Vasugupta [or Kallata Bhatta?]: Spandakrika 1

* [ * शम् उपशान्ताशेषोपतापपरमानन्दाद्वयमयस्वचैतन्यस्फारप्रत्यभिज्ञापनस्वरूपम् अनुग्रहं करोति यस् तम् इमं स्वस्वभावं शंकरं स्तुमस् तं विश्वोत्कर्षित्वेन परामृशन्तस् तत्कॢप्तकल्पितप्रमातृपदनिमज्जनेन समाविशामः तत्समावेश एव हि जीवन्मुक्तिफल इह प्रकरण उपदेश्यः

* [ * śam upaśāntāśeṣopatāpaparamānandādvayamayasvacaitanyasphārapratyabhijñāpanasvarūpam anugrahaṃ karoti yas tam imaṃ svasvabhāvaṃ śaṃkaraṃ stumas taṃ viśvotkarṣitvena parāmṛśantas tatkḷptakalpitapramātṛpadanimajjanena samāviśāmaḥ tatsamāveśa eva hi jīvanmuktiphala iha prakaraṇa upadeśyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* बहुवचनम् अनुग्रहदृष्टिकटाक्षिताशेषानुग्राह्याभेदप्रथनाय

* bahuvacanam anugrahadṛṣṭikaṭākṣitāśeṣānugrāhyābhedaprathanāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तम् इत्य् अनेन यद् अस्य असामान्यत्वम् अपि ध्वनितं तत् प्रथयति यस्येत्य् अर्धेन

* tam ity anena yad asya asāmānyatvam api dhvanitaṃ tat prathayati yasyety ardhena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इह परमेश्वरः प्रकाशात्मा महादेवः शब्दराशिपरमार्थपूर्णाहन्तापरामर्शसारत्वात् सदैवानन्दघनस्फुरत्तात्मकोभयविसर्गारणिपराशक्त्यात्मकपूर्णस्वातन्त्र्यस्वरूपस् तत एव चित्स्वाभाव्याद् अचलस्यापि श्रीभगवतः स्वातन्त्र्यशक्तिर् अविभक्ताप्य् अशेषसर्गसंहारादिपरम्परां दर्पणनगरवत्स्वभित्ताव् एव भावियुक्त्यानधिकाम् अप्य् अधिकाम् इव दर्शयन्ती किंचिच् चलत्तात्मकधात्वर्थानुगमात् स्पन्द इत्य् अभिहिता तेन भगवान् सदास्पन्दतत्त्वसतत्त्वो न त्व् अस्पन्दः यद् आहुः केचित् अस्पन्दं परं तत्त्वम् इति

* iha parameśvaraḥ prakāśātmā mahādevaḥ śabdarāśiparamārthapūrṇāhantāparāmarśasāratvāt sadaivānandaghanasphurattātmakobhayavisargāraṇiparāśaktyātmakapūrṇasvātantryasvarūpas tata eva citsvābhāvyād acalasyāpi śrībhagavataḥ svātantryaśaktir avibhaktāpy aśeṣasargasaṃhārādiparamparāṃ darpaṇanagaravatsvabhittāv eva bhāviyuktyānadhikām apy adhikām iva darśayantī kiṃcic calattātmakadhātvarthānugamāt spanda ity abhihitā tena bhagavān sadāspandatattvasatattvo na tv aspandaḥ yad āhuḥ kecit aspandaṃ paraṃ tattvam iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवं हि शान्तस्वरूपत्वाद् अनीश्वरम् एवैतद् भवेत्

* evaṃ hi śāntasvarūpatvād anīśvaram evaitad bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* स्फुरत्तासारस्पन्दशक्तिमयशंकरात्मकस्वस्वभावप्रतिपादनायैव चेदं शास्त्रं समुचितस्पन्दाभिधानं महागुरुभिर् निबद्धम्

* sphurattāsāraspandaśaktimayaśaṃkarātmakasvasvabhāvapratipādanāyaiva cedaṃ śāstraṃ samucitaspandābhidhānaṃ mahāgurubhir nibaddham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एतच् च व्यक्तीभविष्यति

* etac ca vyaktībhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* सा चैषा स्पन्दशक्तिर् गर्भीकृतानन्तसर्गसंहारैकघनाहन्ताचमत्कारानन्दरूपा निःशेषशुद्धाशुद्धरूपामातृमेयसंकोचविकासाभासनसतत्त्वा सर्वोपनिषदुपास्या युगपद् एवोन्मेषनिमेषमयी

* sā caiṣā spandaśaktir garbhīkṛtānantasargasaṃhāraikaghanāhantācamatkārānandarūpā niḥśeṣaśuddhāśuddharūpāmātṛmeyasaṃkocavikāsābhāsanasatattvā sarvopaniṣadupāsyā yugapad evonmeṣanimeṣamayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा हि शिवादेः क्षित्यन्तस्याशेषस्य तत्त्वग्रामस्य प्राक्सृष्टस्य संहर्तृरूपा या निमेषभूर् असाव् एवोद्भविष्यद्दशापेक्षया स्रष्टुरूपोन्मेषभूमिस् तथा विश्वनिमेषभूश् चिद्घनतोन्मेषसारा चिद्घनतानिमज्जनभूमिर् अपि विश्वोन्मेषरूपा

* tathā hi śivādeḥ kṣityantasyāśeṣasya tattvagrāmasya prāksṛṣṭasya saṃhartṛrūpā yā nimeṣabhūr asāv evodbhaviṣyaddaśāpekṣayā sraṣṭurūponmeṣabhūmis tathā viśvanimeṣabhūś cidghanatonmeṣasārā cidghanatānimajjanabhūmir api viśvonmeṣarūpā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यद् आगमः । * लेलिहाना सदा देवी सदा पूर्णा च भासते

* yad āgamaḥ / * lelihānā sadā devī sadā pūrṇā ca bhāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ऊर्मिर् एषा विबोधाब्धेः शक्तिर् इच्छात्मिका प्रभोः

* ūrmir eṣā vibodhābdheḥ śaktir icchātmikā prabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति

* iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* श्रीमान् महेश्वरो हि स्वातन्त्र्यशक्त्या शिवमन्त्रमहेश्वरमन्त्रेश्वरमन्त्रविज्ञानाकलप्रलयाकलसकलान्तां प्रमातृभूमिकां तद्वेद्यभूमिकां च गृह्णानः पूर्वपूर्वरूपतां भित्तिभूततया स्थिताम् अप्य् अन्तःस्वरूपावच्छादनक्रीडया निमेषयन्न् एवोन्मेषयति उत्तररूपताम् अवरोहक्रमेण आरोहक्रमेण तूत्तरोत्तररूपतां निमेषयन्न् एव ज्ञानयोगिनाम् उन्मेषयति पूर्वपूर्वरूपताम् अत एवोत्तरम् उत्तरं पूर्वत्र पूर्वत्र संकोचात्मतां जहद्विकसितत्वेनासाव् आभासयति पूर्वं पूर्वं तु रूपं यथोत्तरं विकसिततां निमज्जयन् सङ्कुचितत्वेन दर्शयति

* śrīmān maheśvaro hi svātantryaśaktyā śivamantramaheśvaramantreśvaramantravijñānākalapralayākalasakalāntāṃ pramātṛbhūmikāṃ tadvedyabhūmikāṃ ca gṛhṇānaḥ pūrvapūrvarūpatāṃ bhittibhūtatayā sthitām apy antaḥsvarūpāvacchādanakrīḍayā nimeṣayann evonmeṣayati uttararūpatām avarohakrameṇa ārohakrameṇa tūttarottararūpatāṃ nimeṣayann eva jñānayoginām unmeṣayati pūrvapūrvarūpatām ata evottaram uttaraṃ pūrvatra pūrvatra saṃkocātmatāṃ jahadvikasitatvenāsāv ābhāsayati pūrvaṃ pūrvaṃ tu rūpaṃ yathottaraṃ vikasitatāṃ nimajjayan saṅkucitatvena darśayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवं च सर्वं सर्वमयम् एव प्रथयति केवलं तदवभासितसंकोचमात्रत इयं भेदप्रतिपत्तिर् इव यद् उद्दलनायेहत्य उपदेश इत्य् आस्तां तावद् एतत्

* evaṃ ca sarvaṃ sarvamayam eva prathayati kevalaṃ tadavabhāsitasaṃkocamātrata iyaṃ bhedapratipattir iva yad uddalanāyehatya upadeśa ity āstāṃ tāvad etat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* नीलसुखाद्याभासोन्मेषमय्य् अपि च संवित् प्रमात्रेकात्मकतत्स्वरूपनिमेषरूपावभातचरपीताद्याभासोपसंहाररूपा चेति स्वसंवेदनसिद्धाम् इमां युगपद् एवोन्मेषनिमेषोभयरूपां प्रतिभां भगवतीं विचिन्वन् तु महाधियः संसारविच्छेदाय

* nīlasukhādyābhāsonmeṣamayy api ca saṃvit pramātrekātmakatatsvarūpanimeṣarūpāvabhātacarapītādyābhāsopasaṃhārarūpā ceti svasaṃvedanasiddhām imāṃ yugapad evonmeṣanimeṣobhayarūpāṃ pratibhāṃ bhagavatīṃ vicinvan tu mahādhiyaḥ saṃsāravicchedāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अत एवोन्मेषनिमेषाभ्याम् इत्येतत्पदं निजवृत्तौ भट्टश्रीकल्लटेन संकल्पमात्रेणा इत्य् अविभक्तम् एवेच्छशक्तिरूपतया व्याख्यायि

* ata evonmeṣanimeṣābhyām ityetatpadaṃ nijavṛttau bhaṭṭaśrīkallaṭena saṃkalpamātreṇā ity avibhaktam evecchaśaktirūpatayā vyākhyāyi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* संग्रहकृतापि एकचिन्ताप्रसक्तस्य यतः स्याद् अपरोदयः

* saṃgrahakṛtāpi ekacintāprasaktasya yataḥ syād aparodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* उन्मेषः स तु विज्ञेयः स्वयं तम् उपलक्षयेत्

* unmeṣaḥ sa tu vijñeyaḥ svayaṃ tam upalakṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्य् अत्र प्रारब्धचिन्तासंहरणम् एव परस्वरूपोदयहेतुर् उन्मेष इत्य् अभिधास्यते प्रवृत्तचिन्तासंहारं विना परस्वरूपोदयाभावात्

* ity atra prārabdhacintāsaṃharaṇam eva parasvarūpodayahetur unmeṣa ity abhidhāsyate pravṛttacintāsaṃhāraṃ vinā parasvarūpodayābhāvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एतच् च तत्रैव वितनिष्यामः

* etac ca tatraiva vitaniṣyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* परामृतरसापायस् तस्य यः प्रत्ययोद्भवः

* parāmṛtarasāpāyas tasya yaḥ pratyayodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तेनास्वतन्त्रताम् एति स च तन्मात्रगोचरः

* tenāsvatantratām eti sa ca tanmātragocaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्य् अत्राप्य् उदयः प्रलयपरमार्थ इति स्पष्टम् एव वक्ष्यते

* ity atrāpy udayaḥ pralayaparamārtha iti spaṣṭam eva vakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यदा क्षोभः प्रलीयेत तदा स्यात् परमं पदम्

* yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā syāt paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्य् अत्रापि क्षोभप्रलयात्मा निमेषः परपदोन्मेषरूप इत्य् अपि निरूपयिष्यते

* ity atrāpi kṣobhapralayātmā nimeṣaḥ parapadonmeṣarūpa ity api nirūpayiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तद् एवम् एकैवोभयरूपापि शक्तिः कदाचिद् उन्मेषप्रधानतया व्यवह्रियते कदाचिन् निमेषप्रधानतया

* tad evam ekaivobhayarūpāpi śaktiḥ kadācid unmeṣapradhānatayā vyavahriyate kadācin nimeṣapradhānatayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ततश् च यस्य संबन्धिन्याः स्वरूपनिमेषात्मनः कार्योन्मेषप्रधानायाः शक्तेर् हेतोर् जगतो विश्वस्य शिवादेर् धरण्यन्तस्योदयो ऽभेदसारतानिमज्जनसत्त्वो नानावैचित्र्यशाली भेदरूपः सर्गः स्वरूपोन्मेषात्मनश् च बाह्यतानिमेषप्रधानायाः शक्तेर् जगतः प्रलयो ऽभेदमयतोदयात्मा विचित्रभेदरूपतासंहार इत प्रलयो ऽप्य् उदयरूप उदयो ऽपि च प्रलयरूप इति व्याख्येयम् वस्तुतस् तु न किंचिद् उदेति व्ययते वा केवलं स्पन्दशक्तिर् एव भगवत्य् अक्रमापि तथातथाभासरूपतया स्फुरन्त्य् उदेतीव व्ययत इव चेति दर्शयिष्यामः

* tataś ca yasya saṃbandhinyāḥ svarūpanimeṣātmanaḥ kāryonmeṣapradhānāyāḥ śakter hetor jagato viśvasya śivāder dharaṇyantasyodayo 'bhedasāratānimajjanasattvo nānāvaicitryaśālī bhedarūpaḥ sargaḥ svarūponmeṣātmanaś ca bāhyatānimeṣapradhānāyāḥ śakter jagataḥ pralayo 'bhedamayatodayātmā vicitrabhedarūpatāsaṃhāra ita pralayo 'py udayarūpa udayo 'pi ca pralayarūpa iti vyākhyeyam vastutas tu na kiṃcid udeti vyayate vā kevalaṃ spandaśaktir eva bhagavaty akramāpi tathātathābhāsarūpatayā sphuranty udetīva vyayata iva ceti darśayiṣyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* स्थितिविलयानु ग्रहाणां विशिष्टप्रलयोदयरूपत्वान् नाधिक्यम् इति प्रलयोदयाभ्याम् एव पञ्चविधं पारमेश्वर्यं कृत्यं संगृहीतम्

* sthitivilayānu grahāṇāṃ viśiṣṭapralayodayarūpatvān nādhikyam iti pralayodayābhyām eva pañcavidhaṃ pārameśvaryaṃ kṛtyaṃ saṃgṛhītam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* निर्णीतं चैवंप्रायं मयैव प्रथमसूत्रमात्रविवरणे स्पन्दसंदोहे

* nirṇītaṃ caivaṃprāyaṃ mayaiva prathamasūtramātravivaraṇe spandasaṃdohe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ननु श्रीमन्महार्थदृष्ट्या सृष्ट्यादिदेवताभिर् एव विचित्रा जगतः प्रलयोदयाः संपाद्यन्ते तत् कथम् एतद् उक्तं यस्येत्यादि इत्याशङ्क्याह तं शक्तिचक्रविभवप्रभवाम् इति

* nanu śrīmanmahārthadṛṣṭyā sṛṣṭyādidevatābhir eva vicitrā jagataḥ pralayodayāḥ saṃpādyante tat katham etad uktaṃ yasyetyādi ityāśaṅkyāha taṃ śakticakravibhavaprabhavām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* शक्तीनां सृष्टिरक्तादिमरीचीदेवीनां चक्रं द्वादशात्मा समूहस् तस्य यो विभव उद्योगावभासनचर्वणविलापनात्मा क्रीडाडम्बरस् तस्य प्रभवं हेतुम्

* śaktīnāṃ sṛṣṭiraktādimarīcīdevīnāṃ cakraṃ dvādaśātmā samūhas tasya yo vibhava udyogāvabhāsanacarvaṇavilāpanātmā krīḍāḍambaras tasya prabhavaṃ hetum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एता हि देव्यः श्रीमन्मन्थानभैरवं चक्रेश्वरम् आलिङ्ग्य सर्वदैवजगत्सर्गादिक्रीडांसंपादयन्तीत्य् आम्नायः

* etā hi devyaḥ śrīmanmanthānabhairavaṃ cakreśvaram āliṅgya sarvadaivajagatsargādikrīḍāṃsaṃpādayantīty āmnāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अथ च कस्मात् परमेश्वरस्य जगत्सर्गसंहारादिहेतुत्वम् इत्य् आशङ्कायाम् एतद् एवोत्तरं शक्तिचक्रेति

* atha ca kasmāt parameśvarasya jagatsargasaṃhārādihetutvam ity āśaṅkāyām etad evottaraṃ śakticakreti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यावद्धि किंचिद् विश्वं संभवति तत्प्रकाशमानत्वेन प्रकाशमयत्वात् स्वामिनश् चात्मसंस्थस्य भावजातस्य भासनम्

* yāvaddhi kiṃcid viśvaṃ saṃbhavati tatprakāśamānatvena prakāśamayatvāt svāminaś cātmasaṃsthasya bhāvajātasya bhāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अस्त्य् एव न विना तस्माद् इच्छामर्शः प्रवर्तते

* asty eva na vinā tasmād icchāmarśaḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति विपश्चिन्निश्चितनीत्या परमेश्वरस्यान्तःप्रकाशैकात्म्येन प्रकाशमानं स्थितं सच्छक्तिचक्रम् इत्य् उच्यते यतः परमेश्वरस्यागमेष्व् अनन्तशक्तित्वम् उद्धोष्यते

* iti vipaścinniścitanītyā parameśvarasyāntaḥprakāśaikātmyena prakāśamānaṃ sthitaṃ sacchakticakram ity ucyate yataḥ parameśvarasyāgameṣv anantaśaktitvam uddhoṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तस्य शक्तिचक्रस्याभासपरमार्थस्य विश्वस्य यो विभवः परस्परसंयोजनावियोजनावैचित्र्यम् अनन्तप्रकारं तस्य प्रभवं कारणम्

* tasya śakticakrasyābhāsaparamārthasya viśvasya yo vibhavaḥ parasparasaṃyojanāviyojanāvaicitryam anantaprakāraṃ tasya prabhavaṃ kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* स एव हि भगवान् विज्ञानदेहात्मकान् स्वात्मैकात्म्येन स्थितान् विश्वान् आभासान् अन्योन्यं नानावैचित्र्येण संयोजयन् वियोजयंश् च विश्वोदयप्रलयहेतुः

* sa eva hi bhagavān vijñānadehātmakān svātmaikātmyena sthitān viśvān ābhāsān anyonyaṃ nānāvaicitryeṇa saṃyojayan viyojayaṃś ca viśvodayapralayahetuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तद् उक्तं श्रीभट्टकल्लटेन विज्ञानदेहात्मकस्य शक्तिचक्रैश्वर्यस्योत्पत्तिहेतुत्वम्

* tad uktaṃ śrībhaṭṭakallaṭena vijñānadehātmakasya śakticakraiśvaryasyotpattihetutvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्य् एतद् वृत्त्यक्षराणाम् अत्र व्याख्याद्वये ऽप्य् आनुरूप्यम्

* ity etad vṛttyakṣarāṇām atra vyākhyādvaye 'py ānurūpyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अपि च शक्तयो ऽस्य जगत् कृत्स्नम्

* api ca śaktayo 'sya jagat kṛtsnam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्य् आगमदृष्ट्या तस्माच् छब्दार्थचिन्तासु न सावस्था न या शिवः

* ity āgamadṛṣṭyā tasmāc chabdārthacintāsu na sāvasthā na yā śivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इतीहत्यस्थित्या च जगदात्मनः तत्खेचर्यूर्ध्वमार्गस्थं व्योम वामेशिगोचरम्

* itīhatyasthityā ca jagadātmanaḥ tatkhecaryūrdhvamārgasthaṃ vyoma vāmeśigocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति रहस्यनीत्या च वामेश्वरीखेचरीगोचरीदिक्चरीभूचरी रूपस्य मयैव स्पन्दसन्दोहे सम्यङ् निर्णीतस्य अप्रबुद्धधियस् त्व् एते स्वस्थितिस्थगनोद्यताः

* iti rahasyanītyā ca vāmeśvarīkhecarīgocarīdikcarībhūcarī rūpasya mayaiva spandasandohe samyaṅ nirṇītasya aprabuddhadhiyas tv ete svasthitisthaganodyatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्य् अत्रापि निर्णेष्यमाणस्यैतद्व्याख्याद्वयव्याख्यातशक्तिचक्रप्रपञ्चभूतस्य च यतः करणवर्गो ऽयं

* ity atrāpi nirṇeṣyamāṇasyaitadvyākhyādvayavyākhyātaśakticakraprapañcabhūtasya ca yataḥ karaṇavargo 'yaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति स्थित्येन्द्रियग्रामात्मनः तदाक्रम्य बलं मन्त्राः

* iti sthityendriyagrāmātmanaḥ tadākramya balaṃ mantrāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति नित्यमन्त्रात्मनः शब्दराशिसमुत्थस्य शक्तिवर्गस्य

* iti nityamantrātmanaḥ śabdarāśisamutthasya śaktivargasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति नीत्या ब्राह्म्यादिदेवतास्वभावस्यैवम् आदेर् अनन्तप्रकारस्यापि मयैव स्पन्दसन्दोहे वितत्य निर्णीतस्य शक्तिचक्रस्य यो विभवो माहात्म्यं तत्र प्रभवतीति प्रभवं स्वतन्त्रं न तु पशुवत् परतन्त्रम्

* iti nītyā brāhmyādidevatāsvabhāvasyaivam āder anantaprakārasyāpi mayaiva spandasandohe vitatya nirṇītasya śakticakrasya yo vibhavo māhātmyaṃ tatra prabhavatīti prabhavaṃ svatantraṃ na tu paśuvat paratantram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* शक्तिचक्रस्य रश्मिपुञ्जस्य यो विभवो ऽन्तर्मुखो विकासस् ततः प्रभव उदयो ऽभिव्यक्तिर् यस्येति बहुव्रीहिणान्तर्मुखतत्स्वरूपनिभालनाद् अयत्नेन परमेश्वरस्वरूपप्रत्यभिज्ञानं भवतीत्य् अर्थः

* śakticakrasya raśmipuñjasya yo vibhavo 'ntarmukho vikāsas tataḥ prabhava udayo 'bhivyaktir yasyeti bahuvrīhiṇāntarmukhatatsvarūpanibhālanād ayatnena parameśvarasvarūpapratyabhijñānaṃ bhavatīty arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* किं च यस्य चिदानन्दघनस्यात्मन उन्मेषनिमेषाभ्यां स्वरूपोन्मीलननिमीलनाभ्यां यद् अन्तस् तद् बहिः इति युक्त्या जगतः शरीररूपस्य तदनुषङ्गेण बाह्यस्यापि विश्वस्य प्रलयोदयौ यथासंख्यं मज्जनोन्मज्जने भवतस् तं शक्तिचक्रविभवस्य परसंविद्देवतास्फारस्य प्रभवं भक्तिभाजाम् एतत्स्वरूपप्रकाशकं शंकरं स्तुमः

* kiṃ ca yasya cidānandaghanasyātmana unmeṣanimeṣābhyāṃ svarūponmīlananimīlanābhyāṃ yad antas tad bahiḥ iti yuktyā jagataḥ śarīrarūpasya tadanuṣaṅgeṇa bāhyasyāpi viśvasya pralayodayau yathāsaṃkhyaṃ majjanonmajjane bhavatas taṃ śakticakravibhavasya parasaṃviddevatāsphārasya prabhavaṃ bhaktibhājām etatsvarūpaprakāśakaṃ śaṃkaraṃ stumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा यस्य स्वात्मनः संबन्धिनो बहिर्मुखताप्रसररूपाद् उन्मेषाज् जगत उदयो ऽन्तर्मुखतारूपाच् च निमेषात् प्रलयस् तं विश्वसर्गादिकार्युन्मेषादिस्वरूपसंविद्देवीमाहात्म्यस्य हेतुं शंकरं स्तुम इति यथासंभवम् अपि योज्यम्

* tathā yasya svātmanaḥ saṃbandhino bahirmukhatāprasararūpād unmeṣāj jagata udayo 'ntarmukhatārūpāc ca nimeṣāt pralayas taṃ viśvasargādikāryunmeṣādisvarūpasaṃviddevīmāhātmyasya hetuṃ śaṃkaraṃ stuma iti yathāsaṃbhavam api yojyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* देहाद्याविष्टो ऽपि परमेश्वरः करणोन्मीलननिमीलनाभ्यां रूपादिपञ्चकमयस्य जगतः सर्गर्संहारौ करोति

* dehādyāviṣṭo 'pi parameśvaraḥ karaṇonmīlananimīlanābhyāṃ rūpādipañcakamayasya jagataḥ sargarsaṃhārau karoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यद् उक्तं रहस्यतत्त्वविदा तद् एवं व्यवहारे ऽपि प्रभुर् देहादिम् आविशन्

* yad uktaṃ rahasyatattvavidā tad evaṃ vyavahāre 'pi prabhur dehādim āviśan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* भान्तम् एवान्तरर्थौघम् इच्छया भासयेद् बहिः

* bhāntam evāntararthaugham icchayā bhāsayed bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवंविधार्थपरिग्रहायापि यस्य स्वातन्त्र्यशक्त्या इति त्यक्त्वा यस्योन्मेषनिमेषाभ्याम् इति न्यरूपि गुरुणा

* evaṃvidhārthaparigrahāyāpi yasya svātantryaśaktyā iti tyaktvā yasyonmeṣanimeṣābhyām iti nyarūpi guruṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अत्र च शंकरस्तुतिः समावेशरूपा प्राप्यत्वेनाभिधेया शक्तिचक्रविभवात् प्रभवो यस्येति बहुव्रीहिणा शक्तिचक्रविकासस् तत्प्राप्ताव् उपाय उक्तः शक्तिचक्रविभवस्य परसंविद्देवतास्फारस्य भक्तिभाजां प्रभवं प्रकाशकम् इति तत्पुरुषेण फलम् उक्तम्

* atra ca śaṃkarastutiḥ samāveśarūpā prāpyatvenābhidheyā śakticakravibhavāt prabhavo yasyeti bahuvrīhiṇā śakticakravikāsas tatprāptāv upāya uktaḥ śakticakravibhavasya parasaṃviddevatāsphārasya bhaktibhājāṃ prabhavaṃ prakāśakam iti tatpuruṣeṇa phalam uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यद् वक्ष्यति ततश् चक्रेश्वरो भवेत्

* yad vakṣyati tataś cakreśvaro bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्य् अभिधेयोपाययोर् उपायोपेयभावः संबन्ध इत्य् अभिधेयोपाय संबन्धप्रयोजनान्य् अनेनैव सूत्रेण सूत्रितानि

* ity abhidheyopāyayor upāyopeyabhāvaḥ saṃbandha ity abhidheyopāya saṃbandhaprayojanāny anenaiva sūtreṇa sūtritāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* [ * तस्यास्य शंकरात्मनः प्रकाशानन्दघनस्य स्वस्वभावस्य न कुत्रचिद्देशे काल आकारे वा निरोधः प्रसरव्याघातो ऽस्ति अनावृतरूपत्वाद् अस्थगितस्वभावत्वात्

* [ * tasyāsya śaṃkarātmanaḥ prakāśānandaghanasya svasvabhāvasya na kutraciddeśe kāla ākāre vā nirodhaḥ prasaravyāghāto 'sti anāvṛtarūpatvād asthagitasvabhāvatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अयं भावः इह यत्किंचित्प्राणपुर्यष्टकसुखनीलादिकं चित्प्रकाशस्यावरकं संभाव्यते तद्यदि न प्रकाशते न किंचित् प्रकाशमानं तु प्रकाशात्मकशंकरस्वरूपमेवेति किं कस्य निरोधकं को वा निरोधार्थः

* ayaṃ bhāvaḥ iha yatkiṃcitprāṇapuryaṣṭakasukhanīlādikaṃ citprakāśasyāvarakaṃ saṃbhāvyate tadyadi na prakāśate na kiṃcit prakāśamānaṃ tu prakāśātmakaśaṃkarasvarūpameveti kiṃ kasya nirodhakaṃ ko vā nirodhārthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एतदेव तस्येत्येतद्विशेषणेन यत्रेत्यादिनोपपादयति

* etadeva tasyetyetadviśeṣaṇena yatretyādinopapādayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यत्र यस्मिंश्चिद् रूपे स्वात्मनि इदं मातृमानमेयात्मकं सर्वं जगत्कार्यं स्थितं यत्प्रकाशेन प्रकाशमानं सत्स्थितिं लभते तस्य कथं तेन निरोधः शक्यस् तन्निरोधे हि निरोधकाभिमतमेव न चकास्यादित्य् आशयशेषः

* yatra yasmiṃścid rūpe svātmani idaṃ mātṛmānameyātmakaṃ sarvaṃ jagatkāryaṃ sthitaṃ yatprakāśena prakāśamānaṃ satsthitiṃ labhate tasya kathaṃ tena nirodhaḥ śakyas tannirodhe hi nirodhakābhimatameva na cakāsyādity āśayaśeṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यथोक्तम् । * तदात्मनैव तस्य स्यात्कथं प्राणेन यन्त्रणा

* yathoktam / * tadātmanaiva tasya syātkathaṃ prāṇena yantraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्यजडप्रमातृसिद्धौ

* ityajaḍapramātṛsiddhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ननूत्पन्नस्य स्थित्यात्मा प्रकाशे भवति उत्पत्तिरेव त्व् अस्य कुत इत्याह यस्माच् च निर्गतमिति

* nanūtpannasya sthityātmā prakāśe bhavati utpattireva tv asya kuta ityāha yasmāc ca nirgatamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* स्मृतिस्वप्नसंकल्पयोगिनिर्माणदृष्टया चितः स्वानुभवसिद्धं जगत्कारणत्वम् उज्झित्वा अप्रमाणकम् अनुपपन्नं च प्रधानपरमाण्वादीनां न तत्कल्पयितुं युज्यते

* smṛtisvapnasaṃkalpayoginirmāṇadṛṣṭayā citaḥ svānubhavasiddhaṃ jagatkāraṇatvam ujjhitvā apramāṇakam anupapannaṃ ca pradhānaparamāṇvādīnāṃ na tatkalpayituṃ yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कार्यपदेन चेदमेव ध्वनितं कर्तुः क्रियया निष्पाद्यं हि कार्यमुच्यते न तु जडकारणानन्तरभावि जडस्य कारणत्वानुपपत्तेः ईश्वरप्रत्यभिज्ञोक्तनीत्या

* kāryapadena cedameva dhvanitaṃ kartuḥ kriyayā niṣpādyaṃ hi kāryamucyate na tu jaḍakāraṇānantarabhāvi jaḍasya kāraṇatvānupapatteḥ īśvarapratyabhijñoktanītyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* भविष्यति चैतत्

* bhaviṣyati caitat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम्

* avasthāyugalaṃ cātra kāryakartṛtvaśabditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्यत्र । * सर्वशब्देनोपादानादिनैरपेक्ष्यं कर्तुर्ध्वनितम्

* ityatra / * sarvaśabdenopādānādinairapekṣyaṃ karturdhvanitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* न च कार्यं घटादि कर्तुः कुम्भकारादेः कदाचित्स्वरूपं तिरोदधद् दृष्टम्

* na ca kāryaṃ ghaṭādi kartuḥ kumbhakārādeḥ kadācitsvarūpaṃ tirodadhad dṛṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ननु निर्गतिर् अवस्थितस्य भवति तत्किमेतत् क्वचिद् आदाव् एव स्थितं नान्यत्र स्थितमपितु तत्रैव चिदात्मनीत्याह यत्र स्थितमिति

* nanu nirgatir avasthitasya bhavati tatkimetat kvacid ādāv eva sthitaṃ nānyatra sthitamapitu tatraiva cidātmanītyāha yatra sthitamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* आवृत्त्या चैतद्योज्यम्

* āvṛttyā caitadyojyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अयमर्थः यदि चिदात्मनि जगदहंप्रकाशाभेदेन न भवेत् तत् कथम् उपादानादिनिरपेक्षं तत उदियात्

* ayamarthaḥ yadi cidātmani jagadahaṃprakāśābhedena na bhavet tat katham upādānādinirapekṣaṃ tata udiyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यतस्तु यथा न्यग्रोधबीजस्थः शक्तिरूपो महाद्रुमः । * तथा हृदयबीजस्थं जगद् एतच् चराचरम्

* yatastu yathā nyagrodhabījasthaḥ śaktirūpo mahādrumaḥ / * tathā hṛdayabījasthaṃ jagad etac carācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्याम्नायस्थित्या

* ityāmnāyasthityā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* स्वामिनश्चात्मसंस्थस्य

* svāminaścātmasaṃsthasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति पूर्वोक्तयुक्त्या च तत्रैतद् अभेदेन स्फुरत्स्थितं ततो ऽयं चिदात्मा भगवान्निजरसाश्यानतारूपं जगद् उन्मज्जयतीति युज्यते

* iti pūrvoktayuktyā ca tatraitad abhedena sphuratsthitaṃ tato 'yaṃ cidātmā bhagavānnijarasāśyānatārūpaṃ jagad unmajjayatīti yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवं च यत्र स्थितमेव सद् यस्मान् निर्गतमित्यत्र योजना जाता

* evaṃ ca yatra sthitameva sad yasmān nirgatamityatra yojanā jātā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* च एवार्थे भिन्नक्रमः

* ca evārthe bhinnakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ननु यदि तस्मात् प्रकाशवपुष इदं जगन् निर्यातं तन् न प्रथेत न हि प्रथाबाह्यं च प्रथते चेति युक्तम् इत्याशङ्क्य यस्मान् निर्गतमपि सद्यत्र स्थितम् इत्य् आवृत्त्या संगमनीयम्

* nanu yadi tasmāt prakāśavapuṣa idaṃ jagan niryātaṃ tan na pratheta na hi prathābāhyaṃ ca prathate ceti yuktam ityāśaṅkya yasmān nirgatamapi sadyatra sthitam ity āvṛttyā saṃgamanīyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* चो ऽप्यर्थे भिन्नक्रमः

* co 'pyarthe bhinnakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एतदुक्तं भवति न प्रसेवकादिवाक्षोटादि तत् तस्मान् निर्गतमपि तु स एव भगवान् स्वस्वातन्त्र्याद् अनतिरिक्ताम् अप्यतिरिक्तामिव जगद्रूपतां स्वभित्तौ दर्पणनगरवत् प्रकाशयन् स्थितः

* etaduktaṃ bhavati na prasevakādivākṣoṭādi tat tasmān nirgatamapi tu sa eva bhagavān svasvātantryād anatiriktām apyatiriktāmiva jagadrūpatāṃ svabhittau darpaṇanagaravat prakāśayan sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* ननु च भवत्वेवं सर्गस्थित्यवस्थयोर् जगतास्यानिरुद्धत्वं संहारावस्थया त्व् अभावात्मना सुषुप्तदेशीयया जगतः सम्बन्धिन्या कथं नैतत् तिरोधीयते नहि ग्राह्यं जगद्विना ग्राहकश्चिदात्मा कश्चिदित्य् आवृत्त्यैतद् एवोत्तरं यस्मान् निर्गतमपि सद्यत्रैव स्थितमुत्पन्नम् अपि जगत्संहारावस्थायां तदैकात्म्येनैवास्ते न त्व् अस्यान्यः कश्चिदुच्छेदः शून्यरूपस्तस्य वक्ष्यमाणयुक्त्या प्रकाशं भित्तिभूतं विनानुपपत्तेरित्यर्थः

* nanu ca bhavatvevaṃ sargasthityavasthayor jagatāsyāniruddhatvaṃ saṃhārāvasthayā tv abhāvātmanā suṣuptadeśīyayā jagataḥ sambandhinyā kathaṃ naitat tirodhīyate nahi grāhyaṃ jagadvinā grāhakaścidātmā kaścidity āvṛttyaitad evottaraṃ yasmān nirgatamapi sadyatraiva sthitamutpannam api jagatsaṃhārāvasthāyāṃ tadaikātmyenaivāste na tv asyānyaḥ kaściducchedaḥ śūnyarūpastasya vakṣyamāṇayuktyā prakāśaṃ bhittibhūtaṃ vinānupapatterityarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यथोक्तं श्रीस्वच्छन्दशास्त्रे । * अशून्यं शून्यमित्युक्तं शून्यं चाभाव उच्यते । * देव्यभावः स विज्ञेयो यत्र भावाः क्षयं गताः

* yathoktaṃ śrīsvacchandaśāstre / * aśūnyaṃ śūnyamityuktaṃ śūnyaṃ cābhāva ucyate / * devyabhāvaḥ sa vijñeyo yatra bhāvāḥ kṣayaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति

* iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवं सर्वं यस्य कार्यं यत्प्रकाशेनैव प्रकाशते संहृतमपि च सद्यत्प्रकाशैकात्म्येन तिष्ठति न तस्य देशकालाकारादि किंचिन् निरोधकं युज्यते इति व्यापकं नित्यं विश्वशक्तिखचितं स्वप्रकाशमादिसिद्धं चैतत्तत्त्वमिति नास्य सिद्धाव् अज्ञातार्थप्रकाशरूपं प्रमाणवराकमुपपद्यत उपयुज्यते सम्भवति वा प्रत्युतैतत्तत्त्वसिद्ध्यधीना प्रमाणादिविश्ववस्तुसिद्धिः

* evaṃ sarvaṃ yasya kāryaṃ yatprakāśenaiva prakāśate saṃhṛtamapi ca sadyatprakāśaikātmyena tiṣṭhati na tasya deśakālākārādi kiṃcin nirodhakaṃ yujyate iti vyāpakaṃ nityaṃ viśvaśaktikhacitaṃ svaprakāśamādisiddhaṃ caitattattvamiti nāsya siddhāv ajñātārthaprakāśarūpaṃ pramāṇavarākamupapadyata upayujyate sambhavati vā pratyutaitattattvasiddhyadhīnā pramāṇādiviśvavastusiddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तदुक्तमस्मद्गुरुभिस् तन्त्रालोके । * प्रमाणान्यपि वस्तूनां जीवितं यानि तन्वते । * तेषामपि परो जीवः स एव परमेश्वरः

* taduktamasmadgurubhis tantrāloke / * pramāṇānyapi vastūnāṃ jīvitaṃ yāni tanvate / * teṣāmapi paro jīvaḥ sa eva parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति

* iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यस्मान् निर्गतमपीदं जगद्यत्र स्थितं यत्प्रकाशेन प्रकाशमानं तथाभूतमपि यत्र स्थितं यत्प्रकाशैकरूपं यत्प्रकाश एव यस्य सिद्ध्यै न्यक्षेणेक्ष्यमाणं भवति न त्व् अन्यज् जगन् नाम किंचित्

* yasmān nirgatamapīdaṃ jagadyatra sthitaṃ yatprakāśena prakāśamānaṃ tathābhūtamapi yatra sthitaṃ yatprakāśaikarūpaṃ yatprakāśa eva yasya siddhyai nyakṣeṇekṣyamāṇaṃ bhavati na tv anyaj jagan nāma kiṃcit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अत्र यत्र स्थितमित्यावर्त्य द्विर् योज्यम्

* atra yatra sthitamityāvartya dvir yojyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवं च स्वानुभवसिद्धमेवास्य तत्त्वस्य सृष्टिस्थितिसंहारमेलनावभासिनो ऽतिदुर्घटकारिणः सर्वदा सर्वत्रानिरुद्धत्वम्

* evaṃ ca svānubhavasiddhamevāsya tattvasya sṛṣṭisthitisaṃhāramelanāvabhāsino 'tidurghaṭakāriṇaḥ sarvadā sarvatrāniruddhatvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यथोक्तं श्रीमदुत्पलदेवाचार्यैः । * परमेश्वरता जयत्यपूर्वा तव सर्वेश यदीशितव्यशून्या । * अपरापि तथैव ते ययेदं जगदाभाति यथा तथा न भाति

* yathoktaṃ śrīmadutpaladevācāryaiḥ / * parameśvaratā jayatyapūrvā tava sarveśa yadīśitavyaśūnyā / * aparāpi tathaiva te yayedaṃ jagadābhāti yathā tathā na bhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति

* iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अत्रहिभासमानमेव जगद् भासनैकशेषीभूतत्वाद् भासनातिरिक्तं न किंचिद्भातीत्यर्थः

* atrahibhāsamānameva jagad bhāsanaikaśeṣībhūtatvād bhāsanātiriktaṃ na kiṃcidbhātītyarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* किंच यत्र स्थितम् इत्युक्त्योपशमपदे यस्माच् च निर्गतमिति प्रसरपदे यतोऽस्य न निरोधस् ततो निमीलनोन्मीलनसमाधिद्वयेऽपि योगिना स्वस्वभावसमावेशपरेणैव भवितव्यम्

* kiṃca yatra sthitam ityuktyopaśamapade yasmāc ca nirgatamiti prasarapade yato'sya na nirodhas tato nimīlanonmīlanasamādhidvaye'pi yoginā svasvabhāvasamāveśapareṇaiva bhavitavyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यद्वक्ष्यते । * यदा क्षोभः प्रलीयेत तदा स्यात्परमं पदम्

* yadvakṣyate / * yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā syātparamaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इति

* iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* तथा । * तस्माच् छब्दार्थचिन्तासु न सावस्था न या शिवः

* tathā / * tasmāc chabdārthacintāsu na sāvasthā na yā śivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्यपि च

* ityapi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* कुत्रचिदनात्मवादिनि सौगतादौ प्रमातरि कुत्रचिच् च बाधकाभिमते प्रमाणे सति न तस्य निरोधः प्रतिषेधोऽस्ति यतो यस्तस्य प्रतिषेधको यच् च तस्य प्रतिषेधकं प्रमाणं तद्यदि न सिद्धम् अभित्तिकम् एतच् चित्रं सिद्धिश्चास्य प्रकाशते इति तत्सिद्ध्यैव भगवानादिसिद्धस्वप्रकाशमूर्तिर् अस्तीत्य् एतत् प्रतिषेधायोदितेनाप्य् अनक्षरमुक्तम्

* kutracidanātmavādini saugatādau pramātari kutracic ca bādhakābhimate pramāṇe sati na tasya nirodhaḥ pratiṣedho'sti yato yastasya pratiṣedhako yac ca tasya pratiṣedhakaṃ pramāṇaṃ tadyadi na siddham abhittikam etac citraṃ siddhiścāsya prakāśate iti tatsiddhyaiva bhagavānādisiddhasvaprakāśamūrtir astīty etat pratiṣedhāyoditenāpy anakṣaramuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* भविष्यति चैतत् । * न तु यो ऽन्तर्मुखो भावः

* bhaviṣyati caitat / * na tu yo 'ntarmukho bhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्यत्रान्तरे

* ityatrāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवं चानेन विश्वोत्तीर्णं विश्वमयं विश्वसर्गसंहारादिकारि शांकरं स्वस्वभावात्मकं तत्त्वम् इत्यभिदधता सर्वेषु पारमेश्वरेषु यदुपास्यं तदितः स्पन्दतत्त्वान् नाधिकं केवलमेतत्स्वातन्त्र्यवशेनैव तदुपासावैचित्र्यम् आभास्यते

* evaṃ cānena viśvottīrṇaṃ viśvamayaṃ viśvasargasaṃhārādikāri śāṃkaraṃ svasvabhāvātmakaṃ tattvam ityabhidadhatā sarveṣu pārameśvareṣu yadupāsyaṃ taditaḥ spandatattvān nādhikaṃ kevalametatsvātantryavaśenaiva tadupāsāvaicitryam ābhāsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* वस्तुतस्तु एतद्वीर्यसारम् एवाशेषम्

* vastutastu etadvīryasāram evāśeṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यद्वक्ष्यति । * तदाक्रम्य बलं मन्त्राः सर्वज्ञबलशालिनः

* yadvakṣyati / * tadākramya balaṃ mantrāḥ sarvajñabalaśālinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* इत्येतदपि भङ्ग्या प्रतिपादितम्

* ityetadapi bhaṅgyā pratipāditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवं च न कश्चिद् उक्तचोद्यावकाशः

* evaṃ ca na kaścid uktacodyāvakāśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवमेतादृशेषु चिन्तारत्नप्रायेषु श्रीस्पन्दसूत्रेषु यदन्यैः सर्वैर् विवृतिकृद्भिर् व्याख्यायि यच् चास्माभिः किंचिद् व्याक्रियते तत्रान्तरममत्सरा अनवलिप्ताश् च स्वयमेव विचिन्वन्तु सचेतसो न तु तद् अस्माभिर् उद्घाट्य प्रतिपदं प्रदर्श्यते ग्रन्थगौरवापत्तेः

* evametādṛśeṣu cintāratnaprāyeṣu śrīspandasūtreṣu yadanyaiḥ sarvair vivṛtikṛdbhir vyākhyāyi yac cāsmābhiḥ kiṃcid vyākriyate tatrāntaramamatsarā anavaliptāś ca svayameva vicinvantu sacetaso na tu tad asmābhir udghāṭya pratipadaṃ pradarśyate granthagauravāpatteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* [ * जागरापरपर्यायो जाग्रच्छब्दः शिष्टप्रयुक्तत्वात्

* [ * jāgarāparaparyāyo jāgracchabdaḥ śiṣṭaprayuktatvāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* लोकप्रसिद्धे जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तानां भेदे योगिप्रसिद्धे ऽपि वा धारणाध्यानसमाधिरूपे प्रसर्पति अन्यान्यरूपे प्रवहति सति अर्थात् तत्तत्त्वं निजादनपायिनः सर्वस्यात्मभूताच् चानुभवितृरूपात् स्वभावान् नैव निवर्तते

* lokaprasiddhe jāgratsvapnasuṣuptānāṃ bhede yogiprasiddhe 'pi vā dhāraṇādhyānasamādhirūpe prasarpati anyānyarūpe pravahati sati arthāt tattattvaṃ nijādanapāyinaḥ sarvasyātmabhūtāc cānubhavitṛrūpāt svabhāvān naiva nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यदिहिस्वयंनिवर्तेत तज् जाग्रदाद्य् अपि तत्प्रकाशविनाकृतं न किंचित्प्रकाशेत

* yadihisvayaṃnivarteta taj jāgradādy api tatprakāśavinākṛtaṃ na kiṃcitprakāśeta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* उपलब्धृता चैतदीया जागरास्वप्नयोः सर्वस्य स्वसंवेदनसिद्धा सौषुप्ते यद्यपि सा तथा न चेत्यते तथाप्य् औत्तरकालिकस्मृत्यन्यथानुपपत्त्या सिद्धा उपलब्धृत एव च स्वभावान् न निवर्तते उपलभ्यं त्व् अवस्थादि तन्माहात्म्यान् निवर्ततां कामं कात्र क्षतिः

* upalabdhṛtā caitadīyā jāgarāsvapnayoḥ sarvasya svasaṃvedanasiddhā sauṣupte yadyapi sā tathā na cetyate tathāpy auttarakālikasmṛtyanyathānupapattyā siddhā upalabdhṛta eva ca svabhāvān na nivartate upalabhyaṃ tv avasthādi tanmāhātmyān nivartatāṃ kāmaṃ kātra kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* एवकारोऽप्यर्थे भिन्नक्रमस् तदभावेऽपि न निवर्तत इत्यर्थः

* evakāro'pyarthe bhinnakramas tadabhāve'pi na nivartata ityarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* जागरादिविभेदस्य विशेषणद्वारेण हेतुस्तदभिन्ने इति तस्माच् छिवस्वभावादभेदेन प्रकाशमानत्वात् प्रकाशरूपे इत्यर्थः

* jāgarādivibhedasya viśeṣaṇadvāreṇa hetustadabhinne iti tasmāc chivasvabhāvādabhedena prakāśamānatvāt prakāśarūpe ityarthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यच् च यदेकात्मकं तत्कथं तन्निवृत्ताव् अवतिष्ठते

* yac ca yadekātmakaṃ tatkathaṃ tannivṛttāv avatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* यद्वा तदिति कर्तृपदम्

* yadvā taditi kartṛpadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अभिन्न इति तु केवलमभिन्नत्वं जागरादेः शिवापेक्षमेव

* abhinna iti tu kevalamabhinnatvaṃ jāgarādeḥ śivāpekṣameva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* अर्थात्तत्तत्त्वं जागरादिभेदेऽपि सति प्रसर्पति प्रसरति वैचित्र्यं गृह्णाति तन् नैव स्वभावान् निवर्तत इति योज्यम्

* arthāttattattvaṃ jāgarādibhede'pi sati prasarpati prasarati vaicitryaṃ gṛhṇāti tan naiva svabhāvān nivartata iti yojyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

* किंचायं जाग्रदादिभेदः परिणामो विवर्तो वेति यत् सांख्यपाञ्चरात्रशाब्दिकादयो मन्यन्ते तद्व्युदासायाप्युक्तं तदभिन्न इति

* kiṃcāyaṃ jāgradādibhedaḥ pariṇāmo vivarto veti yat sāṃkhyapāñcarātraśābdikādayo manyante tadvyudāsāyāpyuktaṃ tadabhinna iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.