोश् चन्द्रसूर्ययोः
dvayor eveti cet tan na dvayor evāpy adarśanāt / adṛṣṭasya sato dṛṣṭiḥ syād rāhoś candrasūryayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राहोः प्राग् एव वस्तुत्वं सिद्धं शास्त्रप्रमाणतः । छायापक्षे त्व् अवस्तुत्वं तस्य स्यात् पूर्वयुक्तितः
rāhoḥ prāg eva vastutvaṃ siddhaṃ śāstrapramāṇataḥ / chāyāpakṣe tv avastutvaṃ tasya syāt pūrvayuktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छायाक्रान्तेर् निषेधो ऽयं न तु वस्तुत्वसाधकः । न ह्य् अर्थान्तरनिष्ठं सद् वाक्यम् अर्थान्तरं वदेत्
chāyākrānter niṣedho 'yaṃ na tu vastutvasādhakaḥ / na hy arthāntaraniṣṭhaṃ sad vākyam arthāntaraṃ vadet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माधुर्यादि च यत् कार्यम् उष्णद्रव्याद्यसेवनात् । छायाया न त्व् अदृष्टत्वाद् अपाम् एव च दर्शनात्
mādhuryādi ca yat kāryam uṣṇadravyādyasevanāt / chāyāyā na tv adṛṣṭatvād apām eva ca darśanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्माभासाश्रयाश् चैवं मुखाभासाश्रया यथा । गम्यते शास्त्रयुक्तिभ्याम् आभासासत्त्वम् एव च
ātmābhāsāśrayāś caivaṃ mukhābhāsāśrayā yathā / gamyate śāstrayuktibhyām ābhāsāsattvam eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दृशेर् अविकारित्वाद् आभासस्याप्य् अवस्तुतः । नाचितित्वाद् अहंकर्तुः कस्य संसारिता भवेत्
na dṛśer avikāritvād ābhāsasyāpy avastutaḥ / nācititvād ahaṃkartuḥ kasya saṃsāritā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविद्यामात्र एवातः संसारो ऽस्त्व् अविवेकतः । कूटस्थेनात्मना नित्यम् आत्मवान् आत्मनीव सः
avidyāmātra evātaḥ saṃsāro 'stv avivekataḥ / kūṭasthenātmanā nityam ātmavān ātmanīva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रज्जुसर्पो यथा रज्ज्वा सात्मकः प्राग् विवेकतः । अवस्तुसन्न् अपि ह्य् एष कूटस्थेनात्मना तथा
rajjusarpo yathā rajjvā sātmakaḥ prāg vivekataḥ / avastusann api hy eṣa kūṭasthenātmanā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्माभासाश्रयश् चात्मा प्रत्ययैः स्वैर् विकारवान् । सुखी दुःखी च संसारी नित्य एवेति केचन
ātmābhāsāśrayaś cātmā pratyayaiḥ svair vikāravān / sukhī duḥkhī ca saṃsārī nitya eveti kecana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्माभासापरिज्ञानाद् याथात्म्येन विमोहिताः । अहंकर्तारम् आत्मेति मन्यन्ते ते निरागमाः
ātmābhāsāparijñānād yāthātmyena vimohitāḥ / ahaṃkartāram ātmeti manyante te nirāgamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संसारो वस्तुसंस् तेषां कर्तृभोक्तृत्वलक्षणः । आत्माभासाश्रयाज्ञानात् संसरन्त्य् अविवेकतः
saṃsāro vastusaṃs teṣāṃ kartṛbhoktṛtvalakṣaṇaḥ / ātmābhāsāśrayājñānāt saṃsaranty avivekataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चैतन्याभासता बुद्धेर् आत्मनस् तत्स्वरूपता । स्याच् चेत् तं ज्ञानशब्दैश् च वेदः शास्तीति युज्यते
caitanyābhāsatā buddher ātmanas tatsvarūpatā / syāc cet taṃ jñānaśabdaiś ca vedaḥ śāstīti yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकृतिप्रत्ययार्थौ यौ भिन्नाव् एकाश्रयौ यथा । करोति गच्छतीत्यादौ दृष्टौ लोकप्रसिद्धितः
prakṛtipratyayārthau yau bhinnāv ekāśrayau yathā / karoti gacchatītyādau dṛṣṭau lokaprasiddhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानयोर् द्व्याश्रयत्वं तु लोके दृष्टं स्मृतौ तथा । जानात्यर्थेषु को हेतुर् द्व्याश्रयत्वे निगद्यताम्
nānayor dvyāśrayatvaṃ tu loke dṛṣṭaṃ smṛtau tathā / jānātyartheṣu ko hetur dvyāśrayatve nigadyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्माभासस् तु तिङ्वाच्यो धात्वर्थश् च धियः क्रिया । उभयं चाविवेकेन जानातीत्य् उच्यते मृषा
ātmābhāsas tu tiṅvācyo dhātvarthaś ca dhiyaḥ kriyā / ubhayaṃ cāvivekena jānātīty ucyate mṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बुद्धेर् अवबोधो ऽस्ति नात्मनो विद्यते क्रिया । अतो नान्यतरस्यापि जानातीति च युज्यते
na buddher avabodho 'sti nātmano vidyate kriyā / ato nānyatarasyāpi jānātīti ca yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाप्य् अतो भावशब्देन ज्ञप्तिर् इत्य् अपि युज्यते । न ह्य् आत्मा विक्रियामात्रो नित्य आत्मेतिशासनात्
nāpy ato bhāvaśabdena jñaptir ity api yujyate / na hy ātmā vikriyāmātro nitya ātmetiśāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बुद्धेर् बुद्धिवाच्यत्वं करणं न ह्य् अकर्तृकम् । नापि ज्ञायत इत्य् एवं कर्मशब्दैर् निरुच्यते
na buddher buddhivācyatvaṃ karaṇaṃ na hy akartṛkam / nāpi jñāyata ity evaṃ karmaśabdair nirucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न येषाम् एक एवात्मा निर्दुःखो ऽविक्रियः सदा । तेषां स्याच् छब्दवाच्यत्वं ज्ञेयत्वं चात्मनः सदा
na yeṣām eka evātmā nirduḥkho 'vikriyaḥ sadā / teṣāṃ syāc chabdavācyatvaṃ jñeyatvaṃ cātmanaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाहंकर्तुर् आत्मत्वं तदा शब्दार्थमुख्यता । नाशनायादिमत्त्वात् तु श्रुतौ तस्यात्मतेष्यते
yadāhaṃkartur ātmatvaṃ tadā śabdārthamukhyatā / nāśanāyādimattvāt tu śrutau tasyātmateṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्त तर्हि न मुख्यार्थो नापि गौणः कथंचन । जानातीत्यादिशब्दस्य गतिर् वाच्या तथापि तु
hanta tarhi na mukhyārtho nāpi gauṇaḥ kathaṃcana / jānātītyādiśabdasya gatir vācyā tathāpi tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दानाम् अयथार्थत्वे वेदस्याप्य् अप्रमाणता । सा च नेष्टा ततो ग्राह्या गतिर् अस्य प्रसिद्धितः
śabdānām ayathārthatve vedasyāpy apramāṇatā / sā ca neṣṭā tato grāhyā gatir asya prasiddhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसिद्धिर् मूढलोकस्य यदि ग्राह्या निरात्मता । लोकायतिकसिद्धान्तः स चानिष्टः प्रसज्यते
prasiddhir mūḍhalokasya yadi grāhyā nirātmatā / lokāyatikasiddhāntaḥ sa cāniṣṭaḥ prasajyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभियुक्तप्रसिद्धिश् चेत् पूर्ववद् दुर्विवेकता । गतिशून्यं न वेदो ऽयं प्रमाणं संवदत्य् उत
abhiyuktaprasiddhiś cet pūrvavad durvivekatā / gatiśūnyaṃ na vedo 'yaṃ pramāṇaṃ saṃvadaty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदर्शमुखसामान्यं मुखस्येष्टं हि मानवैः । मुखस्य प्रतिबिम्बो हि मुखाकारेण दृश्यते
ādarśamukhasāmānyaṃ mukhasyeṣṭaṃ hi mānavaiḥ / mukhasya pratibimbo hi mukhākāreṇa dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र यस्यावभासस् तु तयोर् एवाविवेकतः । जानातीति क्रियां सर्वो लोको वक्ति स्वभवतः
yatra yasyāvabhāsas tu tayor evāvivekataḥ / jānātīti kriyāṃ sarvo loko vakti svabhavataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धेः कर्तृत्वम् अध्यस्य जानातीति ज्ञ उच्यते । तथा चैतन्यम् अध्यस्य ज्ञत्वं बुद्धेर् इहोच्यते
buddheḥ kartṛtvam adhyasya jānātīti jña ucyate / tathā caitanyam adhyasya jñatvaṃ buddher ihocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरूपं चात्मनो ज्ञानं नित्यं ज्योतिः श्रुतेर् यतः । न बुद्ध्या क्रियते तस्मान् नात्मनान्येन वा सदा
svarūpaṃ cātmano jñānaṃ nityaṃ jyotiḥ śruter yataḥ / na buddhyā kriyate tasmān nātmanānyena vā sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहे ऽहंप्रत्ययो यद्वज् जानातीति च लौकिकाः । वदन्ति ज्ञानकर्तृत्वं तद्वद् बुद्धेस् तथात्मनः
dehe 'haṃpratyayo yadvaj jānātīti ca laukikāḥ / vadanti jñānakartṛtvaṃ tadvad buddhes tathātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बौद्धैस् तु प्रत्ययैर् एवं क्रियमाणैश् च चिन्निभैः । मोहिताः क्रियते ज्ञानम् इत्य् आहुस् तार्किका जनाः
bauddhais tu pratyayair evaṃ kriyamāṇaiś ca cinnibhaiḥ / mohitāḥ kriyate jñānam ity āhus tārkikā janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माज् ज्ञाभासबुद्धीनाम् अविवेकात् प्रवर्तिताः । जानातीत्यादिशब्दश् च प्रत्ययो या च तत्स्मृतिः
tasmāj jñābhāsabuddhīnām avivekāt pravartitāḥ / jānātītyādiśabdaś ca pratyayo yā ca tatsmṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदर्शानुविधायित्वं छायाया अस्यते मुखे । बुद्धिधर्मानुकारित्वं ज्ञाभासस्य तथेष्यते
ādarśānuvidhāyitvaṃ chāyāyā asyate mukhe / buddhidharmānukāritvaṃ jñābhāsasya tatheṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धेस् तु प्रत्ययास् तस्माद् आत्माभासेन दीपिताः । ग्राहका इव भासन्ते दहन्तीवोल्मुकादयः
buddhes tu pratyayās tasmād ātmābhāsena dīpitāḥ / grāhakā iva bhāsante dahantīvolmukādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयम् एवावभास्यन्ते ग्राहकाः स्वयम् एव च । इत्य् एवं ग्राहकास्तित्वं प्रतिषेधन्ति सौगताः
svayam evāvabhāsyante grāhakāḥ svayam eva ca / ity evaṃ grāhakāstitvaṃ pratiṣedhanti saugatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् एवं नान्यदृश्यास् ते किं तद्वारणम् उच्यताम् । भावाभावौ हि तेषां यौ नान्यग्राह्यौ सदा यदि
yady evaṃ nānyadṛśyās te kiṃ tadvāraṇam ucyatām / bhāvābhāvau hi teṣāṃ yau nānyagrāhyau sadā yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्वयी ग्राहकस् तेषाम् इत्य् एतद् अपि तत्समम् । अचितित्वस्य तुल्यत्वाद् अन्यस्मिन् ग्राहके सति
anvayī grāhakas teṣām ity etad api tatsamam / acititvasya tulyatvād anyasmin grāhake sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यक्षस्य समीपे तु सिद्धिः स्याद् इति चेन् मतम् । नाध्यक्षे ऽनुपकारित्वाद् अन्यत्रापि प्रसङ्गतः
adhyakṣasya samīpe tu siddhiḥ syād iti cen matam / nādhyakṣe 'nupakāritvād anyatrāpi prasaṅgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्थी दुःखी च यः श्रोता स त्व् अध्यक्षो ऽथवेतरः । अध्यक्षस्य च दुःखित्वम् अर्थित्वं च न ते मतम्
arthī duḥkhī ca yaḥ śrotā sa tv adhyakṣo 'thavetaraḥ / adhyakṣasya ca duḥkhitvam arthitvaṃ ca na te matam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्ताध्यक्षं सद् अस्मीति नैव सद्ग्रहम् अर्हति । सद् एवासीति मिथ्योक्तिः श्रुतेर् अपि न युज्यते
kartādhyakṣaṃ sad asmīti naiva sadgraham arhati / sad evāsīti mithyoktiḥ śruter api na yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविविच्योभयं वक्ति श्रुतिश् चेत् स्याद् ग्रहस् तथा । अस्मदस् तु विविच्यैव त्वम् एवेति वदेद् यदि
avivicyobhayaṃ vakti śrutiś cet syād grahas tathā / asmadas tu vivicyaiva tvam eveti vaded yadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययान्वयिनिष्ठत्वम् उक्तो दोषः प्रसज्यते । त्वम् इत्य् अध्यक्षनिष्ठश् चेद् अहमध्यक्षयोः कथम्
pratyayānvayiniṣṭhatvam ukto doṣaḥ prasajyate / tvam ity adhyakṣaniṣṭhaś ced ahamadhyakṣayoḥ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबन्धो वाच्य एवात्र येन त्वम् इति लक्षयेत् । द्रष्टृदृश्यत्वसंबन्धो यद्य् अध्यक्षे ऽक्रिये कथम्
saṃbandho vācya evātra yena tvam iti lakṣayet / draṣṭṛdṛśyatvasaṃbandho yady adhyakṣe 'kriye katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रियत्वे ऽपि तादात्म्यम् अध्यक्षस्य भवेद् यदि । आत्माध्यक्षो ममास्तीति संबन्धाग्रहणे न धीः
akriyatve 'pi tādātmyam adhyakṣasya bhaved yadi / ātmādhyakṣo mamāstīti saṃbandhāgrahaṇe na dhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबन्धग्रहणं शास्त्राद् इति चेन् मन्यसे न हि । पूर्वोक्ताः स्युस् त्रिधा दोषा ग्रहो वा स्यान् ममेति च
saṃbandhagrahaṇaṃ śāstrād iti cen manyase na hi / pūrvoktāḥ syus tridhā doṣā graho vā syān mameti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृशिर् दृशिरूपेण भाति बुद्धिर् यदा सदा । प्रत्यया अपि तस्याः स्युस् तप्तायोविस्फुलिङ्गवत्
adṛśir dṛśirūpeṇa bhāti buddhir yadā sadā / pratyayā api tasyāḥ syus taptāyovisphuliṅgavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभासस् तदभावश् च दृशेः सीम्नो न चान्यथा । लोकस्य युक्तितः स्यातां तद्ग्रहश् च तथा सति
ābhāsas tadabhāvaś ca dṛśeḥ sīmno na cānyathā / lokasya yuktitaḥ syātāṃ tadgrahaś ca tathā sati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्व् एवं दृशिसंक्रान्तिर् अयःपिण्डे ऽग्निवद् भवेत् । मुखाभासवद् इत्य् एतद् आदर्शे तन् निराकृतम्
nanv evaṃ dṛśisaṃkrāntir ayaḥpiṇḍe 'gnivad bhavet / mukhābhāsavad ity etad ādarśe tan nirākṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णायो रोहिताभासम् इत्य् एतद् दृष्टम् उच्यते । दृष्टदार्ष्टान्ततुल्यत्वं न तु सर्वात्मना क्वचित्
kṛṣṇāyo rohitābhāsam ity etad dṛṣṭam ucyate / dṛṣṭadārṣṭāntatulyatvaṃ na tu sarvātmanā kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव चेतनाभासं चित्तं चैतन्यवद् भवेत् । मुखाभासो यथादर्श आभासश् चोदितो मृषा
tathaiva cetanābhāsaṃ cittaṃ caitanyavad bhavet / mukhābhāso yathādarśa ābhāsaś codito mṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तं चेतनम् इत्य् एतच् छास्त्रयुक्तिविवर्जितम् । देहस्यापि प्रसङ्गः स्याच् चक्षुरादेस् तथैव च
cittaṃ cetanam ity etac chāstrayuktivivarjitam / dehasyāpi prasaṅgaḥ syāc cakṣurādes tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अप्य् अस्त्व् इति चेत् तन् न लोकायतिकसंगतेः । न च धीर् दृशिर् अस्मीति यद्य् आभासो न चेतसि
tad apy astv iti cet tan na lokāyatikasaṃgateḥ / na ca dhīr dṛśir asmīti yady ābhāso na cetasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद् अस्मीति धियो ऽभावे व्यर्थं स्यात् तत् त्वम् अस्य् अपि । युष्मदस्मद्विवेकज्ञे स्याद् अर्थवद् इदं वचः
sad asmīti dhiyo 'bhāve vyarthaṃ syāt tat tvam asy api / yuṣmadasmadvivekajñe syād arthavad idaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममेदंप्रत्ययौ ज्ञेयौ युष्मद्य् एव न संशयः । अहम् इत्य् अस्मदीष्टः स्याद् अयम् अस्मीति चोभयोः
mamedaṃpratyayau jñeyau yuṣmady eva na saṃśayaḥ / aham ity asmadīṣṭaḥ syād ayam asmīti cobhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यापेक्षया तेषां प्रधानगुणतेष्यते । विशेषणविशेष्यत्वं तथा ग्राह्यं हि युक्तितः
anyonyāpekṣayā teṣāṃ pradhānaguṇateṣyate / viśeṣaṇaviśeṣyatvaṃ tathā grāhyaṃ hi yuktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममेदं द्वयम् अप्य् एतन् मध्यमस्य विशेषणम् । धनी गोमान् यथा तद्वद् देहो ऽहंकर्तुर् एव च
mamedaṃ dvayam apy etan madhyamasya viśeṣaṇam / dhanī gomān yathā tadvad deho 'haṃkartur eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्यारूढं सदा सर्वं साहंकर्त्रा च साक्षिणः । तस्मात् सर्वावभासो ज्ञः किंचिद् अप्य् अस्पृशन् सदा
buddhyārūḍhaṃ sadā sarvaṃ sāhaṃkartrā ca sākṣiṇaḥ / tasmāt sarvāvabhāso jñaḥ kiṃcid apy aspṛśan sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिलोमम् इदं सर्वं यथोक्तं लोकबुद्धितः । अविवेकधियाम् अस्ति नास्ति सर्वं विवेकिनाम्
pratilomam idaṃ sarvaṃ yathoktaṃ lokabuddhitaḥ / avivekadhiyām asti nāsti sarvaṃ vivekinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्वयव्यतिरेकौ हि पदार्थस्य पदस्य च । स्याद् एतद् अहम् इत्य् अत्र युक्तिर् एवावधारणे
anvayavyatirekau hi padārthasya padasya ca / syād etad aham ity atra yuktir evāvadhāraṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाद्राक्षम् अहम् इति अस्मिन् सुषुप्ते ऽन्यन् मनाग् अपि । न वारयति दृष्टिं स्वां प्रत्ययं तु निषेधति
nādrākṣam aham iti asmin suṣupte 'nyan manāg api / na vārayati dṛṣṭiṃ svāṃ pratyayaṃ tu niṣedhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंज्योतिर् न हि द्रष्टुर् इत्य् एवं संविदो ऽस्तिताम् । कौटस्थ्यं च तथा तस्याः प्रत्ययस्य च लुप्तताम् । स्वयम् एवाब्रवीच् छास्त्रं प्रत्ययावगती पृथक्
svayaṃjyotir na hi draṣṭur ity evaṃ saṃvido 'stitām / kauṭasthyaṃ ca tathā tasyāḥ pratyayasya ca luptatām / svayam evābravīc chāstraṃ pratyayāvagatī pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विज्ञातवाक्यार्थे श्रुतिलोकप्रसिद्धितः । श्रुतिस् तत् त्वम् असीत्य् आह श्रोतुर् मोहापनुत्तये
evaṃ vijñātavākyārthe śrutilokaprasiddhitaḥ / śrutis tat tvam asīty āha śrotur mohāpanuttaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा दाशरथेर् यद्वद् उक्त्यैवापानुदत् तमः । तस्य विष्णुत्वसंबोधे न यत्नान्तरम् ऊचिवान्
brahmā dāśarather yadvad uktyaivāpānudat tamaḥ / tasya viṣṇutvasaṃbodhe na yatnāntaram ūcivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहंशब्दस्य या निष्ठा ज्योतिषि प्रत्यगात्मनि । सैवोक्ता सद् असीत्य् एवं फलं तत्र विमुक्तता
ahaṃśabdasya yā niṣṭhā jyotiṣi pratyagātmani / saivoktā sad asīty evaṃ phalaṃ tatra vimuktatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतमात्रे न चेत् तत् स्यात् कार्यं तत्र भवेद् ध्रुवम् । व्यवहारात् पुरापीष्टः सद्भावः स्वयम् आत्मनः
śrutamātre na cet tat syāt kāryaṃ tatra bhaved dhruvam / vyavahārāt purāpīṣṭaḥ sadbhāvaḥ svayam ātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशनायादिनिर्मुक्त्यै तत्काला जायते प्रमा । तत्त्वमस्यादिवाक्यार्थे त्रिषु कालेष्व् असंशयः
aśanāyādinirmuktyai tatkālā jāyate pramā / tattvamasyādivākyārthe triṣu kāleṣv asaṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिबन्धविहीनत्वात् स्वयं चानुभवात्मनः । जायेतैव प्रमा तत्र स्वात्मन्य् एव न संशयः
pratibandhavihīnatvāt svayaṃ cānubhavātmanaḥ / jāyetaiva pramā tatra svātmany eva na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं सद् एवाहम् अस्मीति किं वान्यत् प्रतिपद्यते । सद् एव चेद् अहंशब्दः सता मुख्यार्थ इष्यताम्
kiṃ sad evāham asmīti kiṃ vānyat pratipadyate / sad eva ced ahaṃśabdaḥ satā mukhyārtha iṣyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच् चेत् सदहंग्राहप्रतिपत्तिर् मृषैव सा । तस्मान् मुख्यग्रहे नास्ति वारणावगतेर् इह
anyac cet sadahaṃgrāhapratipattir mṛṣaiva sā / tasmān mukhyagrahe nāsti vāraṇāvagater iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्ययी प्रत्ययश् चैव यदाभासौ तदर्थता । तयोर् अचितिमत्त्वाच् च चैतन्ये कल्प्यते फलम्
pratyayī pratyayaś caiva yadābhāsau tadarthatā / tayor acitimattvāc ca caitanye kalpyate phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूटस्थे ऽपि फलं योग्यं राजनीव जयादिकम् । तदनात्मत्वहेतुभ्यां क्रियायाः प्रत्ययस्य च
kūṭasthe 'pi phalaṃ yogyaṃ rājanīva jayādikam / tadanātmatvahetubhyāṃ kriyāyāḥ pratyayasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदर्शस् तु यदाभासो मुखाकारः स एव सः । यथैवं प्रत्ययादर्शो यदाभासस् तदा ह्य् अहम्
ādarśas tu yadābhāso mukhākāraḥ sa eva saḥ / yathaivaṃ pratyayādarśo yadābhāsas tadā hy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं प्रतिपत्तिः स्यात् सद् अस्मीति च नान्यथा । तत् त्वम् इत्य् उपदेशो ऽपि द्वाराभावाद् अनर्थकः
ity evaṃ pratipattiḥ syāt sad asmīti ca nānyathā / tat tvam ity upadeśo 'pi dvārābhāvād anarthakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोतुः स्याद् उपदेशश् चेद् अर्थवत्त्वं तथा भवेत् । अध्यक्षस्य न चेद् इष्टं श्रोतृत्वं कस्य तद् भवेत्
śrotuḥ syād upadeśaś ced arthavattvaṃ tathā bhavet / adhyakṣasya na ced iṣṭaṃ śrotṛtvaṃ kasya tad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यक्षस्य समीपे बुद्धेर् एवेति चेन् मतम् । न तत्कृतोपकारो ऽस्ति काष्ठाद् यद्वन् न कल्प्यते
adhyakṣasya samīpe buddher eveti cen matam / na tatkṛtopakāro 'sti kāṣṭhād yadvan na kalpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धौ चेत् तत्कृतः कश्चिन् नन्व् एवं परिणामिता । आभासे ऽपि च को दोषः सति श्रुत्याद्यनुग्रहे
buddhau cet tatkṛtaḥ kaścin nanv evaṃ pariṇāmitā / ābhāse 'pi ca ko doṣaḥ sati śrutyādyanugrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आभासे परिणामश् चेन् न रज्ज्वादिनिभत्ववत् । सर्पादेश् च तथावोचम् आदर्शे च मुखत्ववत्
ābhāse pariṇāmaś cen na rajjvādinibhatvavat / sarpādeś ca tathāvocam ādarśe ca mukhatvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नात्माभासत्वसिद्धिश् चेद् आत्मनो ग्रहणात् पृथक् । मुखादेस् तु पृथक्सिद्धिर् इह त्व् अन्योन्यसंश्रयः
nātmābhāsatvasiddhiś ced ātmano grahaṇāt pṛthak / mukhādes tu pṛthaksiddhir iha tv anyonyasaṃśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अध्यक्षस्य पृथक्सिद्धाव् आभासस्य तदीयता । आभासस्य तदीयत्वे ह्य् अध्यक्षव्यतिरिक्तता
adhyakṣasya pṛthaksiddhāv ābhāsasya tadīyatā / ābhāsasya tadīyatve hy adhyakṣavyatiriktatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवं स्वप्ने पृथक्सिद्धेः प्रत्ययस्य दृशेस् तथा । रथादेस् तत्र शून्यत्वात् प्रत्ययस्यात्मना ग्रहः
naivaṃ svapne pṛthaksiddheḥ pratyayasya dṛśes tathā / rathādes tatra śūnyatvāt pratyayasyātmanā grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवगत्या हि संव्याप्तः प्रत्ययो विषयाकृतिः । जायते स यदाकारः स बाह्यो विषयो मतः
avagatyā hi saṃvyāptaḥ pratyayo viṣayākṛtiḥ / jāyate sa yadākāraḥ sa bāhyo viṣayo mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मेप्सिततमत्वात् स तद्वान् कार्ये नियुज्यते । आकारो यत्र चार्प्येत करणं तद् इहोच्यते
karmepsitatamatvāt sa tadvān kārye niyujyate / ākāro yatra cārpyeta karaṇaṃ tad ihocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदाभासेन संव्याप्तः स ज्ञातेति निगद्यते । त्रयम् एतद् विविच्यात्र यो जानाति स आत्मवित्
yadābhāsena saṃvyāptaḥ sa jñāteti nigadyate / trayam etad vivicyātra yo jānāti sa ātmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.