इति श्रीपण्डितवरवामनविरचितकाव्यालङ्कारसूत्रवृत्तौ शारीरे प्रथमे ऽधिकरणे द्वितीयोऽध्यायः । अधिकारिचिन्ता , रीतिनिश्चयश्च । ---------------------------------------------------------------------------------------------- अथ प्रथमेऽधिकरणे तृतीयोऽध्यायः । अधिकारिचिन्तां रीतितत्त्वं च निरूप्य , काव्याङ्गान्युपदर्शयितुमाह ---- लोको विद्या प्रकीर्ण च काव्याङ्गानि
iti śrīpaṇḍitavaravāmanaviracitakāvyālaṅkārasūtravṛttau śārīre prathame 'dhikaraṇe dvitīyo'dhyāyaḥ / adhikāricintā , rītiniścayaśca / ---------------------------------------------------------------------------------------------- atha prathame'dhikaraṇe tṛtīyo'dhyāyaḥ / adhikāricintāṃ rītitattvaṃ ca nirūpya , kāvyāṅgānyupadarśayitumāha ---- loko vidyā prakīrṇa ca kāvyāṅgāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उद्देशक्रमेणैतद्व्याचष्टे ---- लोकवृत्तं लोकः
uddeśakrameṇaitadvyācaṣṭe ---- lokavṛttaṃ lokaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दस्मृत्यभिधानकोशच्छन्दोविचितिकलाकामशास्त्रदण्डनीतिपूर्वा विद्याः
śabdasmṛtyabhidhānakośacchandovicitikalākāmaśāstradaṇḍanītipūrvā vidyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तासां काव्याङ्गत्वं योजयितुमाह ---- शब्दस्मृतेः शब्दशुद्धिः
tāsāṃ kāvyāṅgatvaṃ yojayitumāha ---- śabdasmṛteḥ śabdaśuddhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिधानकोशात् पदार्थनिश्चयः
abhidhānakośāt padārthaniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्दोविचितेर्वृत्तसंशयच्छेदः
chandovicitervṛttasaṃśayacchedaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलाशास्त्रेभ्यः कलातत्त्वस्य संवित्
kalāśāstrebhyaḥ kalātattvasya saṃvit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामशास्त्रतः कामोपचारस्य
kāmaśāstrataḥ kāmopacārasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डनीतेर्नयापनययोः
daṇḍanīternayāpanayayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतिवृत्तकुटिलत्वं च ततः
itivṛttakuṭilatvaṃ ca tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्यज्ञत्वमभियोगो वृद्धसेवावेक्षणं प्रतिभानमवधानं च प्रकीर्णम्
lakṣyajñatvamabhiyogo vṛddhasevāvekṣaṇaṃ pratibhānamavadhānaṃ ca prakīrṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र काव्यपरिचयो लक्ष्यज्ञत्वम्
tatra kāvyaparicayo lakṣyajñatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्यबन्धोद्यमोऽभियोगः
kāvyabandhodyamo'bhiyogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काव्योपदेशगुरुशुश्रूषणं वृद्धसेवा
kāvyopadeśaguruśuśrūṣaṇaṃ vṛddhasevā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पदाधानोद्धरणमवेक्षणम्
padādhānoddharaṇamavekṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कवित्वबीजं प्रतिभानम्
kavitvabījaṃ pratibhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कवित्वस्य बीजं कवित्वबीजं जन्मान्तरागतसंस्कारविशेषः कश्चित् , यस्माद्विना काव्यं न निष्पद्यते , निष्पन्नं वावहासायतनं स्यात् ॥१६॥ ++ चित्तैकाग्र्यमवधानम्
kavitvasya bījaṃ kavitvabījaṃ janmāntarāgatasaṃskāraviśeṣaḥ kaścit , yasmādvinā kāvyaṃ na niṣpadyate , niṣpannaṃ vāvahāsāyatanaṃ syāt //16// ++ cittaikāgryamavadhānam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्देशकालाभ्याम्
taddeśakālābhyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौ पुनर्देशकालावित्यत्राह ---- विविक्तो देशः
kau punardeśakālāvityatrāha ---- vivikto deśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रियामस्तुरीयः कालः
rātriyāmasturīyaḥ kālaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं काव्याङ्गान्युपदर्श्य , काव्यविशेषज्ञानार्थमाह ---- काव्यं गद्यं पद्यं च
evaṃ kāvyāṅgānyupadarśya , kāvyaviśeṣajñānārthamāha ---- kāvyaṃ gadyaṃ padyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्च त्रिधा भिन्नमिति दर्शयितुमाह ---- गद्यं वृत्तगन्धि चूर्णमुत्कलिकाप्रायं च
tacca tridhā bhinnamiti darśayitumāha ---- gadyaṃ vṛttagandhi cūrṇamutkalikāprāyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तल्लक्षणान्याह ---- पद्यभागवद्वृत्तगन्धि
tallakṣaṇānyāha ---- padyabhāgavadvṛttagandhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाविद्धललितपदं चूर्णम्
anāviddhalalitapadaṃ cūrṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विपरीतमुत्कलिकाप्रायम्
viparītamutkalikāprāyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्यमनेकभेदम्
padyamanekabhedam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदनिबद्धं निबद्धं च
tadanibaddhaṃ nibaddhaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमसिद्धिस्तयोः स्रगुत्तंसवत्
kramasiddhistayoḥ sraguttaṃsavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिदनिबद्ध एव पर्यवसिताः , तद्दूषणार्थमाह ---- नानिबद्धं चकास्त्येकतेजःपरमाणुवत्
kecidanibaddha eva paryavasitāḥ , taddūṣaṇārthamāha ---- nānibaddhaṃ cakāstyekatejaḥparamāṇuvat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदर्भेषु दशरूपकं श्रेयः
saṃdarbheṣu daśarūpakaṃ śreyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मात्तदाह ---- तद्धि चित्रं चित्रपटवद्विशेषसाकल्यात्
kasmāttadāha ---- taddhi citraṃ citrapaṭavadviśeṣasākalyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोऽन्यभेदकॢप्तिः
tato'nyabhedakḷptiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.