Varāha Purāṇa 196

अथ धर्मराजपुरवर्णनम् ।। वैशम्पायन उवाच ।। तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम् ।। उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः सर्वं निरवशेषतः

atha dharmarājapuravarṇanam || vaiśampāyana uvāca || teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām || uvāca vākyaṃ vākyajñaḥ sarvaṃ niravaśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाचिकेत उवाच ।। श्रूयतां द्विजशार्दूलाः कथ्यमानं मया द्विजाः ।। योजनानां सहस्रं तु विस्तराद्द्विगुणायतम्

nāciketa uvāca || śrūyatāṃ dvijaśārdūlāḥ kathyamānaṃ mayā dvijāḥ || yojanānāṃ sahasraṃ tu vistarāddviguṇāyatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विगुणं परिवेषेण तद्वै प्रेतपतेः पुरम् ।। भवनैरावृत्तं दिव्यैर्जाम्बूनदमयैः शुभैः

dviguṇaṃ pariveṣeṇa tadvai pretapateḥ puram || bhavanairāvṛttaṃ divyairjāmbūnadamayaiḥ śubhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्म्यप्रासादसंबाधमहाट्टालसमन्वितम् ।। सौवर्णेनैव महता प्राकारेणाभिवेष्टितम्

harmyaprāsādasaṃbādhamahāṭṭālasamanvitam || sauvarṇenaiva mahatā prākāreṇābhiveṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासशिखराकारैर्भवनैरुपशोभितम् ।। तत्र वै विमला नद्यस्तोयपूर्णाः सुशोभनाः

kailāsaśikharākārairbhavanairupaśobhitam || tatra vai vimalā nadyastoyapūrṇāḥ suśobhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घिकाश्च तथा कान्ता नलिन्यश्च सरांसि च ।। तडागाश्चैव कूपाश्च वृक्षषण्डाः सुशोभनाः

dīrghikāśca tathā kāntā nalinyaśca sarāṃsi ca || taḍāgāścaiva kūpāśca vṛkṣaṣaṇḍāḥ suśobhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरनारीसमाकीर्णा गजवाजिसमाकुलाः ।। नानादेशसमुत्थानैर्नानाजातिभिरेव च

naranārīsamākīrṇā gajavājisamākulāḥ || nānādeśasamutthānairnānājātibhireva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वजीवैस्तथाकीर्णं तस्य राज्ञः पुरोत्तमम्।। क्वचिद्युद्धं क्वचिद्द्वंद्वं तेन बद्धो यमालये

sarvajīvaistathākīrṇaṃ tasya rājñaḥ purottamam|| kvacidyuddhaṃ kvaciddvaṃdvaṃ tena baddho yamālaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद्गायन् हसंश्चैव क्वचिद्दुःखेन दुःखितः ।। क्वचित्क्रीडन्यथाकर्म क्वचिद्भुञ्जन् क्वचित्स्वपन्

kvacidgāyan hasaṃścaiva kvacidduḥkhena duḥkhitaḥ || kvacitkrīḍanyathākarma kvacidbhuñjan kvacitsvapan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिन्नृत्यन्क्वचित्तिष्ठन् क्वचिद्बन्धनसंस्थितः ।। एवं शतसहस्राणि तस्य राज्ञः पुरोत्तमे

kvacinnṛtyankvacittiṣṭhan kvacidbandhanasaṃsthitaḥ || evaṃ śatasahasrāṇi tasya rājñaḥ purottame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकर्मभिः प्रदृश्यन्ते स्थूलाः सूक्ष्माश्च जन्तवः।। मया दृष्टा द्विजश्रेष्ठास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे

svakarmabhiḥ pradṛśyante sthūlāḥ sūkṣmāśca jantavaḥ|| mayā dṛṣṭā dvijaśreṣṭhāstasya rājñaḥ purottame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गानि चैव सीदन्ति मनो विह्वलतीव मे ।। दिव्यभावाः स्पृशन्त्येते चिन्तयानस्य तत्फलम्

aṅgāni caiva sīdanti mano vihvalatīva me || divyabhāvāḥ spṛśantyete cintayānasya tatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि कथयिष्यामि यथादृष्टं तथाश्रुतम् ।। पुष्पोदका नाम तत्र नदीनां प्रवरा नदी

tathāpi kathayiṣyāmi yathādṛṣṭaṃ tathāśrutam || puṣpodakā nāma tatra nadīnāṃ pravarā nadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यते न च दृश्येत नानावृक्षसमाकुला ।। सुवर्णकृतसोपाना दिव्यकांचनवालुका

dṛśyate na ca dṛśyeta nānāvṛkṣasamākulā || suvarṇakṛtasopānā divyakāṃcanavālukā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्नेन च तोयेन शीतलेन सुगन्धिना ।। पुष्प्यत्फलवनाकीर्णा नाना पक्षिसमाकुला

prasannena ca toyena śītalena sugandhinā || puṣpyatphalavanākīrṇā nānā pakṣisamākulā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्राजते सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ।। तस्यास्तीरे मया दृष्टाः पादपाश्च सहस्रशः

bhrājate saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpapraṇāśinī || tasyāstīre mayā dṛṣṭāḥ pādapāśca sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमराः क्रीडमानाश्च जलक्रीडां पुनःपुनः ।। विशालजघना यस्यां गन्धर्वाः सामगा इव

amarāḥ krīḍamānāśca jalakrīḍāṃ punaḥpunaḥ || viśālajaghanā yasyāṃ gandharvāḥ sāmagā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुजङ्गावनताङ्ग्यश्च किन्नर्यश्च सुगायनाः ।। दिव्यभूषणसम्भोगैः क्रीडन्त्यत्र समागताः

bhujaṅgāvanatāṅgyaśca kinnaryaśca sugāyanāḥ || divyabhūṣaṇasambhogaiḥ krīḍantyatra samāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं नारीसहस्राणि तत्र दिव्यानि नित्यशः ।। क्रीडन्ति सलिले तत्र प्रासादेषु शुभेषु च

evaṃ nārīsahasrāṇi tatra divyāni nityaśaḥ || krīḍanti salile tatra prāsādeṣu śubheṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापरे वृक्षषण्डा नित्यपुष्पफलान्विताः ।। ते च कामप्रदा नित्यं तथा द्विजसमायुताः

tatrāpare vṛkṣaṣaṇḍā nityapuṣpaphalānvitāḥ || te ca kāmapradā nityaṃ tathā dvijasamāyutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमदाश्च जले तत्र कामरूपाः सुमेखलाः ।। रमयन्त्यो नरास्तत्र यथाकामं यथासुखम्

pramadāśca jale tatra kāmarūpāḥ sumekhalāḥ || ramayantyo narāstatra yathākāmaṃ yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां नदीं क्षोभयन्त्यस्ताः क्रीडन्ति सहिताः प्रियैः ।। गायन्ति सलिले काश्चिन्मधुरं मधुविह्वलाः

tāṃ nadīṃ kṣobhayantyastāḥ krīḍanti sahitāḥ priyaiḥ || gāyanti salile kāścinmadhuraṃ madhuvihvalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलतूर्यनिनादेन भूषणानां स्वनेन च ।। भाति सा निम्नगा दिव्या दिव्यरत्नैरलंकृता

jalatūryaninādena bhūṣaṇānāṃ svanena ca || bhāti sā nimnagā divyā divyaratnairalaṃkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवस्वती नाम महानदी सा शुभा नदीनां प्रवराऽतिरम्या ।। प्रयाति मध्ये नगरस्य नित्यं मातेव पुत्रं परिपालयन्ती

vaivasvatī nāma mahānadī sā śubhā nadīnāṃ pravarā'tiramyā || prayāti madhye nagarasya nityaṃ māteva putraṃ paripālayantī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोयानुरूपा च मनोहरा च दिव्येन तोयेन सदैव पूर्णा ।। यस्यास्तु हंसाः पुलिनेषु मत्ताः कुन्देन्दुवर्णाः प्रचरन्ति नित्यम्

toyānurūpā ca manoharā ca divyena toyena sadaiva pūrṇā || yasyāstu haṃsāḥ pulineṣu mattāḥ kundenduvarṇāḥ pracaranti nityam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथाङ्गसाह्वैः प्रवरैश्च पद्मैः प्रतप्तजाम्बूनद कर्णिकाभिः ।। या दृश्यते चैव मनोज्ञरूपा सुवर्णसोपानयुता सुकान्ता

rathāṅgasāhvaiḥ pravaraiśca padmaiḥ prataptajāmbūnada karṇikābhiḥ || yā dṛśyate caiva manojñarūpā suvarṇasopānayutā sukāntā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यास्तु तोयं विमलं सुगन्धि स्वादु प्रसन्नं त्वमृतोपमं च ।। वृक्षास्तु यस्या वनखण्डजाताः सदा शुभैः पुष्पफलैरुपेता

yasyāstu toyaṃ vimalaṃ sugandhi svādu prasannaṃ tvamṛtopamaṃ ca || vṛkṣāstu yasyā vanakhaṇḍajātāḥ sadā śubhaiḥ puṣpaphalairupetā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नार्यः सुरूपा मदविह्वलाश्च क्रीडन्ति ता यत्र मनोज्ञरूपाः ।। यस्यां जनः क्रीडनताडनाद्यैर्विवर्णतां याति न वै कदाचित्

nāryaḥ surūpā madavihvalāśca krīḍanti tā yatra manojñarūpāḥ || yasyāṃ janaḥ krīḍanatāḍanādyairvivarṇatāṃ yāti na vai kadācit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या देवतानामपि पूजनीया तपोनिधीनां च तथा मुनीनाम् ।। या दृश्यते तोयभरेण कान्ताकृतिः कवीनामिव निर्मलार्था

yā devatānāmapi pūjanīyā taponidhīnāṃ ca tathā munīnām || yā dṛśyate toyabhareṇa kāntākṛtiḥ kavīnāmiva nirmalārthā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलं च दत्तं बहुभिर्नरैश्च तस्याः स्वरूपप्रतिमा च निष्ठा ।। प्रासादपङ्क्तिर्ज्वलनप्रकाशा तस्यास्तु तीरे बहुभक्तिरम्याः

jalaṃ ca dattaṃ bahubhirnaraiśca tasyāḥ svarūpapratimā ca niṣṭhā || prāsādapaṅktirjvalanaprakāśā tasyāstu tīre bahubhaktiramyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वादित्रगीतस्वनतालयुक्ता गायन्ति नार्यः सहिताः सदा हि ।। कन्याकुलानां मृदुभाषितानि मनोहराणां च वनेषु तेषु

vāditragītasvanatālayuktā gāyanti nāryaḥ sahitāḥ sadā hi || kanyākulānāṃ mṛdubhāṣitāni manoharāṇāṃ ca vaneṣu teṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वन्ति संहर्षमिव स्वनेन मनोज्ञरूपा दिवि देवतानाम् ।। मृदङ्गनादश्च सुतन्त्रियुक्तगीतध्वनिश्चैव सुवंशयुक्तः

kurvanti saṃharṣamiva svanena manojñarūpā divi devatānām || mṛdaṅganādaśca sutantriyuktagītadhvaniścaiva suvaṃśayuktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादकुञ्जेषु विहार्यमाणा न तृप्तिमेवं बहु ताः प्रयान्ति ।। गन्धः सुगन्धोऽगुरुचन्दनानां वातः शुभो वाति सुशीतमन्दः

prāsādakuñjeṣu vihāryamāṇā na tṛptimevaṃ bahu tāḥ prayānti || gandhaḥ sugandho'gurucandanānāṃ vātaḥ śubho vāti suśītamandaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् सुगन्धः प्रचचार भूयः प्रासादरोधं प्रविरूढमार्गः ।। क्वचिज्जनाः क्रीडनकावसक्ताः क्वचिच्च नारीनरगीतशब्दाः

kvacit sugandhaḥ pracacāra bhūyaḥ prāsādarodhaṃ pravirūḍhamārgaḥ || kvacijjanāḥ krīḍanakāvasaktāḥ kvacicca nārīnaragītaśabdāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाऽपरे क्रीडनकाः सकान्ताः सुवर्णवेदीकृतसानुशोभाः ।। विमानभूताः प्रचरन्ति तोये प्रमत्तनारीनरसंकुलाश्च

tathā'pare krīḍanakāḥ sakāntāḥ suvarṇavedīkṛtasānuśobhāḥ || vimānabhūtāḥ pracaranti toye pramattanārīnarasaṃkulāśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्यो विभागो न हि रम्यताया ह्यसौ दिनैर्वा बहुभिः प्रवक्तुम् ।। नैषा कथा कर्मसमाधियुक्ता शक्त्या प्रवक्तुं दिवसैरनल्पैः

śakyo vibhāgo na hi ramyatāyā hyasau dinairvā bahubhiḥ pravaktum || naiṣā kathā karmasamādhiyuktā śaktyā pravaktuṃ divasairanalpaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रीवराहपुराणे संसारचक्रे धर्मराजपुरवर्णनं नाम षण्णवत्यधिकशततमोऽध्यायः

iti śrīvarāhapurāṇe saṃsāracakre dharmarājapuravarṇanaṃ nāma ṣaṇṇavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.