Vagisvarakirti: Mrtyuvancanopadesa 1

॥ ॐ नमः सर्वज्ञाय ॥ अधिगतपरमार्थः श्रीघनव्यूह एव प्रति तुषितजनार्थं यो ऽभवच् छ्वेतकेतुः । तत इह जगदर्थं चाभवच् छाक्यकेतुः स जयतु जितमृत्युर् दर्शितानन्तमायः

|| oṃ namaḥ sarvajñāya || adhigataparamārthaḥ śrīghanavyūha eva prati tuṣitajanārthaṃ yo 'bhavac chvetaketuḥ / tata iha jagadarthaṃ cābhavac chākyaketuḥ sa jayatu jitamṛtyur darśitānantamāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजरामरतां प्राप्तम् अजरामरकारकम् । अजरामरताप्राप्त्यै नत्वा संबुद्धम् आदरात्

ajarāmaratāṃ prāptam ajarāmarakārakam / ajarāmaratāprāptyai natvā saṃbuddham ādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्बोधं मन्दबुद्धीनां दुष्करं चलचेतसाम् । सारिष्टं वञ्चनं मृत्योर् उच्यते शास्त्रसंगतम्

durbodhaṃ mandabuddhīnāṃ duṣkaraṃ calacetasām / sāriṣṭaṃ vañcanaṃ mṛtyor ucyate śāstrasaṃgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथा वञ्चनं मृत्योर् मुक्तानाम् एव युज्यते । अमुक्तानां च सर्वेषां कियत्कालविलम्बनम्

sarvathā vañcanaṃ mṛtyor muktānām eva yujyate / amuktānāṃ ca sarveṣāṃ kiyatkālavilambanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुरिन्द्रियचित्तानां निरोधो मृत्युलक्षणम् । उपायैर् जीवितं दीर्घं मृत्युवञ्चनम् उच्यते

āyurindriyacittānāṃ nirodho mṛtyulakṣaṇam / upāyair jīvitaṃ dīrghaṃ mṛtyuvañcanam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावज् जीवति संसारे धर्माचारी जितेन्द्रियः । तावत् पुण्यादिसंभारं प्रसूते बोधिसाधकम्

yāvaj jīvati saṃsāre dharmācārī jitendriyaḥ / tāvat puṇyādisaṃbhāraṃ prasūte bodhisādhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विना जीवितात् सारं संसारे किं चिद् ईक्ष्यते । नानोपायैर् अतस् तूर्णं मृत्युवञ्चनम् आरभेत्

na vinā jīvitāt sāraṃ saṃsāre kiṃ cid īkṣyate / nānopāyair atas tūrṇaṃ mṛtyuvañcanam ārabhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दुष्करं यतः किं चिद् उपायैर् युक्तियोजितैः । मणिमन्त्रौषधीनां च प्रभावः सर्वसंमतः

na duṣkaraṃ yataḥ kiṃ cid upāyair yuktiyojitaiḥ / maṇimantrauṣadhīnāṃ ca prabhāvaḥ sarvasaṃmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणाद् दूरतो मृत्युं ज्ञात्वा युक्ता प्रतिक्रिया । मस्ते पतति वज्राग्नौ सुप्रज्ञो ऽपि करोति किम्

lakṣaṇād dūrato mṛtyuṃ jñātvā yuktā pratikriyā / maste patati vajrāgnau suprajño 'pi karoti kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्याध्यात्मिकभेदेन द्विधा मरणलक्षणम् । कथ्यते ज्ञायते येन मरणं भावि तत्परैः

bāhyādhyātmikabhedena dvidhā maraṇalakṣaṇam / kathyate jñāyate yena maraṇaṃ bhāvi tatparaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्योर् लक्षणम् आज्ञातुं वाञ्छा चेत् कस्य चिद् भवेत् । तेन स्वस्थशरीरेण ज्ञातव्यं संशयो ऽन्यथा

mṛtyor lakṣaṇam ājñātuṃ vāñchā cet kasya cid bhavet / tena svasthaśarīreṇa jñātavyaṃ saṃśayo 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातुवैषम्यतो रोगात् तिमिरादिप्रभावतः । भयशोकादिसामर्थ्यात् प्रतिभाति यतो ऽन्यथा

dhātuvaiṣamyato rogāt timirādiprabhāvataḥ / bhayaśokādisāmarthyāt pratibhāti yato 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवभूतोभयक्षोभान् मृत्युं त्रिविधलक्षणम् । प्राप्यारिष्टसमुद्भूतिर् अतो भेदेन लक्षयेत्

daivabhūtobhayakṣobhān mṛtyuṃ trividhalakṣaṇam / prāpyāriṣṭasamudbhūtir ato bhedena lakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्याभ्यन्तरभेदेन दैवक्षोभो द्विधेष्यते । भूतक्षोभो ऽपि द्विविधस् तथैवेति निरूपयेत्

bāhyābhyantarabhedena daivakṣobho dvidheṣyate / bhūtakṣobho 'pi dvividhas tathaiveti nirūpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवसंक्षोभतो मृत्युर् आधिदैविक उच्यते । दैवक्षोभो ऽनशनादिवज्रपातादिलक्षणः

daivasaṃkṣobhato mṛtyur ādhidaivika ucyate / daivakṣobho 'naśanādivajrapātādilakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतसंक्षोभतो मृत्युर् आधिभौतिक उच्यते । भूतक्षोभस् तु पित्तादिवह्नितोयाद्युपद्रवः

bhūtasaṃkṣobhato mṛtyur ādhibhautika ucyate / bhūtakṣobhas tu pittādivahnitoyādyupadravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभयक्षोभतो मृत्युर् उभयाज्जो निगद्यते । उभयक्षोभो वज्रादिपित्तश्लेष्माद्युपद्रवः

ubhayakṣobhato mṛtyur ubhayājjo nigadyate / ubhayakṣobho vajrādipittaśleṣmādyupadravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरिष्टानाम् अनन्तत्वान् नोत्पत्तिर् युगपन् मता । क्रमशो ऽपि न सर्वेषाम् अपि त्व् एकादिसंख्यया

ariṣṭānām anantatvān notpattir yugapan matā / kramaśo 'pi na sarveṣām api tv ekādisaṃkhyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्ट्वा लक्षणं यत्र मृत्युर् दृष्टः क्व चिद् भवेत् । निश्चेतुर् दूषणं तत्र न तु लक्षणनास्तिता

adṛṣṭvā lakṣaṇaṃ yatra mṛtyur dṛṣṭaḥ kva cid bhavet / niścetur dūṣaṇaṃ tatra na tu lakṣaṇanāstitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वापि लक्षणं यत्र न मृत्युर् दृश्यते क्व चित् । अभ्रान्तौ तत्र धर्मादिबाधकान्तरकल्पनम्

dṛṣṭvāpi lakṣaṇaṃ yatra na mṛtyur dṛśyate kva cit / abhrāntau tatra dharmādibādhakāntarakalpanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चिते दूरतो मृत्यौ प्रसिद्धिर् महती भवेत् । यथाशक्ति परित्यागे प्रतीकारे च वर्तनम्

niścite dūrato mṛtyau prasiddhir mahatī bhavet / yathāśakti parityāge pratīkāre ca vartanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा समाहितो भूत्वा तद्गतैकाग्रमानसः । बाह्यानि प्रथमं तावल् लक्षणान्य् उपलक्षयेत्

sadā samāhito bhūtvā tadgataikāgramānasaḥ / bāhyāni prathamaṃ tāval lakṣaṇāny upalakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणानां परिच्छेदकालो द्विविध इष्यते । नियतो ऽनियतश् चेति विज्ञेयः स तु यत्नतः

lakṣaṇānāṃ paricchedakālo dvividha iṣyate / niyato 'niyataś ceti vijñeyaḥ sa tu yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संक्रान्तिपूर्णमास्यादौ प्रभातादिक्षणात्मकः । कालो नियत इत्य् उक्तो ऽनियतस् तु विपर्ययात्

saṃkrāntipūrṇamāsyādau prabhātādikṣaṇātmakaḥ / kālo niyata ity ukto 'niyatas tu viparyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुरत्संधि कपोलं स्याद् अत्यर्थं मृत्युदर्शनात् । वातशीतादिसङ्गाच् च लक्षणीयम् अतः पृथक्

sphuratsaṃdhi kapolaṃ syād atyarthaṃ mṛtyudarśanāt / vātaśītādisaṅgāc ca lakṣaṇīyam ataḥ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्कटो राशिर् आषाढः पुष्यस् तु मकरो मतः । कर्कटे मकरे चापि जायते मृत्युलक्षणम्

karkaṭo rāśir āṣāḍhaḥ puṣyas tu makaro mataḥ / karkaṭe makare cāpi jāyate mṛtyulakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आषाढसंक्रान्तिदिने मध्याह्ने पदमात्रिका । उत्तराभिमुखस्थस्य च्छाया स्वाभाविकी भवेत्

āṣāḍhasaṃkrāntidine madhyāhne padamātrikā / uttarābhimukhasthasya cchāyā svābhāvikī bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्यसंक्रान्तिदिवसे सैव सप्तपदीभवेत् । व्यभ्रे नभसि मध्याह्ने च्छायायाश् च निरीक्षणम्

puṣyasaṃkrāntidivase saiva saptapadībhavet / vyabhre nabhasi madhyāhne cchāyāyāś ca nirīkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिमासं पदवृद्धिः प्रतिमासं पदक्षयः । अमुष्माद् अन्यथाभावे मृत्युशङ्का प्रजायते

pratimāsaṃ padavṛddhiḥ pratimāsaṃ padakṣayaḥ / amuṣmād anyathābhāve mṛtyuśaṅkā prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकपदवृद्धिः स्याद् आषाढान् मकरावधेः । एकैकपाद्यह्रासः स्यान् मकरात् कर्कटावधेः

ekaikapadavṛddhiḥ syād āṣāḍhān makarāvadheḥ / ekaikapādyahrāsaḥ syān makarāt karkaṭāvadheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आषाढात् क्रमशो वृद्धिः पुष्याद् ध्रासः क्रमात् तथा । छायाविकारम् आलोच्य मासान् मरणम् आदिशेत्

āṣāḍhāt kramaśo vṛddhiḥ puṣyād dhrāsaḥ kramāt tathā / chāyāvikāram ālocya māsān maraṇam ādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयकाले भवेद् वृद्धिर् वृद्धिकाले क्षयो यदि । तम् एव कालम् आरभ्य मृत्युर् मासाद् विनिश्चितः

kṣayakāle bhaved vṛddhir vṛddhikāle kṣayo yadi / tam eva kālam ārabhya mṛtyur māsād viniścitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धिकाले ऽप्य् अतिवृद्धौ नानारोगाद् उपद्रवः । क्षयकाले ऽप्य् अतिक्षये मृत्युर् एव न संशयः

vṛddhikāle 'py ativṛddhau nānārogād upadravaḥ / kṣayakāle 'py atikṣaye mṛtyur eva na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आषाढपुष्ययोर् अन्ते पूर्वं कर्कटमत्स्ययोः । यानि षट् षड् दिनान्य् अत्र कालाकालनिरूपणम्

āṣāḍhapuṣyayor ante pūrvaṃ karkaṭamatsyayoḥ / yāni ṣaṭ ṣaḍ dināny atra kālākālanirūpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आषाढान्तदिनैर् एभिः श्रावणादौ शुभाशुभम् । पुष्यशेषदिनैश् चापि माघादिषु शुभाशुभम्

āṣāḍhāntadinair ebhiḥ śrāvaṇādau śubhāśubham / puṣyaśeṣadinaiś cāpi māghādiṣu śubhāśubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादयोस् तालुकां विद्ध्वा नाभौ वेधो यदा भवेत् । अहोरात्रत्रयाद् ऊर्ध्वं पञ्चत्वं जायते तदा

pādayos tālukāṃ viddhvā nābhau vedho yadā bhavet / ahorātratrayād ūrdhvaṃ pañcatvaṃ jāyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादयोस् तालुकां विद्ध्वा यदि चक्षुश् च विध्यति । तदा मासत्रयाद् ऊर्ध्वं गमनं यमसद्मनि

pādayos tālukāṃ viddhvā yadi cakṣuś ca vidhyati / tadā māsatrayād ūrdhvaṃ gamanaṃ yamasadmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादयोस् तालुकां विद्ध्वा नासिकां यदि विध्यति । त्रिभिर् दिनैस् तदा नूनम् एकाकी याति पञ्चताम्

pādayos tālukāṃ viddhvā nāsikāṃ yadi vidhyati / tribhir dinais tadā nūnam ekākī yāti pañcatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटिप्रस्रावयोः काले तुल्यं स्याद् यदि हञ्छिका । तस्याम् एव हि वेलायां मृत्युर् वर्षेण तस्य हि

kuṭiprasrāvayoḥ kāle tulyaṃ syād yadi hañchikā / tasyām eva hi velāyāṃ mṛtyur varṣeṇa tasya hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासिकागद्द्रिकावेधे मरणं पञ्चवत्सरैः । जिह्वाग्रादर्शने मृत्युर् वासरैः स्यात् त्रिभिर् नृणाम्

nāsikāgaddrikāvedhe maraṇaṃ pañcavatsaraiḥ / jihvāgrādarśane mṛtyur vāsaraiḥ syāt tribhir nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासैश् चतुर्भिर् मृत्युः स्यात् कर्णाग्रे तीक्ष्णवेधनात् । सद्यो मृत्युर् भवेन् नूनम् ऊर्णास्थाने प्रवेधनात्

māsaiś caturbhir mṛtyuḥ syāt karṇāgre tīkṣṇavedhanāt / sadyo mṛtyur bhaven nūnam ūrṇāsthāne pravedhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यकालं यदा वेधश् चन्द्रसूर्यगतो भवेत् । तदा मासाद् भवेन् मृत्युः पुण्यम् एवार्जयेत् ततः

tulyakālaṃ yadā vedhaś candrasūryagato bhavet / tadā māsād bhaven mṛtyuḥ puṇyam evārjayet tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगलिङ्गसमायोगे मध्ये शेषे च हञ्छिका । स्याच् चेत् तुल्यं तदा मासैः पञ्चत्वं याति पञ्चभिः

bhagaliṅgasamāyoge madhye śeṣe ca hañchikā / syāc cet tulyaṃ tadā māsaiḥ pañcatvaṃ yāti pañcabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तयोः पादयोश् चैव कनिष्ठानां च संधयः । चत्वारो यस्य विध्यन्ति तुल्यं मासात् स मृत्युभाक्

hastayoḥ pādayoś caiva kaniṣṭhānāṃ ca saṃdhayaḥ / catvāro yasya vidhyanti tulyaṃ māsāt sa mṛtyubhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्कण्ठमध्ययोर् वेधस् तुल्यकालं यदा भवेत् । पक्षत्रयेण मृत्युः स्याद् यदि धर्मं न सेवते

hṛtkaṇṭhamadhyayor vedhas tulyakālaṃ yadā bhavet / pakṣatrayeṇa mṛtyuḥ syād yadi dharmaṃ na sevate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यकालं यदा विध्येत् तालुकानां त्रयं मुहुः । त्रिभिर् दिनैस् तदा मृत्युर् यदि शक्रसमो भवेत्

tulyakālaṃ yadā vidhyet tālukānāṃ trayaṃ muhuḥ / tribhir dinais tadā mṛtyur yadi śakrasamo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामाक्षिपुत्तलीच्छायां यो न पश्यति दर्पणे । सप्ताहान् म्रियते नूनं यदि न स्यात् प्रतिक्रिया

vāmākṣiputtalīcchāyāṃ yo na paśyati darpaṇe / saptāhān mriyate nūnaṃ yadi na syāt pratikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैथुने सति घण्टाया नादश् चेत् कर्णयोर् भवेत् । त्रिभिर् मासैस् तदा मृत्युर् यदि ब्रह्मसमो भवेत्

maithune sati ghaṇṭāyā nādaś cet karṇayor bhavet / tribhir māsais tadā mṛtyur yadi brahmasamo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णं यदि भवेच् छुक्रं शुक्लायां प्रतिपत्तिथौ । षड्भिर् मासैस् तदा मृत्युर् लोहितं व्याधिसूचकम्

kṛṣṇaṃ yadi bhavec chukraṃ śuklāyāṃ pratipattithau / ṣaḍbhir māsais tadā mṛtyur lohitaṃ vyādhisūcakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णमूले भ्रुवोर् मध्ये मस्तकाग्रे पृथक्पृथक् । यदि वेधो ऽप्रतीकारो मृत्युः सद्यस् तदा भवेत्

karṇamūle bhruvor madhye mastakāgre pṛthakpṛthak / yadi vedho 'pratīkāro mṛtyuḥ sadyas tadā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादाङ्गुष्ठं समारभ्य नाभिपर्यन्तगो भवेत् । वेधः सदाहो यस्यासौ षड्मासान् म्रियते ध्रुवम्

pādāṅguṣṭhaṃ samārabhya nābhiparyantago bhavet / vedhaḥ sadāho yasyāsau ṣaḍmāsān mriyate dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादाङ्गुष्ठाद् धृदयान्तं यावत् कण्ठं शिरो ऽथवा । मासत्रयात् पक्षत्रयान् मृत्युर् एकदिनात् क्रमात्

pādāṅguṣṭhād dhṛdayāntaṃ yāvat kaṇṭhaṃ śiro 'thavā / māsatrayāt pakṣatrayān mṛtyur ekadināt kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासाग्रमांसशैथिल्यान् मृत्युः स्यात् सप्तरात्रतः । कपोलमांसविच्छेदान् मृत्युः स्यात् पञ्चमासतः

nāsāgramāṃsaśaithilyān mṛtyuḥ syāt saptarātrataḥ / kapolamāṃsavicchedān mṛtyuḥ syāt pañcamāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुर्नासिकयोर् मध्ये स्पन्दनं चेन् न दृश्यते । ज्ञात्वा पञ्चदिनान् मृत्युम् आदद्याद् धर्मसंवलम्

cakṣurnāsikayor madhye spandanaṃ cen na dṛśyate / jñātvā pañcadinān mṛtyum ādadyād dharmasaṃvalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेत्रयोस् तारके म्लिष्टे सहसा भवतो यदि । षड्मासाभ्यन्तरे मृत्युः प्रतिकारक्रिया न चेत्

netrayos tārake mliṣṭe sahasā bhavato yadi / ṣaḍmāsābhyantare mṛtyuḥ pratikārakriyā na cet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्मान् नासिका वक्रा कर्णौ भ्रष्टौ स्वदेशतः । नेत्रे च वर्तुलीभूते सप्ताहान् मृत्युदर्शनात्

akasmān nāsikā vakrā karṇau bhraṣṭau svadeśataḥ / netre ca vartulībhūte saptāhān mṛtyudarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्माद् धृदयं निम्नं स्याच् चेत् पक्षात् तदा मृतिः । ग्रीवापार्श्वस्थयोर् नाड्योर् विच्छेदाद् अपि पक्षतः

akasmād dhṛdayaṃ nimnaṃ syāc cet pakṣāt tadā mṛtiḥ / grīvāpārśvasthayor nāḍyor vicchedād api pakṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्मात् कृष्णरेखा स्याज् जिह्वाया यदि मध्यतः । दृढो वा दन्तसंदंशस् तदा मृत्युर् द्विरात्रतः

akasmāt kṛṣṇarekhā syāj jihvāyā yadi madhyataḥ / dṛḍho vā dantasaṃdaṃśas tadā mṛtyur dvirātrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णशष्कुलिकापृष्ठनाडीविच्छेददर्शनात् । तस्मिन्न् एव दिने मृत्युर् अथवा पञ्चवासरैः

karṇaśaṣkulikāpṛṣṭhanāḍīvicchedadarśanāt / tasminn eva dine mṛtyur athavā pañcavāsaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नखेषु रक्तवर्णेषु सहसा यद्य् अरक्तता । षड्भिर् मासैस् तदा मृत्युर् यदि मन्त्रादि नाचरेत्

nakheṣu raktavarṇeṣu sahasā yady araktatā / ṣaḍbhir māsais tadā mṛtyur yadi mantrādi nācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्माज् जायते स्थूलः कृशः क्रुद्धो भयाकुलः । यस् तस्य मृत्युर् वर्षेण यदि धर्मं न सेवते

akasmāj jāyate sthūlaḥ kṛśaḥ kruddho bhayākulaḥ / yas tasya mṛtyur varṣeṇa yadi dharmaṃ na sevate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियाणि न गृह्णन्ति यथास्वं यस्य गोचरान् । मुहुः स्खलति वाणी च मुहुश् च मतिविभ्रमः

indriyāṇi na gṛhṇanti yathāsvaṃ yasya gocarān / muhuḥ skhalati vāṇī ca muhuś ca mativibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुषी स्रवतो नित्यं दृष्टरूपे ऽपि विभ्रमः । दर्पणे सलिले वापि स्वच्छायां यो न पश्यति

cakṣuṣī sravato nityaṃ dṛṣṭarūpe 'pi vibhramaḥ / darpaṇe salile vāpi svacchāyāṃ yo na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्राव् इन्द्रधनुः पश्येद् दिवा नक्षत्रमण्डलम् । अमेघे विद्युतं पश्येत् स्फुरन्तीं दक्षिणाश्रिताम्

rātrāv indradhanuḥ paśyed divā nakṣatramaṇḍalam / ameghe vidyutaṃ paśyet sphurantīṃ dakṣiṇāśritām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवा छायापथं पश्येद् उल्कायाः पतनं तथा । हंसकाकमयूराणां पश्येद् एकत्र मेलकम्

divā chāyāpathaṃ paśyed ulkāyāḥ patanaṃ tathā / haṃsakākamayūrāṇāṃ paśyed ekatra melakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रद्वयं द्विसूर्यं वा स्वशिरोज्वलनं तथा । गन्धर्वनगरं पश्येद् वृक्षाग्रे शिखरे गिरेः

candradvayaṃ dvisūryaṃ vā svaśirojvalanaṃ tathā / gandharvanagaraṃ paśyed vṛkṣāgre śikhare gireḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्येत् प्रेतपिशाचान् अदृश्यान् अन्यांश् च भीषणान् । प्रकम्पते भृशं चैव मूर्छितो वा भवेन् मुहुः

paśyet pretapiśācān adṛśyān anyāṃś ca bhīṣaṇān / prakampate bhṛśaṃ caiva mūrchito vā bhaven muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छर्दिं मूत्रं पुरीषं च सुवर्णरजतप्रभम् । पश्येद् एकैकशस् तस्य मृत्युर् मासावधेर् भवेत्

chardiṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca suvarṇarajataprabham / paśyed ekaikaśas tasya mṛtyur māsāvadher bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ट्ःओष्ठतालुजिह्वानां छेदं छिद्रं तनौ तथा । यः पश्येत् तस्य मृत्युः स्यात् षड्मासाभ्यन्तरे ध्रुवम्

kaṇṭḥoṣṭhatālujihvānāṃ chedaṃ chidraṃ tanau tathā / yaḥ paśyet tasya mṛtyuḥ syāt ṣaḍmāsābhyantare dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठोष्ठतालुरसनादन्ता यस्य पृथक्पृथक् । शुष्यन्त्य् अभीक्ष्णं षड्मासान् मरणं तस्य निर्दिशेत्

kaṇṭhoṣṭhatālurasanādantā yasya pṛthakpṛthak / śuṣyanty abhīkṣṇaṃ ṣaḍmāsān maraṇaṃ tasya nirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्रचक्रसप्तर्षिदिशां रात्राव् अदर्शनम् । सप्ताहमृत्योर् जायेत ज्वाला वाकस्मिकी तनौ

nakṣatracakrasaptarṣidiśāṃ rātrāv adarśanam / saptāhamṛtyor jāyeta jvālā vākasmikī tanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुन्धतीं रोहिणीं च ध्रुवं छायापथं तथा । रात्राव् अपश्यतो ऽकस्मात् षड्मासान् मृत्युम् आदिशेत्

arundhatīṃ rohiṇīṃ ca dhruvaṃ chāyāpathaṃ tathā / rātrāv apaśyato 'kasmāt ṣaḍmāsān mṛtyum ādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलङ्करहितं चन्द्रं सूर्यं रश्मिविवर्जितम् । सरश्मिकं चित्रभानुं चन्द्रं चापि सरश्मिकम्

kalaṅkarahitaṃ candraṃ sūryaṃ raśmivivarjitam / saraśmikaṃ citrabhānuṃ candraṃ cāpi saraśmikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ सूर्यं दिवा चन्द्रं स्वनेत्रे ज्वलनं तथा । तारां मेरुप्रमाणां च समुद्रं च नदीम् इव

rātrau sūryaṃ divā candraṃ svanetre jvalanaṃ tathā / tārāṃ merupramāṇāṃ ca samudraṃ ca nadīm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभौ हिक्कां गुदे हञ्छां वर्णं पद्मोपमं मुखे । गलके पिटकान् रक्तान् गात्रे वर्णविचित्रताम्

nābhau hikkāṃ gude hañchāṃ varṇaṃ padmopamaṃ mukhe / galake piṭakān raktān gātre varṇavicitratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदये क्रन्दनं साश्रु प्रकम्पम् अथ तालुनि । चन्द्रांशुं वह्निसंस्पर्शं सूर्यांशुं हिमशीतलम्

hṛdaye krandanaṃ sāśru prakampam atha tāluni / candrāṃśuṃ vahnisaṃsparśaṃ sūryāṃśuṃ himaśītalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रच्छिद्रं रविच्छिद्रं छिद्रं भूमौ तथाम्बरे । आत्मनैव हि यः पश्येत् पश्येन् मृत्युं स पक्षतः

candracchidraṃ ravicchidraṃ chidraṃ bhūmau tathāmbare / ātmanaiva hi yaḥ paśyet paśyen mṛtyuṃ sa pakṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रशुक्रपुरीषाणि तुल्यकालं पतन्ति चेत् । वर्षान् मृत्युर् भवेत् तत्र भैषज्यादि प्रतिक्रिया

mūtraśukrapurīṣāṇi tulyakālaṃ patanti cet / varṣān mṛtyur bhavet tatra bhaiṣajyādi pratikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धं शीतं तथा चोष्णम् अर्धं यस्य कलेवरम् । सप्तरात्राद् भवेन् मृत्युः परलोकं विचिन्तयेत्

ardhaṃ śītaṃ tathā coṣṇam ardhaṃ yasya kalevaram / saptarātrād bhaven mṛtyuḥ paralokaṃ vicintayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हकारः शीतसंस्पर्शः फुकारो वह्निसंनिभः । यस्यानुभूयते तस्य दशाहाद् यमदर्शनम्

hakāraḥ śītasaṃsparśaḥ phukāro vahnisaṃnibhaḥ / yasyānubhūyate tasya daśāhād yamadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनामिकानां मूलेषु दृष्टया कृष्णरेखया । अष्टादशदिनाद् ऊर्ध्वं मृत्युः प्राक्कर्मदोषतः

anāmikānāṃ mūleṣu dṛṣṭayā kṛṣṇarekhayā / aṣṭādaśadinād ūrdhvaṃ mṛtyuḥ prākkarmadoṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य मस्तकम् आरुह्य त्रिवर्णो याति वेगतः । कृकलासो मृतिस् तस्य पञ्चमासाद् विनिश्चिता

yasya mastakam āruhya trivarṇo yāti vegataḥ / kṛkalāso mṛtis tasya pañcamāsād viniścitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दो न श्रूयते देहाद् धस्ताभ्याम् अपमार्जितात् । सर्वाङ्गशीतलत्वेन दशाहान् मरणं ध्रुवम्

śabdo na śrūyate dehād dhastābhyām apamārjitāt / sarvāṅgaśītalatvena daśāhān maraṇaṃ dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगपन् निर्गमो बाहुजङ्घयोर् यस्य गच्छतः । विनाशो ब्रह्मसूत्रस्य मृत्युस् तस्यैकवर्षतः

yugapan nirgamo bāhujaṅghayor yasya gacchataḥ / vināśo brahmasūtrasya mṛtyus tasyaikavarṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्दमे पांशुदेशे वा पुरतः पृष्ठतो ऽपि वा । खण्डं पादोदये न्यूनं मृत्युर् मासचतुष्टयात्

kardame pāṃśudeśe vā purataḥ pṛṣṭhato 'pi vā / khaṇḍaṃ pādodaye nyūnaṃ mṛtyur māsacatuṣṭayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्मात् पुरुषं पश्येत् कृष्णपिङ्गलवर्णकम् । वर्षत्रयात्ययान् मृत्युर् यदि भ्रान्त्या न कल्पितः

akasmāt puruṣaṃ paśyet kṛṣṇapiṅgalavarṇakam / varṣatrayātyayān mṛtyur yadi bhrāntyā na kalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विमासमृत्युर् हृत्पादौ स्नातमात्रस्य शुष्यतः । त्रिरात्रमृत्युर् दुर्गन्धो जायते विकृताकृतिः

dvimāsamṛtyur hṛtpādau snātamātrasya śuṣyataḥ / trirātramṛtyur durgandho jāyate vikṛtākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खरार्कदिवसे तोयैर् आपूर्य मुखकोटरम् । प्रत्यहं फूत्कृतं कुर्वन् क्रमात् तन्मध्यसंस्थितम्

kharārkadivase toyair āpūrya mukhakoṭaram / pratyahaṃ phūtkṛtaṃ kurvan kramāt tanmadhyasaṃsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्येद् इन्द्रधनुश् चित्रं दीर्घायुः पुरुषः सदा । षड्मासायुर् न तत् पश्येद् इति कर्मविचित्रता

paśyed indradhanuś citraṃ dīrghāyuḥ puruṣaḥ sadā / ṣaḍmāsāyur na tat paśyed iti karmavicitratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खरार्कदिवसे पश्येत् पुरो गगनमध्यतः । मुक्ताहारान् इवालूनान् मुक्ताफलविभूषणान्

kharārkadivase paśyet puro gaganamadhyataḥ / muktāhārān ivālūnān muktāphalavibhūṣaṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रनीलमणिच्छायान् केशोण्डुकसमाकृतीन् । दृश्यदेशं परित्यज्य देशान्तरविसर्पिणः

indranīlamaṇicchāyān keśoṇḍukasamākṛtīn / dṛśyadeśaṃ parityajya deśāntaravisarpiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागान् अनेकशः पश्येत् संयतान् इव संततम् । तेषाम् अदृष्टौ षड्मासान् मरणं परिकीर्तितम्

nāgān anekaśaḥ paśyet saṃyatān iva saṃtatam / teṣām adṛṣṭau ṣaḍmāsān maraṇaṃ parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभाते वाथ सायाह्ने ज्योत्स्नायां वा चिरं पुरः । वितत्य बाहू स्वच्छायां दृष्ट्वा पश्येच् छनैर् नभः

prabhāte vātha sāyāhne jyotsnāyāṃ vā ciraṃ puraḥ / vitatya bāhū svacchāyāṃ dṛṣṭvā paśyec chanair nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि दृश्यते छाया धवला नररूपिणी । शिरसो ऽदर्शनात् तस्य मृत्युः स्याद् वर्षमध्यतः

tatrāpi dṛśyate chāyā dhavalā nararūpiṇī / śiraso 'darśanāt tasya mṛtyuḥ syād varṣamadhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रभार्याविनाशः स्याद् वामपाणेर् अदर्शनात् । दक्षिणादर्शनात् पितृभ्रात्रादीनां महीयसाम्

putrabhāryāvināśaḥ syād vāmapāṇer adarśanāt / dakṣiṇādarśanāt pitṛbhrātrādīnāṃ mahīyasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानूपरि स्थितौ बाहू कृत्वा मूर्ध्नि तथाञ्जलिम् । रम्भाफलनिभां छायां लक्षयेन् मध्यतस् तयोः

jānūpari sthitau bāhū kṛtvā mūrdhni tathāñjalim / rambhāphalanibhāṃ chāyāṃ lakṣayen madhyatas tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा त्व् एकं दलं तत्र विकासि परिलक्ष्यते । तस्याम् एव तिथौ नूनं षड्मासान् मरणं भवेत्

yadā tv ekaṃ dalaṃ tatra vikāsi parilakṣyate / tasyām eva tithau nūnaṃ ṣaḍmāsān maraṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यमार्गगते वायौ लक्षणीयम् इदं त्रयम् । श्रोत्रे शिरसि नेत्रे च शब्दो धूमो द्युतिस् तथा

sūryamārgagate vāyau lakṣaṇīyam idaṃ trayam / śrotre śirasi netre ca śabdo dhūmo dyutis tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णौ पिधाय सुदृढं गम्भीरो गुल्गुलो ध्वनिः । न श्रूयते पञ्चदिनं दश पञ्चदशाथवा

karṇau pidhāya sudṛḍhaṃ gambhīro gulgulo dhvaniḥ / na śrūyate pañcadinaṃ daśa pañcadaśāthavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विंशतिं दिवसान् यावत् पञ्चविंशतिम् एव वा । बाणाब्धिगुणनेत्रेन्दुवर्षैर् मृत्युर् यथाक्रमम्

viṃśatiṃ divasān yāvat pañcaviṃśatim eva vā / bāṇābdhiguṇanetrenduvarṣair mṛtyur yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषाम् अप्य् अन्तरालेषु शोध्याः षोडश वासराः । वर्षस्यैव चतुर्थांशैः क्रमशश् चाभिवर्धितैः

eṣām apy antarāleṣu śodhyāḥ ṣoḍaśa vāsarāḥ / varṣasyaiva caturthāṃśaiḥ kramaśaś cābhivardhitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मस्तकोपरि निर्यान्तीं सप्ताहं धूममालिकाम् । यो न पश्यति तस्य स्यान् मृत्युर् वर्षत्रयावधेः

mastakopari niryāntīṃ saptāhaṃ dhūmamālikām / yo na paśyati tasya syān mṛtyur varṣatrayāvadheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वनेत्रयोश् चतुर्दिक्षु दृश्यन्ते ऽङ्गुलिपीडनात् । मार्जारनेत्रतुल्यानि ज्योतींषि झटितिक्रमात्

svanetrayoś caturdikṣu dṛśyante 'ṅgulipīḍanāt / mārjāranetratulyāni jyotīṃṣi jhaṭitikramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपीडने ऽपि तद्दृष्टौ मृत्युः स्याच् छतवासरैः । एतत् सामान्यतो ज्ञेयं विशेषस् त्व् अयम् उच्यते

apīḍane 'pi taddṛṣṭau mṛtyuḥ syāc chatavāsaraiḥ / etat sāmānyato jñeyaṃ viśeṣas tv ayam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रस्याधस् तथोर्ध्वं च कर्णनासोपकण्ठयोः । नष्टे ज्योतिषि मृत्युः स्यात् षट्त्रिनेत्रेन्दुमासतः

candrasyādhas tathordhvaṃ ca karṇanāsopakaṇṭhayoḥ / naṣṭe jyotiṣi mṛtyuḥ syāt ṣaṭtrinetrendumāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्ये ऽपि यदि चन्द्रस्य क्रमः स्यात् पूर्ववत् तदा । दिग्बाणगुणनेत्रेषु दिनेषु मरणं भवेत्

sūrye 'pi yadi candrasya kramaḥ syāt pūrvavat tadā / digbāṇaguṇanetreṣu dineṣu maraṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरूपस्य विपर्यासात् षड्मासान् मरणं भवेत् । पञ्चमासाद् भवेन् मृत्युर् नासाग्रस्य विनाशतः

svarūpasya viparyāsāt ṣaḍmāsān maraṇaṃ bhavet / pañcamāsād bhaven mṛtyur nāsāgrasya vināśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाधिर्ये श्रोत्रयोर् मृत्युश् चतुर्मासात्ययाद् भवेत् । स्वस्थेन्द्रियस्य पतने मृत्युर् मासत्रयाद् भवेत्

bādhirye śrotrayor mṛtyuś caturmāsātyayād bhavet / svasthendriyasya patane mṛtyur māsatrayād bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रूमध्ये ज्योतिषो ऽदृष्टौ द्विमासाद् यमदर्शनम् । एकमासात्ययान् मृत्युर् वृषणे गोलकक्षयात्

bhrūmadhye jyotiṣo 'dṛṣṭau dvimāsād yamadarśanam / ekamāsātyayān mṛtyur vṛṣaṇe golakakṣayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पराक्ष्णोः प्रतिबिम्बस्यादृष्टौ पक्षाद् विनाशनम् । जिह्वाया अपरावृत्तौ दशाहान् मृत्युसंगमः

parākṣṇoḥ pratibimbasyādṛṣṭau pakṣād vināśanam / jihvāyā aparāvṛttau daśāhān mṛtyusaṃgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभेर् विपर्ययान् मृत्युः पञ्चाहाद् उपश्लिष्यति । पार्श्वद्वयस्याकृष्टौ तु मृत्युः स्याद् वासरत्रयात्

nābher viparyayān mṛtyuḥ pañcāhād upaśliṣyati / pārśvadvayasyākṛṣṭau tu mṛtyuḥ syād vāsaratrayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तगात्रस्तब्धत्वे मृत्युर् एकाहिको भवेत् । ललाटस्थत्रिरेखाणां नाशान् मृत्युर् अहस्त्रयात्

samastagātrastabdhatve mṛtyur ekāhiko bhavet / lalāṭasthatrirekhāṇāṃ nāśān mṛtyur ahastrayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्थस्य लालाजिह्वा चेन् निःस्पर्शा द्रववर्जिता । यावत् पञ्चदिनं मृत्युः पञ्चाशद्दिवसैस् तथा

svasthasya lālājihvā cen niḥsparśā dravavarjitā / yāvat pañcadinaṃ mṛtyuḥ pañcāśaddivasais tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अम्लादित्वं च रसतो नीलादित्वं च वर्णतः । विकारः शुक्रमूत्राणां षड्मासान् मृत्युदर्शनात्

amlāditvaṃ ca rasato nīlāditvaṃ ca varṇataḥ / vikāraḥ śukramūtrāṇāṃ ṣaḍmāsān mṛtyudarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगपत्पञ्चधारं वा वामावर्तं विगन्धि च । मूत्रं यस्य भवेन् मृत्युस् तस्य षड्मासमध्यतः

yugapatpañcadhāraṃ vā vāmāvartaṃ vigandhi ca / mūtraṃ yasya bhaven mṛtyus tasya ṣaḍmāsamadhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णे वा यदि वा शुक्ले पक्षे रेतो ऽतिकृष्णकम् । मृत्युः षड्मासतो नो चेत् तेनैव स्यात् प्रतिक्रिया

kṛṣṇe vā yadi vā śukle pakṣe reto 'tikṛṣṇakam / mṛtyuḥ ṣaḍmāsato no cet tenaiva syāt pratikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णभागं परित्यज्य गृहीत्वा शुक्लभागकम् । चन्द्रे प्रभञ्जने वाति प्रवेशात् स्यात् प्रतिक्रिया

kṛṣṇabhāgaṃ parityajya gṛhītvā śuklabhāgakam / candre prabhañjane vāti praveśāt syāt pratikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरत्वे ऽपि स्वदेहस्य तच्छाया चञ्चला यदि । चतुर्मासाद् भवेन् मृत्युर् इत्य् आगमविचक्षणाः

sthiratve 'pi svadehasya tacchāyā cañcalā yadi / caturmāsād bhaven mṛtyur ity āgamavicakṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणाशागतां छायाम् आत्मनो यदि पश्यति । अद्यैव मृत्युर् अस्माकम् इति पश्येद् अनित्यताम्

dakṣiṇāśāgatāṃ chāyām ātmano yadi paśyati / adyaiva mṛtyur asmākam iti paśyed anityatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरर्थको विसंवादी मिथ्येत्यादि प्रकाशनात् । स्वप्नो ऽप्य् असत्यः सर्वेषां नातः श्रद्धा न युज्यते

nirarthako visaṃvādī mithyetyādi prakāśanāt / svapno 'py asatyaḥ sarveṣāṃ nātaḥ śraddhā na yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.