Vidyakara: Subhasitaratnakosa 20

राजन्ति कान्त-नखर-क्षतयो मृगाक्ष्या लाक्षा-रस-द्रव-मुचः कुचयोर् उपान्ते । अन्तः-प्रवृद्ध-मकर-ध्वज-पावकस्य शङ्के विभिद्य हृदयं निरगुः स्फुलिङ्गाः

rājanti kānta-nakhara-kṣatayo mṛgākṣyā lākṣā-rasa-drava-mucaḥ kucayor upānte / antaḥ-pravṛddha-makara-dhvaja-pāvakasya śaṅke vibhidya hṛdayaṃ niraguḥ sphuliṅgāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजशेखरस्य । (स्क्म्सौक। ११११, कस्यापि) जयन्ति कान्ता-स्तन-मण्डलेषु विटार्पितान्य् आर्द्र-नख-क्षतानि । लावण्य-संभार-निधान-कुम्भे मुद्राक्षराणीव मनोभवस्य

rājaśekharasya | (Skmsa.u.ka. 1111, kasyāpi) jayanti kāntā-stana-maṇḍaleṣu viṭārpitāny ārdra-nakha-kṣatāni / lāvaṇya-saṃbhāra-nidhāna-kumbhe mudrākṣarāṇīva manobhavasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्व्सुआ। १५४१, स्क्म्सौक। १११२) क्वचित् ताम्बूलाङ्कः क्वचिद् अगरु-पङ्काङ्क-मलिनः क्वचिच् चूर्णोद्गारैः क्वचिद् अपि च सालक्तक-पदः । वली-भङ्गाभोगेष्व् अलक-पतिताकीर्ण-कुसुमः स्त्रियाः सर्वावस्थं कथयति रतं प्रच्छद-पटः

kasyacit | (Svsu.ā. 1541, Skmsa.u.ka. 1112) kvacit tāmbūlāṅkaḥ kvacid agaru-paṅkāṅka-malinaḥ kvacic cūrṇodgāraiḥ kvacid api ca sālaktaka-padaḥ / valī-bhaṅgābhogeṣv alaka-patitākīrṇa-kusumaḥ striyāḥ sarvāvasthaṃ kathayati rataṃ pracchada-paṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीन-तुङ्ग-कठिन-स्तनान्तरे कान्त-दत्तम् अबला नख-क्षतम् । आवृणोति विवृणोति चेक्षते लब्ध-रत्नम् इव दुःखितो जनः

pīna-tuṅga-kaṭhina-stanāntare kānta-dattam abalā nakha-kṣatam / āvṛṇoti vivṛṇoti cekṣate labdha-ratnam iva duḥkhito janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। १११३) उषसि गुरु-समक्षं लज्जमाना मृगाक्षीर् अतिरुतम् अनुकर्तुं राजकीरे प्रवृत्ते । तिरयति शिशु-लीलानर्तन-च्छद्म-ताल- प्रचल-वलय-मालास्फाल-कोलाहलेन

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 1113) uṣasi guru-samakṣaṃ lajjamānā mṛgākṣīr atirutam anukartuṃ rājakīre pravṛtte / tirayati śiśu-līlānartana-cchadma-tāla- pracala-valaya-mālāsphāla-kolāhalena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् (स्क्म्सौक। ११७९, भवभूतेः) प्रदोषे दम्पत्योर् निज-रुचि-विभिन्ने प्रणयिनोर् विभिन्ने संपन्ने घन-तिमिर-संकेत-गहने । रतौत्सुक्यात् ताम्यत्-तरल-मनसोः पर्यवसिते कृतार्थत्वे ऽन्योन्यं तद् अनु विदितौ किं न कुरुताम्

kasyacit (Skmsa.u.ka. 1179, bhavabhūteḥ) pradoṣe dampatyor nija-ruci-vibhinne praṇayinor vibhinne saṃpanne ghana-timira-saṃketa-gahane / ratautsukyāt tāmyat-tarala-manasoḥ paryavasite kṛtārthatve 'nyonyaṃ tad anu viditau kiṃ na kurutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यसि नखसम्भूतां रेखां वरतनु पयोधरोपान्ते । किं वाससा स्तनान्तं रुणत्सि हिमरुचिकृते वच्मि

paśyasi nakhasambhūtāṃ rekhāṃ varatanu payodharopānte / kiṃ vāsasā stanāntaṃ ruṇatsi himarucikṛte vacmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यसि नख-संभूतां रेखां वरतनु पयोधरोपान्ते ।* किं वाससा स्तनान्तं रुणत्सि हिम-रुचि-कृते वच्मि ॥ विद्स्र्क् २०।७ *(६१८) ॥* यद् रात्रौ रहसि व्यपेत-विनयं दृष्टं रसात् कामिनोर् अन्योन्यं शयनीयम् ईहित-रस-व्याप्ति-प्रवृत्त-स्पृहम् । तत् सानन्द-मिलद्-दृशोः कथम् अपि स्मृत्वा गुरूणां पुरोअः हासोद्भेद-निरोध-मन्थर-मिलत्-तारं कथंचित् स्थितम्

paśyasi nakha-saṃbhūtāṃ rekhāṃ varatanu payodharopānte /* kiṃ vāsasā stanāntaṃ ruṇatsi hima-ruci-kṛte vacmi // VidSrk 20.7 *(618) //* yad rātrau rahasi vyapeta-vinayaṃ dṛṣṭaṃ rasāt kāminor anyonyaṃ śayanīyam īhita-rasa-vyāpti-pravṛtta-spṛham / tat sānanda-milad-dṛśoḥ katham api smṛtvā gurūṇāṃ puroaḥ hāsodbheda-nirodha-manthara-milat-tāraṃ kathaṃcit sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं भूषणेन रचितेन हिरण्मयेन किं रोचनादि-रचितेन विशेषकेण । आर्द्राणि कुङ्कुम-रुचीनि विलासिनीनाम् अङ्गेषु किं नख-पदानि न मण्डलानि

kiṃ bhūṣaṇena racitena hiraṇmayena kiṃ rocanādi-racitena viśeṣakeṇa / ārdrāṇi kuṅkuma-rucīni vilāsinīnām aṅgeṣu kiṃ nakha-padāni na maṇḍalāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दम्पत्योर् निशि जल्पतोर् गृह-शुकेनाकर्णितं यद्-वचस् तत् प्रातर् गुरु-सन्निधौ निगदतस् तस्योपहारं वधूः । कर्णालंकृति-पद्म-राग-शकलं विन्यस्य चञ्चू-पुटे व्रीडार्ता प्रकरोति दाडिम-फल-व्याजेन वाग्-बन्धनम्

dampatyor niśi jalpator gṛha-śukenākarṇitaṃ yad-vacas tat prātar guru-sannidhau nigadatas tasyopahāraṃ vadhūḥ / karṇālaṃkṛti-padma-rāga-śakalaṃ vinyasya cañcū-puṭe vrīḍārtā prakaroti dāḍima-phala-vyājena vāg-bandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयच्छाहारं मे यदि तव रहो-वृत्तम् अखिलं मया वाच्यं नोच्चैर् इति गृह-शुके जल्पति शनैः । वधू-वक्त्रं व्रीडाभर-नमितम् अन्तर् विहसितं हरत्य् अर्धोन्मीलन्-नलिन-मलिनावर्जितम् इव

prayacchāhāraṃ me yadi tava raho-vṛttam akhilaṃ mayā vācyaṃ noccair iti gṛha-śuke jalpati śanaiḥ / vadhū-vaktraṃ vrīḍābhara-namitam antar vihasitaṃ haraty ardhonmīlan-nalina-malināvarjitam iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् (स्म्व्सूमु। ७७।१२, स्क्म्सौक। ११७६, डिम्बोकस्य) नख-क्षतं यन् नव-चन्द्र-सन्निभं स्थितं कृशाङ्गि स्तन-मण्डले तव । इदं तरीतुं त्रिवली-तरङ्गिणीं विराजते पञ्च-शरस्य नौर् इव

kasyacit (Smvsū.mu. 77.12, Skmsa.u.ka. 1176, ḍimbokasya) nakha-kṣataṃ yan nava-candra-sannibhaṃ sthitaṃ kṛśāṅgi stana-maṇḍale tava / idaṃ tarītuṃ trivalī-taraṅgiṇīṃ virājate pañca-śarasya naur iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। १११४) हंहो कान्त रहो-गतेन भवता यत्-पूर्वम् आवेदितं निर्भिन्ना तनुर् आवयोर् इति मया तज्-जातम् अद्य स्फुटम् । कामिन्या स्मर-वेदनाकुल-दृशा यः केलि-काले कृतः सो ऽत्यर्थं कथम् अन्यथा दहति माम् एष त्वद्-ओष्ठ-व्रणः

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 1114) haṃho kānta raho-gatena bhavatā yat-pūrvam āveditaṃ nirbhinnā tanur āvayor iti mayā taj-jātam adya sphuṭam / kāminyā smara-vedanākula-dṛśā yaḥ keli-kāle kṛtaḥ so 'tyarthaṃ katham anyathā dahati mām eṣa tvad-oṣṭha-vraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिमुखपतयालुभिर् ललाटश्रमसलिलैर् अविधौतपत्रलेखः । कथयति पुरुषायितं वधूनां मृदितहिमद्युतिदुर्मनाः

abhimukhapatayālubhir lalāṭaśramasalilair avidhautapatralekhaḥ / kathayati puruṣāyitaṃ vadhūnāṃ mṛditahimadyutidurmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचित् । (स्क्म्सौक। ५९१) अभिमुख-पतयालुभिर् ललाट-श्रम-सलिलैर् अविधौत-पत्र-लेखः ।* कथयति पुरुषायितं वधूनां मृदित-हिम-द्युति-दुर्मनाः ॥ विद्स्र्क् २०।१४ *(६२५) ॥* मुरारेः । (अनर्घ-राघवरा। ७।१०७) नख-पद-वलिनाभीसन्धि-भागेषु लक्ष्यः क्षतिषु च दशनानाम् अङ्गनायाः स-शेषः । अपि रहसि कृतानां वाग्-विहीनो ऽपि जातः सुरत-विलसितानां वर्णको वर्णको ऽसौ

kasyacit | (Skmsa.u.ka. 591) abhimukha-patayālubhir lalāṭa-śrama-salilair avidhauta-patra-lekhaḥ /* kathayati puruṣāyitaṃ vadhūnāṃ mṛdita-hima-dyuti-durmanāḥ // VidSrk 20.14 *(625) //* murāreḥ | (anargha-rāghava.rā. 7.107) nakha-pada-valinābhīsandhi-bhāgeṣu lakṣyaḥ kṣatiṣu ca daśanānām aṅganāyāḥ sa-śeṣaḥ / api rahasi kṛtānāṃ vāg-vihīno 'pi jātaḥ surata-vilasitānāṃ varṇako varṇako 'sau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नव-नख-पदम् अङ्गं गोपयस्य् अंशुकेन स्थगयसि पुनर् ओष्ठं पाणिना दन्द-दष्टम् । प्रतिदिशम् अपर-स्त्री-संग-शंसी विसर्पन् नव-परिमल-गन्धः केन शक्यो वरीतुम्

nava-nakha-padam aṅgaṃ gopayasy aṃśukena sthagayasi punar oṣṭhaṃ pāṇinā danda-daṣṭam / pratidiśam apara-strī-saṃga-śaṃsī visarpan nava-parimala-gandhaḥ kena śakyo varītum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माघस्यैतौ (शिशुपालवध ११।३४) काश्मीर-पङ्क-खचित-स्तन-पृष्ठ-ताम्र- पट्टावकीर्ण-दयितार्द्र-नख-क्षताली । एणीदृशः कुसुम-चाप-नरेन्द्र-दत्ता जैत्र-प्रशस्तिर् इव चित्र-लिपिर् विभाति

māghasyaitau (śiśupālavadha 11.34) kāśmīra-paṅka-khacita-stana-pṛṣṭha-tāmra- paṭṭāvakīrṇa-dayitārdra-nakha-kṣatālī / eṇīdṛśaḥ kusuma-cāpa-narendra-dattā jaitra-praśastir iva citra-lipir vibhāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षस्य । (स्क्म्सौक। १११५) अधरः पद्मरागो ऽयम् अनर्घः स-व्रणो ऽपि ते । मुग्धे हस्तः किम्-अर्थो ऽयम् अपार्थ इह दीयते

dakṣasya | (Skmsa.u.ka. 1115) adharaḥ padmarāgo 'yam anarghaḥ sa-vraṇo 'pi te / mugdhe hastaḥ kim-artho 'yam apārtha iha dīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर-म्लानं वासो लुलित-कुसुमालंकृति शिरः श्लथालोकं चक्षुः सरस-नख-लेखाङ्कितम् उरः । लसत्-काञ्ची-ग्रन्थि-स्फुरद्-अरुण-रत्नांशु जघनं प्रियाङ्गोन्मृष्टाङ्ग्या विषम् इदम् इयद् भावक-नृणाम्

dara-mlānaṃ vāso lulita-kusumālaṃkṛti śiraḥ ślathālokaṃ cakṣuḥ sarasa-nakha-lekhāṅkitam uraḥ / lasat-kāñcī-granthi-sphurad-aruṇa-ratnāṃśu jaghanaṃ priyāṅgonmṛṣṭāṅgyā viṣam idam iyad bhāvaka-nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वल्लणस्य -- प्रत्यूषे गुरु-सन्निधौ गृह-शुके तत्-तद्-रहो-जल्पितं प्रस्तोतुं परिहास-कारिणि पदैर् अर्धोदितैर् उद्यते । क्रीडा-शारिकया निलीय निभृतं त्रोतुं त्रपार्तां वधूं प्रारब्धः सहसैव संभ्रम-करो मार्जार-गर्जा-रवः

vallaṇasya -- pratyūṣe guru-sannidhau gṛha-śuke tat-tad-raho-jalpitaṃ prastotuṃ parihāsa-kāriṇi padair ardhoditair udyate / krīḍā-śārikayā nilīya nibhṛtaṃ trotuṃ trapārtāṃ vadhūṃ prārabdhaḥ sahasaiva saṃbhrama-karo mārjāra-garjā-ravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तल्पे चम्पक-कल्पिते सखि गृहोद्याने ऽद्य सुप्तासि किं तत्-किञ्जल्क-चयं न पश्यसि कुचोपान्ते विमर्दारुणम् । आः किं छद्म-विदग्ध-मानिनि मयि ब्रूषे पुरो-भागिनि क्रूरैर् उल्लिखितास्मि तत्र कुसुमान्य् उच्चिन्वती कण्टकैः

talpe campaka-kalpite sakhi gṛhodyāne 'dya suptāsi kiṃ tat-kiñjalka-cayaṃ na paśyasi kucopānte vimardāruṇam / āḥ kiṃ chadma-vidagdha-mānini mayi brūṣe puro-bhāgini krūrair ullikhitāsmi tatra kusumāny uccinvatī kaṇṭakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोन्नोकस्य -- इतः पौरस्त्यायां ककुभि विवृणोति क्रम-दलत्- तमिस्रा-मर्माणं किरण-कणिकाम् अम्बर-मणिः । इतो निष्क्रामन्ती नव-रति-गुरोः प्रोञ्छति वधूः स्व-कस्तूरी-पत्राङ्कुर-मकरिका-मुद्रितम् उरः

sonnokasya -- itaḥ paurastyāyāṃ kakubhi vivṛṇoti krama-dalat- tamisrā-marmāṇaṃ kiraṇa-kaṇikām ambara-maṇiḥ / ito niṣkrāmantī nava-rati-guroḥ proñchati vadhūḥ sva-kastūrī-patrāṅkura-makarikā-mudritam uraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभाते पृच्छन्तीर् अनुरहसि-वृत्तं सहचरीर् नवोढा न व्रीडा-मुकुलित-मुखीयं सुखयति । लिखन्तीनां पत्राङ्कुरम् अनिशम् अस्यास् तु कुचयोश् चमत्कारो गूढं करज-पदम् आसां कथयति

prabhāte pṛcchantīr anurahasi-vṛttaṃ sahacarīr navoḍhā na vrīḍā-mukulita-mukhīyaṃ sukhayati / likhantīnāṃ patrāṅkuram aniśam asyās tu kucayoś camatkāro gūḍhaṃ karaja-padam āsāṃ kathayati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.