इति श्रीवामनपुराणे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः दण्डक उवाच । एतस्मिन्नन्तरे बाले यक्षासुरसुते शुभे । समागते हरं द्रष्टुं श्रीकण्ठं योगिनां वरम्
iti śrīvāmanapurāṇe aṣṭātriṃśo 'dhyāyaḥ daṇḍaka uvāca / etasminnantare bāle yakṣāsurasute śubhe / samāgate haraṃ draṣṭuṃ śrīkaṇṭhaṃ yogināṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशाते परिम्लानसंशुष्ककुसुमं विभुम् । बहुनिरमालल्यसंयुक्तं गते तस्मिन् ऋतध्वजे
dadṛśāte parimlānasaṃśuṣkakusumaṃ vibhum / bahuniramālalyasaṃyuktaṃ gate tasmin ṛtadhvaje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तं वीक्ष्य देवेशं ते उभे अपि कन्यके । स्नापयेतां विधानेन पूजयेतामहर्निशम्
tatastaṃ vīkṣya deveśaṃ te ubhe api kanyake / snāpayetāṃ vidhānena pūjayetāmaharniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभ्यां स्थिताभ्यां तत्रैव ऋषिपभ्यागमद् वनम् । द्रष्टुं श्रिकण्ठमव्यक्तं गालवो नाम नामतः
tābhyāṃ sthitābhyāṃ tatraiva ṛṣipabhyāgamad vanam / draṣṭuṃ śrikaṇṭhamavyaktaṃ gālavo nāma nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्ट्वा कन्यकायुग्मं कस्येदमिति चिन्तयन् । प्रविवेश शुचिः स्नात्वा कालिन्द्या विमले जले
sa dṛṣṭvā kanyakāyugmaṃ kasyedamiti cintayan / praviveśa śuciḥ snātvā kālindyā vimale jale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽनुपूजयामास श्रीकण्ठं गालवो मुनिः । गायेते सुस्वरं गीतं यक्षासुरसुते ततः
tato 'nupūjayāmāsa śrīkaṇṭhaṃ gālavo muniḥ / gāyete susvaraṃ gītaṃ yakṣāsurasute tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वरं समाकर्ण्य गालवस्ते अजानत । गन्धर्वकन्येक चैते संदेहो नात्र विद्यते
tataḥ svaraṃ samākarṇya gālavaste ajānata / gandharvakanyeka caite saṃdeho nātra vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपूज्य देवमीशानं गालवस्तु विधानतः । कृतजप्यः समध्यास्ते कन्याभ्यामबिवादितः
saṃpūjya devamīśānaṃ gālavastu vidhānataḥ / kṛtajapyaḥ samadhyāste kanyābhyāmabivāditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पप्रच्छ स मुनिः कन्यके कस्य कथ्यताम् । कुलालङ्कारणे भक्तियुक्ते भवस्य हि
tataḥ papraccha sa muniḥ kanyake kasya kathyatām / kulālaṅkāraṇe bhaktiyukte bhavasya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमूचतुर्मुनिश्रेष्ठं याथातथ्यं शुभानने । जातो विदितवृत्तान्तो गालवस्तपतां वरः
tamūcaturmuniśreṣṭhaṃ yāthātathyaṃ śubhānane / jāto viditavṛttānto gālavastapatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुष्य तत्र रजनीं ताभ्यां संपूजितो मुनिः । प्रातरुत्थाय गौरीसं संपूज्य च विधानतः
samuṣya tatra rajanīṃ tābhyāṃ saṃpūjito muniḥ / prātarutthāya gaurīsaṃ saṃpūjya ca vidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते उपेत्याब्रवीद्यास्ये पुष्करारण्यमुत्तमम् । आमन्त्रयामि वां कन्ये समनुज्ञातुमर्हथः
te upetyābravīdyāsye puṣkarāraṇyamuttamam / āmantrayāmi vāṃ kanye samanujñātumarhathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ते ऊचतुर्ब्रहन् दुर्लभं दर्शनं तव । किमर्थं पुष्करारण्यं भवान् यास्यत्यथादरात्
tataste ūcaturbrahan durlabhaṃ darśanaṃ tava / kimarthaṃ puṣkarāraṇyaṃ bhavān yāsyatyathādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते उवाच महातेजा महत्कार्यसमन्वितः । कार्तिकी पुण्यदा भाविमासान्ते पुष्करेषु हि
te uvāca mahātejā mahatkāryasamanvitaḥ / kārtikī puṇyadā bhāvimāsānte puṣkareṣu hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऊचतुर्वयं यामो भवान् यत्र गमिष्यति । न त्वया स्म विना ब्रह्मन्निह चस्थातुं हि शक्नुवः
te ūcaturvayaṃ yāmo bhavān yatra gamiṣyati / na tvayā sma vinā brahmanniha casthātuṃ hi śaknuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाढमाह ऋषिश्रेष्ठस्ततो नत्वा महेश्वरम् । गते ते ऋषिणा सार्द्धू पुष्करारण्यमादरात्
bāḍhamāha ṛṣiśreṣṭhastato natvā maheśvaram / gate te ṛṣiṇā sārddhū puṣkarāraṇyamādarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथान्ये ऋषयस्तत्र समायाताः सहस्रशः । पार्थिवा जानपद्याश्च मुक्त्वैकं तमृतध्वजम्
tathānye ṛṣayastatra samāyātāḥ sahasraśaḥ / pārthivā jānapadyāśca muktvaikaṃ tamṛtadhvajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्नाताश्च कार्तिक्यामृषयः पुष्करेष्वथ । राजानश्च महाभागा नाभागेक्ष्वाकुसंयुताः
tataḥ snātāśca kārtikyāmṛṣayaḥ puṣkareṣvatha / rājānaśca mahābhāgā nābhāgekṣvākusaṃyutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गालवो ऽपि समं ताभ्यां कन्यकाभ्यामवातरत् । स्नातुं स पुष्करे तीर्थे मध्यमे धनुषाकृतौ
gālavo 'pi samaṃ tābhyāṃ kanyakābhyāmavātarat / snātuṃ sa puṣkare tīrthe madhyame dhanuṣākṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमग्नश् चापि ददृशे महामत्स्यं जलेशयम्ष । बह्वीभिर्मत्स्यकन्याभिः प्रीयमाणं पुनः पुनः
nimagnaś cāpi dadṛśe mahāmatsyaṃ jaleśayamṣa / bahvībhirmatsyakanyābhiḥ prīyamāṇaṃ punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ताश्चाह तिमिर्मुग्धाः यूयं धर्मं न जानथ । जनापवादं घोरं हि न शक्तः सोढुमुल्बणम्
sa tāścāha timirmugdhāḥ yūyaṃ dharmaṃ na jānatha / janāpavādaṃ ghoraṃ hi na śaktaḥ soḍhumulbaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तास्तमूचुर्महामत्स्यं किं न पस्यसि गालवम् । तापसं कन्यकाभ्यां वै विचरन्तं यथेच्छया
tāstamūcurmahāmatsyaṃ kiṃ na pasyasi gālavam / tāpasaṃ kanyakābhyāṃ vai vicarantaṃ yathecchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यसावपि धर्मात्मा न बिभेति तपोधनः । जनापवादात् तत्किं त्वं बिभेषु जलमध्यगः
yadyasāvapi dharmātmā na bibheti tapodhanaḥ / janāpavādāt tatkiṃ tvaṃ bibheṣu jalamadhyagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ताश्चाह स तिमिर्नैष वेत्ति तपोधनः । रागान्धो नापि च भयं विजानाति सुबालिशः
tatastāścāha sa timirnaiṣa vetti tapodhanaḥ / rāgāndho nāpi ca bhayaṃ vijānāti subāliśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा मत्स्यवचनं गालवो व्रीडया युतः । नोत्तत्तार निमग्नो ऽपि तस्थौ स विजितेन्द्रियः
tacchrutvā matsyavacanaṃ gālavo vrīḍayā yutaḥ / nottattāra nimagno 'pi tasthau sa vijitendriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषयः पार्थिवाश्चान्ये नाना जानपदस्तदा
ṛṣayaḥ pārthivāścānye nānā jānapadastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्थितैका सुदती विश्वकर्मतनुरुहा । चित्राङ्गदा सुचार्वङ्गी वीक्षन्ती तनुमध्यमे
tatra sthitaikā sudatī viśvakarmatanuruhā / citrāṅgadā sucārvaṅgī vīkṣantī tanumadhyame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते स्थिते चापि वीक्षन्त्यौ प्रतीक्षन्त्यौ च गालवम् । संस्थिते निर्जने तीर्थे गालवो ऽन्तर्जले तथा
te sthite cāpi vīkṣantyau pratīkṣantyau ca gālavam / saṃsthite nirjane tīrthe gālavo 'ntarjale tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभ्यागाद् वेदवती नाम्ना गन्धर्वकन्यका । पर्जन्यतनया साध्वी घृताचीर्गर्भसंभवा
tato 'bhyāgād vedavatī nāmnā gandharvakanyakā / parjanyatanayā sādhvī ghṛtācīrgarbhasaṃbhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चाभ्येत्य जले पुण्ये स्नात्वा मध्यमपुष्करे । ददर्श कन्यात्रितयमुभयोस्तटयोः स्थितम्
sā cābhyetya jale puṇye snātvā madhyamapuṣkare / dadarśa kanyātritayamubhayostaṭayoḥ sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्राङ्गदामथाभ्येत्य पर्यपृच्छदनिष्ठुरम् । कासि केन च कार्येण निर्जने स्थितवत्यसि
citrāṅgadāmathābhyetya paryapṛcchadaniṣṭhuram / kāsi kena ca kāryeṇa nirjane sthitavatyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तामुवाच पुत्रीं मां विन्दस्व सुरव्रधकेः । चित्राङ्गदेति सुश्रेणि विख्यातां विश्वकर्मणः
sā tāmuvāca putrīṃ māṃ vindasva suravradhakeḥ / citrāṅgadeti suśreṇi vikhyātāṃ viśvakarmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहम्भयागाता भद्रे स्नातुं पुण्यां सरस्वतीम् । नैमिषे काञ्चनाक्षीं तु विख्यातां धर्ममातरम्
sāhambhayāgātā bhadre snātuṃ puṇyāṃ sarasvatīm / naimiṣe kāñcanākṣīṃ tu vikhyātāṃ dharmamātaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रागताथ राज्ञाहं दृष्टा वैदर्भकेण हि । सुरथेन स कामार्तो मामेव शरणं गतः
tatrāgatātha rājñāhaṃ dṛṣṭā vaidarbhakeṇa hi / surathena sa kāmārto māmeva śaraṇaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयात्मा तस्य दत्तश्व सखीभिवार्यमाणया । ततः शप्तास्मि तातेन वियुक्तास्मि च भूभुजा
mayātmā tasya dattaśva sakhībhivāryamāṇayā / tataḥ śaptāsmi tātena viyuktāsmi ca bhūbhujā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्तुं कृतमतिर्भद्रे वारिता गुह्यकेन च । श्रीकण्ठमगमं द्रष्टुं ततो गोदावरं जलम्
martuṃ kṛtamatirbhadre vāritā guhyakena ca / śrīkaṇṭhamagamaṃ draṣṭuṃ tato godāvaraṃ jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादिमं समायाता तीर्थप्रवरमुत्तम् । न चापि दृष्टः सुरथः स मनोह्लादनः पतिः
tasmādimaṃ samāyātā tīrthapravaramuttam / na cāpi dṛṣṭaḥ surathaḥ sa manohlādanaḥ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवती चात्र का बाले वृत्ते यात्राफले ऽधुना । समागता हि तच्छंस मम सत्येन भामिनि
bhavatī cātra kā bāle vṛtte yātrāphale 'dhunā / samāgatā hi tacchaṃsa mama satyena bhāmini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साब्रवीच्छ्रुयतां यास्मि मन्दभाग्या कृशोदरी । यता यात्राफले वृत्ते समायातास्मि पुष्करम्
sābravīcchruyatāṃ yāsmi mandabhāgyā kṛśodarī / yatā yātrāphale vṛtte samāyātāsmi puṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्जन्यस्य घृताच्यां तु जाता वेदवतीति हि । रममाणा वनेद्देशे दृष्टास्मि कपना सखि
parjanyasya ghṛtācyāṃ tu jātā vedavatīti hi / ramamāṇā vaneddeśe dṛṣṭāsmi kapanā sakhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चाभ्येत्याब्रवीत् का त्वं यासि देववतीति हि । आनीतास्यश्रमात् केन भूपृष्ठान्मेरुपर्वतम्
sa cābhyetyābravīt kā tvaṃ yāsi devavatīti hi / ānītāsyaśramāt kena bhūpṛṣṭhānmeruparvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मयोक्तो नैवास्मि कपे देववतीत्यहम् । नाम्ना वेदवतीत्येवं मेरोरपि कृताश्रया
tato mayokto naivāsmi kape devavatītyaham / nāmnā vedavatītyevaṃ merorapi kṛtāśrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेनातिदुष्टेन वानरेण ह्यभिद्रुता । समारूढास्मि सहसा बन्दुजीवं नगोत्तमम्
tatastenātiduṣṭena vānareṇa hyabhidrutā / samārūḍhāsmi sahasā bandujīvaṃ nagottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनापि वृक्षस्तरसा पादाक्रान्तस्त्वभज्यत । ततोस्य विपुलां वृक्षं प्राक्षिपत् सागराम्भसि । सह तेनैव वृक्षेण पतितास्म्यहमाकुला
tenāpi vṛkṣastarasā pādākrāntastvabhajyata / tatosya vipulāṃ vṛkṣaṃ prākṣipat sāgarāmbhasi / saha tenaiva vṛkṣeṇa patitāsmyahamākulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्लवङ्गमो वक्षं प्राक्षिपत् सागराम्भसि । सह तेनैव वृक्षेण पतितास्म्यहमाकुला
tataḥ plavaṅgamo vakṣaṃ prākṣipat sāgarāmbhasi / saha tenaiva vṛkṣeṇa patitāsmyahamākulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततोम्बरतलाद् वृक्षं निपतन्तं यदृच्छया । ददृशुः सर्वभूतानि स्तावराणि चराणि च
tatombaratalād vṛkṣaṃ nipatantaṃ yadṛcchayā / dadṛśuḥ sarvabhūtāni stāvarāṇi carāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हाहाकृतं लोकैर्मा पतन्तीं निरीक्ष्य हि । ऊचुश्च सिद्धगन्धर्वाः कष्टं सेयं महात्मनः
tato hāhākṛtaṃ lokairmā patantīṃ nirīkṣya hi / ūcuśca siddhagandharvāḥ kaṣṭaṃ seyaṃ mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रद्युम्नस्य महिषी गदिता ब्रह्मणा स्वयम् । मनोः पुत्रस्य वीरस्य सहस्रक्रतुयाजिनः
indradyumnasya mahiṣī gaditā brahmaṇā svayam / manoḥ putrasya vīrasya sahasrakratuyājinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां वाणीं मधुरां श्रुत्वा मोहमस्म्यागता ततः । न च जाने स केनापि वृक्षश्छिन्नः सहस्रधा
tāṃ vāṇīṃ madhurāṃ śrutvā mohamasmyāgatā tataḥ / na ca jāne sa kenāpi vṛkṣaśchinnaḥ sahasradhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्मि वेगाद् बलिना हृतानलसखेन हि । समानीतास्मयहमिमं त्वं दृष्टा चाद्य सुन्दरि
tato 'smi vegād balinā hṛtānalasakhena hi / samānītāsmayahamimaṃ tvaṃ dṛṣṭā cādya sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुत्तष्ठस्व गच्छावः पुच्छावः क इमे स्थिते । कन्यके अनुपश्ये हि पुण्करस्योत्तरे तटे
taduttaṣṭhasva gacchāvaḥ pucchāvaḥ ka ime sthite / kanyake anupaśye hi puṇkarasyottare taṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमुक्त्वा वराङ्गी सा तया सुतनुकन्यया । जगाम कन्यके द्रष्टुं प्रष्टुं कार्यसमुत्सुका
evamuktvā varāṅgī sā tayā sutanukanyayā / jagāma kanyake draṣṭuṃ praṣṭuṃ kāryasamutsukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गत्वा पर्यपुच्छत् ते ऊचतुरुभे अपि । याथातथ्यं तयोस्ताभ्यां स्वमात्मानं निवेदितम्
tato gatvā paryapucchat te ūcaturubhe api / yāthātathyaṃ tayostābhyāṃ svamātmānaṃ niveditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ताश्तुरोपीह सप्तगोदावरं जलम् । संप्राप्य तीर्थे पिष्ठन्ति अर्चन्त्यो हाटकेश्वरम्
tatastāśturopīha saptagodāvaraṃ jalam / saṃprāpya tīrthe piṣṭhanti arcantyo hāṭakeśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो बहून् वर्षगणान् बभ्रमुस्ते जनास्त्रयः । तासामर्थाय शकुनिर्जाबालिः सऋतध्वजः
tato bahūn varṣagaṇān babhramuste janāstrayaḥ / tāsāmarthāya śakunirjābāliḥ saṛtadhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भारवाही ततः खिन्नो दशब्दशतिके गते । काले जगाम निर्वेदात् समं पित्रा तु शाकलम्
bhāravāhī tataḥ khinno daśabdaśatike gate / kāle jagāma nirvedāt samaṃ pitrā tu śākalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्नरपतिः श्रीमानिन्द्रद्युम्नो मनोः सुतः । समध्यास्ते स विज्ञाय सार्घपात्रो विनिर्ययौ
tasminnarapatiḥ śrīmānindradyumno manoḥ sutaḥ / samadhyāste sa vijñāya sārghapātro viniryayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यक् संपूजितस्तेन सजाबालिरृतध्वजः । स चेक्ष्वाकुसुतो धीमान् शकुनिर्भ्रातृजोर्चितः
samyak saṃpūjitastena sajābālirṛtadhvajaḥ / sa cekṣvākusuto dhīmān śakunirbhrātṛjorcitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वाक्यं मुनिः प्राह इन्द्रद्युम्नं ऋतध्वजः । राजन् नष्टऽबलास्माकं नन्दयन्तीति विश्रुता
tato vākyaṃ muniḥ prāha indradyumnaṃ ṛtadhvajaḥ / rājan naṣṭa'balāsmākaṃ nandayantīti viśrutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यार्थे चैव वसुधा स्माभिरटिता नृप । तस्मादुत्तिष्ठ मार्गस्व साहाय्यं कर्तुमर्हसि
tasyārthe caiva vasudhā smābhiraṭitā nṛpa / tasmāduttiṣṭha mārgasva sāhāyyaṃ kartumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोवाच नृपो ब्रह्मन् ममापि ललनोत्तमा । नष्टा कृतश्रमस्यापि कस्याहं कथयामि ताम्
athovāca nṛpo brahman mamāpi lalanottamā / naṣṭā kṛtaśramasyāpi kasyāhaṃ kathayāmi tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकाशात् पर्पताकारः पतमानो नजोत्तमः । सिद्धानां वाक्यमाकर्ण्य बाणैश्छिन्नः सहस्रधा
ākāśāt parpatākāraḥ patamāno najottamaḥ / siddhānāṃ vākyamākarṇya bāṇaiśchinnaḥ sahasradhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैव सा वरारोहा विभिन्ना लाघावान्मया । न च जानामि सा कुत्र तस्माद् गच्छामि मार्गितुम्
na caiva sā varārohā vibhinnā lāghāvānmayā / na ca jānāmi sā kutra tasmād gacchāmi mārgitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येमुक्त्वा स नृपः समुत्थाय त्वरान्वितः । स्यन्दनानि द्विजाभ्यां स भ्रातृपुत्राय चार्पयत्
ityemuktvā sa nṛpaḥ samutthāya tvarānvitaḥ / syandanāni dvijābhyāṃ sa bhrātṛputrāya cārpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽधिरुह्य रथांस्तूर्णं मार्गन्ते वसुधां क्रमात् । बदर्याश्रममासाद्य ददृशुस्तपसां निधिम्
te 'dhiruhya rathāṃstūrṇaṃ mārgante vasudhāṃ kramāt / badaryāśramamāsādya dadṛśustapasāṃ nidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा कर्शितं दीनं मलपङ्कजटाधरम् । निःश्वासायासपरमं प्रथमे वयसि स्थितम्
tapasā karśitaṃ dīnaṃ malapaṅkajaṭādharam / niḥśvāsāyāsaparamaṃ prathame vayasi sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुपेत्याब्रवीद् राजा इन्द्रद्युम्नो महाभुजः । तपस्विन् यौवने घोरमास्थितो ऽसि सुदुश्चरम्
tamupetyābravīd rājā indradyumno mahābhujaḥ / tapasvin yauvane ghoramāsthito 'si suduścaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपः किमर्थं तच्छंस किमभिप्रेतमुच्यताम् । सो ऽब्रवीत् को भवान् ब्रूहि ममात्मानं सुहृत्तया
tapaḥ kimarthaṃ tacchaṃsa kimabhipretamucyatām / so 'bravīt ko bhavān brūhi mamātmānaṃ suhṛttayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिपृच्छसि शोकार्तं परिखिन्नं तपोन्वितम् । स प्राह राजास्मि विभो तपस्विन् शाकले पुरे
paripṛcchasi śokārtaṃ parikhinnaṃ taponvitam / sa prāha rājāsmi vibho tapasvin śākale pure
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोः पुत्रः प्रियो भ्राता इक्ष्वाकोः कथितं तव । स चास्मै पूर्वचरितं सर्वं कथितवान् नृपः
manoḥ putraḥ priyo bhrātā ikṣvākoḥ kathitaṃ tava / sa cāsmai pūrvacaritaṃ sarvaṃ kathitavān nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा प्रोवाच राजर्षिर्मा मुञ्चस्व कलेवरम् । आगच्छ यामि तन्वङ्गीं विचेतुं भ्रातृजो ऽसि मे
śrutvā provāca rājarṣirmā muñcasva kalevaram / āgaccha yāmi tanvaṅgīṃ vicetuṃ bhrātṛjo 'si me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा संपरिष्वज्य नृपं धमनिसंततम् । समारोप्य रथं तूर्णं तापसाभ्यां न्यवेदयत्
ityuktvā saṃpariṣvajya nṛpaṃ dhamanisaṃtatam / samāropya rathaṃ tūrṇaṃ tāpasābhyāṃ nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतध्वजः सपुत्रस्तु तं दृष्ट्वा पृथिवीपतिम् । प्रोवाच राजन्नेह्योहि करिष्यामि तव प्रियम्
ṛtadhvajaḥ saputrastu taṃ dṛṣṭvā pṛthivīpatim / provāca rājannehyohi kariṣyāmi tava priyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यासौ चित्राङ्गदा नाम त्वया दृष्टा हि नैमिषे । सप्तगोदावरं तीर्थं सा मयैव विसर्जिता
yāsau citrāṅgadā nāma tvayā dṛṣṭā hi naimiṣe / saptagodāvaraṃ tīrthaṃ sā mayaiva visarjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदागच्छथ गच्छमः सौदेवस्यैव कारणात् । तत्रास्माकं समेष्यन्ति कन्यास्तिस्रस्तथापराः
tadāgacchatha gacchamaḥ saudevasyaiva kāraṇāt / tatrāsmākaṃ sameṣyanti kanyāstisrastathāparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्त्वा स ऋषिः समाश्वास्य सुदेवजम् । शकुनिं पुरतझ कृत्वा सेन्द्रद्युम्नः सपुत्रकः
ityevamuktvā sa ṛṣiḥ samāśvāsya sudevajam / śakuniṃ puratajha kṛtvā sendradyumnaḥ saputrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यन्दनेनाश्वयुक्तेन गन्तुं समुपचक्रमे । सप्तगोदावरं तीर्थं यत्र ताः कन्यका गताः
syandanenāśvayuktena gantuṃ samupacakrame / saptagodāvaraṃ tīrthaṃ yatra tāḥ kanyakā gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे तन्वी घृताची शोकसंयुता । विचचारोदयगिरिं विचिन्वन्ती सुतां निजाम्
etasminnantare tanvī ghṛtācī śokasaṃyutā / vicacārodayagiriṃ vicinvantī sutāṃ nijām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमाससाद च कपिं पर्यपृच्छत् तथाप्सराः । किं बाला न त्वया दृष्टा कपे सत्यं वदस्व मां
tamāsasāda ca kapiṃ paryapṛcchat tathāpsarāḥ / kiṃ bālā na tvayā dṛṣṭā kape satyaṃ vadasva māṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा सकपिः प्राह बालिकाम् । दृष्टा देववती नाम्ना मया न्यस्ता महाश्रमे
tasyāstad vacanaṃ śrutvā sakapiḥ prāha bālikām / dṛṣṭā devavatī nāmnā mayā nyastā mahāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालिन्द्या विमले तीर्थे मृगपक्षिसमन्विते । श्रकण्ठायतनस्याग्रे मया सत्यं तवोदितम्
kālindyā vimale tīrthe mṛgapakṣisamanvite / śrakaṇṭhāyatanasyāgre mayā satyaṃ tavoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा प्राह वानरपते नाम्ना वेदवतीति सा । न हि देववती ख्याता तदाच्छ व्रजावहे
sā prāha vānarapate nāmnā vedavatīti sā / na hi devavatī khyātā tadāccha vrajāvahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृताच्यास्तद्वचः श्रुत्वा वानरस्त्वरितक्रमः । पृष्ठतो ऽस्याः समागच्छन्नदीमन्वेव कौशिकीम्
ghṛtācyāstadvacaḥ śrutvā vānarastvaritakramaḥ / pṛṣṭhato 'syāḥ samāgacchannadīmanveva kauśikīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते चापि कौशिकीं प्राप्ता राजर्षिप्रवरास्त्रयः । द्वितये तापसाभ्यां च रथैः परमवेगिभिः
te cāpi kauśikīṃ prāptā rājarṣipravarāstrayaḥ / dvitaye tāpasābhyāṃ ca rathaiḥ paramavegibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतीर्य रथेभ्यस्ते स्नातुमभ्यागमन् नदीम् । घृताच्यपि नदीं स्नातं सुपण्यमाजगाम ह
avatīrya rathebhyaste snātumabhyāgaman nadīm / ghṛtācyapi nadīṃ snātaṃ supaṇyamājagāma ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामन्वेव कपिः प्रायाद् दृष्टो जाबालिना तथा । दृष्ट्वैव पितरं पार्थिवं च महाबलम्
tāmanveva kapiḥ prāyād dṛṣṭo jābālinā tathā / dṛṣṭvaiva pitaraṃ pārthivaṃ ca mahābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स येव पुनरायाति वानरस्तात वेगवान् । पूर्वं जटास्वेव बलाद्योन बद्धो ऽस्मि पादपे
sa yeva punarāyāti vānarastāta vegavān / pūrvaṃ jaṭāsveva balādyona baddho 'smi pādape
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जाबालिवचः श्रुत्वा शकुनिः क्रोधसंयुतः । सशरं धनुरादाय इदं वचनमब्रवीत्
tajjābālivacaḥ śrutvā śakuniḥ krodhasaṃyutaḥ / saśaraṃ dhanurādāya idaṃ vacanamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मन् प्रदीयतां मह्यमाज्ञा तात वदस्व माम । यावदेनं निहन्म्यद्य शरेणैकेन वानरम्
brahman pradīyatāṃ mahyamājñā tāta vadasva māma / yāvadenaṃ nihanmyadya śareṇaikena vānaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्ते वचने सर्वभूतहिते रतः । महर्षिः शकुनिं प्राह देतुयुक्तं वचो महत्
ityevamukte vacane sarvabhūtahite rataḥ / maharṣiḥ śakuniṃ prāha detuyuktaṃ vaco mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कश्चित्तात केनापि बध्यते हन्यते ऽपि वा । वधबन्धौ पूर्वकर्मवश्यौ नृपतिनन्दन
na kaścittāta kenāpi badhyate hanyate 'pi vā / vadhabandhau pūrvakarmavaśyau nṛpatinandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्त्वा शकुनिमृषिर्वानरमब्रवीत् । एह्येहि वानरास्माकं साहाय्यं कर्तुमर्हसि
ityevamuktvā śakunimṛṣirvānaramabravīt / ehyehi vānarāsmākaṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्तो मुनिना बाले स कपिकुञ्जरः । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत्। । ममाज्ञा दीयतां ब्रह्मन् शाधि किं करवाण्यहम्
ityevamukto muninā bāle sa kapikuñjaraḥ / kṛtāñjalipuṭo bhūtvā praṇipatyedamabravīt/ / mamājñā dīyatāṃ brahman śādhi kiṃ karavāṇyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यक्ते प्राह स मुनिस्तं वानरपतिं वचः । मम पुत्रस्त्वयोद्बद्धो जटासु वटपादपे
ityakte prāha sa munistaṃ vānarapatiṃ vacaḥ / mama putrastvayodbaddho jaṭāsu vaṭapādape
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चोन्मोचयितुं वृक्षाच्छक्नुयामो ऽपि यत्नतः । तदनेन नरेन्द्रेण त्रिधा कृत्वा तु शाखिनः
na conmocayituṃ vṛkṣācchaknuyāmo 'pi yatnataḥ / tadanena narendreṇa tridhā kṛtvā tu śākhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखां वहति मत्सूनुः शिरसा तां विमोचय । दशवर्षशतान्यस्य शाखां वै वहतो ऽगमन्
śākhāṃ vahati matsūnuḥ śirasā tāṃ vimocaya / daśavarṣaśatānyasya śākhāṃ vai vahato 'gaman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च सो ऽस्ति पुमान् कश्चिद् यचो ह्युन्मोचयितुं क्षमः । स ऋषेर्वाक्यमाकर्ण्य कपिर्जाबालिनो जटाः
na ca so 'sti pumān kaścid yaco hyunmocayituṃ kṣamaḥ / sa ṛṣervākyamākarṇya kapirjābālino jaṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैरुन्मोचयामास क्षणादुन्मोचिताश्च ताः । ततः प्रीतो मुनिश्रेष्ठो वरदोभूदृतध्जः
śanairunmocayāmāsa kṣaṇādunmocitāśca tāḥ / tataḥ prīto muniśreṣṭho varadobhūdṛtadhjaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपिं प्राह वृणिष्व त्वं वरं यन्मनसोप्सितम् । ऋतध्वजवचः श्रुत्वा इमं वरमयाचत
kapiṃ prāha vṛṇiṣva tvaṃ varaṃ yanmanasopsitam / ṛtadhvajavacaḥ śrutvā imaṃ varamayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वकर्मा महातेजाः कपित्वे प्रतिसंस्थितः । ब्रह्मन् भवान्वरं मह्यं यदि दातुमिहेच्छति
viśvakarmā mahātejāḥ kapitve pratisaṃsthitaḥ / brahman bhavānvaraṃ mahyaṃ yadi dātumihecchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्वदत्तो महाघोरो मम शापो निवर्त्यताम् । चित्राङ्गदायाः पितरं मां त्वष्टारं तपोधन
tatsvadatto mahāghoro mama śāpo nivartyatām / citrāṅgadāyāḥ pitaraṃ māṃ tvaṣṭāraṃ tapodhana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपिचापल्यदोषेण तानि मे यान्तु संक्ष्यम् । ततो ऋथध्वजः प्राह शापस्यान्तो भविष्यति
kapicāpalyadoṣeṇa tāni me yāntu saṃkṣyam / tato ṛthadhvajaḥ prāha śāpasyānto bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा घृताच्यां तनयं जनिष्यसि महाबलम् । इत्येवमुक्ताः संहृष्टः स तदा कपिकुञ्जरः
yadā ghṛtācyāṃ tanayaṃ janiṣyasi mahābalam / ityevamuktāḥ saṃhṛṣṭaḥ sa tadā kapikuñjaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातुं तूर्णं महानद्यामवतीर्णः कृशोदरि । ततस्तु सर्वे क्रमाशः स्नात्वार्ऽच्य पितृदेवताः
snātuṃ tūrṇaṃ mahānadyāmavatīrṇaḥ kṛśodari / tatastu sarve kramāśaḥ snātvār'cya pitṛdevatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जग्मुर्हृष्टा रथेभ्यस्ते घृताची दिवमुत्पतत् । तामन्वेव महावेगः स कपिः प्लवतां वरः
jagmurhṛṣṭā rathebhyaste ghṛtācī divamutpatat / tāmanveva mahāvegaḥ sa kapiḥ plavatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञात्वाथत विश्वकर्माणं कामयामास कामिनी । ततो ऽनु पर्वतश्रेष्ठे ख्याते कोलाहले कपिः
jñātvāthata viśvakarmāṇaṃ kāmayāmāsa kāminī / tato 'nu parvataśreṣṭhe khyāte kolāhale kapiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमयामास तां तन्वीं सा च तं वानरोत्तमम् । एवं रमन्तौ सुचिरं संप्राप्तौ विन्ध्यपर्वतम्
ramayāmāsa tāṃ tanvīṃ sā ca taṃ vānarottamam / evaṃ ramantau suciraṃ saṃprāptau vindhyaparvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथैः पञ्चापि तत्तीर्थं संप्राप्तास्ते नरोत्तमाः । मघ्याह्नमये प्रीताः सप्तगोदावरं जलम्
rathaiḥ pañcāpi tattīrthaṃ saṃprāptāste narottamāḥ / maghyāhnamaye prītāḥ saptagodāvaraṃ jalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य विश्रामहेत्वर्थमवतेरुस्त्वरान्विताः । तेषां सारथयश्चाश्वान् स्नात्वा पीतोदकाप्लुतान्
prāpya viśrāmahetvarthamavaterustvarānvitāḥ / teṣāṃ sārathayaścāśvān snātvā pītodakāplutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रमणीये वनोद्देशे प्रचारार्थे समुत्सृजन् । शाढ्वलाढ्येषु देशेषु मुहुर्त्तादेव वाजिनः
ramaṇīye vanoddeśe pracārārthe samutsṛjan / śāḍhvalāḍhyeṣu deśeṣu muhurttādeva vājinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृप्ताः समाद्रवन् सर्वे देवायतनमुत्तमम् । तुरङ्गखुरनिर्घोषं श्रुत्वा ता योषितां वराः
tṛptāḥ samādravan sarve devāyatanamuttamam / turaṅgakhuranirghoṣaṃ śrutvā tā yoṣitāṃ varāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमेतदिति चोक्त्वैव प्रजग्मुर्हाटकेश्वरम् । आरुह्य बलभीं तास्तु समुदैक्षन्त सर्वशः
kimetaditi coktvaiva prajagmurhāṭakeśvaram / āruhya balabhīṃ tāstu samudaikṣanta sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यंस्तीर्थसलिले स्नायमानान् नरोत्तमान् । ततश्चित्राङ्गदा दृष्ट्वा जटामण्डलधारिणम्। । सुरथं हसती प्राह संरोहत्पुलका सखीम्
apaśyaṃstīrthasalile snāyamānān narottamān / tataścitrāṅgadā dṛṣṭvā jaṭāmaṇḍaladhāriṇam/ / surathaṃ hasatī prāha saṃrohatpulakā sakhīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ऽसौ युवा नीलघनप्रकाशः संदृश्यते दीर्घभुजः सूरूपः । स एव नूनं नरदेवसूनुर्वृतो मया पूर्वतरं पतिर्यः
yo 'sau yuvā nīlaghanaprakāśaḥ saṃdṛśyate dīrghabhujaḥ sūrūpaḥ / sa eva nūnaṃ naradevasūnurvṛto mayā pūrvataraṃ patiryaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश्चैव जाम्बूवनदतुल्यवर्णः श्वेतं जटाभारमधारयिष्यत् । स एष नूनं तपतां वरिष्ठो ऋतध्वजो नात्र विचारमस्ति
yaścaiva jāmbūvanadatulyavarṇaḥ śvetaṃ jaṭābhāramadhārayiṣyat / sa eṣa nūnaṃ tapatāṃ variṣṭho ṛtadhvajo nātra vicāramasti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽब्रवीदथो हृष्टा नन्दयन्ती सखीजनम् । एषो ऽपरो ऽस्यैव सुतो जावालिर्नात्र संशयः
tato 'bravīdatho hṛṣṭā nandayantī sakhījanam / eṣo 'paro 'syaiva suto jāvālirnātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमुक्त्वा वचनं बलभ्या अवतीर्य च । समासताग्रतः शंभोर्गायन्त्यो गीतिकां शुभाम्
ityevamuktvā vacanaṃ balabhyā avatīrya ca / samāsatāgrataḥ śaṃbhorgāyantyo gītikāṃ śubhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो ऽस्तु शर्व शंबो त्रिनेत्र चारुगात्र त्रैलोक्यनाथ उमापते दक्षयज्ञविध्वंसकर कामाह्गनासन घोर पापप्रणाशन महापुरुष महोग्रमूर्ते सर्वसत्त्वक्षयङ्कर शुभङ्कर महेश्वर त्रिशूलधारिन् स्मरारे गुहावासिन् दिग्वासः महाशङ्कशेखर (५) जटाधर कपालमालाविभूषिकशरीर वामचक्षुः बामदेव प्रजाध्यक्ष भगाक्ष्णोः क्षयङ्कर भीमसेन महासेननाथ पशुपते कामाङ्गदहन चत्वरवासिन् शिव महादेव ईशान संकर भीम भव वषभध्वज जटिल प्रौढ महानाट्येश्वर भूरिरत्न (१०) अविमुक्तक रुद्रश्वर स्थाणो एकलिङ्ग कालिन्दीप्रिय श्रीकण्ठ नीलकण्ठ अपराजित रिपुभयङ्कर संतोषपते वामदेव अघोर तत्पुरुष महाघोर अघोरमूर्त्त शान्त सरस्वतीकान्त कीनाट सहस्रमूर्त्ते महोद्भव (१५) विबो कालाग्निरुद्र हर महीधरप्रिय सर्वतीर्थाधिवास हंस कामेश्वर केदाराधिपते परिपूर्ण मुचुकुन्द मधुनिवासिन् कृपाणपाणे भयङ्कर विद्याराज सोमराज कामराज उञ्जक अञ्जनराजकन्याहृदचलवसते समुद्रशायिन् (२०) गजमुख घण्टेश्वर गोकर्ण ब्रह्मयोने सहस्रवक्त्राक्षिचरण हाटकेश्वर नमो ऽस्तु ते । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्ताः सर्व एवर्षिपार्थिवाः । द्रष्टुं त्रैलोक्यकर्तारं त्र्यम्बकं हाटकेश्वरम्
namo 'stu śarva śaṃbo trinetra cārugātra trailokyanātha umāpate dakṣayajñavidhvaṃsakara kāmāhganāsana ghora pāpapraṇāśana mahāpuruṣa mahogramūrte sarvasattvakṣayaṅkara śubhaṅkara maheśvara triśūladhārin smarāre guhāvāsin digvāsaḥ mahāśaṅkaśekhara (5) jaṭādhara kapālamālāvibhūṣikaśarīra vāmacakṣuḥ bāmadeva prajādhyakṣa bhagākṣṇoḥ kṣayaṅkara bhīmasena mahāsenanātha paśupate kāmāṅgadahana catvaravāsin śiva mahādeva īśāna saṃkara bhīma bhava vaṣabhadhvaja jaṭila prauḍha mahānāṭyeśvara bhūriratna (10) avimuktaka rudraśvara sthāṇo ekaliṅga kālindīpriya śrīkaṇṭha nīlakaṇṭha aparājita ripubhayaṅkara saṃtoṣapate vāmadeva aghora tatpuruṣa mahāghora aghoramūrtta śānta sarasvatīkānta kīnāṭa sahasramūrtte mahodbhava (15) vibo kālāgnirudra hara mahīdharapriya sarvatīrthādhivāsa haṃsa kāmeśvara kedārādhipate paripūrṇa mucukunda madhunivāsin kṛpāṇapāṇe bhayaṅkara vidyārāja somarāja kāmarāja uñjaka añjanarājakanyāhṛdacalavasate samudraśāyin (20) gajamukha ghaṇṭeśvara gokarṇa brahmayone sahasravaktrākṣicaraṇa hāṭakeśvara namo 'stu te / etasminnantare prāptāḥ sarva evarṣipārthivāḥ / draṣṭuṃ trailokyakartāraṃ tryambakaṃ hāṭakeśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समारूढाश्च सुस्नाता ददृशुर्योषितश्च ताः । स्थितास्तु पुरतस्तस्य गायन्त्यो गेयमुत्तमम्
samārūḍhāśca susnātā dadṛśuryoṣitaśca tāḥ / sthitāstu puratastasya gāyantyo geyamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सुदेवतनयो विश्वकर्मसुतां प्रियाम् । दृष्ट्वा हृषितचित्तस्तु संरोहत्पुलको बभौ
tataḥ sudevatanayo viśvakarmasutāṃ priyām / dṛṣṭvā hṛṣitacittastu saṃrohatpulako babhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.