Varāha Purāṇa 144

अथ सोमेश्वरादिलिङ्गमुक्तिक्षेत्रत्रिवेण्यादिमाहात्म्यम् ।। सूत उवाच ।। श्रुत्वा मन्दारमाहात्म्यं धर्मकामा वसुन्धरा ।। विस्मयं परमं गत्वा पुनः पप्रच्छ माधवम्

atha someśvarādiliṅgamuktikṣetratriveṇyādimāhātmyam || sūta uvāca || śrutvā mandāramāhātmyaṃ dharmakāmā vasundharā || vismayaṃ paramaṃ gatvā punaḥ papraccha mādhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धरण्युवाच ।। मया देवप्रसादेन श्रुतं मन्दारवर्णनम् ।। मन्दारात्परमं स्थानं विष्णो तद्वक्तुमर्हसि

dharaṇyuvāca || mayā devaprasādena śrutaṃ mandāravarṇanam || mandārātparamaṃ sthānaṃ viṣṇo tadvaktumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवराह उवाच ।। शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।। कथयिष्यामि मे गुह्यं शालग्राममिति स्मृतम्

śrīvarāha uvāca || śṛṇu tattvena me devi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi || kathayiṣyāmi me guhyaṃ śālagrāmamiti smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वापरे तु युगे भूमे यदूनां कुलसंकुले ।। तत्र शूर इति ख्यातो यदूनां वंशवर्द्धनः

dvāpare tu yuge bhūme yadūnāṃ kulasaṃkule || tatra śūra iti khyāto yadūnāṃ vaṃśavarddhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रो महाभागो सर्वकर्मपरायणः ।। वसुदेवो गृहे जातो यादवानां कुलोद्वहः

tasya putro mahābhāgo sarvakarmaparāyaṇaḥ || vasudevo gṛhe jāto yādavānāṃ kulodvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य भार्या च वसुधे सर्वावयवसुन्दरी ।। देवकी नाम नामा च मनोज्ञा शुभदर्शना

tasya bhāryā ca vasudhe sarvāvayavasundarī || devakī nāma nāmā ca manojñā śubhadarśanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या गर्भे महाभागे भविष्यामि न संशयः ।। वासुदेव इति ख्यातो देवानामरिमर्दनः

tasyā garbhe mahābhāge bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ || vāsudeva iti khyāto devānāmarimardanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततोऽपि संस्थिते तत्र यादवानां कुलोद्वहे ।। तत्र ब्रह्मर्षिपरमः साल ङ्कायन एव च

tato'pi saṃsthite tatra yādavānāṃ kulodvahe || tatra brahmarṣiparamaḥ sāla ṅkāyana eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममैवाराधनार्थाय भ्रमते स दिशो दश ।। पुत्रार्थं स तपस्तेपे मेरुशृङ्गे समाहितः

mamaivārādhanārthāya bhramate sa diśo daśa || putrārthaṃ sa tapastepe meruśṛṅge samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पिण्डारके गता मम क्षेत्रे वसुन्धरे ।। लोहार्गले ततो गत्वा सहस्रं चैव तिष्ठति

tataḥ piṇḍārake gatā mama kṣetre vasundhare || lohārgale tato gatvā sahasraṃ caiva tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरेण समं पूर्वं सर्वयोगेश्वरं स्थितम् ।। न च पश्यति मां देवि मार्गमाण इतस्ततः

īśvareṇa samaṃ pūrvaṃ sarvayogeśvaraṃ sthitam || na ca paśyati māṃ devi mārgamāṇa itastataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरेण समं पूर्वमहमासं वसुन्धरे ।। तस्यैव तप्यमानस्य सालंकायनकस्य ह

īśvareṇa samaṃ pūrvamahamāsaṃ vasundhare || tasyaiva tapyamānasya sālaṃkāyanakasya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्क्षेत्रे हरो देवो मत्स्व रूपेण संयुतः ।। शालग्रामे गिरौ तस्मिञ्छिलारूपेण तिष्ठति

tasminkṣetre haro devo matsva rūpeṇa saṃyutaḥ || śālagrāme girau tasmiñchilārūpeṇa tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं तिष्ठामि तत्रैव गिरिरूपेण नित्यशः ।। तस्मिञ्छिलाः समग्रास्तु मत्स्वरूपा न संशयः

ahaṃ tiṣṭhāmi tatraiva girirūpeṇa nityaśaḥ || tasmiñchilāḥ samagrāstu matsvarūpā na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजनीयाः प्रयत्नेन किंपुनश्चक्रलाञ्छिताः ।। लिङ्गरूपेण च हरस्तत्र देवालये गिरौ

pūjanīyāḥ prayatnena kiṃpunaścakralāñchitāḥ || liṅgarūpeṇa ca harastatra devālaye girau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवनाभाः शिलास्तत्र चक्रनाभास्तथा शिलाः ।। सोमेश्वराधिष्ठितस्तु शिवरूपो गिरिः स्मृतः

śivanābhāḥ śilāstatra cakranābhāstathā śilāḥ || someśvarādhiṣṭhitastu śivarūpo giriḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमेन तत्र संस्थाप्य स्वनाम्ना लिंगमुत्तमम् ।। वर्षाणां तु सहस्रं वै स्वशापस्य निवृत्तये

somena tatra saṃsthāpya svanāmnā liṃgamuttamam || varṣāṇāṃ tu sahasraṃ vai svaśāpasya nivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शापाद्विनिर्मुक्तः तेजसा च परिप्लुतः ।। स्वकं तेजोबलं प्राप्य तुष्टाव गिरिजा पतिम्

tataḥ śāpādvinirmuktaḥ tejasā ca pariplutaḥ || svakaṃ tejobalaṃ prāpya tuṣṭāva girijā patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमेश्वराच्च वरदमाविर्भूतं त्रियम्बकम्

someśvarācca varadamāvirbhūtaṃ triyambakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोम उवाच ।। शिवं सौम्यमुमाकान्तं भक्तानुग्रहकातरम् ।। नतोऽस्मि पंचवदनं नीलकण्ठं त्रिलोचनम्

soma uvāca || śivaṃ saumyamumākāntaṃ bhaktānugrahakātaram || nato'smi paṃcavadanaṃ nīlakaṇṭhaṃ trilocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशांकशेखरं दिव्यं सर्वदेवनमस्कृतम् ।। पिनाकपाणिं देवेशं भक्तानामभयप्रदम्

śaśāṃkaśekharaṃ divyaṃ sarvadevanamaskṛtam || pinākapāṇiṃ deveśaṃ bhaktānāmabhayapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिशूलिनं डमरुणा लसद्धस्तं वृषध्वजम् ।। नानामुखैर्गणैर्जुष्टं नानारूपैर्भयानकैः

triśūlinaṃ ḍamaruṇā lasaddhastaṃ vṛṣadhvajam || nānāmukhairgaṇairjuṣṭaṃ nānārūpairbhayānakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिपुरघ्नं महाकालमन्धकादिनिषूदनम् ।। गजाजिनावृतं स्थाणुं व्याघ्रचर्मविभूषितम्

tripuraghnaṃ mahākālamandhakādiniṣūdanam || gajājināvṛtaṃ sthāṇuṃ vyāghracarmavibhūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागभोगोपवीतं च रुद्रमालधरं प्रभुम् ।। अरूपमपि सर्वेशं भक्तेच्छोपात्तविग्रहम्

nāgabhogopavītaṃ ca rudramāladharaṃ prabhum || arūpamapi sarveśaṃ bhaktecchopāttavigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वह्निसोमार्क नयनं मनोवाचामगोचरम् ।। जटाजूटप्रकटितं गंगासम्मार्ज्जितांहसम्

vahnisomārka nayanaṃ manovācāmagocaram || jaṭājūṭaprakaṭitaṃ gaṃgāsammārjjitāṃhasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासनिलयं शम्भुं हिमाचलकृताश्रमम् ।। एवं स्तुतस्तदा शम्भुरिन्दुं वचनमब्रवीत्

kailāsanilayaṃ śambhuṃ himācalakṛtāśramam || evaṃ stutastadā śambhurinduṃ vacanamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्त्तते ।। दुर्ल्लभं दर्शनं यस्मात्प्राप्तवानसि गोपते

varaṃ varaya bhadraṃ te yatte manasi varttate || durllabhaṃ darśanaṃ yasmātprāptavānasi gopate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोम उवाच ।। वरं ददासि चेद्देव मम लिंगे सदा वस ।। एतल्लिंगस्य भक्तानां पूरयस्व मनोरथम्

soma uvāca || varaṃ dadāsi ceddeva mama liṃge sadā vasa || etalliṃgasya bhaktānāṃ pūrayasva manoratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदेव उवाच ।। विष्णुसान्निध्यमप्यत्र सदैव निव साम्यहम् ।। विशेषतस्त्वदीयेऽस्मिन्नद्यप्रभृतिगोपते

devadeva uvāca || viṣṇusānnidhyamapyatra sadaiva niva sāmyaham || viśeṣatastvadīye'sminnadyaprabhṛtigopate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममैवान्या परा मूर्त्तिस्तं शशाङ्क न संशयः ।। एतल्लिंगार्च्चकानां च भक्तानां मम सर्वदा

mamaivānyā parā mūrttistaṃ śaśāṅka na saṃśayaḥ || etalliṃgārccakānāṃ ca bhaktānāṃ mama sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरान्दास्यामि भद्रं ते देवानामपि दुर्लभान् ।। सालङ्कायनकाख्यस्य मुनेस्तु तपसो बलात्

varāndāsyāmi bhadraṃ te devānāmapi durlabhān || sālaṅkāyanakākhyasya munestu tapaso balāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुना सह संमन्त्र्य स्थितावावां कलानिधे ।। शालग्रामगिरिर्विष्णुरहं सोमेश्वराभिधः

viṣṇunā saha saṃmantrya sthitāvāvāṃ kalānidhe || śālagrāmagirirviṣṇurahaṃ someśvarābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः पर्वतयोर्या वै शिला विष्णुशिवाभिधा ।। रेवया च कृतं पूर्वं तपः शिवसुतुष्टिदम्

tayoḥ parvatayoryā vai śilā viṣṇuśivābhidhā || revayā ca kṛtaṃ pūrvaṃ tapaḥ śivasutuṣṭidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम त्वत्सदृशः पुत्रो भूयादिति मनीषया।। अहं कस्यापि न सुतः किं करोमीति चिन्तयन्

mama tvatsadṛśaḥ putro bhūyāditi manīṣayā|| ahaṃ kasyāpi na sutaḥ kiṃ karomīti cintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेवायास्तु वरो देयस्त्ववश्यं मृगलाञ्छन ।। निश्चित्यैवं तदा प्रोक्तः प्रसन्नेनान्तरात्मना

revāyāstu varo deyastvavaśyaṃ mṛgalāñchana || niścityaivaṃ tadā proktaḥ prasannenāntarātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिंगरूपेण ते देवि गजाननपुरस्कृतः ।। गर्भे तव वसिष्यामि पुत्रो भूत्वा शिवप्रिये

liṃgarūpeṇa te devi gajānanapuraskṛtaḥ || garbhe tava vasiṣyāmi putro bhūtvā śivapriye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम त्वमपरा मूर्त्तिः ख्याता जलमयी शिवा।। शिवशक्तिविभेदेन आवामेकत्रसंस्थितौ

mama tvamaparā mūrttiḥ khyātā jalamayī śivā|| śivaśaktivibhedena āvāmekatrasaṃsthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दत्तवरा रेवा मत्सान्निध्यमिहागता ।। रेवाखण्डमिति ख्यातं ततः प्रभृति गोपते

evaṃ dattavarā revā matsānnidhyamihāgatā || revākhaṇḍamiti khyātaṃ tataḥ prabhṛti gopate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डक्यापि पुरा तप्तं वर्षाणामयुतं विधो ।। शीर्णपर्णाशनं कृत्वा वायुभक्षाऽप्यनन्तरम्

gaṇḍakyāpi purā taptaṃ varṣāṇāmayutaṃ vidho || śīrṇaparṇāśanaṃ kṛtvā vāyubhakṣā'pyanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यवर्षशतं तेपे विष्णुं चिन्तयती तदा ।। ततः साक्षाज्जगन्नाथो हरिर्भक्तजनप्रियः

divyavarṣaśataṃ tepe viṣṇuṃ cintayatī tadā || tataḥ sākṣājjagannātho harirbhaktajanapriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच मधुरं वाक्यं प्रीतः प्रणतवत्सलः ।। गण्डकि त्वां प्रसन्नोऽस्मि तपसा विस्मितोऽनषे

uvāca madhuraṃ vākyaṃ prītaḥ praṇatavatsalaḥ || gaṇḍaki tvāṃ prasanno'smi tapasā vismito'naṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनविच्छिन्नया भक्त्या वरं वरय सुव्रते ।। किं देयं तद्वदस्वाशु प्रीतोऽस्मि वरवर्णिनि

anavicchinnayā bhaktyā varaṃ varaya suvrate || kiṃ deyaṃ tadvadasvāśu prīto'smi varavarṇini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डक्यपि पुरा दृष्ट्वा शंखचक्रगदाधरम् ।। दण्डवत्प्रणता भूत्वा ततः स्तोतुं प्रचक्रमे

gaṇḍakyapi purā dṛṣṭvā śaṃkhacakragadādharam || daṇḍavatpraṇatā bhūtvā tataḥ stotuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो देव मया दृष्टो दुर्दर्शो योगिनामपि ।। त्वया सर्वमिदं सृष्टं जगत्स्थावरजङ्गमम्

aho deva mayā dṛṣṭo durdarśo yogināmapi || tvayā sarvamidaṃ sṛṣṭaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदनु त्वं प्रविष्टोऽसि पुरुषस्तेन चोच्यते ।। त्वल्लीलोन्मीलिते विश्वे कः स्वतन्त्रोऽस्ति वै पुमान्

tadanu tvaṃ praviṣṭo'si puruṣastena cocyate || tvallīlonmīlite viśve kaḥ svatantro'sti vai pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाद्यन्तमपर्यंतं यद्ब्रह्म श्रुतिबोघितम् ।। तदेव त्वं महाविष्णो यस्त्वां वेद स वेदवित्

anādyantamaparyaṃtaṃ yadbrahma śrutiboghitam || tadeva tvaṃ mahāviṣṇo yastvāṃ veda sa vedavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवैवाद्या जगन्माता या शक्तिः परमा स्मृता ।। तां योगमायां प्रकृति प्रधानमिति चक्षते

tavaivādyā jaganmātā yā śaktiḥ paramā smṛtā || tāṃ yogamāyāṃ prakṛti pradhānamiti cakṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गुणः पुरुषोऽव्यक्तश्चित्स्वरूपो निरञ्जनः ।। आनन्दरूपः शुद्धात्मा ह्यकर्त्ता निर्विकारकः

nirguṇaḥ puruṣo'vyaktaścitsvarūpo nirañjanaḥ || ānandarūpaḥ śuddhātmā hyakarttā nirvikārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वां योगमायामाविश्य कर्तृत्वं प्राप्तवानसि ।। प्रकृत्या सृज्यमानेऽस्मिन्द्रष्टा साक्षी निग द्यते

svāṃ yogamāyāmāviśya kartṛtvaṃ prāptavānasi || prakṛtyā sṛjyamāne'smindraṣṭā sākṣī niga dyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृतैस्त्रिगुणैरस्मिन्सृज्यमानेऽपि नान्यथा ।। सान्निध्यमात्रतो देव त्वयि स्फुरति कारणे

prakṛtaistriguṇairasminsṛjyamāne'pi nānyathā || sānnidhyamātrato deva tvayi sphurati kāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फटिके हि यथा स्वच्छे जपा कुसुमरागतः ।। प्रकाश्यते त्वप्रकाशाज्ज्योतीरूपं नताऽस्मि तत्

sphaṭike hi yathā svacche japā kusumarāgataḥ || prakāśyate tvaprakāśājjyotīrūpaṃ natā'smi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मादयोऽपि कवयो न विदन्ति यथार्थतः ।। तत्कथं वेद्म्यहं मूढा तव रूपं निरञ्जनम्

brahmādayo'pi kavayo na vidanti yathārthataḥ || tatkathaṃ vedmyahaṃ mūḍhā tava rūpaṃ nirañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूढस्य जगतो मध्ये स्थिता किंचिदजानती ।। त्वया धृता कृता चास्मि योग्यायोग्यमविन्दती

mūḍhasya jagato madhye sthitā kiṃcidajānatī || tvayā dhṛtā kṛtā cāsmi yogyāyogyamavindatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन लोके महत्त्वं च त्वत्प्रसादेन चैषिता ।। ययाचेऽज्ञतयोदार तन्मे दातुं त्वमर्हसि

tena loke mahattvaṃ ca tvatprasādena caiṣitā || yayāce'jñatayodāra tanme dātuṃ tvamarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयालुरसि दीनेषु नेति मां न वद प्रभो ।। ततः प्रोवाच भगवान्देवि यद्यत्त्वमिच्छसि

dayālurasi dīneṣu neti māṃ na vada prabho || tataḥ provāca bhagavāndevi yadyattvamicchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्याचय वरारोहे अदेयमपि सर्वथा ।। यद्दुर्लभं मनुष्याणां शीघ्रं याचय मां प्रति

tadyācaya varārohe adeyamapi sarvathā || yaddurlabhaṃ manuṣyāṇāṃ śīghraṃ yācaya māṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्दर्शनमनु प्राप्य को वाऽपूर्णो मनोरथः ।। ततो हिमांशो सा देवी गण्डकी लोकतारिणी

maddarśanamanu prāpya ko vā'pūrṇo manorathaḥ || tato himāṃśo sā devī gaṇḍakī lokatāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रांजलिः प्रणता भूत्वा मधुरं वाक्यमब्रवीत् ।। यदि देव प्रसन्नोऽसि देयो मे वाञ्छितो वरः

prāṃjaliḥ praṇatā bhūtvā madhuraṃ vākyamabravīt || yadi deva prasanno'si deyo me vāñchito varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम गर्भगतो भूत्वा विष्णो मत्पुत्रतां व्रज ।। ततः प्रसन्नो भगवांश्चिन्तयामास गोपते

mama garbhagato bhūtvā viṣṇo matputratāṃ vraja || tataḥ prasanno bhagavāṃścintayāmāsa gopate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं याचितं निम्नगया नित्यं मत्सङ्गलुब्धया ।। दास्यामि याचितं येन लोकानां भवमोक्षणम्

kiṃ yācitaṃ nimnagayā nityaṃ matsaṅgalubdhayā || dāsyāmi yācitaṃ yena lokānāṃ bhavamokṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवं कृपया देवो निश्चित्य मनसा स्वयम्।। गण्डकीमवदत्प्रीतः शृणु देवि वचो मम

ityevaṃ kṛpayā devo niścitya manasā svayam|| gaṇḍakīmavadatprītaḥ śṛṇu devi vaco mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालग्रामशिलारूपी तव गर्भगतः सदा ।। स्थास्यामि तव पुत्रत्वे भक्तानुग्रहकारणात।

śālagrāmaśilārūpī tava garbhagataḥ sadā || sthāsyāmi tava putratve bhaktānugrahakāraṇāta|

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्सान्निध्यान्नदीनां त्वमतिश्रेष्ठा भविष्यसि ।। दर्शनात्स्पर्शनात्स्नानात्पानाच्चैवावगाहनात्

matsānnidhyānnadīnāṃ tvamatiśreṣṭhā bhaviṣyasi || darśanātsparśanātsnānātpānāccaivāvagāhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिष्यसि महापापं वाङ्मनःकायसम्भवम् ।। यः स्नास्यति विधानेन देवर्षिपितृतर्पकः

hariṣyasi mahāpāpaṃ vāṅmanaḥkāyasambhavam || yaḥ snāsyati vidhānena devarṣipitṛtarpakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्पयेत्स्वपितॄंश्चापि तारयित्वा दिवं नयेत् ।। स्वयं मम प्रियो भूत्वा ब्रह्मलाके गमिष्यति ।।६५।।। यदि त्वय्युत्सृजेत्प्राणान् मम कर्मपरायणः ।। सोऽपि याति मम स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

tarpayetsvapitṝṃścāpi tārayitvā divaṃ nayet || svayaṃ mama priyo bhūtvā brahmalāke gamiṣyati ||65||| yadi tvayyutsṛjetprāṇān mama karmaparāyaṇaḥ || so'pi yāti mama sthānaṃ yatra gatvā na śocati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दत्त्वा वरान्देव्यै तत्रैवान्तरधीयत।। ततः प्रभृति तिष्ठामः क्षेत्रेऽस्मिञ्छशलाञ्छन

evaṃ dattvā varāndevyai tatraivāntaradhīyata|| tataḥ prabhṛti tiṣṭhāmaḥ kṣetre'smiñchaśalāñchana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं च भगवान्विष्णुर्भक्तेच्छोपात्तविग्रहः ।। एवमुक्त्वा द्विजपतिमन्वगृह्णाद्धरः प्रभुः

ahaṃ ca bhagavānviṣṇurbhaktecchopāttavigrahaḥ || evamuktvā dvijapatimanvagṛhṇāddharaḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभासयन्नुडुपतेरंगानि प्रममार्ज्ज ह ।। शङ्करेण करेणापि नीरुजानि विधाय च

prabhāsayannuḍupateraṃgāni pramamārjja ha || śaṅkareṇa kareṇāpi nīrujāni vidhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यतस्तस्य तु विधोस्तत्रैवांतरधीयत ।। सोमेशाद्दक्षिणे भागे बाणेनाद्रिं विभिद्य वै

paśyatastasya tu vidhostatraivāṃtaradhīyata || someśāddakṣiṇe bhāge bāṇenādriṃ vibhidya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रावणेन प्रकटिता जलधाराऽतिपुण्यदा ।। बाणगंगेति विख्याता या स्नाता चाघहारिणी

rāvaṇena prakaṭitā jaladhārā'tipuṇyadā || bāṇagaṃgeti vikhyātā yā snātā cāghahāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमेशात्पूर्व दिग्भागे रावणस्य तपोवनम् ।। यत्र स्थित्वा त्रिरात्रेण तपसः फलमश्रुते

someśātpūrva digbhāge rāvaṇasya tapovanam || yatra sthitvā trirātreṇa tapasaḥ phalamaśrute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र नृत्येन देवेशस्तुष्टस्तस्मै वरं ददौ ।। तेन रावणनृत्येन प्रख्यातो नर्त्तनाचलः

yatra nṛtyena deveśastuṣṭastasmai varaṃ dadau || tena rāvaṇanṛtyena prakhyāto narttanācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नात्वा तु बाणगंगायां दृष्ट्वा बाणेश्वरं प्रभुम् ।। गंगास्नानफलं प्राप्य मोदते देववद्दिवि

snātvā tu bāṇagaṃgāyāṃ dṛṣṭvā bāṇeśvaraṃ prabhum || gaṃgāsnānaphalaṃ prāpya modate devavaddivi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सालङ्कायनकोऽप्याशु क्षेत्रे तस्मिन्परं मम ।। शालग्रामे महातीव्रमास्थितं परमं तपः

sālaṅkāyanako'pyāśu kṣetre tasminparaṃ mama || śālagrāme mahātīvramāsthitaṃ paramaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं वसुन्धरे ।। तप्यतस्तस्य तु मुने रीश्वरेण समं सुतम्

anyacca te pravakṣyāmi paraṃ guhyaṃ vasundhare || tapyatastasya tu mune rīśvareṇa samaṃ sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्यामीति परं भावं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः ।। सुन्दरं त्वपरं रूपं धृत्वा दृष्टिसुखावहम्

prāpyāmīti paraṃ bhāvaṃ jñātvā devo maheśvaraḥ || sundaraṃ tvaparaṃ rūpaṃ dhṛtvā dṛṣṭisukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सालङ्कायनपुत्रत्वं योगमायामुपाश्रितः ।। प्राप्तोऽपि तं न जानाति दक्षिणं पाश्वर्मास्थितः

sālaṅkāyanaputratvaṃ yogamāyāmupāśritaḥ || prāpto'pi taṃ na jānāti dakṣiṇaṃ pāśvarmāsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायायोगबलोपेतस्त्र्यक्षो वै शूलपाणिधृक् ।। रूपवान् गुणवांश्चैव वपुषादित्यसन्निभः

māyāyogabalopetastryakṣo vai śūlapāṇidhṛk || rūpavān guṇavāṃścaiva vapuṣādityasannibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तं न ज्ञायते जातं ममैवाराधने स्थित. ।। अथ नन्दी प्रहस्याह महादेवाज्ञया मुनिम्

sa taṃ na jñāyate jātaṃ mamaivārādhane sthita. || atha nandī prahasyāha mahādevājñayā munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ मुनि शार्दूल सफलस्ते मनोरथः ।। त्वद्दक्षिणाङ्गाज्जातोऽस्मि पुत्रस्ते शाधि मां प्रभो

uttiṣṭha muni śārdūla saphalaste manorathaḥ || tvaddakṣiṇāṅgājjāto'smi putraste śādhi māṃ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया तपः समारब्धमीश्वरेण समं सुतम् ।। प्राप्स्यामीति ततो मह्यं सदृशोऽन्यो न कश्चन

tvayā tapaḥ samārabdhamīśvareṇa samaṃ sutam || prāpsyāmīti tato mahyaṃ sadṛśo'nyo na kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचार्येति तवाहं वै जातोऽस्मि स्वयमेव च ।। तपसाराधयन्देवं शङ्खचक्रगदाधरम्

vicāryeti tavāhaṃ vai jāto'smi svayameva ca || tapasārādhayandevaṃ śaṅkhacakragadādharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तोऽसि परमां सिद्धिं त्वत्पुत्रोऽहं यतः स्थितः ।। श्रुत्वा तन्नन्दिनो वाक्यं प्रहृष्टवदनो मुनिः

prāpto'si paramāṃ siddhiṃ tvatputro'haṃ yataḥ sthitaḥ || śrutvā tannandino vākyaṃ prahṛṣṭavadano muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्मितस्तु तदोवाच कथं नाद्यापि मे हरिः।। दृग्गोचरत्वमायाति जातं चेत्तपसः फलम्

vismitastu tadovāca kathaṃ nādyāpi me hariḥ|| dṛggocaratvamāyāti jātaṃ cettapasaḥ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्तं न समीक्षिष्ये तावन्न विरतं तपः ।। अहमत्रैव वत्स्यामि यावदच्युतदर्शनम्

yāvattaṃ na samīkṣiṣye tāvanna virataṃ tapaḥ || ahamatraiva vatsyāmi yāvadacyutadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वमपि योगेन मथुरां व्रज सत्वरम् ।। मदाश्रमे तत्र पुण्ये धनं गोव्रजसंकुलम्

tvamapi yogena mathurāṃ vraja satvaram || madāśrame tatra puṇye dhanaṃ govrajasaṃkulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमुष्यायणमादाय शीघ्रमत्र समानय

āmuṣyāyaṇamādāya śīghramatra samānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्त्वाज्ञां समादाय नन्दी सत्वरमाव्रजत् ।। गत्वा च मथुरां तस्य ऋषेराश्रममीक्ष्य च

tatastvājñāṃ samādāya nandī satvaramāvrajat || gatvā ca mathurāṃ tasya ṛṣerāśramamīkṣya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वामुष्यायणं तत्र पृष्ट्वा नाम तमप्युत ।। गृहे वित्ते च कुशलमपृच्छद्गोधनेषु च

dṛṣṭvāmuṣyāyaṇaṃ tatra pṛṣṭvā nāma tamapyuta || gṛhe vitte ca kuśalamapṛcchadgodhaneṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सालंकायनशिष्योऽपि आमुष्यायणसंज्ञितः ।। सर्वत्र कुशलं साधो प्रभावात्तु गुरोर्मम

sālaṃkāyanaśiṣyo'pi āmuṣyāyaṇasaṃjñitaḥ || sarvatra kuśalaṃ sādho prabhāvāttu gurormama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरोश्च कुशलं ब्रूहि कुत्रास्ते स तपोधनः ।। भवान् कुतः समायातः किमत्रागमकारणम्

gurośca kuśalaṃ brūhi kutrāste sa tapodhanaḥ || bhavān kutaḥ samāyātaḥ kimatrāgamakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मे विस्तरतो ब्रूहि अर्घ्यश्चैवोपगृह्यताम् ।। इत्युक्तः सोऽर्घ्यमादाय विश्रम्य च ततो गुरोः

tanme vistarato brūhi arghyaścaivopagṛhyatām || ityuktaḥ so'rghyamādāya viśramya ca tato guroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तान्तं कथयामास त्वागमस्य च कारणम् ।। ततस्तेनैव सहितो गोधनं तत्प्रगृह्य च

vṛttāntaṃ kathayāmāsa tvāgamasya ca kāraṇam || tatastenaiva sahito godhanaṃ tatpragṛhya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनैः कतिपयैश्चैव गण्डकीतीरमाश्रितः ।। शनैरुत्तीर्य च ततस्त्रिवेणीं प्राप्य हर्षितः

dinaiḥ katipayaiścaiva gaṇḍakītīramāśritaḥ || śanairuttīrya ca tatastriveṇīṃ prāpya harṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देविका नाम देवानां प्रभावाच्च तपस्यताम् ।। नियमार्थं समुद्भूता गंडक्या मिलिता शुभा

devikā nāma devānāṃ prabhāvācca tapasyatām || niyamārthaṃ samudbhūtā gaṃḍakyā militā śubhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रमादपरा चासीत्पुलस्त्यपुलहाश्रमात् ।। गंडक्या मिलिता सापि त्रिवेणी गण्डकीत्यभूत्

āśramādaparā cāsītpulastyapulahāśramāt || gaṃḍakyā militā sāpi triveṇī gaṇḍakītyabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामिकं तन्महातीर्थं पितॄणामतिवल्लभम् ।। तत्र स्थितं महालिङ्गं त्रिजलेश्वरसंज्ञितम्

kāmikaṃ tanmahātīrthaṃ pitṝṇāmativallabham || tatra sthitaṃ mahāliṅgaṃ trijaleśvarasaṃjñitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तिभुक्तिप्रदं देवि दर्शनादघनाशनम्

muktibhuktipradaṃ devi darśanādaghanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धरण्युवाच ।। प्रयागे या त्रिवेणीति यत्र देवो महेश्वरः ।। शूलटङ्क इति ख्यातः सोमेश इति चापरः

dharaṇyuvāca || prayāge yā triveṇīti yatra devo maheśvaraḥ || śūlaṭaṅka iti khyātaḥ someśa iti cāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणीमाधवनाम्नाऽपि यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः ।। गङ्गा च यमुना चैव सरस्वत्यपरा नदी

veṇīmādhavanāmnā'pi yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitaḥ || gaṅgā ca yamunā caiva sarasvatyaparā nadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां चैव देवानामृषीणां सरसामपि।। सर्वेषां चैव तीर्थानां समाजस्तत्र मे श्रुतः

sarveṣāṃ caiva devānāmṛṣīṇāṃ sarasāmapi|| sarveṣāṃ caiva tīrthānāṃ samājastatra me śrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्राप्लुता दिवं यान्ति मृता मुक्तिं प्रयान्ति च ।। तीर्थराज इति ख्यातं तत्तीर्थं केशवप्रियम्

yatrāplutā divaṃ yānti mṛtā muktiṃ prayānti ca || tīrtharāja iti khyātaṃ tattīrthaṃ keśavapriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैव त्रिवेणी विख्याता किमपूर्वां प्रशंससि ।। एतद्गुह्यतमं प्रोक्तं त्वया विष्णो न संशयः

saiva triveṇī vikhyātā kimapūrvāṃ praśaṃsasi || etadguhyatamaṃ proktaṃ tvayā viṣṇo na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कथ्यतां महाभाग लोकानां हितकाम्यया ।। मय्यनुक्रोशुबुद्ध्या च कृपां कुरु दयानिधे

tatkathyatāṃ mahābhāga lokānāṃ hitakāmyayā || mayyanukrośubuddhyā ca kṛpāṃ kuru dayānidhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवराह उवाच ।। शृणुष्व देवि भद्रं ते यद्गुह्यं परि पृच्छसि ।। अत्र ते कीर्त्तयिष्यामि सेतिहासां कथां शुभाम्

śrīvarāha uvāca || śṛṇuṣva devi bhadraṃ te yadguhyaṃ pari pṛcchasi || atra te kīrttayiṣyāmi setihāsāṃ kathāṃ śubhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा विष्णुस्तपस्तेपे लोकानां हितकाम्यया ।। हिमालये गिरौ रम्ये देवतागणसेविते

purā viṣṇustapastepe lokānāṃ hitakāmyayā || himālaye girau ramye devatāgaṇasevite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बहुतिथे काले याते सति तपस्यतः।। तीव्रं तेजः प्रादुरासीद्येन लोकाश्चराचराः

tato bahutithe kāle yāte sati tapasyataḥ|| tīvraṃ tejaḥ prādurāsīdyena lokāścarācarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्योष्मणा समुद्भूतः स्वेदपूरस्तु गण्डयोः ।। तेन जाता धुनी दिव्या लोकानामघहारिणी

tasyoṣmaṇā samudbhūtaḥ svedapūrastu gaṇḍayoḥ || tena jātā dhunī divyā lokānāmaghahāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महर्लोकादयः सर्वे विस्मिताः सर्वतो दिशम् ।। तस्य प्रभवमिच्छन्तो ज्ञातुं नेशुः कथंचन

maharlokādayaḥ sarve vismitāḥ sarvato diśam || tasya prabhavamicchanto jñātuṃ neśuḥ kathaṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवाः सर्वे ततो जग्मुर्ब्रह्माणं प्रति चोत्सुकाः।। पप्रच्छुः प्रभवं तस्य प्रणम्य च पुनःपुनः

devāḥ sarve tato jagmurbrahmāṇaṃ prati cotsukāḥ|| papracchuḥ prabhavaṃ tasya praṇamya ca punaḥpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मापि हि न जानाति मोहितस्तस्य मायया ।। ततो देवैः समं ब्रह्मा शङ्करं प्रत्युपस्थितः

brahmāpi hi na jānāti mohitastasya māyayā || tato devaiḥ samaṃ brahmā śaṅkaraṃ pratyupasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा सहसा देवैः समेतं प्रत्युपस्थि तम्।। पप्रच्छ तं महादेवस्तदामनकारणम्

taṃ dṛṣṭvā sahasā devaiḥ sametaṃ pratyupasthi tam|| papraccha taṃ mahādevastadāmanakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मा तं च महादेवं पप्रच्छ प्रणतः स्थिताः।। अत्यद्भुतं महत्तेजश्चाद्भुतं किं महेश्वर

brahmā taṃ ca mahādevaṃ papraccha praṇataḥ sthitāḥ|| atyadbhutaṃ mahattejaścādbhutaṃ kiṃ maheśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन प्रत्याहता क्ष्माऽसौ जगद्व्यतिकरावहा ।। किन्नु स्यात्कथमतेत्स्यात्कश्चास्य प्रभवो विभो

yena pratyāhatā kṣmā'sau jagadvyatikarāvahā || kinnu syātkathamatetsyātkaścāsya prabhavo vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिवः क्षणं ततो ध्यात्वा ब्रह्माद्यान् प्रत्युवाच ह ।। महसोऽस्य समुत्पत्तिं महतो दर्शयामि वः

śivaḥ kṣaṇaṃ tato dhyātvā brahmādyān pratyuvāca ha || mahaso'sya samutpattiṃ mahato darśayāmi vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम देवसहितः सोमः सहगणः प्रभुः ।। यत्रास्ते भगवान्विष्णुर्महता तपसान्वितः

jagāma devasahitaḥ somaḥ sahagaṇaḥ prabhuḥ || yatrāste bhagavānviṣṇurmahatā tapasānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच परमप्रीतस्तदा शम्भुः स्मयन्निव ।। तपस्यसि किमिच्छन्तस्त्वं कर्त्ता जगतां प्रभुः

uvāca paramaprītastadā śambhuḥ smayanniva || tapasyasi kimicchantastvaṃ karttā jagatāṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाधारोऽ खिलाध्यक्षस्तत्किं यत्तव दुर्ल्लभम् ।। एवमुक्तः प्रत्युवाच प्रणम्य जगतां प्रभुः

sarvādhāro' khilādhyakṣastatkiṃ yattava durllabham || evamuktaḥ pratyuvāca praṇamya jagatāṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं लोकहितार्थाय तपस्तप्तुं समुद्यतः ।। त्वत्तो वरानभीप्सन्वै त्वद्दर्शनसमुत्सुकः

ahaṃ lokahitārthāya tapastaptuṃ samudyataḥ || tvatto varānabhīpsanvai tvaddarśanasamutsukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्दर्शनममनुप्राप्य कृतार्थोऽस्मि जगत्पते

tvaddarśanamamanuprāpya kṛtārtho'smi jagatpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.