Vagbhata: Rasaratnasamuccaya 11

षट् त्रुट्यश् चैकलिक्षा स्यात् षड् लिक्षा यूकम् उच्यते । षड्यूकास्तु रजःसंज्ञं कथितं तव सुव्रते

ṣaṭ truṭyaś caikalikṣā syāt ṣaḍ likṣā yūkam ucyate / ṣaḍyūkāstu rajaḥsaṃjñaṃ kathitaṃ tava suvrate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्रजः सर्षपः साक्षात्सिद्धार्थः स च कीर्तितः । षट्सिद्धार्थेन देवेशि यवस्त्वेकः प्रकीर्तितः

ṣaḍrajaḥ sarṣapaḥ sākṣātsiddhārthaḥ sa ca kīrtitaḥ / ṣaṭsiddhārthena deveśi yavastvekaḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्यवैर् एकगुञ्जा स्यात्त्रिगुञ्जो वल्ल उच्यते । षड्भिरेव तु गुञ्जाभिर्माष एकः प्रकीर्तितः । माषा द्वादश तोलः स्यादष्टौ तोलाः पलं भवेत्

ṣaḍyavair ekaguñjā syāttriguñjo valla ucyate / ṣaḍbhireva tu guñjābhirmāṣa ekaḥ prakīrtitaḥ / māṣā dvādaśa tolaḥ syādaṣṭau tolāḥ palaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रुटिः स्यादणुभिः षड्भिस्तैर्लिक्षा षड्भिरीरिता । ताभिः षड्भिर्भवेद् यूका षड्यूकास् तद् रजः स्मृतम्

truṭiḥ syādaṇubhiḥ ṣaḍbhistairlikṣā ṣaḍbhirīritā / tābhiḥ ṣaḍbhirbhaved yūkā ṣaḍyūkās tad rajaḥ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्रजः सर्षपः प्रोक्तस्तैः षड्भिर्यव ईरितः । एका गुञ्जा यवैः षड्भिर्निष्पावस्तु द्विगुञ्जकः

ṣaḍrajaḥ sarṣapaḥ proktastaiḥ ṣaḍbhiryava īritaḥ / ekā guñjā yavaiḥ ṣaḍbhirniṣpāvastu dviguñjakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्गुञ्जात्रितयं वल्लो द्वौ वल्लौ माष उच्यते । द्वौ माषौ धरणं ते द्वे शाणनिष्ककलाः स्मृताः

syādguñjātritayaṃ vallo dvau vallau māṣa ucyate / dvau māṣau dharaṇaṃ te dve śāṇaniṣkakalāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्कद्वयं तु वटकः स च कोल इतीरितः । स्यात्कोलत्रितयं तोलः कर्षो निष्कचतुष्टयम्

niṣkadvayaṃ tu vaṭakaḥ sa ca kola itīritaḥ / syātkolatritayaṃ tolaḥ karṣo niṣkacatuṣṭayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदुम्बरं पाणितलं सुवर्णं कवलग्रहः । अक्षं बिडालपदकं शुक्तिः पाणितलद्वयम्

udumbaraṃ pāṇitalaṃ suvarṇaṃ kavalagrahaḥ / akṣaṃ biḍālapadakaṃ śuktiḥ pāṇitaladvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्तिद्वयं पलं केचिदन्ये शुक्तित्रयं विदुः । तदेव कथितं मुष्टिः प्रकुञ्चो बिल्वमित्यपि

śuktidvayaṃ palaṃ kecidanye śuktitrayaṃ viduḥ / tadeva kathitaṃ muṣṭiḥ prakuñco bilvamityapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलद्वयं तु प्रसृतं तद्द्वयं कुडवो ऽञ्जलिः । कुडवौ मानिका तौ स्यात्प्रस्थो द्वे मानिके स्मृतः

paladvayaṃ tu prasṛtaṃ taddvayaṃ kuḍavo 'ñjaliḥ / kuḍavau mānikā tau syātprastho dve mānike smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थद्वयं शुभं तौ द्वौ पात्रकं द्वयमाढकम् । तैश् चतुर्भिर् घटोन्माननल्वनार्मणशूर्पकाः

prasthadvayaṃ śubhaṃ tau dvau pātrakaṃ dvayamāḍhakam / taiś caturbhir ghaṭonmānanalvanārmaṇaśūrpakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रोणस्य शब्दाः पर्यायाः पलानां शतकं तुला । चत्वारिंशत्पलशततुला भारः प्रकीर्तितः

droṇasya śabdāḥ paryāyāḥ palānāṃ śatakaṃ tulā / catvāriṃśatpalaśatatulā bhāraḥ prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसार्णवादिशास्त्राणि निरीक्ष्य कथितं मया । रसोपयोगि यत् किंचिद् दिङ्मात्रं तत्प्रदर्शितम्

rasārṇavādiśāstrāṇi nirīkṣya kathitaṃ mayā / rasopayogi yat kiṃcid diṅmātraṃ tatpradarśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधुना रसराजस्य संस्कारान् सम्प्रचक्ष्महे

adhunā rasarājasya saṃskārān sampracakṣmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात्स्वेदनं तदनु मर्दनमूर्छने च उत्थापनं पतनरोधनियामनानि । संदीपनं गगनभक्षणमानमत्र संचारणा तदनु गर्भगता द्रुतिश्च

syātsvedanaṃ tadanu mardanamūrchane ca utthāpanaṃ patanarodhaniyāmanāni / saṃdīpanaṃ gaganabhakṣaṇamānamatra saṃcāraṇā tadanu garbhagatā drutiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्या द्रुतिः सूतकजारणा स्याद् ग्रासस्तथा सारणकर्म पश्चात् । संक्रामणं वेधविधिः शरीरे योगस् तथाष्टादशधात्र कर्म

bāhyā drutiḥ sūtakajāraṇā syād grāsastathā sāraṇakarma paścāt / saṃkrāmaṇaṃ vedhavidhiḥ śarīre yogas tathāṣṭādaśadhātra karma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न योज्यो मर्मणि छिन्ने न च क्षाराग्निदग्धयोः

na yojyo marmaṇi chinne na ca kṣārāgnidagdhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धः स मृद्वग्निसहो मूर्छितो व्याधिनाशनः

śuddhaḥ sa mṛdvagnisaho mūrchito vyādhināśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्कम्पवेगस् तीव्राग्नाव् आयुरारोग्यदो मृतः । विषं वह्निर्मलश्चेति दोषा नैसर्गिकास्त्रयः

niṣkampavegas tīvrāgnāv āyurārogyado mṛtaḥ / viṣaṃ vahnirmalaśceti doṣā naisargikāstrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसे मरणसंतापमूर्छानां हेतवः क्रमात्

rase maraṇasaṃtāpamūrchānāṃ hetavaḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगिकौ नागवङ्गौ द्वौ तौ जाड्याध्मानकुष्ठदौ

yogikau nāgavaṅgau dvau tau jāḍyādhmānakuṣṭhadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औपाधिकाः पुनश्चान्ये कीर्तिताः सप्तकञ्चुकाः । भूमिजा गिरिजा वार्जास् ते च द्वे नागवङ्गजौ

aupādhikāḥ punaścānye kīrtitāḥ saptakañcukāḥ / bhūmijā girijā vārjās te ca dve nāgavaṅgajau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशैते रसे दोषाः प्रोक्ता रसविशारदैः

dvādaśaite rase doṣāḥ proktā rasaviśāradaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिजाः कुर्वते कुष्ठं गिरिजा जाड्यमेव च । वारिजा वातसंघातं दोषाढ्यं नागवङ्गयोः

bhūmijāḥ kurvate kuṣṭhaṃ girijā jāḍyameva ca / vārijā vātasaṃghātaṃ doṣāḍhyaṃ nāgavaṅgayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्पटी पाटिनी भेदी द्रावी मलकरी तथा । अन्धकारी तथा ध्वाङ्क्षी विज्ञेयाः सप्त कञ्चुकाः

parpaṭī pāṭinī bhedī drāvī malakarī tathā / andhakārī tathā dhvāṅkṣī vijñeyāḥ sapta kañcukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सूतविधानार्थं सहायैर्निपुणैर्युतः । सर्वोपस्करमादाय रसकर्म समारभेत्

tasmāt sūtavidhānārthaṃ sahāyairnipuṇairyutaḥ / sarvopaskaramādāya rasakarma samārabhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे सहस्रे पलानां तु सहस्रं शतमेव वा । अष्टाविंशत् पलान्येव दश पञ्चैकमेव वा

dve sahasre palānāṃ tu sahasraṃ śatameva vā / aṣṭāviṃśat palānyeva daśa pañcaikameva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलार्धेनैव कर्तव्यः संस्कारः सूतकस्य च । सुदिने शुभनक्षत्रे रसशोधनमारभेत्

palārdhenaiva kartavyaḥ saṃskāraḥ sūtakasya ca / sudine śubhanakṣatre rasaśodhanamārabhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यूषणं लवणासूर्यौ चित्रकार्द्रकमूलकम् । क्षिप्त्वा सूतो मुहुः स्वेद्यः काञ्जिकेन दिनत्रयम्

tryūṣaṇaṃ lavaṇāsūryau citrakārdrakamūlakam / kṣiptvā sūto muhuḥ svedyaḥ kāñjikena dinatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहधूमेष्टिकाचूर्णं तथा दधि गुडान्वितम् । लवणासुरीसंयुक्तं क्षिप्त्वा सूतं विमर्दयेत्

gṛhadhūmeṣṭikācūrṇaṃ tathā dadhi guḍānvitam / lavaṇāsurīsaṃyuktaṃ kṣiptvā sūtaṃ vimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशांशं तु तद् द्रव्यं सूतमानान् नियोजयेत् । सूतं क्षिप्त्वा समं तेन दिनानि त्रीणि मर्दयेत्

ṣoḍaśāṃśaṃ tu tad dravyaṃ sūtamānān niyojayet / sūtaṃ kṣiptvā samaṃ tena dināni trīṇi mardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्णाभ्रकं तथा बीजं जीर्णसूतं तथैव च । नैर्मल्यार्थं हि सूतस्य खल्ले धृत्वा विमर्दयेत्

jīrṇābhrakaṃ tathā bījaṃ jīrṇasūtaṃ tathaiva ca / nairmalyārthaṃ hi sūtasya khalle dhṛtvā vimardayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृह्णाति निर्मलो रागान् ग्रासे ग्रासे विमर्दितः । मर्दनाख्यं हि यत्कर्म तत्सूतगुणकृद् भवेत्

gṛhṇāti nirmalo rāgān grāse grāse vimarditaḥ / mardanākhyaṃ hi yatkarma tatsūtaguṇakṛd bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहकन्या मलं हन्यात्त्रिफला वह्निनाशिनी । चित्रमूलं विषं हन्ति तस्माद् एभिः प्रयत्नतः

gṛhakanyā malaṃ hanyāttriphalā vahnināśinī / citramūlaṃ viṣaṃ hanti tasmād ebhiḥ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिश्रितं सूतकं द्रव्यैः सप्तवाराणि मूर्छयेत् । इत्थं संमूर्छितः सूतो दोषशून्यः प्रजायते

miśritaṃ sūtakaṃ dravyaiḥ saptavārāṇi mūrchayet / itthaṃ saṃmūrchitaḥ sūto doṣaśūnyaḥ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्माद्विरेकात् संशुद्धो रसः पात्यस्ततः परम् । उद्धृतः काञ्जिकक्वाथात् पूतिदोषनिवृत्तये

asmādvirekāt saṃśuddho rasaḥ pātyastataḥ param / uddhṛtaḥ kāñjikakvāthāt pūtidoṣanivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रेण पिष्टिकां कृत्वा पातयेदूर्ध्वभाजने । वङ्गनागौ परित्यज्य शुद्धो भवति सूतकः

tāmreṇa piṣṭikāṃ kṛtvā pātayedūrdhvabhājane / vaṅganāgau parityajya śuddho bhavati sūtakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुल्लेन पातयेत् पिष्टीं त्रिधोर्ध्वं सप्तधा त्व् अधः

śullena pātayet piṣṭīṃ tridhordhvaṃ saptadhā tv adhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिफलाशिग्रुशिखिभिर् लवणासुरीसंयुतैः । नष्टपिष्टं रसं कृत्वा लेपयेच्चोर्ध्वभाजने । ततो दीप्तैरधः पातमुत्पलैस्तत्र कारयेत्

triphalāśigruśikhibhir lavaṇāsurīsaṃyutaiḥ / naṣṭapiṣṭaṃ rasaṃ kṛtvā lepayeccordhvabhājane / tato dīptairadhaḥ pātamutpalaistatra kārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिद्राङ्कोलशम्पाककुमारीत्रिफलाग्निभिः । तण्डुलीयकवर्षाभूहिङ्गुसैन्धवमाक्षिकैः

haridrāṅkolaśampākakumārītriphalāgnibhiḥ / taṇḍulīyakavarṣābhūhiṅgusaindhavamākṣikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्टं रसं सलवणैः सर्पाक्ष्यादिभिरेव वा । पातयेद् अथवा देवि व्रणघ्नो यक्षलोचनैः

piṣṭaṃ rasaṃ salavaṇaiḥ sarpākṣyādibhireva vā / pātayed athavā devi vraṇaghno yakṣalocanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं ह्य् अधऊर्ध्वपातेन पातितो ऽसौ यदा भवेत् । तदा रसायने योग्यो भवेद् द्रव्यविशेषतः

itthaṃ hy adhaūrdhvapātena pātito 'sau yadā bhavet / tadā rasāyane yogyo bhaved dravyaviśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा दीपकयन्त्रे निपातितः सर्वदोषनिर्मुक्तः

athavā dīpakayantre nipātitaḥ sarvadoṣanirmuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यक्पातनविधिना निपातितः सूतराजस्तु । श्लक्ष्णीकृतम् अभ्रदलं रसेन्द्रयुक्तं तथारनालेन

tiryakpātanavidhinā nipātitaḥ sūtarājastu / ślakṣṇīkṛtam abhradalaṃ rasendrayuktaṃ tathāranālena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खले दत्त्वा मृदितं यावत् तन् नष्टपिष्टताम् एति । कुर्यात् तिर्यक्पातनपातितसूतं क्रमेण दृढवह्निम्

khale dattvā mṛditaṃ yāvat tan naṣṭapiṣṭatām eti / kuryāt tiryakpātanapātitasūtaṃ krameṇa dṛḍhavahnim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्वेद्यः पात्यो ऽसौ न पतति यावद् दृढश् चाग्नौ । तदासौ शुध्यते सूतः कर्मकारी भवेद्ध्रुवम्

saṃsvedyaḥ pātyo 'sau na patati yāvad dṛḍhaś cāgnau / tadāsau śudhyate sūtaḥ karmakārī bhaveddhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्दनैर् मूर्छनैः पातैर्मन्दः शान्तो भवेद् रसः

mardanair mūrchanaiḥ pātairmandaḥ śānto bhaved rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृष्ट्यम्बुजैर् निरोधेन ततो मुखकरो रसः । स्वेदनादिवशात्सूतो वीर्यं प्राप्नोत्यनुत्तमम्

sṛṣṭyambujair nirodhena tato mukhakaro rasaḥ / svedanādivaśātsūto vīryaṃ prāpnotyanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियम्यो ऽसौ ततः सम्यक् चपलत्वनिवृत्तये । कर्कोटी फणिनेत्राभ्यां वृश्चिकाम्बुजमार्कवैः । समं कृत्वारनालेन स्वेदयेच्च दिनत्रयम्

niyamyo 'sau tataḥ samyak capalatvanivṛttaye / karkoṭī phaṇinetrābhyāṃ vṛścikāmbujamārkavaiḥ / samaṃ kṛtvāranālena svedayecca dinatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरिचैर् भूखगयुक्तैर् लवणासुरीशिग्रुटङ्कणोपेतैः । काञ्जिकयुक्तैस्त्रिदिनं ग्रासार्थी जायते स्वेदात्

maricair bhūkhagayuktair lavaṇāsurīśigruṭaṅkaṇopetaiḥ / kāñjikayuktaistridinaṃ grāsārthī jāyate svedāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिक्षारसिन्धुखगभूशिखिशिग्रुराजीतीक्ष्णाम्लवेतसमुखैर् लवणोषणाम्लैः । नेपालताम्रदलशोषितमारनाले साम्लासवाम्लपुटितं रसदीपनं तत्

trikṣārasindhukhagabhūśikhiśigrurājītīkṣṇāmlavetasamukhair lavaṇoṣaṇāmlaiḥ / nepālatāmradalaśoṣitamāranāle sāmlāsavāmlapuṭitaṃ rasadīpanaṃ tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदयेदासवाम्लेन वीर्यतेजःप्रवृद्धये । यथोपयोगं स्वेद्यः स्यान् मूलिकानां रसेषु च

svedayedāsavāmlena vīryatejaḥpravṛddhaye / yathopayogaṃ svedyaḥ syān mūlikānāṃ raseṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पाक्षी क्षीरिणी वन्ध्या मत्स्याक्षी शङ्खपुष्पिका । काकजङ्घा शिखिशिखा ब्रह्मदण्ड्याखुकर्णिका

sarpākṣī kṣīriṇī vandhyā matsyākṣī śaṅkhapuṣpikā / kākajaṅghā śikhiśikhā brahmadaṇḍyākhukarṇikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षाभूः कम्बुकी दूर्वा सैर्यकोत्पलशिम्बिकाः । शतावरी वज्रलता वज्रकन्दाग्निकर्णिका

varṣābhūḥ kambukī dūrvā sairyakotpalaśimbikāḥ / śatāvarī vajralatā vajrakandāgnikarṇikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतार्कशिग्रुधत्तूरमृगदूर्वारसाङ्कुशाः । रम्भा रक्ताभनिर्गुण्डी लज्जालुः सुरदालिका

śvetārkaśigrudhattūramṛgadūrvārasāṅkuśāḥ / rambhā raktābhanirguṇḍī lajjāluḥ suradālikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डूकपर्णी पाताली चित्रकं ग्रीष्मसुन्दरा । काकमाची महाराष्ट्री हरिद्रा तिलपर्णिका

maṇḍūkaparṇī pātālī citrakaṃ grīṣmasundarā / kākamācī mahārāṣṭrī haridrā tilaparṇikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाती जयन्ती श्रीदेवी भूकदम्बः कुसुम्भकः । कोशातकी नीरं कणा लाङ्गली कटुतुम्बिका

jātī jayantī śrīdevī bhūkadambaḥ kusumbhakaḥ / kośātakī nīraṃ kaṇā lāṅgalī kaṭutumbikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रमर्दो ऽमृता कन्दः सूर्यावर्तेषु पुङ्खिका । वाराही हस्तिशुण्डी च प्रायेण रसमूलिकाः

cakramardo 'mṛtā kandaḥ sūryāvarteṣu puṅkhikā / vārāhī hastiśuṇḍī ca prāyeṇa rasamūlikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस्य भावने स्वेदे मृषालेपे च पूजिताः । इत्यष्टौ सूतसंस्काराः समा द्रव्ये रसायने । कार्यास्ते प्रथमं शेषा नोक्ता द्रव्योपयोगिनः

rasasya bhāvane svede mṛṣālepe ca pūjitāḥ / ityaṣṭau sūtasaṃskārāḥ samā dravye rasāyane / kāryāste prathamaṃ śeṣā noktā dravyopayoginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चविंशतिसंख्याकान्रसबन्धान् प्रचक्ष्महे । येन येन हि चाञ्चल्यं दुर्ग्रहत्वं च नश्यति । रसराजस्य सम्प्रोक्तो बन्धनार्थो हि वार्त्तिकैः

pañcaviṃśatisaṃkhyākānrasabandhān pracakṣmahe / yena yena hi cāñcalyaṃ durgrahatvaṃ ca naśyati / rasarājasya samprokto bandhanārtho hi vārttikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हठारोटौ तथाभासः क्रियाहीनश्च पिष्टिका । क्षारः खोटश्च पोटश्च कल्कबन्धश्च कज्जलिः

haṭhāroṭau tathābhāsaḥ kriyāhīnaśca piṣṭikā / kṣāraḥ khoṭaśca poṭaśca kalkabandhaśca kajjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सजीवश्चैव निर्जीवो निर्बीजश्च सबीजकः । शृङ्खलाद्रुतिबन्धौ च बालकश्च कुमारकः

sajīvaścaiva nirjīvo nirbījaśca sabījakaḥ / śṛṅkhalādrutibandhau ca bālakaśca kumārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुणश् च तथा वृद्धो मूर्तिबद्धस् तथापरः । जलबन्धो ऽग्निबन्धश्च सुसंस्कृतकृताभिधः । महाबन्धाभिधश्चेति पञ्चविंशतिरीरिताः

taruṇaś ca tathā vṛddho mūrtibaddhas tathāparaḥ / jalabandho 'gnibandhaśca susaṃskṛtakṛtābhidhaḥ / mahābandhābhidhaśceti pañcaviṃśatirīritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद्वदन्ति षड्विंशो जलूकाबन्धसंज्ञकः । स तावन्नेष्यते देहे स्त्रीणां द्रावे ऽतिशस्यते

kecidvadanti ṣaḍviṃśo jalūkābandhasaṃjñakaḥ / sa tāvanneṣyate dehe strīṇāṃ drāve 'tiśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हठो रसः स विज्ञेयः सम्यक् शुद्धिविवर्जितः । स सेवितो नृणां कुर्यान् मृत्युं वा व्याधिमुद्धतम्

haṭho rasaḥ sa vijñeyaḥ samyak śuddhivivarjitaḥ / sa sevito nṛṇāṃ kuryān mṛtyuṃ vā vyādhimuddhatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुशोधितो रसः सम्यगारोट इति कथ्यते । स क्षेत्रीकरणे श्रेष्ठः शनैर्व्याधिविनाशनः

suśodhito rasaḥ samyagāroṭa iti kathyate / sa kṣetrīkaraṇe śreṣṭhaḥ śanairvyādhivināśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुटितो यो रसो याति योगं मुक्त्वा स्वभावताम् । भावितो धातुमूलाद्यैर् आभासो गुणवैकृतेः

puṭito yo raso yāti yogaṃ muktvā svabhāvatām / bhāvito dhātumūlādyair ābhāso guṇavaikṛteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंशोधितलोहाद्यैः साधितो यो रसोत्तमः । क्रियाहीनः स विज्ञेयो विक्रियां यात्यपथ्यतः

asaṃśodhitalohādyaiḥ sādhito yo rasottamaḥ / kriyāhīnaḥ sa vijñeyo vikriyāṃ yātyapathyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रातपे गाढतरावमर्दात्पिष्टी भवेत्सा नवनीतरूपा । स रसः पिष्टिकाबन्धो दीपनः पाचनस्तराम्

tīvrātape gāḍhatarāvamardātpiṣṭī bhavetsā navanītarūpā / sa rasaḥ piṣṭikābandho dīpanaḥ pācanastarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खशुक्तिवराटाद्यैर् यो ऽसौ संसाधितो रसः । क्षारबन्धः परं दीप्तिपुष्टिकृच्छूलनाशनः

śaṅkhaśuktivarāṭādyair yo 'sau saṃsādhito rasaḥ / kṣārabandhaḥ paraṃ dīptipuṣṭikṛcchūlanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धो यः खोटतां याति ध्मातो ध्मातः क्षयं व्रजेत् । खोटबन्धः स विज्ञेयः शीघ्रं सर्वगदापहः

bandho yaḥ khoṭatāṃ yāti dhmāto dhmātaḥ kṣayaṃ vrajet / khoṭabandhaḥ sa vijñeyaḥ śīghraṃ sarvagadāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुतकज्जलिका मोचापत्त्रके चिपिटीकृता । स पोटः पर्पटी सैव बालाद्यखिलरोगनुत्

drutakajjalikā mocāpattrake cipiṭīkṛtā / sa poṭaḥ parpaṭī saiva bālādyakhilaroganut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेदाद्यैः साधितः सूतः पङ्कत्वं समुपागतः । कल्कबद्धः स विज्ञेयो योगोक्तफलदायकः

svedādyaiḥ sādhitaḥ sūtaḥ paṅkatvaṃ samupāgataḥ / kalkabaddhaḥ sa vijñeyo yogoktaphaladāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कज्जली रसगन्धोत्था सुश्लक्ष्णा कज्जलोपमा । तत्तद्योगेन संयुक्ता कज्जलीबन्ध उच्यते

kajjalī rasagandhotthā suślakṣṇā kajjalopamā / tattadyogena saṃyuktā kajjalībandha ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भस्मीकृतो गच्छति वह्नियोगाद् रसः सजीवः स खलु प्रदिष्टः । संसेवितो ऽसौ न करोति भस्मकार्यं जवाद् रोगविनाशनं च

bhasmīkṛto gacchati vahniyogād rasaḥ sajīvaḥ sa khalu pradiṣṭaḥ / saṃsevito 'sau na karoti bhasmakāryaṃ javād rogavināśanaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्णाभ्रको वा परिजीर्णगन्धो भस्मीकृतश्चाखिललोहमौलिः । निर्जीवनामा हि स भस्मसूतो निःशेषरोगान् विनिहन्ति सद्यः

jīrṇābhrako vā parijīrṇagandho bhasmīkṛtaścākhilalohamauliḥ / nirjīvanāmā hi sa bhasmasūto niḥśeṣarogān vinihanti sadyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस्तु पादांशवर्णजीर्णः पिष्टीकृतो गन्धकयोगतश्च । तुल्यांशगन्धैः पुटितः क्रमेण निर्बीजनामा सकलामयघ्नः

rasastu pādāṃśavarṇajīrṇaḥ piṣṭīkṛto gandhakayogataśca / tulyāṃśagandhaiḥ puṭitaḥ krameṇa nirbījanāmā sakalāmayaghnaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्टीकृतैर् अभ्रकसत्त्वहेमतारार्ककान्तैः परिजारितो यः । हतस्ततः षड्गुणगन्धकेन सबीजबद्धो विपुलप्रभावः

piṣṭīkṛtair abhrakasattvahematārārkakāntaiḥ parijārito yaḥ / hatastataḥ ṣaḍguṇagandhakena sabījabaddho vipulaprabhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वज्रादिनिहतः सूतो हतः सूतः समो ऽपरः । शृङ्खलाबद्धसूतस्तु देहलोहविधायकः । चित्रप्रभावां वेगेन व्याप्तिं जानाति शंकरः

vajrādinihataḥ sūto hataḥ sūtaḥ samo 'paraḥ / śṛṅkhalābaddhasūtastu dehalohavidhāyakaḥ / citraprabhāvāṃ vegena vyāptiṃ jānāti śaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तो ऽपि बाह्यद्रुतिभिश्च सूतो बन्धंगतो वा भसितस्व पः । स राजिकापादमितो निहन्ति दुःसाध्यरोगान् द्रुतिबद्धनामा

yukto 'pi bāhyadrutibhiśca sūto bandhaṃgato vā bhasitasva paḥ / sa rājikāpādamito nihanti duḥsādhyarogān drutibaddhanāmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाभ्रजीर्णः शिवजस्तु बालः संसेवितो योगयुतो जवेन । रसायनो भाविगदापहश्च सोपद्रवारिष्टगदान्निहन्ति

samābhrajīrṇaḥ śivajastu bālaḥ saṃsevito yogayuto javena / rasāyano bhāvigadāpahaśca sopadravāriṣṭagadānnihanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरोद्भवो यो द्विगुणाभ्रजीर्णः स स्यात्कुमारो मिततण्डुलो ऽसौ । त्रिः सप्तरात्रैः खलु पापरोगसंघातघाती च रसायनं च

harodbhavo yo dviguṇābhrajīrṇaḥ sa syātkumāro mitataṇḍulo 'sau / triḥ saptarātraiḥ khalu pāparogasaṃghātaghātī ca rasāyanaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्गुणव्योमकृताशनो ऽसौ रसायनाग्र्यस् तरुणाभिधानः । स सप्तरात्रात्सकलामयघ्नो रसायनो वीर्यबलप्रदाता

caturguṇavyomakṛtāśano 'sau rasāyanāgryas taruṇābhidhānaḥ / sa saptarātrātsakalāmayaghno rasāyano vīryabalapradātā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्याभ्रकः षड्गुणितो हि जीर्णः प्राप्ताग्निसख्यः स हि वृद्धनामा । देहे च लोहे च नियोजनीयः शिवादृते को ऽस्य गुणान् प्रवक्ति

yasyābhrakaḥ ṣaḍguṇito hi jīrṇaḥ prāptāgnisakhyaḥ sa hi vṛddhanāmā / dehe ca lohe ca niyojanīyaḥ śivādṛte ko 'sya guṇān pravakti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो दिव्यमूलिकाभिश्च कृतो ऽत्यग्निसहो रसः । विनाभ्रजारणात्स स्यान्मूर्तिबन्धो महारसः

yo divyamūlikābhiśca kṛto 'tyagnisaho rasaḥ / vinābhrajāraṇātsa syānmūrtibandho mahārasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं हि जार्यमाणस्तु नाग्निना क्षीयते रसः । योजितः सर्वयोगेषु निरौपम्यफलप्रदः

ayaṃ hi jāryamāṇastu nāgninā kṣīyate rasaḥ / yojitaḥ sarvayogeṣu niraupamyaphalapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिलातोयमुखैस्तोयैर् बद्धो ऽसौ जलबन्धवान् । स जरारोगमृत्युघ्नः कल्पोक्तफलदायकः

śilātoyamukhaistoyair baddho 'sau jalabandhavān / sa jarārogamṛtyughnaḥ kalpoktaphaladāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलो योगेषु वा ध्मातः स्याद्गुटिकाकृतिः । अक्षीणश्चाग्निबद्धो ऽसौ खेचरत्वादिकृत् स हि

kevalo yogeṣu vā dhmātaḥ syādguṭikākṛtiḥ / akṣīṇaścāgnibaddho 'sau khecaratvādikṛt sa hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुक्रान्ताशशिलताकुम्भीकनकमूलकैः । विशालानागिनीकन्दव्याघ्रपादीकुरुण्टकैः

viṣṇukrāntāśaśilatākumbhīkanakamūlakaiḥ / viśālānāginīkandavyāghrapādīkuruṇṭakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृश्चिकालीभशुण्डीभ्यां हंसपादा सहासुरैः । अप्रसूतगवां मूत्रैः पिष्टं वा कुलके पचेत्

vṛścikālībhaśuṇḍībhyāṃ haṃsapādā sahāsuraiḥ / aprasūtagavāṃ mūtraiḥ piṣṭaṃ vā kulake pacet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वमेवं मृतैर् लोहैर्मर्दितं विपचेद् रसम् । यन्त्रेषु मूर्छा सूतानामेष कल्पः समासतः

pakvamevaṃ mṛtair lohairmarditaṃ vipaced rasam / yantreṣu mūrchā sūtānāmeṣa kalpaḥ samāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेम्ना वा रजतेन वा सहचरो ध्मातो व्रजत्येकताम् अक्षीणो निबिडो गुरुश्च गुटिकाकारो ऽतिदीर्घोज्ज्वलः । चूर्णत्वं पटुवत् प्रयाति निहतो घृष्टो न मुञ्चेन्मलं निर्गन्धो द्रवति क्षणात्स हि महाबन्धाभिधानो रसः

hemnā vā rajatena vā sahacaro dhmāto vrajatyekatām akṣīṇo nibiḍo guruśca guṭikākāro 'tidīrghojjvalaḥ / cūrṇatvaṃ paṭuvat prayāti nihato ghṛṣṭo na muñcenmalaṃ nirgandho dravati kṣaṇātsa hi mahābandhābhidhāno rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूते गर्भनियोजितार्धकनके पादांशनागे ऽथवा पञ्चाङ्गुष्ठकशाल्मलीकृतमदाश्लेष्मातबीजैस् तथा । तद्वत् तेजिनीकोलकाख्यफलजैश् चूर्णं तिलं पत्त्रकं तप्ते खल्लतले निधाय मृदिते जाता जलूका वरा

sūte garbhaniyojitārdhakanake pādāṃśanāge 'thavā pañcāṅguṣṭhakaśālmalīkṛtamadāśleṣmātabījais tathā / tadvat tejinīkolakākhyaphalajaiś cūrṇaṃ tilaṃ pattrakaṃ tapte khallatale nidhāya mṛdite jātā jalūkā varā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैषा स्यात्कपिकच्छूरोमपटले चन्द्रावती तैलके चन्द्रे टङ्कणकामपिप्पलीजले स्विन्ना भवेत् तेजिनी । तप्ते खल्लतले विमर्द्य विधिवद्यत्नाद्वटी या कृता सा स्त्रीणां मददर्पनाशनकरी ख्याता जलूका वरा

saiṣā syātkapikacchūromapaṭale candrāvatī tailake candre ṭaṅkaṇakāmapippalījale svinnā bhavet tejinī / tapte khallatale vimardya vidhivadyatnādvaṭī yā kṛtā sā strīṇāṃ madadarpanāśanakarī khyātā jalūkā varā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल्ये चाष्टाङ्गुला योज्या यौवने च दशाङ्गुला । द्वादशैव प्रगल्भानां जलौका त्रिविधा मता

bālye cāṣṭāṅgulā yojyā yauvane ca daśāṅgulā / dvādaśaiva pragalbhānāṃ jalaukā trividhā matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृत्वा सूतमुखे पात्रं मेषीक्षीरं प्रदापयेत् । स्थापयेदातपे तीव्रे वासराण्येकविंशतिः

dhṛtvā sūtamukhe pātraṃ meṣīkṣīraṃ pradāpayet / sthāpayedātape tīvre vāsarāṇyekaviṃśatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयात्र मया प्रोक्ता जलौका द्रावणे हिता । पुरुषाणां स्थिता मूर्ध्नि द्रावयेद्बीजम् अद्भुतम्

dvitīyātra mayā proktā jalaukā drāvaṇe hitā / puruṣāṇāṃ sthitā mūrdhni drāvayedbījam adbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिपत्त्ररसं चैव शाल्मलीवृन्तवारि च । जातीमूलस्य तोयं च शिंशपातोयसंयुतम्

munipattrarasaṃ caiva śālmalīvṛntavāri ca / jātīmūlasya toyaṃ ca śiṃśapātoyasaṃyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मातकफलं चैव त्रिफलाचूर्णम् एव च । कोकिलाक्षस्य चूर्णं च पारदं मर्दयेद् बुधः

śleṣmātakaphalaṃ caiva triphalācūrṇam eva ca / kokilākṣasya cūrṇaṃ ca pāradaṃ mardayed budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलूका जायते दिव्या रामाजनमनोहरा । सा योज्या कामकाले तु कामयेत्कामिनी स्वयम्

jalūkā jāyate divyā rāmājanamanoharā / sā yojyā kāmakāle tu kāmayetkāminī svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिफलाभृङ्गमहौषधमधुसर्पिश्छागदुग्धगोमूत्रे । नागं सप्तनिषिक्तं समरसजारितं जलूका स्यात्

triphalābhṛṅgamahauṣadhamadhusarpiśchāgadugdhagomūtre / nāgaṃ saptaniṣiktaṃ samarasajāritaṃ jalūkā syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भानुस्वरदिनसंख्याप्रमाणसूतं गृही तदीनारम् । अङ्कोलराजवृक्षककन्यारसतश्च शोधनं कुर्यात्

bhānusvaradinasaṃkhyāpramāṇasūtaṃ gṛhī tadīnāram / aṅkolarājavṛkṣakakanyārasataśca śodhanaṃ kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशिरेखावरवर्णिनीसकोकिलाक्षापामार्गकनकानाम् । चूर्णैः सहैकविंशतिदिनानि संमर्दयेत् सम्यक्

śaśirekhāvaravarṇinīsakokilākṣāpāmārgakanakānām / cūrṇaiḥ sahaikaviṃśatidināni saṃmardayet samyak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशायाः काञ्जिकं यूषं दत्त्वा योनौ प्रवेशयेत् । बालमध्यमवृद्धासु योज्या विज्ञाय तत्क्रमात् । नीरसानामपि नॄणां योषा स्यात्संगमोत्सुका

niśāyāḥ kāñjikaṃ yūṣaṃ dattvā yonau praveśayet / bālamadhyamavṛddhāsu yojyā vijñāya tatkramāt / nīrasānāmapi nṝṇāṃ yoṣā syātsaṃgamotsukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसभागं चतुष्कं च वङ्गभागं च पञ्चमम् । सुरसारसमं युक्तं टङ्कणेन समन्वितम्

rasabhāgaṃ catuṣkaṃ ca vaṅgabhāgaṃ ca pañcamam / surasārasamaṃ yuktaṃ ṭaṅkaṇena samanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिदिनं मर्दयित्वा च गोलकं तं रसोद्भवम् । लिङ्गाग्रे योनिनिक्षिप्तं यावद् आयुर्वशंकरम्

tridinaṃ mardayitvā ca golakaṃ taṃ rasodbhavam / liṅgāgre yoninikṣiptaṃ yāvad āyurvaśaṃkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्पूरसूरणसुभृङ्गसुमेघनादैर् नागं निषिच्य तु मिथो वलयेद् रसेन । लिङ्गस्थितेन वलयेन नितम्बिनीनां स्वामी भवत्यनुदिनं स तु जीवहेतुः

karpūrasūraṇasubhṛṅgasumeghanādair nāgaṃ niṣicya tu mitho valayed rasena / liṅgasthitena valayena nitambinīnāṃ svāmī bhavatyanudinaṃ sa tu jīvahetuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

टङ्कणपिप्पलिकाभिः सूरणकर्पूरमातुलुङ्गरसैः । कृत्वा स्वलिङ्गलेपं योनिं विद्रावयेत् स्त्रीणाम्

ṭaṅkaṇapippalikābhiḥ sūraṇakarpūramātuluṅgarasaiḥ / kṛtvā svaliṅgalepaṃ yoniṃ vidrāvayet strīṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्न्यावर्तितनागे हरबीजं निक्षिपेत्ततो द्विगुणम् । मुनिकनकनागसर्पैर् दन्त्याथ सिञ्याच् च तन्मध्यम्

agnyāvartitanāge harabījaṃ nikṣipettato dviguṇam / munikanakanāgasarpair dantyātha siñyāc ca tanmadhyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रेण मर्दयित्वा गणेन मदनवलयं कुर्यात् । रतिसमये वनितानां रतिगर्वविनाशनं कुरुते

takreṇa mardayitvā gaṇena madanavalayaṃ kuryāt / ratisamaye vanitānāṃ ratigarvavināśanaṃ kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याघ्रीबृहतीफलरससूरणकन्दं च चणकपत्त्राम्लम् । कपिकच्छुवज्रवल्लीपिप्पलिकाम्लिकाचूर्णम्

vyāghrībṛhatīphalarasasūraṇakandaṃ ca caṇakapattrāmlam / kapikacchuvajravallīpippalikāmlikācūrṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्न्यावर्तितनागं नववारं मर्दयेद्धिमैर्द्रव्यैः । स्मरवलयं कृत्वैतद्वनितानां द्रावणं कुरुते

agnyāvartitanāgaṃ navavāraṃ mardayeddhimairdravyaiḥ / smaravalayaṃ kṛtvaitadvanitānāṃ drāvaṇaṃ kurute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलाशबीजकं रक्तजम्बीराम्लेन सूतकम् । सजीवं मर्दितं यन्त्रे पाचितं म्रियते ध्रुवम्

palāśabījakaṃ raktajambīrāmlena sūtakam / sajīvaṃ marditaṃ yantre pācitaṃ mriyate dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खरमञ्जरि बीजान्वितपुष्करबीजैः सुचूर्णितैः कल्कम् । कृत्वा सूतं पुटयेद् दृढमूषायां भवेद्भस्म

kharamañjari bījānvitapuṣkarabījaiḥ sucūrṇitaiḥ kalkam / kṛtvā sūtaṃ puṭayed dṛḍhamūṣāyāṃ bhavedbhasma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकोदुम्बरिकाया दुग्धेन सुभावितो हिङ्गुः । मर्दनपुटनविधानात्सूतं भस्मीकरोत्येव

kākodumbarikāyā dugdhena subhāvito hiṅguḥ / mardanapuṭanavidhānātsūtaṃ bhasmīkarotyeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदालीं हरिक्रान्तामारनालेन पेषयेत् । तद्द्रवैः सप्तधा सूतं कुर्यान्मर्दितमूर्छितम्

devadālīṃ harikrāntāmāranālena peṣayet / taddravaiḥ saptadhā sūtaṃ kuryānmarditamūrchitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सूतं खर्परे दद्याद्दत्त्वा दत्त्वा तु तद्द्रवम् । चुल्ल्योपरि पचेच् चाह्नि भस्म स्याल्लवणोपमम्

tatsūtaṃ kharpare dadyāddattvā dattvā tu taddravam / cullyopari pacec cāhni bhasma syāllavaṇopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपामार्गस्य बीजानि तथैरण्डस्य चूर्णयेत् । तच्चूर्णं पारदे देयं मूषायाम् अधरोत्तरम् । रुद्ध्वा लघुपुटैः पच्याच् चतुर्भिर् भस्मतां नयेत्

apāmārgasya bījāni tathairaṇḍasya cūrṇayet / taccūrṇaṃ pārade deyaṃ mūṣāyām adharottaram / ruddhvā laghupuṭaiḥ pacyāc caturbhir bhasmatāṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटुतुम्ब्युद्भवे कन्दे गर्भे नारीपयःप्लुते । सप्तधा स्वेदितः सूतो म्रियते गोमयाग्निना

kaṭutumbyudbhave kande garbhe nārīpayaḥplute / saptadhā sveditaḥ sūto mriyate gomayāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्कोलस्य शिफावारिपिष्टं खल्ले विमर्दयेत् । सूतं गन्धकसंयुक्तं दिनान्ते तं निरोधयेत् । पुटयेद्भूधरे यन्त्रे दिनान्ते स मृतो भवेत्

aṅkolasya śiphāvāripiṣṭaṃ khalle vimardayet / sūtaṃ gandhakasaṃyuktaṃ dinānte taṃ nirodhayet / puṭayedbhūdhare yantre dinānte sa mṛto bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.