Library·Varāha Purāṇa·125
अथ मायाचक्रम् ।। सूत उवाच ।। श्रुत्वा षडृतुकर्माणि पृथिवी संशितव्रता ।। ततो नारायणं भूयः प्रत्युवाच वसुन्धरा
atha māyācakram || sūta uvāca || śrutvā ṣaḍṛtukarmāṇi pṛthivī saṃśitavratā || tato nārāyaṇaṃ bhūyaḥ pratyuvāca vasundharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मङ्गल्याश्च पवित्राश्च ये त्वया समुदाहृताः ।। मम लोकेषु विख्याता मनः प्रह्लादयन्ति ते
maṅgalyāśca pavitrāśca ye tvayā samudāhṛtāḥ || mama lokeṣu vikhyātā manaḥ prahlādayanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा त्वेतानि कर्माणि त्वन्मुखोक्तानि माधव ।। जातास्मि निर्मला देव शशाङ्क इव शारदः
śrutvā tvetāni karmāṇi tvanmukhoktāni mādhava || jātāsmi nirmalā deva śaśāṅka iva śāradaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्मे परमं गुह्यं परं कौतूहलं तथा ।। मम चैव हितार्थाय त्वं विष्णो वक्तुमर्हसि
etanme paramaṃ guhyaṃ paraṃ kautūhalaṃ tathā || mama caiva hitārthāya tvaṃ viṣṇo vaktumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामेनां भाषसे देव मम मायेति नित्यशः ।। का माया कीदृशी विष्णो किं वा मायेति चोच्यते
yāmenāṃ bhāṣase deva mama māyeti nityaśaḥ || kā māyā kīdṛśī viṣṇo kiṃ vā māyeti cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञातुमिच्छामि मायार्थं रहस्यं परमुत्तमम् ।। ततस्तस्य वचः श्रुत्वा विष्णुर्मायाकरण्डकः
jñātumicchāmi māyārthaṃ rahasyaṃ paramuttamam || tatastasya vacaḥ śrutvā viṣṇurmāyākaraṇḍakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्युवाच तदा वाक्यं प्रहस्य तु वसुन्धराम् ।। भूमे मा पृच्छ मायां मे यन्मां पृच्छसि सादरम्
pratyuvāca tadā vākyaṃ prahasya tu vasundharām || bhūme mā pṛccha māyāṃ me yanmāṃ pṛcchasi sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृथा क्लेशं किमर्थं त्वं प्राप्स्यते यद्विलोकनात् ।। अद्यापि मां न जानन्ति रुद्रेन्द्राः सपितामहाः
vṛthā kleśaṃ kimarthaṃ tvaṃ prāpsyate yadvilokanāt || adyāpi māṃ na jānanti rudrendrāḥ sapitāmahāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम मायां विशालाक्षि किं पुनस्त्वं वसुन्धरे।। पर्जन्यो वर्षते यत्र तज्जलेन प्रपूर्यते
mama māyāṃ viśālākṣi kiṃ punastvaṃ vasundhare|| parjanyo varṣate yatra tajjalena prapūryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशो निर्जलतां याति एषा माया मम प्रिये। सोमो यत्क्षीयते पक्षे पक्षे वापि च वर्द्धते
deśo nirjalatāṃ yāti eṣā māyā mama priye| somo yatkṣīyate pakṣe pakṣe vāpi ca varddhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमायां न स दृश्येत मायेयं मम तत्त्वतः।। हेमन्ते सलिलं कूपे उष्णं भवति सुन्दरि
amāyāṃ na sa dṛśyeta māyeyaṃ mama tattvataḥ|| hemante salilaṃ kūpe uṣṇaṃ bhavati sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवेच्च शीतलं ग्रीष्मे मायेयं मम तत्त्वतः।। पश्चिमां दिशमास्थाय यदस्तं याति भास्करः
bhavecca śītalaṃ grīṣme māyeyaṃ mama tattvataḥ|| paścimāṃ diśamāsthāya yadastaṃ yāti bhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदेति पूर्वतः प्रातर्मायेयं मम सुन्दरि।। शोणितं चैव शुक्रं च उभे च प्राणिसंस्थिते
udeti pūrvataḥ prātarmāyeyaṃ mama sundari|| śoṇitaṃ caiva śukraṃ ca ubhe ca prāṇisaṃsthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भे च जायते जन्तुर्मायेयं मम सुन्दरि। जीवः प्रविश्य गर्भं तु सुखदुःखे च विन्दति
garbhe ca jāyate janturmāyeyaṃ mama sundari| jīvaḥ praviśya garbhaṃ tu sukhaduḥkhe ca vindati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातश्च विस्मरेत्सर्वमेषा माया ममोत्तमा ।। आत्मकर्माश्रितो जीवो नष्टसंज्ञो गतस्पृहः
jātaśca vismaretsarvameṣā māyā mamottamā || ātmakarmāśrito jīvo naṣṭasaṃjño gataspṛhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा नीयतेऽन्यत्र मायैषा मम चोत्तमा ।। शुक्रशोणितसंयोगाज्जायते मम जन्तवः
karmaṇā nīyate'nyatra māyaiṣā mama cottamā || śukraśoṇitasaṃyogājjāyate mama jantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्गुल्यश्चरणौ चैव भुजौ शीर्षं कटिस्तथा ।। पृष्ठं तथोदरं चैव दन्तौष्ठपुटनासिकम्
aṅgulyaścaraṇau caiva bhujau śīrṣaṃ kaṭistathā || pṛṣṭhaṃ tathodaraṃ caiva dantauṣṭhapuṭanāsikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णौ नेत्रे कपालौ च ललाटं जिह्वया सह।। एतया मायया युक्ता जायन्ते यदि जन्तवः
karṇau netre kapālau ca lalāṭaṃ jihvayā saha|| etayā māyayā yuktā jāyante yadi jantavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव जीर्यते भुक्तमग्निना पीतमेव च।। अधश्च स्रवते जन्तुरेषा माया ममोत्तमा
tasyaiva jīryate bhuktamagninā pītameva ca|| adhaśca sravate jantureṣā māyā mamottamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पंचम।। अन्नात्प्रवर्त्तते जन्तुरेषा माया मम प्रिया
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca paṃcama|| annātpravarttate jantureṣā māyā mama priyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वर्तुषु निजाकारः स्थावरे जङ्गमे तथा ।। तत्त्वं न ज्ञायते तस्य मायैषा मम सुन्दरि
sarvartuṣu nijākāraḥ sthāvare jaṅgame tathā || tattvaṃ na jñāyate tasya māyaiṣā mama sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपो दिव्यास्तथा भौमा आपो येषु प्रतिष्ठिताः ।। नद्यो वृद्धिं प्रयान्त्यत्र मायैषा मम सुन्दरि
āpo divyāstathā bhaumā āpo yeṣu pratiṣṭhitāḥ || nadyo vṛddhiṃ prayāntyatra māyaiṣā mama sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृष्टौ बहूदकाः सर्वे पल्वलानि सरांसि च ।। ग्रीष्मे सर्वाणि शुष्यन्ति एतन्मायाबलं मम
vṛṣṭau bahūdakāḥ sarve palvalāni sarāṃsi ca || grīṣme sarvāṇi śuṣyanti etanmāyābalaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमवच्छिखरान्मुक्ता नाम्ना मन्दाकिनी नदी ।। गां गता सा भवेद्गङ्गा मायैषा मम कीर्त्तिता
himavacchikharānmuktā nāmnā mandākinī nadī || gāṃ gatā sā bhavedgaṅgā māyaiṣā mama kīrttitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेघा वहन्ति सलिलमुद्धृत्य लवणार्णवात् ।। वर्षन्ति मधुरं लोके एतन्मायाबलं मम
meghā vahanti salilamuddhṛtya lavaṇārṇavāt || varṣanti madhuraṃ loke etanmāyābalaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगार्ता जन्तवः केचिद्भक्षयन्ति महौषधम् ।। तस्य वीर्यं समाश्रित्य मायां तु विसृजाम्यहम्
rogārtā jantavaḥ kecidbhakṣayanti mahauṣadham || tasya vīryaṃ samāśritya māyāṃ tu visṛjāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औषधे दीयमानेऽपि जन्तुः पंचत्वमेति यत् ।। निर्वीर्यमौषधं कृत्वा कालो भूत्वा हराम्यहम्
auṣadhe dīyamāne'pi jantuḥ paṃcatvameti yat || nirvīryamauṣadhaṃ kṛtvā kālo bhūtvā harāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमं जायते गर्भः पश्चात्संजायते पुमान् ।। जायते मध्यमं रूपं ततोऽपि जरया युतः
prathamaṃ jāyate garbhaḥ paścātsaṃjāyate pumān || jāyate madhyamaṃ rūpaṃ tato'pi jarayā yutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत इन्द्रियनाशश्च एतन्मायाबलं मम ।। यद्भूमौ विहितं बीजं तस्मात्तज्जायतेऽङ्कुरम्
tata indriyanāśaśca etanmāyābalaṃ mama || yadbhūmau vihitaṃ bījaṃ tasmāttajjāyate'ṅkuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनश्च पत्रादियुतमेतन्मायाबलं मम ।। एकबीजात्प्रकीर्णाद्वै जायन्ते तानि भूरिशः
punaśca patrādiyutametanmāyābalaṃ mama || ekabījātprakīrṇādvai jāyante tāni bhūriśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रामृतं विसृजामि मायायोगेन भूरिशः ।। लोक एवं विजानाति गरुडो वहतेऽच्युतम्
tatrāmṛtaṃ visṛjāmi māyāyogena bhūriśaḥ || loka evaṃ vijānāti garuḍo vahate'cyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूत्वा वेगेन गरुडो वहाम्यात्मानमात्मना ।। या एता देवताः सर्वा यज्ञभागेन तोषिताः
bhūtvā vegena garuḍo vahāmyātmānamātmanā || yā etā devatāḥ sarvā yajñabhāgena toṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायामेतामहं कृत्वा यक्ष्यामि त्रिदिवौकसः ।। सर्वोऽपि भजते लोके यष्टारं च बृहस्पतिम्
māyāmetāmahaṃ kṛtvā yakṣyāmi tridivaukasaḥ || sarvo'pi bhajate loke yaṣṭāraṃ ca bṛhaspatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायामाङ्गिरसीं कृत्वा याजयामि दिवौकसः ।। सर्वे लोका विजानन्ति वरुणः पाति सागरम्
māyāmāṅgirasīṃ kṛtvā yājayāmi divaukasaḥ || sarve lokā vijānanti varuṇaḥ pāti sāgaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायां तु वारुणीं कृत्वा रक्षामि च महार्णवम् ।। सर्वे लोका विजानन्ति कुबेरोऽयं धनेश्वरः
māyāṃ tu vāruṇīṃ kṛtvā rakṣāmi ca mahārṇavam || sarve lokā vijānanti kubero'yaṃ dhaneśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुबेरमायामादाय अहं रक्षामि तद्धनम् ।। एवं लोका विजानन्ति वृत्रः शक्रेण सूदितः
kuberamāyāmādāya ahaṃ rakṣāmi taddhanam || evaṃ lokā vijānanti vṛtraḥ śakreṇa sūditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाक्रीं मायां समास्थाय मया वृत्रो निषूदितः ।। एवं लोका विजानन्ति आदित्यश्च ध्रुवो महान्
śākrīṃ māyāṃ samāsthāya mayā vṛtro niṣūditaḥ || evaṃ lokā vijānanti ādityaśca dhruvo mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरुं मायामयं कृत्वा वहाम्यादित्यमेव च ।। एवमाभाषते लोको जलं वा नश्यतेऽखिलम्
meruṃ māyāmayaṃ kṛtvā vahāmyādityameva ca || evamābhāṣate loko jalaṃ vā naśyate'khilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वडवामुखमास्थाय पिबामि तदहं जलम् ।। वायुं मायामयं कृत्वा मेघेषु विसृजाम्यहम्
vaḍavāmukhamāsthāya pibāmi tadahaṃ jalam || vāyuṃ māyāmayaṃ kṛtvā megheṣu visṛjāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदीदं भाषते लोकः कुत्रैतत्तिष्ठते जलम् ।। देवा अपि न जानन्ति अमृतं कुत्र तिष्ठति
yadīdaṃ bhāṣate lokaḥ kutraitattiṣṭhate jalam || devā api na jānanti amṛtaṃ kutra tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम मायानियोगेन तिष्ठति ह्यौषधं वने ।। लोको ह्येवं विजानाति राजा पालयते प्रजाः
mama māyāniyogena tiṣṭhati hyauṣadhaṃ vane || loko hyevaṃ vijānāti rājā pālayate prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजमायामहं कृत्वा पालयामि वसुन्धराम् ।। ये तु वै द्वादशादित्या उदेष्यन्ति युगक्षये
rājamāyāmahaṃ kṛtvā pālayāmi vasundharām || ye tu vai dvādaśādityā udeṣyanti yugakṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य तानहं भूमे मायां लोके सृजाम्यहम् ।। सूर्यश्च चांशुना भूमे सदा लोकेषु पच्यते
praviśya tānahaṃ bhūme māyāṃ loke sṛjāmyaham || sūryaśca cāṃśunā bhūme sadā lokeṣu pacyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायामंशुमयीं कृत्वा पूरयाम्यखिलं जगत् ।। वर्षन्ते यत्र संवर्त्ता धारैर्मुसलसन्निभैः
māyāmaṃśumayīṃ kṛtvā pūrayāmyakhilaṃ jagat || varṣante yatra saṃvarttā dhārairmusalasannibhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायां सांवर्त्तकीं गृह्य पूरयाम्यखिलं जगत् ।। यत्स्वपामि वरारोहे शेषस्योपरि धारिणि
māyāṃ sāṃvarttakīṃ gṛhya pūrayāmyakhilaṃ jagat || yatsvapāmi varārohe śeṣasyopari dhāriṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तमायया चाहं धारयामि स्वपामि च ।। वराहमायामादाय भूमे जानासि किं न वै
anantamāyayā cāhaṃ dhārayāmi svapāmi ca || varāhamāyāmādāya bhūme jānāsi kiṃ na vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा यत्र निलीयन्ते सा माया मम कीर्त्तिता ।। त्वं चापि वैष्णवीं मायां कृत्वा जानासि किं न तत्
devā yatra nilīyante sā māyā mama kīrttitā || tvaṃ cāpi vaiṣṇavīṃ māyāṃ kṛtvā jānāsi kiṃ na tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारितासि च सुश्रोणि वारान् सप्तदशैव तु ।। माया तु मम देवीयं कृत्वा ह्येकार्णवां महीम्
dhāritāsi ca suśroṇi vārān saptadaśaiva tu || māyā tu mama devīyaṃ kṛtvā hyekārṇavāṃ mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम् मायाबलं ह्येतद्येन तिष्ठाम्यहं जले ।। प्रजापतिं च रुद्रं च सृजामि च वहामि च
mam māyābalaṃ hyetadyena tiṣṭhāmyahaṃ jale || prajāpatiṃ ca rudraṃ ca sṛjāmi ca vahāmi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेऽपि मायां न जानन्ति मम मायाविमोहिताः ।। अथो पितृगणाश्चापि य एते सूर्यवर्च्चसः
te'pi māyāṃ na jānanti mama māyāvimohitāḥ || atho pitṛgaṇāścāpi ya ete sūryavarccasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायां पितृमयीं ह्येतां गृह्णामीति च तत्त्वतः ।। किन्तु त्वयैव सुश्रोणि अन्यच्च शृणु सुन्दरि
māyāṃ pitṛmayīṃ hyetāṃ gṛhṇāmīti ca tattvataḥ || kintu tvayaiva suśroṇi anyacca śṛṇu sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिर्मायानुसारेण स्त्रिया योनिं प्रवेशितः ।। ततो विष्णोर्वचः श्रुत्वा श्रोतुकामा वसुन्धरा
ṛṣirmāyānusāreṇa striyā yoniṃ praveśitaḥ || tato viṣṇorvacaḥ śrutvā śrotukāmā vasundharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा वाक्यमेतत्तदब्रवीत् ।। किं तेन ऋषिमुख्येन कृतं कर्म सुदुष्करम्
karābhyāmañjaliṃ kṛtvā vākyametattadabravīt || kiṃ tena ṛṣimukhyena kṛtaṃ karma suduṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीत्वं चैव पुनः प्राप्तं स्त्रीयोनिं चैव प्रापितः ।। एतन्मे सर्वमाख्याहि परं कौतूहलं मम
strītvaṃ caiva punaḥ prāptaṃ strīyoniṃ caiva prāpitaḥ || etanme sarvamākhyāhi paraṃ kautūhalaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ब्राह्मणमुख्यस्य स्त्रीत्वे यत्कर्म पापकम्।। ततो मह्या वचः श्रुत्वा हृष्टतुष्टमना हरिः
tasya brāhmaṇamukhyasya strītve yatkarma pāpakam|| tato mahyā vacaḥ śrutvā hṛṣṭatuṣṭamanā hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुरं वाक्यमादाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ।। शृणु तत्त्वेन मे देवि धर्माख्याने च सुन्दरि
madhuraṃ vākyamādāya pratyuvāca vasundharām || śṛṇu tattvena me devi dharmākhyāne ca sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माया मम विशालाक्षि रोहिणी लोमहर्षिणी ।। मायाया मम योगेन सोमशर्मा च कर्शितः
māyā mama viśālākṣi rohiṇī lomaharṣiṇī || māyāyā mama yogena somaśarmā ca karśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतो गतीरनेकाश्च उत्तमाधममध्यमाः ।। ब्राह्मणत्वं पुनः प्राप्तो मम मायाप्रचोदितः
gato gatīranekāśca uttamādhamamadhyamāḥ || brāhmaṇatvaṃ punaḥ prāpto mama māyāpracoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा ब्राह्मणमुख्येन प्राप्ता स्त्रीयोनिरेव च ।। न तस्य विकृतं कर्म अपराधो न विद्यते
yathā brāhmaṇamukhyena prāptā strīyonireva ca || na tasya vikṛtaṃ karma aparādho na vidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममैवाराधनपरो मम कर्मपरायणः ।। नित्यं चिन्तयते भूमे मम मूर्तिं मनोरमाम्
mamaivārādhanaparo mama karmaparāyaṇaḥ || nityaṃ cintayate bhūme mama mūrtiṃ manoramām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं दीर्घेण कालेन तस्य तुष्टोऽस्मि सुन्दरि ।। तपसा कर्मणा भक्त्या अनन्यमनसा स्तुतः
ayaṃ dīrgheṇa kālena tasya tuṣṭo'smi sundari || tapasā karmaṇā bhaktyā ananyamanasā stutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तस्य मया देवि दत्त्वा दर्शनमुत्तमम् ।। वरेण छन्दितो विप्र तपस्तुष्टोऽस्मि ते द्विज
tatastasya mayā devi dattvā darśanamuttamam || vareṇa chandito vipra tapastuṣṭo'smi te dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं वरय भद्रं ते तव यद्धृदि वर्त्तते ।। रत्नानि कांचनं गावस्तथा राज्यमकण्टकम्
varaṃ varaya bhadraṃ te tava yaddhṛdi varttate || ratnāni kāṃcanaṃ gāvastathā rājyamakaṇṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवेच्छसि तं स्वर्गं यत्र सौख्यं वराङ्गनाः ।। धनरत्नं समृद्धं हि हेमभाण्डविभूषितम्
athavecchasi taṃ svargaṃ yatra saukhyaṃ varāṅganāḥ || dhanaratnaṃ samṛddhaṃ hi hemabhāṇḍavibhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र सर्वा दिव्यरूपा भवन्त्यप्सरसः पराः।। ददामि ते वरं विप्र यावत्ते चित्तचिन्तितम्।। ततो मम वचः श्रुत्वा स च ब्राह्मणपुंगवः ।। शिरसा पतितो भूमौ मामुवाच प्रियं वचः
yatra sarvā divyarūpā bhavantyapsarasaḥ parāḥ|| dadāmi te varaṃ vipra yāvatte cittacintitam|| tato mama vacaḥ śrutvā sa ca brāhmaṇapuṃgavaḥ || śirasā patito bhūmau māmuvāca priyaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नो कुप्यसे देव वरं समनुयाचते ।। यत्त्वया भाषितं देव मम देयं यदृच्छया
atha no kupyase deva varaṃ samanuyācate || yattvayā bhāṣitaṃ deva mama deyaṃ yadṛcchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चाहं कांचनं गावो न च स्त्रीराज्यमेव च ।। स्वर्गं वाप्सरसो वापि ऐश्वर्यं न मनोहरम्
na cāhaṃ kāṃcanaṃ gāvo na ca strīrājyameva ca || svargaṃ vāpsaraso vāpi aiśvaryaṃ na manoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा स्वर्गसहस्राणामेकं चापि न रोचते।। ज्ञातुमिच्छामि ते मायां यया क्रीडसि माधव
tathā svargasahasrāṇāmekaṃ cāpi na rocate|| jñātumicchāmi te māyāṃ yayā krīḍasi mādhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तस्य वचः श्रुत्वा समया तत्र भाषितः ।। किं मायया ते विप्रेन्द्र अकार्यं पृच्छसे द्विज
tatastasya vacaḥ śrutvā samayā tatra bhāṣitaḥ || kiṃ māyayā te viprendra akāryaṃ pṛcchase dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवा अपि न जानन्ति विष्णुमायाविमोहिताः।। ततो मम वचः श्रुत्वा स च ब्राह्मणपुंगवः
devā api na jānanti viṣṇumāyāvimohitāḥ|| tato mama vacaḥ śrutvā sa ca brāhmaṇapuṃgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच मधुरं वाक्यं मायया च प्रचोदितः।। यदि तुष्टोऽसि मे देव कर्मणा तपसाऽथवा
uvāca madhuraṃ vākyaṃ māyayā ca pracoditaḥ|| yadi tuṣṭo'si me deva karmaṇā tapasā'thavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव देव प्रसादेन ममैवं दीयतां वरः ।। ततस्तु स मया प्रोक्तस्तपस्वी ब्राह्मणस्तथा
tava deva prasādena mamaivaṃ dīyatāṃ varaḥ || tatastu sa mayā proktastapasvī brāhmaṇastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ कुब्जाम्रके गङ्गास्नातो मायां तु गच्छसि।। ममैव वचनं श्रुत्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणम्।। कुब्जाम्रके देवि विप्रो मम मायाभिलाषुकः ।। ततः कुण्डी त्रिदण्डी च मात्राभाण्डं च यत्नतः
gaccha kubjāmrake gaṅgāsnāto māyāṃ tu gacchasi|| mamaiva vacanaṃ śrutvā kṛtvā caiva pradakṣiṇam|| kubjāmrake devi vipro mama māyābhilāṣukaḥ || tataḥ kuṇḍī tridaṇḍī ca mātrābhāṇḍaṃ ca yatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयित्वा यथान्यायं तीर्थमाराधयद्यथा।। ततो ह्यवतरद्गङ्गां विधिदृष्टेन कर्मणा
sthāpayitvā yathānyāyaṃ tīrthamārādhayadyathā|| tato hyavataradgaṅgāṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवगाह्य ततो गङ्गां सर्वगात्रे च क्लेदिते ।। तावन्निषादसदने तत्स्त्रीगर्भे गतोऽभवत्
avagāhya tato gaṅgāṃ sarvagātre ca kledite || tāvanniṣādasadane tatstrīgarbhe gato'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयेऽचिन्तयत्तत्र गर्भक्लेशेन पीडितः ।। अहो कष्टं मया किंस्वित्कर्म वा दुष्कृतं कृतम्
hṛdaye'cintayattatra garbhakleśena pīḍitaḥ || aho kaṣṭaṃ mayā kiṃsvitkarma vā duṣkṛtaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योऽहं निषादगर्भेऽस्मिन्वसामि नरकेषु च ।। धिक् तपो धिक्च मे कर्म धिक्फलं धिक् च जीवितम्
yo'haṃ niṣādagarbhe'sminvasāmi narakeṣu ca || dhik tapo dhikca me karma dhikphalaṃ dhik ca jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योऽहं निषादगर्भेऽस्मिन्पीडास्ति मलसंकुले ।। अस्थ्नां त्रिशतसङ्कीर्णे नवद्वाराभिसंवृते
yo'haṃ niṣādagarbhe'sminpīḍāsti malasaṃkule || asthnāṃ triśatasaṅkīrṇe navadvārābhisaṃvṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरीषमूत्रसङ्कीर्णे मांसशोणितकर्द्दमे।। दुर्गन्धे दुःसहे चैव वातिकश्लेष्मपत्तिके
purīṣamūtrasaṅkīrṇe māṃsaśoṇitakarddame|| durgandhe duḥsahe caiva vātikaśleṣmapattike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुरोगसमाकीर्णे बहुदुःखतमाकुले ।। अलं किं तेन चोक्तेन दुःखान्यनुभवामि च
bahurogasamākīrṇe bahuduḥkhatamākule || alaṃ kiṃ tena coktena duḥkhānyanubhavāmi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतो विष्णुः कुतो वाहं कुतो गङ्गाजलानि च ।। गर्भसंसारनिष्क्रान्तः पश्चादाप्यामि तां क्रियाम्
kuto viṣṇuḥ kuto vāhaṃ kuto gaṅgājalāni ca || garbhasaṃsāraniṣkrāntaḥ paścādāpyāmi tāṃ kriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चिन्तयमानस्तु शीघ्रं गर्भाद्विनिःसृतः ।। भूम्यां तु पततस्तस्य नष्टं यत्पूर्वचिन्तितम्
evaṃ cintayamānastu śīghraṃ garbhādviniḥsṛtaḥ || bhūmyāṃ tu patatastasya naṣṭaṃ yatpūrvacintitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजायत ततः कन्या निषादस्य गृहे तदा ।। धनधान्यसमृद्धस्य ब्राह्मणो वर्त्तते स च
ajāyata tataḥ kanyā niṣādasya gṛhe tadā || dhanadhānyasamṛddhasya brāhmaṇo varttate sa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च संज्ञायते किंचिद्विष्णुमायाविमोहिता।। अथ दीर्घस्य कालस्य कृतोद्वाहा यशस्विनी
na ca saṃjñāyate kiṃcidviṣṇumāyāvimohitā|| atha dīrghasya kālasya kṛtodvāhā yaśasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रान्दुहितरश्चैव जनयामास मायया ।। भक्ष्याभक्ष्यं च खादेत पेयापेयं च तत्पिबेत्
putrānduhitaraścaiva janayāmāsa māyayā || bhakṣyābhakṣyaṃ ca khādeta peyāpeyaṃ ca tatpibet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवानि चैव सततं घातितानि ततस्ततः ।। कार्याकार्यं न जानीते वाच्यावाच्यं तथेति च
jīvāni caiva satataṃ ghātitāni tatastataḥ || kāryākāryaṃ na jānīte vācyāvācyaṃ tatheti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्यागम्यं न जानाति मायाजालेन मोहितः ।। पंचाशद्वर्षके काले मया ख्यातः स ब्राह्मणः
gamyāgamyaṃ na jānāti māyājālena mohitaḥ || paṃcāśadvarṣake kāle mayā khyātaḥ sa brāhmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटं गृहीत्वा विड्लिप्तवस्त्रक्षालनकारणात् ।। तीरे निःक्षिप्य वस्त्रं स घटं च विनिधाय हि
ghaṭaṃ gṛhītvā viḍliptavastrakṣālanakāraṇāt || tīre niḥkṣipya vastraṃ sa ghaṭaṃ ca vinidhāya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नातुं गङ्गाजले स्थित्वा विगाहयति जाह्नवीम् ।। प्रस्वेदघर्मसन्तप्तः स शिरःस्नानमीहते
snātuṃ gaṅgājale sthitvā vigāhayati jāhnavīm || prasvedagharmasantaptaḥ sa śiraḥsnānamīhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातस्तपोधनस्तत्र दण्डी कुण्डीधरः पुनः ।। यत्र पश्यति विप्रोऽसौ मात्रां कुण्डीं त्रिदण्डकम्
jātastapodhanastatra daṇḍī kuṇḍīdharaḥ punaḥ || yatra paśyati vipro'sau mātrāṃ kuṇḍīṃ tridaṇḍakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रादि दर्शितं चैव यत्र संस्थापितं पुरा ।। तत्तेन सर्वं सन्दृष्टं जाते ज्ञाने तु पूर्ववत्
vastrādi darśitaṃ caiva yatra saṃsthāpitaṃ purā || tattena sarvaṃ sandṛṣṭaṃ jāte jñāne tu pūrvavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रेण ज्ञातुकामेन विष्णुमायां यथा पुरा ।। तत उत्तरतस्तत्र गङ्गायां तु तपोधनः
vipreṇa jñātukāmena viṣṇumāyāṃ yathā purā || tata uttaratastatra gaṅgāyāṃ tu tapodhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासो गृह्णाति सव्रीडो योगं च परिचिन्तयन्।। उपविश्य च गङ्गायाः पुलिने समबालुके
vāso gṛhṇāti savrīḍo yogaṃ ca paricintayan|| upaviśya ca gaṅgāyāḥ puline samabāluke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विन्दति चात्मानं तपसा यत्तदा कृतम् ।। मया किं कर्म पापेन कृतं निन्द्यं सुदुष्करम्
tato vindati cātmānaṃ tapasā yattadā kṛtam || mayā kiṃ karma pāpena kṛtaṃ nindyaṃ suduṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं निन्दति चात्मानं धिक्कुर्वन् साधुदूषितम् ।। आचारो वा परिभ्रष्टो येनाहं प्रापितस्त्विमाम्
evaṃ nindati cātmānaṃ dhikkurvan sādhudūṣitam || ācāro vā paribhraṣṭo yenāhaṃ prāpitastvimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषादस्य कुले जातो भक्ष्याभक्ष्याश्च भक्षिताः ।। जीवाश्च घातिताः सर्वे जलस्थलदिवौकसः
niṣādasya kule jāto bhakṣyābhakṣyāśca bhakṣitāḥ || jīvāśca ghātitāḥ sarve jalasthaladivaukasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेयापेयं च मे पीतं विक्रीताश्चाप्यविक्रेयाः ।। अगम्यागमनं चैव वाच्यावाच्यं न रक्षितम्
peyāpeyaṃ ca me pītaṃ vikrītāścāpyavikreyāḥ || agamyāgamanaṃ caiva vācyāvācyaṃ na rakṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेश्मन्यभोज्यभोज्यं च भुक्तं चैव न संशयः ।। पुत्रा दुहितरश्चैव निषादाज्जनिता मया
veśmanyabhojyabhojyaṃ ca bhuktaṃ caiva na saṃśayaḥ || putrā duhitaraścaiva niṣādājjanitā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः किंचापराधं वा केन वा तद्विचिन्तये ।। येनाहं प्रापितो ह्येनां नैषादीमीदृशीं दशाम्
tataḥ kiṃcāparādhaṃ vā kena vā tadvicintaye || yenāhaṃ prāpito hyenāṃ naiṣādīmīdṛśīṃ daśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नंतरे भूमे निषादः क्रोधमूर्च्छितः ।। पुत्रैः परिवृतस्तत्र मायातीर्थमुपागतः
etasminnaṃtare bhūme niṣādaḥ krodhamūrcchitaḥ || putraiḥ parivṛtastatra māyātīrthamupāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मृगयते भार्यां भक्तियुक्तां शुभेक्षणाम् ।। परिपृच्छति चैकैकं तप्यमानं तपोधनम्
tato mṛgayate bhāryāṃ bhaktiyuktāṃ śubhekṣaṇām || paripṛcchati caikaikaṃ tapyamānaṃ tapodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व गतासि प्रियेऽस्माकं त्यक्त्वा पुत्रान् गृहे च माम् ।। बाला दुहिता रोदिति क्षुधार्त्तास्तनपायिनी
kva gatāsi priye'smākaṃ tyaktvā putrān gṛhe ca mām || bālā duhitā roditi kṣudhārttāstanapāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं नु पश्यथ भार्यां मे गङ्गातीरमुपागता ।। घटमादाय हस्तेन आगता जलकारणात्
kiṃ nu paśyatha bhāryāṃ me gaṅgātīramupāgatā || ghaṭamādāya hastena āgatā jalakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैव च नराः सर्वे मायातीर्थमुपागताः ।। पश्यंतेऽत्र परिव्राजं कुम्भं चैव यथास्थितम्
tatraiva ca narāḥ sarve māyātīrthamupāgatāḥ || paśyaṃte'tra parivrājaṃ kumbhaṃ caiva yathāsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वासश्च कुम्भश्च नदीकूले च तिष्ठति ।। न चापि दृश्यते भार्या मम गङ्गामुपागता
idaṃ vāsaśca kumbhaśca nadīkūle ca tiṣṭhati || na cāpi dṛśyate bhāryā mama gaṅgāmupāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ केनापि ग्राहेण स्नायमाना तपस्विनी ।। गृहीता तोयमध्ये तु जिह्वालोडेन चाबला
atha kenāpi grāheṇa snāyamānā tapasvinī || gṛhītā toyamadhye tu jihvāloḍena cābalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चाप्रियं मयाऽस्युक्ता कदाचिदपि वाचकम् ।। स्वप्नेऽपि नोक्तपूर्वासि कदाचिदपि चाप्रियम्
na cāpriyaṃ mayā'syuktā kadācidapi vācakam || svapne'pi noktapūrvāsi kadācidapi cāpriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवापि पिशाचेन भक्षिता भूतराक्षसैः ।। आकृष्टा किं नु रोगेण गङ्गातीरं समाश्रिता
athavāpi piśācena bhakṣitā bhūtarākṣasaiḥ || ākṛṣṭā kiṃ nu rogeṇa gaṅgātīraṃ samāśritā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं कृतं दुष्कृतं पूर्वं मया कर्म सुसङ्कटम् ।। येन मत्पुरतो भार्याप्यदृष्टा विगतिं गता
kiṃ kṛtaṃ duṣkṛtaṃ pūrvaṃ mayā karma susaṅkaṭam || yena matpurato bhāryāpyadṛṣṭā vigatiṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एहि मे सुभगे कान्ते मम चित्तानुवर्त्तिनि ।। पश्यैतान्बालकान् भीतान् क्लिश्यमानानितस्ततः
ehi me subhage kānte mama cittānuvarttini || paśyaitānbālakān bhītān kliśyamānānitastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां पश्य त्वं वरारोहे त्रीन्पुत्रानतिबालकान् ।। चतस्रो दुहितॄः पश्य सर्वाश्च मम मानदे
māṃ paśya tvaṃ varārohe trīnputrānatibālakān || catasro duhitṝḥ paśya sarvāśca mama mānade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम पुत्रा रुदन्त्येते बालकास्तव लालसा ।। नित्यं च दारिका रक्ष मम दुष्कृतकारिणः
mama putrā rudantyete bālakāstava lālasā || nityaṃ ca dārikā rakṣa mama duṣkṛtakāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामं मां क्षुधितं चैव ज्ञास्यसे त्वं पिपासितम् ।। एवमुक्ता च कल्याणि मम मुक्त्या व्यवस्थिता
kāmaṃ māṃ kṣudhitaṃ caiva jñāsyase tvaṃ pipāsitam || evamuktā ca kalyāṇi mama muktyā vyavasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विलपमानस्य निषादस्य त्वितस्ततः ।। सव्रीडं भाषते विप्रो निषादं गच्छ नास्ति सा
evaṃ vilapamānasya niṣādasya tvitastataḥ || savrīḍaṃ bhāṣate vipro niṣādaṃ gaccha nāsti sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं योगं च ते नीत्वा सा गता ह्यनिवृत्तये ।। तं रुदन्तं तथा दृष्ट्वा कारुण्येन परिप्लुतः
sukhaṃ yogaṃ ca te nītvā sā gatā hyanivṛttaye || taṃ rudantaṃ tathā dṛṣṭvā kāruṇyena pariplutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषादं भाषते तत्र गच्छ किं परिक्लिश्यसे ।। बालांस्तान्परिरक्षस्व आहारैर्विविधैरपि
niṣādaṃ bhāṣate tatra gaccha kiṃ parikliśyase || bālāṃstānparirakṣasva āhārairvividhairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते न त्यजनीयास्ते कदाचिदपि पुत्रकाः ।। परिव्राज वचः श्रुत्वा निषादस्तस्य सन्निधौ
ete na tyajanīyāste kadācidapi putrakāḥ || parivrāja vacaḥ śrutvā niṣādastasya sannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच मधुरं वाक्यं दुःखशोकपरिप्लुतः ।। अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मभृतां वर
uvāca madhuraṃ vākyaṃ duḥkhaśokapariplutaḥ || aho munivaraśreṣṭha aho dharmabhṛtāṃ vara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः
sāntvito'smi tvayā vipra vacanairmadhurākṣaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषदास्य वचः श्रुत्वा स मुनिः संशितव्रतः ।। उवाच मधुरं वाक्यं दुःखशोकपरिप्लुतः
niṣadāsya vacaḥ śrutvā sa muniḥ saṃśitavrataḥ || uvāca madhuraṃ vākyaṃ duḥkhaśokapariplutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.