Vidyanatha: Prataparudriya 7

छेकानुप्रासः भवेदव्यवधानेन द्वयोर्व्यञ्जनयुग्मयोः । आवृत्तिर्यत्र स बुधैश्छेकानुप्रास इष्यते

chekānuprāsaḥ bhavedavyavadhānena dvayorvyañjanayugmayoḥ / āvṛttiryatra sa budhaiśchekānuprāsa iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्राव्यवहितयोर्व्यञ्जनयुग्मयोर्द्वयोः पौनरुक्त्यं तत्र छेकानुप्रासः । यथा--- महीमहीनविभवे धत्ते क्षेमंकरे करे । राजन्यजन्यविजयी राजा राजद्गुणोदयः

yatrāvyavahitayorvyañjanayugmayordvayoḥ paunaruktyaṃ tatra chekānuprāsaḥ / yathā--- mahīmahīnavibhave dhatte kṣemaṃkare kare / rājanyajanyavijayī rājā rājadguṇodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्त्यनुप्रासः । एकद्विप्रभृतीनां तु व्यञ्जनानां यथा भवेत् । पुनरुक्तिरसौ नाम वृत्त्यनुप्रास इष्यते

vṛttyanuprāsaḥ / ekadviprabhṛtīnāṃ tu vyañjanānāṃ yathā bhavet / punaruktirasau nāma vṛttyanuprāsa iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा--- रे रे क्षुद्रमहीक्षितः ! क्षणमितः श्रीकाकतिक्ष्मापतेर्- वीक्षध्वं ध्वजिनीं दुरीक्षसुभटां प्रोत्क्षिप्तकौक्षेयकैः । योत्स्यध्वे यदि लभ्यमक्षयपदं कान्तारपक्षो वृथा क्ष्माभृत्कुक्षिचरत्तरक्षुनिकरात् तत्रात्मरक्षा कुतः

yathā--- re re kṣudramahīkṣitaḥ ! kṣaṇamitaḥ śrīkākatikṣmāpater- vīkṣadhvaṃ dhvajinīṃ durīkṣasubhaṭāṃ protkṣiptakaukṣeyakaiḥ / yotsyadhve yadi labhyamakṣayapadaṃ kāntārapakṣo vṛthā kṣmābhṛtkukṣicarattarakṣunikarāt tatrātmarakṣā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमकम् । यमकं पौनरुक्त्ये तु स्वरव्यञ्जनयुग्मयोः

yamakam / yamakaṃ paunaruktye tu svaravyañjanayugmayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छेकानुप्रासे वृत्त्यनुप्रासे च स्वरपौनरुक्त्यमानुषङ्गिकम् । यमके तु सस्वरयोः व्यञ्जनयुग्मयोः आवृत्तिः । तस्यादिमध्यान्तगतत्वेन बहवो भेदाः । अत्र दिङ्मात्रमुदाह्रियते । प्रतापः काकतीन्द्रस्य महामहिमतेजसः । श्रियं दधाति पद्मेष्टमहामहिमतेजसः

chekānuprāse vṛttyanuprāse ca svarapaunaruktyamānuṣaṅgikam / yamake tu sasvarayoḥ vyañjanayugmayoḥ āvṛttiḥ / tasyādimadhyāntagatatvena bahavo bhedāḥ / atra diṅmātramudāhriyate / pratāpaḥ kākatīndrasya mahāmahimatejasaḥ / śriyaṃ dadhāti padmeṣṭamahāmahimatejasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रार्थः प्रमुखे किंचित् भासते पुनरुक्तवत् । पुनरुक्तवदाभासो ऽलंकारः स सतां मतः

yatrārthaḥ pramukhe kiṃcit bhāsate punaruktavat / punaruktavadābhāso 'laṃkāraḥ sa satāṃ mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रार्थः पुनरुक्तवदाभासते, अन्वयवेलायामन्यथा भवति, स पुनरुक्तवदाभासो ऽलंकारः । अर्थालङ्कारत्वे ऽप्यस्य शब्दपौनरुक्त्याश्रितत्वाच्छब्दालंकारप्रस्तावे लक्षणं कृतम् । यथा--- जिष्णुरिन्द्रः क्षितिभुजां श्रीपतिः पुरुषोत्तमः । भास्वान् सूर्यस्फुरत्तेजाः काकतीन्द्रो विराजते

yatrārthaḥ punaruktavadābhāsate, anvayavelāyāmanyathā bhavati, sa punaruktavadābhāso 'laṃkāraḥ / arthālaṅkāratve 'pyasya śabdapaunaruktyāśritatvācchabdālaṃkāraprastāve lakṣaṇaṃ kṛtam / yathā--- jiṣṇurindraḥ kṣitibhujāṃ śrīpatiḥ puruṣottamaḥ / bhāsvān sūryasphurattejāḥ kākatīndro virājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लाटानुप्रासः । शब्दार्थयोः पौनरुक्त्यं यत्र तात्पर्यभेदवत् । स काव्यतात्पर्यविदां लाटानुप्रास इष्यते

lāṭānuprāsaḥ / śabdārthayoḥ paunaruktyaṃ yatra tātparyabhedavat / sa kāvyatātparyavidāṃ lāṭānuprāsa iṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र शब्दार्थयोस्तात्पर्यभेदमात्रं न स्वरूपभेदस्तत्र लाटानुप्रासः । यथा--- गुणा गुणास्ते गण्यन्ते ये रुद्रनृपमाश्रिताः । नीतिर्नीतिरसौ तस्य लक्ष्मीर्लंक्ष्मीश्च कथ्यते

yatra śabdārthayostātparyabhedamātraṃ na svarūpabhedastatra lāṭānuprāsaḥ / yathā--- guṇā guṇāste gaṇyante ye rudranṛpamāśritāḥ / nītirnītirasau tasya lakṣmīrlaṃkṣmīśca kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रालंकारः पद्मबन्धादिः । पद्माद्याकारहेतुत्वे वर्णानां चित्रमुच्यते । आदिग्रहणाच्चक्रबन्धादयः । तत्राष्टदलपद्मबन्धो यथा--- याता यस्यासमग्रानतिमिह कनकास्थानसक्तासनाया यानासक्तासनस्था सुखयतु कमलाभ्याससुज्ञानमाया । या मानज्ञा सुसभ्या क्षितिपतितिलकं ज्ञातिरक्ता सगेया यागे सक्ता रतिज्ञा सुकृतिषु फलितग्रामसस्यायताया

citrālaṃkāraḥ padmabandhādiḥ / padmādyākārahetutve varṇānāṃ citramucyate / ādigrahaṇāccakrabandhādayaḥ / tatrāṣṭadalapadmabandho yathā--- yātā yasyāsamagrānatimiha kanakāsthānasaktāsanāyā yānāsaktāsanasthā sukhayatu kamalābhyāsasujñānamāyā / yā mānajñā susabhyā kṣitipatitilakaṃ jñātiraktā sageyā yāge saktā ratijñā sukṛtiṣu phalitagrāmasasyāyatāyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रबन्धो यथा--- लक्ष्मीवीक्षितवैभवस्य जगतां नाथस्य भद्रश्रियो दिक्ष्वारब्धनिजप्रतापजनितां भाकृद्धुरां यच्छतः । नित्यं रुद्रजनाधिपस्य जयिनो भाति प्रिकाशं स्थिरा राजत्पालनमोदितात्मनि भुजे योग्याश्रितत्वाद् धरा

cakrabandho yathā--- lakṣmīvīkṣitavaibhavasya jagatāṃ nāthasya bhadraśriyo dikṣvārabdhanijapratāpajanitāṃ bhākṛddhurāṃ yacchataḥ / nityaṃ rudrajanādhipasya jayino bhāti prikāśaṃ sthirā rājatpālanamoditātmani bhuje yogyāśritatvād dharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागबन्धो यथा--- ओजस्ये रुद्रदेवे विभवति महिमत्याजितान्यप्रतापे विद्यावर्ये ऽभिनेतर्युरुहरिचरितं विश्वविस्तारभाजि । वैरिव्राता भजन्ते वनमतिमलिनख्यातयो देवविद्धा वन्यैरध्वन्यवारि क्षतिमति विविधे जन्तुभिः स्थानभाजः

nāgabandho yathā--- ojasye rudradeve vibhavati mahimatyājitānyapratāpe vidyāvarye 'bhinetaryuruharicaritaṃ viśvavistārabhāji / vairivrātā bhajante vanamatimalinakhyātayo devaviddhā vanyairadhvanyavāri kṣatimati vividhe jantubhiḥ sthānabhājaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.